Juridische begrippen

Uitspraken staan vol vakjargon. Hier leggen we de begrippen uit die u op deze site tegenkomt: soorten procedures, wat een hogere rechter met een uitspraak deed, en wie welke zaken behandelt.

A

Artikel 80a RO: De Hoge Raad verklaart een cassatieberoep niet-ontvankelijk, omdat het belang te klein is of de klachten duidelijk niet kunnen slagen.
Artikel 81 RO: De Hoge Raad verwerpt een cassatieklacht met een verkorte motivering, omdat die klacht niet kan slagen en geen belangrijke rechtsvraag opwerpt.

B

Bekrachtiging: De hogere rechter laat de eerdere uitspraak in stand: de uitkomst blijft hetzelfde.
Beschikking: Een beslissing van de rechter in een zaak die met een verzoekschrift is begonnen, zoals een echtscheiding of faillissement.
Bestuurlijke lus: De bestuursrechter geeft de overheid de kans een fout in een besluit te herstellen, zodat het geschil in één keer kan worden beslecht.
Bodemzaak: De gewone procedure waarin de rechter definitief over het geschil beslist, in tegenstelling tot een kort geding of voorlopige voorziening.

C

Cassatie: Het laatste rechtsmiddel: de Hoge Raad beoordeelt alleen of het recht goed is toegepast en of de uitspraak voldoende is gemotiveerd. De feiten staan dan vast.
Cassatie in het belang der wet: De procureur-generaal bij de Hoge Raad legt een rechtsvraag voor om duidelijkheid te krijgen; voor de partijen verandert er niets.
Centrale Raad van Beroep: De hoogste bestuursrechter voor sociale zekerheid en ambtenarenzaken.
College van Beroep voor het bedrijfsleven: De hoogste bestuursrechter voor economisch bestuursrecht, zoals mededinging, telecom, energie en landbouw.
Conclusie A-G: Een onafhankelijk advies aan de Hoge Raad over hoe de zaak beslist moet worden. De Hoge Raad hoeft dat advies niet te volgen.
Conservatoire maatregel: Een maatregel om iets veilig te stellen voordat de rechter beslist, zoals conservatoir beslag op geld of goederen.

E

ECLI: Het unieke nummer van een gepubliceerde uitspraak, bijvoorbeeld ECLI:NL:HR:2019:1220.
Eerste aanleg: De eerste rechter die een zaak behandelt, meestal de rechtbank.
Eerste en enige aanleg: Er is maar één rechter die over de zaak beslist; hoger beroep is niet mogelijk.
Enkelvoudige kamer: De zaak is behandeld door één rechter.

G

Gegrond of ongegrond: Gegrond: de rechter geeft de indiener gelijk. Ongegrond: de rechter wijst het beroep of bezwaar af.
Geheimhoudingsbeslissing: De bestuursrechter beslist of bepaalde stukken alleen voor de rechter mogen blijven, en niet voor de andere partij.
Gerechtshof: De rechter in hoger beroep in civiele zaken, strafzaken en belastingzaken. Nederland heeft vier gerechtshoven.
Gevolgd of contrair: ‘Gevolgd’: de Hoge Raad besliste zoals de advocaat-generaal adviseerde. ‘Contrair’: hij besliste anders.

H

Herroeping: Een definitief civiel vonnis wordt teruggedraaid, omdat het berust op bedrog, valse stukken of achtergehouden stukken.
Hersteluitspraak: De rechter verbetert een kennelijke vergissing, zoals een typ- of rekenfout, in een eerdere uitspraak.
Herziening: Een onherroepelijke uitspraak wordt opnieuw bekeken, omdat er nieuwe feiten zijn die de rechter niet kende.
Hoge Raad: De hoogste rechter van Nederland in civiele zaken, strafzaken en belastingzaken. Hij beoordeelt zaken in cassatie.
Hoger beroep: Een hogere rechter behandelt de zaak opnieuw, zowel de feiten als het recht, omdat een partij het niet eens is met de eerste uitspraak.
Hoger beroep kort geding: Het gerechtshof beoordeelt opnieuw een spoedzaak waarin de voorzieningenrechter al een voorlopig oordeel gaf.

I

Inhoudsindicatie: Een korte samenvatting van de uitspraak, geschreven door de rechtspraak zelf.

K

Kantonrechter: Een rechter bij de rechtbank voor onder meer arbeidszaken, huurzaken, consumentenzaken en vorderingen tot € 25.000; u hebt er geen advocaat nodig.
Kort geding: Een snelle procedure bij de voorzieningenrechter voor spoedeisende zaken, met een voorlopig oordeel.

L

LJN: Het oude Nederlandse nummer van een uitspraak (twee letters en vier cijfers), gebruikt tot 2013. Het is opgevolgd door de ECLI.

M

Meervoudige kamer: De zaak is behandeld door drie rechters samen, meestal omdat zij ingewikkeld of zwaar is.
Mondelinge uitspraak: De rechter doet direct aan het eind van de zitting uitspraak; die wordt vastgelegd in een proces-verbaal.

