'Geen behoefte bij slachtoffers aan verdere juridisering strafproces’

Het symposium ‘Slachtofferadvocatuur: naar een nieuwe specialicatie?’ was georganiseerd door het ministerie van Veiligheid en Justitie. Staatssecretaris Teeven greep het symposium aan per 1 juli 2014 een verplichte basisopleiding voor advocaten die slachtoffers bijstaan aan te kondigen. Zonder die opleiding te hebben gevolgd krijgen zij geen rechtbijstandsvergoeding meer.

Bijzondere positie

Een bijzondere procespositie voor slachtoffers past volgens Spong binnen Artikel 47 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie. In het Duitse rechtssysteem hebben slachtoffers eigen procedurele rechten als Nebenkläger. Zij hebben een eigen vervolgingsrecht, kunnen als getuigen deskundigen oproepen en ondervragen, bewijsmateriaal aanbrengen en aan het einde van de zitting het woord voeren. Over de strafmaat hebben Nebenkläger niets te zeggen.

Onrecht

De Amsterdamse advocaat refereerde in zijn betoog over het ontbreken van rechtsmiddelen en de ongelijke positie van slachtoffers en nabestaanden in het strafproces, aan de dood van zijn acht maanden zwangere nichtje Vivica Spong en het strafproces dat daarop volgde. “Nabestaanden krijgen nu niet het hele strafdossier te zien. Psychiatrische rapporten worden niet gegeven. Deze beperking doet onrecht aan nabestaanden, die worstelen met de vraag: is de verdachte een gestoorde gek of een koele moordenaar? Zo’n rapport kan die vraag beantwoorden en kan behulpzaam zijn bij het vaststellen van de immatiële schade. Het argument dat de beperking er is om de privacy van de verdachte te beschermen, moet minder zwaar wegen dan het argument dat de privacy van het slachtoffer is geschonden.”

Afwijzend

Namens de Raad voor de rechtspraak reageerde voormalig raadsheer bij de Hoge Raad en sinds juli 2013 lid van de Raad Kees Sterk afwijzend op het voorstel van advocaat Spong om het Duitse systeem van Nebenklage te adopteren. Maar niet omdat de Raad het slachtoffer ziet als een gemankeerde deelnemer aan het stafproces. Sterk: “De Rechtspraak heeft in het verleden zeker sceptisch gereageerd op voorstellen om de positie van het slachtoffer te versterken. Ik heb laatst nog gekeken naar de adviezen van de Raad voor de rechtspraak. Die waren eigenlijk vol op de rem, maar de rechterlijke macht is omgeschakeld. Rechters zijn het gewoon gaan vinden dat slachtoffers en nabestaanden een positie hebben gekregen in het strafproces. Gelukkig zijn strafrechters steeds vaker welwillend om met civiele vorderingen om te gaan. Het spreekrecht is volledig geaccepteerd.”

Kees Sterk

Gevaar

Ook de Rechtspraak vindt dat het slachtoffer een volwaardige procesdeelnemer met bepaalde rechten is en dat de slachtofferadvocaat ertoe kan bijdragen dat het slachtoffer beter van zijn rechten gebruik kan maken, aldus Kees Sterk. Maar het belangrijkste is volgens Sterk dat slachtoffers en nabestaanden willen worden gehoord. Ze hebben geen behoefte aan juridisering, is Sterks stelling. “Wij zijn voor uitbreiding van het spreekrecht, maar slachtoffers en nabestaanden moeten geen partij worden in het strafproces. Dat willen ze ook niet. Wij zien het gevaar dat slachtoffers en/of hun advocaten zich gaan gedragen als aanklager van de aanklager of als een soor ‘schaduwofficier’ van justitie. Hoewel ik mij er niet in heb verdiept, zie ik geen meerwaarde in het systeem van Nebenklage.”

Basisopleiding

Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie Fred Teeven vertrok onmiddellijk na de voordracht van advocaat Spong (hij moest nog naar Malta), maar eerder zei de staatssecretaris geen voorstander te zijn van het systeem van Nebenklage. In het Tijdschrift voor Politie zei hij hier vorig jaar over: “Het is een ingewikkeld systeem, waarvoor we als kabinet op dit moment niet kiezen. Het zou ons huidige rechtsstelsel compleet op zijn kop zetten. Nog afgezien van het feit dat de middelen er niet zijn om een compleet aanklagerbureau in te richten naast het Openbaar Ministerie.”

Basisopleiding slachtofferadvocatuur

In zijn toespraak zei Teeven dat advocaten per 1 juli 2014 niet meer in aanmerking komen voor vergoeding van rechtsbijstand aan slachtoffers als zij de verplichte basisopleiding slachtofferadvocatuur niet hebben gevolgd. Slachtoffers van ernstige zeden- en geweldsmisdrijven komen in aanmerking voor kosteloze rechtsbijstand. De nieuwe opleiding is volgens Teeven hard nodig, want de “slachtofferadvocatuur is niet iets wat je er als advocaat even naast doet. Het lijkt daar in de praktijk soms wel een beetje op.”

Zie ook: Rechtspraak vraagt aandacht voor nadelen adviesrecht slachtoffers