Verbintenissenrecht

Verbintenissenrecht. Pensioenrecht. Bedrijfstakregelingen. Vallen ondernemingen gespecialiseerd in…

Hoge Raad, 13 november 2026

Zaakgegevens

Op 13 november 2026 heeft de Hoge Raad in cassatie uitspraak gedaan in een zaak over verbintenissenrecht.

Instantie
Hoge Raad
Datum uitspraak
13 november 2026
Datum publicatie
12 november 2026
Zaaknummer
25/01402
Procedure
Cassatie
Advocaat
I.L.N. Timp, A.H.M. van den Steenhoven
ECLI
ECLI:NL:HR:2026:1905
E-mail
Inhoud van deze uitspraak

Samenvatting

Verbintenissenrecht. Pensioenrecht. Bedrijfstakregelingen. Vallen ondernemingen gespecialiseerd in brandbeveiliging en (bouwkundige) brandpreventie onder werkingssfeer van verplichtstellingsbesluit van bedrijfstakpensioenregeling (en aanverwante bedrijfstakregelingen) voor bouwnijverheid (thans: bouw- en infrabedrijf)? Klachten ondernemingen: onjuiste uitleg begrip ‘ondernemingen op het gebied van het bouw- en infrabedrijf’; miskenning dat uitzonderingsgronden voor verplichtstelling niet geïsoleerd moeten worden beoordeeld, maar in onderling verband en samenhang.

Procesgang

  1. Gerechtshof Amsterdam · 14 januari 2025

    ECLI:NL:GHAMS:2025:81
  2. Conclusie A-G · 27 maart 2026

    ECLI:NL:PHR:2026:338
  3. Hoge Raad · 13 november 2026deze uitspraak

    ECLI:NL:HR:2026:1905

Uitspraak

HOGE RAAD DER NEDERLANDEN

CIVIELE KAMER

Nummer 25/01402

Datum 13 november 2026

ARREST

In de zaak van

[eiseres] B.V.,

gevestigd te [vestigingsplaats],

EISERES tot cassatie,

hierna: [eiseres],

advocaat: I.L.N. Timp,

tegen

1. STICHTING BEDRIJFSTAKPENSIOENFONDS VOOR DE BOUWNIJVERHEID,

gevestigd te Amsterdam,

hierna: Bpf Bouw,

2. STICHTING OPLEIDINGS- EN ONTWIKKELINGSFONDS BOUW & INFRA,

gevestigd te Harderwijk,

hierna: Opleidingsfonds,

3. STICHTING AANVULLINGSFONDS BOUW & INFRA,

gevestigd te Harderwijk,

hierna: Aanvullingsfonds,

VERWEERSTERS in cassatie,

hierna gezamenlijk: de bouwfondsen,

advocaat: A.H.M. van den Steenhoven.

1 Procesverloop

Voor het verloop van het geding in feitelijke instanties verwijst de Hoge Raad naar:

a. de vonnissen in de zaak 6319069 CV EXPL 17-21429 van de rechtbank Amsterdam van 1 december 2017 en 26 november 2018;

b. de arresten in de zaak 200.256.000/01 van het gerechtshof Amsterdam van 19 januari 2021, 1 juni 2021 en 14 januari 2025.

[eiseres] heeft tegen de arresten van het hof beroep in cassatie ingesteld.
De bouwfondsen hebben een verweerschrift tot verwerping ingediend.
De zaak is voor partijen toegelicht door hun advocaten.
De conclusie van de Advocaat-Generaal B.J. Drijber strekt tot vernietiging van de bestreden arresten en tot verwijzing.
De advocaten van partijen hebben schriftelijk op die conclusie gereageerd.

2 Uitgangspunten en feiten

2.1

In cassatie kan van het volgende worden uitgegaan.

(i) [eiseres] drijft een onderneming die is gespecialiseerd in brandbeveiliging en brandpreventie. [eiseres] geeft adviezen over brandpreventie en verkoopt en onderhoudt zaken zoals brandblusapparatuur, noodverlichting en verbandtrommels. De onderneming bestaat sinds december 2001, eerst als vennootschap onder firma en met ingang van 1 mei 2014 als besloten vennootschap. Bij [eiseres] zijn circa twintig medewerkers in dienst.

(ii) [A] B.V. (hierna: [A]) is een zustervennootschap van [eiseres]. [A], die eveneens op 1 mei 2014 is opgericht, is actief op het gebied van bouwkundige brandpreventie. [A] houdt zich bezig met het inspecteren van gebouwen op brandveiligheid, het adviseren over te nemen maatregelen in het kader van brandpreventie en de uitvoering van die maatregelen. Ter uitvoering van die werkzaamheden worden zowel werknemers van [eiseres] ingeleend als externe arbeidskrachten, zoals uitzendkrachten en zzp’ers, ingezet. [A] heeft geen eigen personeel in dienst.

