Wvggz. Wijziging zorgmachtiging. Aan een aanvullende medische verklaring te stellen eisen (art. 5:9 lid 1 Wvggz).

PROCUREUR-GENERAAL

BIJ DE

HOGE RAAD DER NEDERLANDEN

Nummer 26/01844

Zitting 2 oktober 2026

CONCLUSIE

B.J. Drijber

In de zaak van

[betrokkene] ,

verzoeker tot cassatie,

hierna: betrokkene,

advocaat: mr. J.A.J. Leeman,

tegen

Officier van Justitie in het arrondissementsparket Rotterdam,

verweerder in cassatie,

hierna: de officier van justitie,

niet verschenen.

In deze Wvggz-zaak gaat het om de uitbreiding van een bestaande zorgmachtiging met enkele nieuwe vormen van verplichte zorg. De belangrijkste vraag is of de met het oog op de uitbreiding van de zorgmachtiging opgestelde aanvullende medische verklaring voldoet aan de wettelijke vereisten (art. 5:9 lid 1 Wvggz). Volgens het middel is aan die vereisten niet voldaan. Ik ga daar niet in mee en concludeer tot verwerping.

2. Feiten en voorgeschiedenis

Bij beschikking van 31 januari 2025 heeft de rechtbank Rotterdam (hierna: de rechtbank) ten aanzien van betrokkene een zorgmachtiging verleend tot en met 31 januari 2026.

De officier van justitie heeft op 8 december 2025 een verzoek ingediend voor een aansluitende zorgmachtiging van twaalf maanden. Daarbij is onder meer overgelegd een medische verklaring van 4 december 2025 (hierna: de oorspronkelijke medische verklaring). De onafhankelijk psychiater heeft betrokkene niet persoonlijk onderzocht. Onder 4.b van de verklaring staat:

Betrokkene is niet verschenen op de mondelinge behandeling van 22 december 2025, waarvoor hij was opgeroepen. De behandeling is toen aangehouden tot 30 december 2025. Op die datum heeft de behandeling plaatsgevonden bij betrokkene thuis.

Bij beschikking van 30 december 2025, die schriftelijk is uitgewerkt op 14 januari 2026, heeft de rechtbank een zorgmachtiging verleend voor de duur van zes maanden, tot en met 30 juni 2026. In die beschikking overweegt de rechtbank onder meer het volgende:

De overige door de officier verzochte vormen van verplichte zorg, te weten ‘het verrichten van andere medische handelingen en therapeutische maatregelen, ter behandeling van een psychische stoornis, dan wél vanwege die stoornis, ter behandeling van een somatische aandoening’, ‘het beperken van de bewegingsvrijheid’ en ‘het opnemen in een accommodatie' worden door de rechtbank niet toegewezen, omdat de noodzakelijkheid daarvan niet kon worden gemotiveerd nu er geen behandelaar van betrokkene aanwezig was bij de mondelinge behandeling.”

Op 3 februari 2026 heeft de zorgverantwoordelijke op de voet van art. 8:11 Wvggz besloten tot het verlenen van verplichte zorg ter afwending van een noodsituatie, gelet op ernstig nadeel en de veiligheid binnen de accommodatie Bij brieven van 4 februari 2026 heeft de zorgverantwoordelijke zowel de geneesheer-directeur als betrokkene daarvan in kennis gesteld. De tijdelijke verplichte zorg is verleend voor de maximale duur van drie dagen (art. 8:12 lid 1, eerste volzin, Wvggz). Betrokkene is drie dagen ingesloten geweest.