N

Netherlands Commercial Court: Een Engelstalige handelskamer van de rechtbank (NCC) en het gerechtshof (NCCA) in Amsterdam voor internationale handelsgeschillen.
Niet bevoegd: De rechter vindt dat hij niet de juiste rechter is om over deze zaak te beslissen.
Niet-ontvankelijk: De rechter behandelt de zaak niet inhoudelijk, omdat niet aan een formele eis is voldaan, bijvoorbeeld omdat iemand te laat is.

O

Op tegenspraak: Beide partijen – of in een strafzaak de verdachte – hebben zich verweerd; het tegenovergestelde van verstek.

P

Parket bij de Hoge Raad: Het onafhankelijke parket van de procureur-generaal en de advocaten-generaal, die de Hoge Raad adviseren in conclusies.
Politierechter: Eén strafrechter bij de rechtbank voor eenvoudige strafzaken; hij kan maximaal een jaar gevangenisstraf opleggen.
Prejudiciële vragen: Een rechter legt een rechtsvraag voor aan een hogere rechter – zoals het Hof van Justitie van de EU of de Hoge Raad – om een zaak te kunnen beslissen.
Proces-verbaal: Het schriftelijke verslag van de zitting, soms met de mondelinge uitspraak van de rechter erin.
Proceskostenveroordeling: De partij die de zaak verliest, moet (een deel van) de proceskosten van de andere partij betalen.

R

Raad van State: De hoogste algemene bestuursrechter, onder meer voor omgevingsrecht en vreemdelingenzaken.
Raadkamer: Een zitting die niet openbaar is, bijvoorbeeld over voorlopige hechtenis of een klacht over niet-vervolging.
Rechtbank: De rechter die de meeste zaken als eerste behandelt: civiele zaken, strafzaken en bestuurszaken.
Rechter-commissaris: Een rechter die toezicht houdt, bijvoorbeeld op een strafrechtelijk onderzoek of op de curator in een faillissement.
Rekestprocedure: Een procedure die begint met een verzoekschrift (rekest) aan de rechter in plaats van met een dagvaarding.

S

Schadevergoedingsuitspraak: De bestuursrechter beslist over vergoeding van schade door een onrechtmatig besluit, of door een te lange procedure.
Sprongcassatie: De partijen slaan het hoger beroep over en gaan meteen van de rechtbank naar de Hoge Raad.

T

Toewijzing of afwijzing: Toewijzing: de rechter geeft de eisende partij wat zij vraagt. Afwijzing: de rechter weigert dat.
Tussenbeschikking: Een tussenstap van de rechter in een zaak die met een verzoekschrift is begonnen, voordat de eindbeslissing valt.
Tussenuitspraak: De rechter beslist nog niet alles, maar neemt een tussenstap, bijvoorbeeld een bewijsopdracht of het inschakelen van een deskundige.

V

Vereenvoudigde behandeling: De bestuursrechter beslist zonder zitting, omdat de uitkomst duidelijk is. Wie het er niet mee eens is, kan in verzet gaan.
Vernietiging: De hogere rechter zet de eerdere uitspraak (deels) opzij en beslist zelf, of laat een andere rechter de zaak opnieuw doen.
Verschoning: Een rechter trekt zich zelf terug uit een zaak, omdat zijn onpartijdigheid in het geding kan komen.
Versnelde behandeling: De rechter behandelt een spoedeisende zaak sneller, met kortere termijnen.
Verstek: De gedaagde of verdachte is niet verschenen; de rechter beslist zonder zijn verweer.
Verwijzing na Hoge Raad: Na vernietiging door de Hoge Raad behandelt een ander gerechtshof de zaak opnieuw, met inachtneming van het oordeel van de Hoge Raad.
Verzet: Een rechtsmiddel waarmee iemand vraagt een beslissing opnieuw te bekijken die zonder zijn inbreng is genomen, zoals een verstekvonnis.
Vindplaats: Waar een uitspraak ook in een vaktijdschrift is gepubliceerd, bijvoorbeeld NJ 2019/123. ‘m.nt.’ betekent: met een noot (commentaar) van een deskundige.
Vonnis, arrest en uitspraak: Een vonnis is een beslissing van de rechtbank, een arrest die van een gerechtshof of de Hoge Raad. ‘Uitspraak’ is de verzamelnaam.
Voorlopige voorziening: Een tijdelijke maatregel van de voorzieningenrechter, bijvoorbeeld het schorsen van een besluit, zolang bezwaar of beroep loopt.
Voorlopige voorziening en bodemzaak (kortsluiting): De voorzieningenrechter beslist niet alleen over een tijdelijke maatregel, maar meteen ook definitief over de zaak zelf.
Voorzieningenrechter: De rechter die snel beslist in spoedeisende zaken: kort gedingen en voorlopige voorzieningen.

W

Wraking: Een partij vraagt om een rechter van de zaak te halen, omdat zij twijfelt aan diens onpartijdigheid.