(iii) Het Opleidingsfonds financiert opleidings- en ontwikkelingsactiviteiten in de bedrijfstak bouwnijverheid. Het Aanvullingsfonds verstrekt aanvullingen aan werknemers in die bedrijfstak die een uitkering ontvangen, verstrekt stimuleringsuitkeringen bij re-integratie en vergoedt aanvullende pensioenopbouw. Deelname aan deze fondsen is verplicht voor werkgevers in de bouwnijverheid op grond van de cao Bouwnijverheid, thans de cao Bouw & Infra (hierna: de cao bouw) en de cao Bedrijfstakeigen Regelingen (hierna: de cao BTER).

(iv) Bpf Bouw is pensioenuitvoerder van de bedrijfstakpensioenregeling voor de bouwnijverheid. Deelname aan die pensioenregeling en aansluiting bij dit pensioenfonds is verplicht gesteld voor werknemers en werkgevers in de sector bouwnijverheid (hierna: het verplichtstellingsbesluit).

(v) Het verplichtstellingsbesluit bevat een werkingssfeerbepaling. In deze procedure is het hof uitgegaan van de werkingssfeerbepaling uit het verplichtstellingsbesluit in de versie die sinds 2018 gold. Die versie dient ook in cassatie tot uitgangspunt. Voor zover in cassatie van belang luidt de werkingssfeerbepaling als volgt.

"De deelneming in de Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de Bouwnijverheid is verplicht gesteld voor:

A

1. werknemers die werkzaam zijn in ondernemingen, waaronder begrepen instellingen en verenigingen ten algemenen nutte, als hierna omschreven tot de eerste dag van de maand waarin zij de 67-jarige leeftijd bereiken voor het ouderdoms- en het arbeidsongeschiktheidspensioen.

2. De onder 1 bedoelde ondernemingen zijn:

a. de ondernemingen op het gebied van het bouw- en infrabedrijf.

Hieronder worden verstaan de ondernemingen, waarvan het bedrijf gericht is op productie (respectievelijk dienstverlening) voor of aan derden op het gebied van:

1. het geheel of gedeeltelijk uitvoeren van bouwwerken c.q. bouwactiviteiten; waarbij onder bouwwerken c.q. bouwactiviteiten wordt verstaan respectievelijk daarmee wordt gelijkgesteld:

a. woningen, gebruiks- of bedrijfsgebouwen dan wel andere constructies van bouwkundige aard;

(...)

ff. overige werken c.q. activiteiten die naar hun aard tot het bouwbedrijf moeten worden gerekend.

2. het uitvoeren van verbouwingen en/of onderhoudswerk aan (onderdelen van) bouwwerken;

3. het op de bouwplaats uitvoeren van onderdelen van bouwwerken; het elders vervaardigen van deze onderdelen wordt hiermee gelijkgesteld, indien de onderneming die de onderdelen vervaardigt tevens zorgdraagt voor de verwerking daarvan in het bouwwerk;

4. het verlenen van diensten op bouwplaatsen;

5. elders dan op de bouwplaats verrichte werkzaamheden ter voorbereiding van de bouw, indien zij worden verricht door de onderneming die het bouwwerk op de bouwplaats tot stand brengt;

(...)

7. Met dien verstande dat onder bouwplaats als bedoeld in A, 2 sub a onder 3, 4 en 5 wordt verstaan elke plaats waar bouwwerken c.q. bouwactiviteiten zoals genoemd onder A,

2 sub a onder 1 worden uitgevoerd c.q. tot stand worden gebracht.

8a. onder ondernemingen op het gebied van het bouw- en infrabedrijf worden niet verstaan ondernemingen, waarvan het bedrijf in overwegende mate is gericht op productie (respectievelijk dienstverlening) voor of aan derden op de hiernavolgende gebieden.

De overwegende productie wordt bepaald door een vergelijking van de in elke productie verloonde bedragen.

(...)

6. Schilderen en afwerken.

(...)

8. Stukadoors-, afbouw- en terrazzo-/vloerenbedrijf.

(...)

16. Isolatiebedrijf waaronder wordt verstaan het door de onderneming zelf aanbrengen, herstellen, bekleden, afwerken en/of onderhouden van isolerende materialen

- ter voorkoming of beperking van warmte- of koudeverlies,

- tegen vuur, vocht, geluid en/of vibratie,

bij industrieën, aan technische installaties aan boord van schepen zoals apparaten, kanalen, leidingen, tanks en dergelijke, voorts in ruimten, zoals koel- en vriescellen, ketel- en machineruimten, studio's en dergelijke.

(...)

22. Overige werken die naar hun aard niet tot het bouwbedrijf moeten worden gerekend."

De cao bouw en de cao BTER kennen vergelijkbare werkingssfeerbepalingen.