Op 5 februari 2026 is door een (andere) onafhankelijk psychiater een medische verklaring opgesteld (hierna: de aanvullende medische verklaring). Onder ‘2. Herbeoordeling psychiatrisch onderzoek’ staat in de verklaring onder meer vermeld:

De mondelinge behandeling heeft op 12 februari 2026 plaatsgevonden. Aanwezig waren betrokkene met zijn advocaat en een behandelend psychiater. De advocaat heeft afwijzing van het verzoek bepleit. Met betrekking tot de oorspronkelijke medische verklaring heeft de advocaat aangevoerd dat die is opgesteld zonder persoonlijk onderzoek. Met betrekking tot de aanvullende medische verklaring voerde de advocaat aan:

Naar aanleiding van het hiervoor in 3.2 weergegeven verweer van betrokkene heeft de rechtbank onder meer overwogen:

Bij verzoekschrift van 12 mei 2026 heeft betrokkene – tijdig – cassatieberoep ingesteld tegen de beschikking. De officier van justitie heeft geen verweer gevoerd.

Onderdeel 1

De in onderdeel 1 aangevoerde klacht vormt een uitwerking van het bij de mondelinge behandeling namens betrokkene ingenomen standpunt dat in de aanvullende medische verklaring niet wordt vermeld wat tussen de onafhankelijk psychiater en de betrokkene is besproken en dat de verklaring daarmee geen inzicht verschaft in de (actuele) situatie van betrokkene, althans dat hiermee niet duidelijk is hoe de onafhankelijk psychiater tot zijn diagnose is gekomen. De rechtbank zou hebben miskend dat de medische verklaring ingevolge art. 5:9 lid 1 Wvggz de bevindingen van de onafhankelijk psychiater moet vermelden. Voorts zouden niet alle in art. 8:12 lid 3 Wvggz vermelde stukken bij het verzoek zijn gevoegd. Het middel verwijst naar een beschikking van de Hoge Raad van 24 september 2021.

Ik lees in dit betoog twee klachten: (1) de (formele) klacht dat het door de officier van justitie bij de rechtbank ingediende dossier niet compleet was en (2) de (materiële) klacht dat de aanvullende medische verklaring inhoudelijk niet voldoet aan alle wettelijke vereisten.

In de zaak die heeft geleid tot de in het middel genoemde beschikking van 24 september 2021 voerde de verzoeker aan dat bij een verzoek tot wijziging van een zorgmachtiging de stukken die aan de te wijzigen zorgmachtiging ten grondslag lagen, als bijlagen moeten worden overgelegd, en dat met betrekking tot het wijzigingsverzoek opnieuw een oordeel van een onafhankelijke psychiater moest worden ingewonnen.

Wat het eerste punt betreft ontleen ik aan de conclusie van A-G Snijders in die zaak dat daar was aangevoerd dat de stukken bij de oorspronkelijk aanvraag van de zorgmachtiging niet in het geding waren gebracht en dat bovendien een aanvulling van die stukken ontbrak.

In zijn beschikking overweegt de Hoge Raad dat uit de wetsgeschiedenis volgt dat, indien een wijziging van een zorgmachtiging nodig is, de voorbereidingsprocedure van hoofdstuk 5 van de Wvggz dient te worden gevolgd. De procedure kan wel sneller worden doorlopen. Zo zijn het zorgplan en de zorgkaart al aanwezig en kan een wijziging daarvan snel worden voorbereid (rov. 3.2). Vervolgens overweegt de Hoge Raad:

Nu de stukken die ten grondslag lagen aan de bestaande zorgmachtiging, noch de bestaande zorgmachtiging zelf bij het verzoek tot wijziging van die zorgmachtiging zijn gevoegd en de rechtbank ook geen melding maakt van die stukken, moet ervan worden uitgegaan dat deze niet zijn overgelegd. Ook ontbreekt een aanvulling op die stukken als hiervoor in 3.3 bedoeld. De rechtbank beschikte daarmee niet over de gegevens die op grond van de wet — en voor zover het gaat om opname in een accommodatie: tevens op grond van art. 5 EVRM — noodzakelijk zijn om de toewijsbaarheid van het verzoek te kunnen beoordelen.”

