Teams ontwerpen rechtbank van de toekomst

Nieuwe werkwijzen

De Rechtspraak zoekt naar nieuwe werkwijzen, die aansluiten bij ontwikkelingen in de samenleving. De behoeften van procespartijen staan centraal in de zoektocht naar toegankelijke, effectieve rechtspraak. Digitaal procederen is in ontwikkeling en rechters, vanouds vooral deskundig in het toepassen van de wet, ontpoppen zich meer en meer tot probleemoplossers. Past daar nog wel een statig, gesloten gebouw bij, waarin rechters vanaf een podium de aanwezigen toespreken? “Onderzoek wijst uit dat de omgeving heel belangrijk is voor de manier waarop mensen de rechtsgang ervaren”, zegt Laura Kistemaker, hoofd externe betrekkingen bij HiiL. “Op dat gebied valt nog heel veel te verbeteren. Daarom hebben we creatieve denkers en gebruikers van de rechtbanken gevraagd de ideale rechtbank te ontwerpen.”

Toekomstige rol

Een oproep aan (interieur-)architecten, ontwerpers, kunstenaars, studenten, rechtbankmedewerkers en -journalisten en andere belangstellenden om mee te denken over de rechtbank van de toekomst, leverde bijna 40 reacties op. Het Groningse platform voor architectuur en stedenbouw GRAS, dat het ontwerpspektakel voor HiiL organiseert, selecteerde 18 deelnemers en stelde 3 teams samen. “Tijdens de tweedaagse conferentie in december – het 6e Innovating Justice Forum - praten rechters, beleidsmedewerkers, academici en rechtspraakvernieuwers over de vraag in welke richting de Rechtspraak zich ontwikkelt”, zegt Kistemaker. “Ons jaarlijkse trendrapport signaleert drie potentiële toekomstige rollen voor rechtbanken: die van probleemoplosser, die op alle mogelijke manieren probeert conflicten te beslechten, die van uiterste instantie, waar je alleen terecht kunt als alle andere middeoen hebben gefaald en die van algemene helpdesk voor juridische problemen. Elk team bedenkt voor één van die varianten het beste ontwerp.”

Creatief idee: met een 'tovertoga' kan de rechter eenvoudig zijn of haar uitstraling en rol aanpassen. (Foto: Sandra Grabs)Tovertoga

Platform GRAS liet al eens ontwerpers en medisch specialisten samenwerken aan de ideale operatiekamer. “De gezondheidszorg stond toen aan de vooravond van ingrijpende verbouwingen”, zegt woordvoerster Gabriël de Graauw. “Door creatieven en gebruikers van de ruimte bij elkaar te brengen, kwamen we tot heel verrassende resultaten. HiiL vroeg of dat ook voor de wereld van het recht zou kunnen werken. Een pilot bij de rechtbank Utrecht, die enthousiast meewerkte, leverde in korte tijd een kindvriendelijke familierechtkamer op, een mobiele mediationcapsule die naar de mensen toe komt en een ‘tovertoga’, die vier keer binnenstebuiten gekeerd kan worden. De rechter kan zo eenvoudig van uitstraling en rol veranderen, zodat verschillende doelgroepen zich in hem herkennen.”

Bijzondere ideeën

De ontwerpteams zijn deze week geformeerd. Ze krijgen uitgebreide informatie over knelpunten in het recht, bezoeken rechtbanken om het werkgebied te leren kennen en gaan 18 november aan de slag. “Tijdens het ontwerpen krijgen ze feedback van een klankbordgroep, waar een rechter, een architect en iemand van de Rijksgebouwendienst in zitten”, zegt Kistemaker. “Deelnemers aan de conferentie krijgen in december een presentatie van de plannen. Ze kunnen vragen stellen en suggesties doen, waarna de teams hun werk afronden.” HiiL en Platform GRAS verwachten een mooie uitkomst. “Doordat de belangstelling zo groot was, hebben we teams kunnen samenstellen die een erg leuke mix vormen”, zegt De Graauw. “Dat kan bijzondere ideeën opleveren.”