(vi) Het Technisch Bureau Bouwnijverheid (hierna: TBB) heeft van de bouwfondsen opdracht gekregen bij [eiseres] een werkingssfeeronderzoek te verrichten. TBB heeft dit onderzoek uitbesteed aan APG, tevens de uitvoeringsorganisatie van Bpf Bouw. Dit onderzoek heeft zich gericht op de jaren 2012 tot en met 2014. Het doel ervan was om per sector vast te stellen of [eiseres] bedrijfsactiviteiten verricht die vallen onder het verplichtingstellingsbesluit, de cao bouw en de cao BTER (hierna: de bouwregelingen).

(vii) Het onderzoeksrapport is op 20 juni 2015 opgeleverd. Volgens het rapport heeft APG door middel van een steekproefsgewijs onderzoek van verkoopfacturen naar de verdeling van de omzet over de verschillende activiteiten van [eiseres] het relatieve aandeel van de bouwactiviteiten in de omzet onderzocht. Volgens APG werd in 2012 48,51% van de omzet in de bouwnijverheid behaald, in 2013 was dat 77,94% en in 2014 75,57%. Voor de verdeling van de loonsom is uitgegaan van dezelfde percentages, waarbij door anderen dan werknemers uitgevoerde werkzaamheden buiten beschouwing zijn gelaten.

(viii) De Commissie Werkingssfeer heeft op basis van het onderzoeksrapport van APG geoordeeld dat de werkzaamheden van [eiseres] bestaan uit werkzaamheden zoals omschreven in de bouwregelingen, met als ingangsdatum 1 januari 2007.

(ix) [eiseres] heeft hiertegen bezwaar gemaakt en een urenoverzicht van een accountant ingediend.

(x) De Commissie Werkingssfeer heeft het bezwaar ongegrond verklaard, met uitzondering van het bezwaar tegen de ingangsdatum. De Commissie Werkingssfeer oordeelde dat [eiseres] vanaf 1 januari 2013 (en dus niet vanaf 1 januari 2007) onder de werkingssfeer van het verplichtstellingsbesluit valt omdat pas vanaf die datum de activiteiten van [eiseres] overwegend uit bouwactiviteiten bestaan.

(xi) Voor de werknemers van [eiseres] is in het verleden gekozen voor individuele pensioenregelingen.

2.2

[eiseres] vordert in deze procedure (in conventie) een verklaring voor recht dat zij niet onder de werkingssfeer van de bouwregelingen valt en terugbetaling van geïnde premies. De bouwfondsen vorderen (in reconventie) een verklaring voor recht dat [eiseres] vanaf 1 januari 2013 onder de werkingssfeer van de bouwregelingen valt en betaling door [eiseres] van pensioenpremies en bijdragen aan elk van de fondsen vanaf genoemde datum.

2.3

De kantonrechter heeft de vorderingen van [eiseres] toegewezen en de vorderingen van de bouwfondsen afgewezen.

2.4.1

Het hof heeft – na twee tussenarresten te hebben gewezen – in zijn eindarrest het vonnis van de kantonrechter vernietigd, de vorderingen van [eiseres] afgewezen en de vorderingen van de bouwfondsen toegewezen.

2.4.2

Het hof heeft in zijn eerste tussenarrest, voor zover in cassatie van belang, als volgt geoordeeld.

“2.2. De zusteronderneming van [eiseres], [A] B.V. (verder: [A]), is opgericht op 1 mei 2014 en is actief op het gebied van bouwkundige brandpreventie. (...)

(...)

3.6.

Partijen verschillen van mening over het antwoord op de vraag of (1) het aanbrengen van brandwerende voorzieningen aan plafonds en muren en/of het afdichten van brandwerende scheidingen onder de bouwregelingen vallen en of deze activiteiten, gegeven de daaraan toe te rekenen loonsom, (2) hoofdzakelijk onder de uitzondering voor het isolatiebedrijf vallen, of (3) naar hun aard niet onder de bouwregelingen vallen. (…) Volgens [eiseres] bestaat een brandpreventietraject in grote lijnen uit zes fasen. Fase 1 bestaat uit een opname van de locatie om de gebreken in de brandveiligheidseisen vast te stellen en advies uit te brengen ten aanzien van aan te brengen verbeteringen in het kader van brandpreventie. In fase 2 stelt [eiseres] een plan van aanpak op en in fase 3 stelt [eiseres] een opnamerapport samen. Dit opnamerapport wordt tijdens de uitvoeringsfase continue geactualiseerd aan de hand van de uitgevoerde verbeterpunten. In fase 4 stelt [eiseres] een voorstel op voor verbeterpunten. In fase 5 voert [eiseres] de verbeterpunten uit, bestaande uit het (doen) aanbrengen van brandwerende voorzieningen. Ten slotte doet [eiseres] in fase 6 een voorstel voor kwaliteitsborging. Tussen partijen is niet in geschil dat de werkzaamheden in fase 5 bouwactiviteiten zijn. Partijen zijn het er (uiteindelijk) ook over eens dat uitbesteding door [eiseres] van de activiteiten in fase 5 aan [A] niet ter zake doet, nu het daarvoor benodigde personeel in dienst is van [eiseres]. [eiseres] stelt daarbij dat zij ook werkzaamheden verricht in fase 1 tot en met 4 zonder dat [eiseres] of [A] betrokken is bij fase 5 en 6. De bouwfondsen stellen zich op het standpunt dat de werkzaamheden in fase 1 tot en met 4 noodzakelijke voorbereidingen zijn voor het uitvoeren van de bouwactiviteiten in fase 5. Die werkzaamheden vallen of rechtstreeks onder de werkingssfeer van de bouwregelingen (als Uitvoerend, Technisch of Administratief werk), of betreffen “andere dienstverlening”, dan wel zijn dienstbaar aan fase 5. Hoe dan ook is het onmogelijk om de werkzaamheden in fase 5 uit te voeren zonder de voorbereiding in fase 1 tot en met 4. De loonsom voor de werkzaamheden in alle voorbereidingsfasen en in fase 5 en 6 moet dus in aanmerking worden genomen, aldus de bouwfondsen.