De vraag is nu of in de onderhavige zaak wél is voldaan aan de in rov. 3.3 geformuleerde eisen. In rov. 1.1 van de bestreden beschikking overweegt de rechtbank:

Uit rov. 1.1 van de beschikking waarbij de bestaande zorgmachtiging is verleend, blijkt dat bij het verzoekschrift van de officier van justitie van 8 december 2025 “

Het middel stelt niet dat de vaststelling van de rechtbank zoals weergegeven hiervoor in 4.6 onjuist of onbegrijpelijk zou zijn. De vraag of het dossier compleet was is bij de mondelinge behandeling niet aan de orde geweest. Uit het proces-verbaal van de behandeling van 12 februari 2026 blijkt bovendien expliciet dat de rechter de oorspronkelijke medische verklaring kende. Voor zover het middel klaagt dat de bestaande zorgmachtiging en de daaraan ten grondslag liggende stukken niet waren overgelegd en het dossier in zoverre niet voldeed aan de door de Hoge Raad in zijn beschikking van 24 september 2021 gestelde vereisten, treft het daarom geen doel.

Het middel klaagt dat de aanvullende medische verklaring niet de bevindingen van de onafhankelijk psychiater betreft. In de toelichting onder 5 wordt aan de hand van art. 5:9 lid 1 Wvggz betoogd dat ‘dit’ (bedoeld is: ‘de bevindingen’) de symptomen betreft die de betrokkene vertoont en de diagnose van de stoornis. Daarnaast dient te worden vermeld of er ernstig nadeel is en ook welk nadeel, alsook het verband tussen het gedrag dat uit de stoornis voortvloeit en het nadeel. Ten slotte moet aandacht worden gegeven aan de zorg die noodzakelijk is om het ernstig nadeel weg te nemen. Het middel erkent wel dat in de wet noch in de wetgeschiedenis nadere eisen worden gesteld aan de motivering van de bevindingen van de onafhankelijk psychiater, zodat het dus ter beoordeling van de rechter staat of “de medische verklaring voldoende met redenen is omkleed.”

De procesinleiding verwijst in nr. 11 naar de conclusie van A-G Coenraad in een recente Wzd-zaak. Zij merkt daarin onder meer het volgende op (citaat zonder voetnoten):

Uit de wet of wetsgeschiedenis blijkt niet van concrete nadere (minimum)eisen die zouden gelden voor de verslaglegging door de onafhankelijke arts van de bevindingen van dossieronderzoek dat hij heeft gedaan of van het overleg dat hij met de behandelend arts of dagelijkse zorgverleners heeft gehad.

Ook in de literatuur is hier niet veel over te vinden. Dijkers heeft het volgende betoogd over de presentatie van de bevindingen van de onafhankelijke arts in de medische verklaring (met weglating van de voetnoten):

Ook voor de Wvggz geldt dat de oordelen van de onafhankelijk psychiater duidelijk moeten zijn en moeten kunnen worden gerelateerd aan de beschikbare informatie over het actuele toestandsbeeld van de betrokkene. Aan een medische verklaring kunnen m.i. echter niet dezelfde motiveringseisen worden gesteld als aan een rechterlijke beslissing.

Een aanvullende medische verklaring bevat een herbeoordeling van het psychiatrisch onderzoek. Van de beoordeling in de oorspronkelijke medische verklaring wordt een actualisering gegeven. Vervolgens stelt de psychiater een diagnose, die in dit geval luidt: ‘structuurdiagnose/psychische stoornis’. Daarna geeft de psychiater zijn mening ten aanzien van de voorgestelde extra zorgvormen en of die noodzakelijk zijn. In dit geval ziet het eerste aangekruiste vakje op blz. 2 van de aanvullende medische verklaring op de zorgvorm ‘opname in een accommodatie’. Het tweede aangekruiste vakje ziet op de drie overige aanvullende zorgvormen: ‘beperken van bewegingsvrijheid’, ‘insluiten’ en ‘uitoefenen van toezicht op betrokkene om ernstig nadeel af te kunnen wenden’.