De isolatie-uitzondering

3.7

Het hof oordeelt als volgt. De isolatie-uitzondering in de werkingssfeerbepaling richt zich op ondernemingen, waarvan het bedrijf in overwegende mate is gericht op productie of dienstverlening voor of aan derden op het gebied van het isolatiebedrijf. In haar memorie van antwoord heeft [eiseres] gesteld dat een (beperkt deel) van haar bedrijfsactiviteiten onder de isolatie-uitzondering kan worden gebracht. Aldus komt [eiseres] geen beroep toe op de isolatie-uitzondering, omdat met de vaststelling dat maar een beperkt deel van haar bedrijfsactiviteiten hieronder valt niet is voldaan aan het vereiste dat het bedrijf in overwegende mate is gericht op het gebied van het isolatiebedrijf. In zoverre slaagt grief 3.

Naar aard geen bouwbedrijf

3.8

Resteert de vraag of [eiseres] een onderneming is waarvan het bedrijf in overwegende mate is gericht op productie of dienstverlening voor of aan derden op het gebied van overige werken die naar hun aard niet tot het bouwbedrijf moeten worden gerekend. De overwegende productie wordt bepaald door een vergelijking van de verloonde bedragen. Partijen zijn het ter zitting van 4 maart 2020 eens geworden dat voor de overwegende productie niet alleen de uren maar vooral de loonsomgegevens van belang zijn met dien verstande dat het daarbij gaat om zowel de uren en loonsomgegevens van fase 5 als die van fase 1 tot en met 4 voor zover die werkzaamheden hebben geleid tot werkzaamheden vallend onder fase 5. Voorts zijn partijen het eens geworden dat voor de omvang van de bouwactiviteiten ook de uren en loonsommen van personeel dat ondersteunend is geweest bij de echte bouwwerkzaamheden dienen te worden betrokken.

3.9.

Het hof heeft voor het antwoord op bovenstaande vraag behoefte aan deskundige voorlichting. Het hof acht benoeming van een deskundige dan ook aangewezen (...)."

2.4.3

Het hof heeft in zijn tweede tussenarrest een deskundige benoemd en vragen aan deze deskundige voorgelegd. Die vragen gingen over de zogeheten loonsomvergelijking: de berekende jaarlijkse loonsom van de werknemers die zich met bouwactiviteiten bezighouden vergeleken met de berekende jaarlijkse loonsom van de werknemers die zich niet met bouwactiviteiten bezighouden. (rov. 2.4-2.6)

Voor zover in cassatie van belang heeft het hof in het tweede tussenarrest ook het volgende overwogen:

"2.2. In dat kader moet de vraag worden beantwoord of [eiseres] een onderneming is waarvan het bedrijf in overwegende mate is gericht op productie of dienstverlening voor of aan derden op het gebied van overige werken die naar hun aard niet tot het bouwbedrijf moeten worden gerekend. De overwegende productie wordt bepaald door een vergelijking van de verloonde bedragen. Het hof heeft vastgesteld dat partijen het ter zitting van 4 maart 2020 eens zijn geworden dat voor de overwegende productie niet alleen de uren maar vooral de loonsomgegevens van belang zijn met dien verstande dat het daarbij gaat om zowel de uren en loonsomgegevens van fase 5 als die van fase 1 tot en met 4 voor zover die werkzaamheden hebben geleid tot werkzaamheden vallend onder fase 5. Partijen zijn het echter niet eens geworden dat en in hoeverre voor de omvang van de bouwactiviteiten ook de uren en loonsommen van personeel dat ondersteunend is geweest bij de als bouwactiviteiten gekwalificeerde werkzaamheden dienen te worden betrokken."

2.4.4

Het hof heeft aan de afwijzing van de vorderingen van [eiseres] en de toewijzing van de vorderingen van de bouwfondsen in zijn eindarrest, voor zover in cassatie van belang, het volgende ten grondslag gelegd.

“2.6 (…) De onder A tot en met C in haar memorie na deskundigenbericht vermelde bezwaren van [eiseres] strekken ertoe het hof te laten terugkomen van in de tussenarresten van 19 januari 2021 en 1 juni 2021 uitdrukkelijk en zonder voorbehoud gegeven oordelen. Die oordelen betreffen de overweging van het hof (…) dat voor de omvang van de bouwactiviteiten ook de uren en loonsommen van personeel dat ondersteunend is geweest bij de echte bouwwerkzaamheden dienen te worden betrokken. Verder betreffen de bedoelde oordelen de formulering van de aan de deskundige voor te leggen vragen waaronder het in vraag I vervatte uitgangspunt dat onder bouwactiviteiten van [eiseres] mede moet worden begrepen de aan dochteronderneming [A] uitbestede werkzaamheden, die niet alleen worden verricht door werknemers van [eiseres] maar ook door of vanwege [eiseres] ingeleende werknemers. Hetzelfde geldt voor de vergelijking van de loonsom van de werknemers binnen [eiseres] die zich bezighouden met fase 5 activiteiten en die werknemers die zich bezighouden met niet-fase 5 activiteiten alsmede het oordeel dat de fase 5 activiteiten bouwactiviteiten zijn. Het hof is aan deze oordelen die als eindbeslissingen hebben te gelden, gebonden. Van uitzonderlijke omstandigheden die dit anders maken, is geen sprake.

(...)

2.10

Het hof acht de bevindingen en conclusies van de deskundige overtuigend. De deskundige komt op grond van zijn bevindingen tot de conclusie dat 54,54% van de loonsom van [eiseres] in het referentiejaar 2014 gerelateerd is aan fase 5 activiteiten. In aanmerking genomen dat tussen partijen niet in geschil is dat de werkzaamheden in fase 5 bouwactiviteiten zijn – zie hiervoor rov. 3.6 van het tussenarrest van 19 januari 2021 – betekent dit dat [eiseres] in 2014 in overwegende mate bouwactiviteiten verricht en daarmee onder de bouwregelingen valt. Bij dit oordeel zijn niet eens meegenomen de activiteiten vallend in fase 1 tot en 4 voor zover die hebben geleid tot activiteiten in fase 5, hoewel ingevolge de tussenarresten van 19 januari 2021 en 1 juni 2021 ook die activiteiten zouden moeten worden betrokken. Hetzelfde geldt voor de activiteiten in fase 6.”

3 Beoordeling van het middel

3.1.1

Onderdeel 1, onder 15, van het middel klaagt onder meer dat onbegrijpelijk is het oordeel van het hof (in rov. 3.6 van het eerste tussenarrest en rov. 2.6 en rov. 2.10 van het eindarrest) dat tussen partijen niet in geschil is dat de werkzaamheden in fase 5 bouwactiviteiten zijn. Het onderdeel voert daartoe aan dat [eiseres] heeft betwist dat werkzaamheden in fase 5 bouwactiviteiten zijn, althans dat die werkzaamheden dat in hun geheel zijn, en dat die betwisting uit de gedingstukken blijkt.

3.1.2

In cassatie geldt als uitgangspunt dat de indeling van de werkzaamheden van een brandpreventietraject zes fasen kent, en dat er een ‘fase 5’ is waarin brandwerende voorzieningen worden aangebracht.

3.1.3

Zoals uiteengezet in de conclusie van de Advocaat-Generaal onder 5.7-5.8, heeft [eiseres] in deze procedure primair het standpunt ingenomen dat het aanbrengen van brandwerende voorzieningen (in het geheel) geen bouwactiviteit is, en heeft zij dit primaire standpunt nadien niet verlaten. Hieruit volgt dat onderdeel 1, onder 15, slaagt.

3.1.4

Onderdeel 1, onder 16, klaagt dat, voor zover rov. 3.6 van het eerste tussenarrest zo moet worden begrepen dat [eiseres] volgens het hof (enkel) heeft gesteld dat het aanbrengen van brandwerende voorzieningen valt onder de ‘isolatie-uitzondering’ (zie A, 2, sub a, onder 8a, punt 16) of onder de ‘overige-uitzondering’ (zie A, 2, sub a, onder 8a, punt 22) in de werkingssfeerbepaling (zie hiervoor in 2.1 onder (v)), het hof een onbegrijpelijke uitleg aan de gedingstukken heeft gegeven. [eiseres] heeft zich namelijk ook beroepen op de uitzondering in de werkingssfeerbepaling voor schilderen en afwerken (A, 2, sub a, onder 8a, punt 6) en de uitzondering voor het stukadoors-, afbouw- en terrazzo-/vloerenbedrijf (A, 2, sub a, onder 8a, punt 8).