Er bestaat geen grond om aan te nemen dat nader had moeten worden toegelicht waarom de aanvullende vormen van verplichte zorg noodzakelijk waren. Ook als deze zorgvormen voor betrokkene bijzonder ingrijpend zijn (zie procesinleiding, nr.10) vormt dat geen reden om een uitgebreidere motivering te vereisen. Verplichte zorg kan in beginsel altijd als ingrijpend worden ervaren. In dit geval was de aanleiding voor het verzoek tot wijziging van de bestaande zorgmachtiging dat de daarin opgenomen vormen van verplichte zorg niet meer voldeden en daardoor een noodsituatie dreigde als bedoeld in art. 8:11 Wvggz. De bij wijze van tijdelijke maatregel genomen maatregelen dienden ook na de driedagentermijn van art. 8:12 lid 1 Wvggz te worden voortgezet. Dat sprake was van een dreigende noodsituatie wordt in de procesinleiding niet bestreden.

Ik merk nog op dat de zorgvormen ‘het beperken van de bewegingsvrijheid’ en ‘het opnemen in een accommodatie’ ook in eerste instantie waren verzocht, maar door de rechtbank toen niet zijn toegewezen omdat er geen behandelaar bij de zitting van 30 december 2025 aanwezig was geweest die de noodzaak van die maatregelen kon toelichten (zie hiervoor 2.4). Impliciet betekent dit overigens dat het beoordelen of een bepaalde vorm van verplichte zorg noodzakelijk is, niet uitsluitend hoeft te worden gebaseerd op eigen waarnemingen van de onafhankelijk psychiater. Informatie die behandelaars (of de huisarts) hebben verstrekt over de actuele toestand van een betrokkene en die zich in het aan de onafhankelijk psychiater ter hand gestelde dossier bevinden kan voor de oordeelsvorming ook relevant zijn.

Dat de oorspronkelijke medische verklaring zonder voorafgaand fysiek onderzoek is opgesteld maakt niet dat die verklaring alsnog niet in overeenstemming zou zijn met de wettelijke eisen. De rechtbank had haar beschikking van 30 december 2025 op onder meer die verklaring gebaseerd. Die beschikking is niet aangevochten. Bij het beoordelen van het verzoek om een wijziging (want uitbreiding) van de toen verleende zorgmachtiging mocht de rechtbank daarom ervan uitgaan dat de oorspronkelijke medische verklaring deugdelijk was. De in die verklaring gegeven beoordeling, zoals op onderdelen geactualiseerd in de aanvullende medische verklaring, heeft daarom haar belang behouden.

Indien de betrokkene bezwaar maakt tegen een bepaalde vorm van verplichte zorg, zal de rechter zijn beslissing op dat punt moeten motiveren. Zo’n bezwaar kan ertoe leiden dat de rechter de noodzakelijk geoordeelde zorg binnen een categorie van zorg zoals genoemd in art. 3:2 lid 2 Wvggz, nader specificeert of beperkt. Dat is in eerste instantie ook gebeurd. Bij de mondelinge behandeling van het verzoek om wijziging van de bestaande zorgmachtiging op 12 februari 2026 is blijkens het proces-verbaal niet specifiek bezwaar gemaakt tegen een of meer van de verzochte vormen van verplichte zorg. Op dat punt hoefde de rechtbank haar oordeel daarom niet (nader) te motiveren.

Hetgeen verder in de toelichting wordt aangevoerd leidt niet tot een andere beoordeling.

Het voorgaande betekent dat onderdeel 1 faalt.

Onderdeel 2 is een voorbouwklacht die faalt in het voetspoor van klachtonderdeel 1.

De conclusie strekt tot verwerping van het cassatieberoep.

De Procureur-Generaal bij de

Hoge Raad der Nederlanden

A-G