3.1.5

De gedingstukken laten geen andere conclusie toe dan dat [eiseres] ook een beroep heeft gedaan op deze andere uitzonderingen en dat de bouwfondsen daarop hebben gereageerd (zie de conclusie van de Advocaat-Generaal onder 5.10). Hieruit volgt dat onderdeel 1, onder 16, slaagt.

3.1.6

Onderdeel 1, onder 17, klaagt dat onbegrijpelijk is het in rov. 3.6 van het eerste tussenarrest vervatte oordeel dat partijen het (uiteindelijk) ook erover eens zijn dat uitbesteding door [eiseres] van de activiteiten in fase 5 aan [A] niet ter zake doet, nu het daarvoor benodigde personeel in dienst is van [eiseres]. Het onderdeel voert daartoe onder meer aan dat uit de gedingstukken niet valt af te leiden dat partijen het hierover eens zijn.

3.1.7

Zoals uiteengezet in de conclusie van de Advocaat-Generaal onder 5.13-5.14, is het oordeel van het hof dat partijen het erover eens zijn dat de activiteiten in fase 5 worden uitgevoerd door (personeel in dienst van) [eiseres] in het licht van de gedingstukken onbegrijpelijk. Onderdeel 1, onder 17, slaagt dus.

3.2.1

Onderdeel 2A, onder 23 en 24, klaagt dat het hof bij de beoordeling of [eiseres] bedrijfsactiviteiten verricht die vallen onder de bouwregelingen (in rov. 2.10 van het eindarrest), niet de door [A] uitgevoerde werkzaamheden had mogen betrekken, althans niet (zonder meer) al haar werkzaamheden. Het onderdeel betoogt dat op grond van de werkingssfeerbepaling van het verplichtstellingsbesluit per onderneming moet worden beoordeeld of die onderneming valt onder het begrip ‘ondernemingen op het gebied van het bouw- en infrabedrijf’. Bij zijn oordeel dat [eiseres] in 2014 in overwegende mate bouwactiviteiten heeft verricht en daarom onder de bouwregelingen valt, is het hof daarom van een onjuiste rechtsopvatting uitgegaan, aldus het onderdeel. Onderdeel 2A, onder 25, voegt hieraan toe dat als het hof op dit punt niet is uitgegaan van een onjuiste rechtsopvatting, zijn oordeel onbegrijpelijk is.

3.2.2

Het verplichtstellingsbesluit is recht in de zin van art. 79 RO en moet volgens vaste rechtspraak van de Hoge Raad worden uitgelegd aan de hand van de zogeheten cao-norm. Deze houdt in dat aan een bepaling van een cao een uitleg naar objectieve maatstaven moet worden gegeven, waarbij in beginsel de bewoordingen van die bepaling, gelezen in het licht van de gehele tekst van de cao, van doorslaggevende betekenis zijn, zodat het niet aankomt op de bedoelingen van de partijen die de cao tot stand hebben gebracht, voor zover deze niet uit de daarin opgenomen bepalingen kenbaar zijn, maar op de betekenis die naar objectieve maatstaven volgt uit de bewoordingen waarin de cao is gesteld. Bij deze uitleg kan onder meer acht worden geslagen op de elders in de cao gebruikte formuleringen en op de aannemelijkheid van de rechtsgevolgen waartoe de onderscheiden, op zichzelf mogelijke tekstinterpretaties zouden leiden. Ook de bewoordingen van de eventueel bij de cao behorende schriftelijke toelichting moeten bij de uitleg van de cao worden betrokken. Indien de bedoeling van de partijen bij de cao naar objectieve maatstaven volgt uit de cao-bepalingen en de eventueel daarbij behorende schriftelijke toelichting, en dus voor de individuele werknemers en werkgevers die niet bij de totstandkoming van de overeenkomst betrokken zijn geweest, kenbaar is, kan ook daaraan bij de uitleg betekenis worden toegekend.

3.2.3

Uit de tekst van de werkingssfeerbepaling van het verplichtstellingsbesluit blijkt dat de activiteiten per onderneming moeten worden beoordeeld en niet voor de gehele groep, en dat binnen een groep meer dan één onderneming actief kan zijn op het gebied van het bouw- en infrabedrijf. Zo is in A, 2, sub b, onder 2 van de werkingssfeerbepaling bepaald dat ondernemingen op het gebied van het bouw- en infrabedrijf ook zijn uitzendondernemingen die arbeidskrachten ter beschikking stellen, “die onderdeel zijn van een concern dat bestaat uit (een) onderneming(en) als bedoeld in A, 2 sub a en b onder 4 en 5”. Hieruit volgt dat het gaat om de activiteiten van een onderneming en niet om de activiteiten van een groep van ondernemingen.

3.2.4

Het hof heeft vastgesteld dat [eiseres] een onderneming drijft (rov. 2.1 van het eerste tussenarrest). Het hof heeft verder vastgesteld dat ter uitvoering van de werkzaamheden van [A] – onder meer – medewerkers van [eiseres] werden ingehuurd (rov. 2.2 van het eerste tussenarrest). Ten slotte heeft het hof tot uitgangspunt genomen dat onder bouwactiviteiten van [eiseres] mede moeten worden begrepen de aan [A] uitbestede werkzaamheden, die niet alleen worden verricht door werknemers van [eiseres] maar ook door werknemers die door, in opdracht van, of via [eiseres] zijn ingeleend (rov. 2.6 van het tweede tussenarrest en rov. 2.6 van het eindarrest). Hieruit volgt dat het hof de werkzaamheden van [A] heeft betrokken bij de beantwoording van de vraag of de onderneming van [eiseres] (als enkelvoudige vennootschap) activiteiten verricht op het gebied van het bouw- en infrabedrijf. Het oordeel van het hof dat [eiseres] in 2014 in overwegende mate bouwactiviteiten heeft verricht, berust op een onjuiste uitleg van de werkingssfeerbepaling uit het verplichtstellingsbesluit, of is in het licht van deze bepaling onbegrijpelijk. Het is immers niet duidelijk of het hof heeft geoordeeld dat de werkzaamheden van [A] ook tot de door [eiseres] gedreven onderneming behoren, of anderszins. De hiervoor in 3.2.1 weergegeven klachten slagen daarom.

3.3

Onderdeel 2A, onder 26, klaagt terecht dat het hof in rov. 2.1, 2.2 en 2.6 van het eindarrest heeft overwogen dat [A] een dochteronderneming is van [eiseres] en dat dit in strijd is met de vaststelling van het hof in rov. 2.2 van het eerste tussenarrest dat [A] een zusteronderneming is van [eiseres]. Het oordeel van het hof is in zoverre onbegrijpelijk.

3.4.1

Onderdeel 2B, onder 27-29, klaagt dat het hof (in rov. 3.7 en 3.8 van het eerste tussenarrest) heeft miskend dat een onderneming ook wordt geacht niet een onderneming op het gebied van het bouw- en infrabedrijf te zijn indien twee of meer van de in A, 2, sub a, onder 8a van de werkingssfeerbepaling vermelde uitzonderingen tezamen maken dat “het bedrijf in overwegende mate is gericht op de productie voor en/of dienstverlening aan derden op de hieronder genoemde gebieden”.

3.4.2

In A, 2, sub a, onder 8a van de werkingssfeerbepaling is bepaald dat onder ondernemingen op het gebied van het bouw- en infrabedrijf niet worden verstaan ondernemingen waarvan het bedrijf in overwegende mate is gericht op productie (respectievelijk dienstverlening) voor of aan derden op de in die bepaling aangeduide gebieden, en dat de overwegende productie wordt bepaald door een vergelijking van de in elke productie verloonde bedragen. Het onderdeel stelt de vraag aan de orde of bij de uitleg van het criterium ‘in overwegende mate’ de productie in de in A, 2, sub a, onder 8a aangeduide gebieden gezamenlijk moet worden genomen (en dus de per productie behaalde loonsommen bij elkaar moeten worden opgeteld), dan wel een vergelijking met de verloonde bedragen moet worden gemaakt voor elke productie afzonderlijk.

3.4.3

De bewoordingen van A, 2, sub a, onder 8a van de werkingssfeerbepaling zijn niet eenduidig. Aan die bewoordingen kan daarom niet een doorslaggevend argument worden ontleend voor de uitleg van A, 2, sub a, onder 8a in de ene zin of in de andere zin. De bewoordingen van die bepaling verzetten zich in elk geval niet tegen de uitleg die het hof aan de bepaling heeft gegeven en aan zijn beslissing ten grondslag heeft gelegd. Die uitleg komt erop neer dat de vergelijking met de verloonde bedragen moet worden gemaakt voor elke productie afzonderlijk.

3.4.4

De strekking van werkingssfeerbepalingen in bedrijfstakregelingen is om de ondernemingen aan te wijzen waarvan de belangrijkste activiteit bestaat in de daarin bedoelde werkzaamheden, en die daarom tot de bedrijfstak behoren. Met een verplichtstellingsbesluit tot deelneming in een pensioenfonds is onder meer beoogd te vermijden dat er categorieën van werknemers zijn voor wie door werkgevers geen of slechts gedeeltelijke pensioentoezeggingen zijn gedaan (zogenoemde ‘witte vlekken’ of ‘grijze vlekken’). Deze omstandigheden kunnen een rol spelen bij de uitleg van werkingssfeerbepalingen.

3.4.5

Het merendeel van de onder 8a opgenomen activiteiten kent eigen bedrijfstakregelingen die alleen van toepassing zijn indien aan een hoofdzaakcriterium is voldaan (zie bijvoorbeeld de bedrijfstakregelingen Metaal en Techniek). Het bij elkaar optellen van de productie in die verschillende gebieden zou er in veel gevallen toe kunnen leiden dat de regelingen voor het bouw- en infrabedrijf niet van toepassing zijn omdat de bij elkaar opgetelde, gezamenlijke productie in de andere gebieden tot hogere verloonde bedragen leidt dan de productie op het gebied van het bouw- en infrabedrijf, terwijl de productie op die andere gebieden niet voldoet aan een hoofdzaakcriterium (of ander vereiste voor de omvang van de activiteiten) in de bedrijfstakregelingen op die andere gebieden. Het gevolg daarvan zou zijn dat werknemers onder geen enkele bedrijfstakregeling vallen. Die omstandigheid pleit tegen een uitleg waarbij de productie in de in A, 2, sub a, onder 8a aangeduide gebieden gezamenlijk moet worden genomen en dat dus de per productie behaalde loonsommen bij elkaar moeten worden opgeteld. De rechtsgevolgen van die uitleg zijn immers minder aannemelijk dan de rechtsgevolgen van een uitleg in andere zin.

3.4.6

In het geval dat in deze zaak aan de orde is, brengt het voorgaande mee dat het bepaalde in A, 2, sub a, onder 8a aldus moet worden uitgelegd dat de vergelijking met de verloonde bedragen gemaakt moet worden voor elke productie (respectievelijk dienstverlening) voor of aan derden afzonderlijk. Hieruit volgt dat onderdeel 2B, onder 27-29, faalt.

3.5.1

Onderdeel 3, onder 36, heeft betrekking op rov. 2.6 van het eindarrest en klaagt dat onbegrijpelijk is dat het hof niet is teruggekomen van de beslissing (in rov. 3.8 van het eerste tussenarrest) dat partijen het eens zijn geworden dat voor de omvang van de bouwactiviteiten ook de uren en loonsommen van personeel dat ondersteunend is geweest bij de echte bouwwerkzaamheden dienen te worden betrokken.

3.5.2

Deze klacht slaagt. Uit het proces-verbaal van de mondelinge behandeling voorafgaand aan het eerste tussenarrest (zie de conclusie van de Advocaat-Generaal onder 5.52) en uit rov. 2.2 van het tweede tussenarrest (zie hiervoor in 2.4.3) blijkt dat partijen het niet erover eens zijn geworden dat en in hoeverre voor de omvang van de bouwactiviteiten ook de uren en de loonsommen van personeel dat ondersteunend is geweest bij de als bouwactiviteiten gekwalificeerde werkzaamheden dienen te worden betrokken. In het licht hiervan is het oordeel in rov. 2.6 van het eindarrest, dat in andere zin luidt, onbegrijpelijk.

3.6

De overige klachten van het middel kunnen niet tot cassatie leiden. De Hoge Raad hoeft niet te motiveren waarom hij tot dit oordeel is gekomen. Bij de beoordeling van deze klachten is het namelijk niet nodig om antwoord te geven op vragen die van belang zijn voor de eenheid of de ontwikkeling van het recht (zie art. 81 lid 1 RO).

4 Beslissing

De Hoge Raad:

- vernietigt de arresten van het gerechtshof Amsterdam van 19 januari 2021, 1 juni 2021 en 14 januari 2025;

- verwijst het geding naar het gerechtshof Den Haag ter verdere behandeling en beslissing;

- veroordeelt de bouwfondsen in de kosten van het geding in cassatie, tot op deze uitspraak aan de zijde van [eiseres] begroot op € 8.627,40 aan verschotten en € 2.600,-- voor salaris, vermeerderd met de wettelijke rente over deze kosten indien de bouwfondsen deze niet binnen veertien dagen na heden hebben voldaan.

Dit arrest is gewezen door de president M.J. Kroeze als voorzitter, de vicepresident C.E. du Perron en de raadsheren A.E.B. ter Heide, S.J. Schaafsma en K. Teuben, en in het openbaar uitgesproken door de raadsheer F.R. Salomons op 13 november 2026.

Stcrt. 2018, nr. 5802. Rechtbank Amsterdam 26 november 2018, ECLI:NL:RBAMS:2018:8399. Gerechtshof Amsterdam 14 januari 2025, ECLI:NL:GHAMS:2025:81. Gerechtshof Amsterdam 19 januari 2021, ECLI:NL:GHAMS:2021:73. Gerechtshof Amsterdam 1 juni 2021, ECLI:NL:GHAMS:2021:1725. Zie onder meer HR 22 mei 2026, ECLI:NL:HR:2026:795, rov. 3.2.2. HR 2 juni 2023, ECLI:NL:HR:2023:847, rov. 3.7.