Verbintenissenrecht. Ontbinding koopovereenkomst van winkel met toebehoren door verkoper wegens…

In cassatie kan van de volgende feiten worden uitgegaan.

[verweerder] is vennoot in de vennootschap onder firma Me Georgeous!, die meerdere winkels in parfums en cosmetica drijft, waaronder de winkel ‘Catwalk Look’ in Rotterdam.

In november 2014 zijn [eisers] met [verweerder] overeengekomen dat zij laatstgenoemde winkel en wat daarbij hoorde – de inventaris, de handelsnaam, de voorraden en de huurovereenkomst – van [verweerder] kochten. In cassatie kan worden uitgegaan van een (mondeling) overeengekomen koopprijs van € 150.000, hoewel [verweerder] in feitelijke instanties heeft gesteld dat de koopprijs € 173.000 bedroeg. Van de koopprijs hebben [eisers] € 100.000 aan [verweerder] betaald.

Medio januari 2015 hebben [eisers] de sleutel van het winkelpand gekregen; vanaf dat moment zijn zij de winkel gaan uitbaten.

Op 29 mei 2015 heeft [verweerder] met drie anderen de winkel bezocht en gezegd dat [eiser 1] uit de winkel moet vertrekken. [eiser 1] heeft de politie gebeld, waarop [verweerder] en de zijnen zijn vertrokken. [eisers] hebben de winkel daarna niet meer voor publiek geopend.

Op 1 juni 2015 is aan [eisers] een huurovereenkomst voor de winkel op eigen naam aangeboden, onder de voorwaarde van betaling aan [verweerder] van € 50.000 (het restant van de koopprijs). [eisers] zijn niet op dit aanbod ingegaan. [eisers] zijn de winkel vervolgens gaan leeghalen.

Bij brief van 15 juni 2015 heeft de toenmalig advocaat van [verweerder] [eisers] gesommeerd om het restant van de verschuldigde koopprijs uiterlijk op 19 juni 2015 te voldoen. Aan deze sommatie hebben [eisers] geen gehoor gegeven.

Op 18 juni 2015 hebben [eisers] de sleutel van de inmiddels lege winkel bij de eigenaar van het pand ingeleverd.

[verweerder] heeft op 21 december 2016 de ontbinding van de volgens hem gesloten koopovereenkomst ingeroepen in zijn conclusie van antwoord tevens eis in reconventie.

Op 27 oktober 2016 hebben [eisers] [verweerder] gedagvaard voor de rechtbank Rotterdam. Zij hebben gevorderd [verweerder] te veroordelen tot betaling van € 91.777, omdat hij zou zijn tekortgeschoten in de nakoming van zijn verbintenissen uit de koopovereenkomst. In de kern is de vordering gericht op terugbetaling door [verweerder] van het door [eisers] reeds betaalde deel van de koopprijs.

In reconventie heeft [verweerder] een verklaring voor recht gevorderd met als inhoud dat hij de koopovereenkomst buitengerechtelijk heeft ontbonden en subsidiair gevorderd de koopovereenkomst alsnog bij vonnis gerechtelijk te ontbinden, met veroordeling van [eisers] tot betaling van € 103.425,91. [verweerder] heeft betoogd dat juist [eisers] zijn tekortgeschoten in de nakoming van hun verbintenissen uit de koopovereenkomst. [verweerder] heeft gesteld dat vanwege de ontbinding over en weer ongedaanmakingsverplichtingen zijn ontstaan en een schadevergoedingsplicht tot opheffing van het geleden nadeel.

Bij vonnis van 15 november 2017 heeft de rechtbank geoordeeld dat [verweerder] de op hem rustende verbintenissen uit de koopovereenkomst is nagekomen en [eisers] de op hen rustende betalingsverbintenis uit de koopovereenkomst niet zijn nagekomen (rov. 4.3.). [eisers] zijn te dien aanzien in verzuim geraakt, waarna [verweerder] de koopovereenkomst mocht ontbinden (rov. 4.5.).

Ten aanzien van de gevolgen van de ontbinding (bevrijding van nog openstaande verbintenissen (zoals de verplichting van [eisers] tot betaling van het restant van de koopprijs (rov. 4.7.) (hierna randnummer 2.5)) en ongedaanmaking van de reeds verrichte prestaties (zoals restitutie door [verweerder] van de aanbetaling van € 100.000 (rov. 4.8.)) heeft de rechtbank geoordeeld dat de vordering in conventie van [eisers] kan worden toegewezen tot een bedrag van € 91.027 en de vordering in reconventie van [verweerder] tot een bedrag van € 40.493,15. Na verrekening heeft de rechtbank [verweerder] veroordeeld tot betaling aan [eisers] van € 50.553,85 en voor recht verklaard dat [verweerder] de koopovereenkomst buitengerechtelijk heeft ontbonden.

[verweerder] is bij het hof Den Haag in hoger beroep gekomen van het vonnis van de rechtbank. Hij heeft daarin onder meer gevorderd dat [eisers] worden te veroordeeld tot betaling van € 107.723,83.

Bij tussenarrest van 23 april 2019, dat in cassatie niet wordt bestreden, heeft het hof, net als de rechtbank, geoordeeld dat [eisers] zijn tekortgeschoten in de nakoming van de koopovereenkomst en [verweerder] niet, waardoor [verweerder] de koopovereenkomst rechtsgeldig heeft ontbonden (rov. 6.4.-6.10.). Vervolgens is het hof ingegaan op de gevolgen van deze ontbinding en wat een en ander betekent voor de vorderingen van [eisers] respectievelijk [verweerder] .

Ten aanzien van de vordering van [eisers] heeft het hof, voor zover in cassatie nog van belang, aldus overwogen:

“De vordering van [eisers]

6.12. Het hof merkt hierover het volgende op.

Daarop volgt een bespreking van de vordering van [verweerder] . In dit verband heeft het hof overwogen, ook hier voor zover in cassatie nog van belang, dat [verweerder] vergoeding van ontbindingsschade vordert (art. 6:277 lid 1 BW) en dat de waarde die de winkel/het huurcontract vertegenwoordigde op het moment dat [eisers] de winkel medio juni 2015 aan [verweerder] hebben “teruggegeven”, bij de begroting van de schade van [verweerder] moet worden verdisconteerd:

“De primaire vorderingen van [verweerder] (voorts)

6.14. [verweerder] vordert primair ontbindingsschade (artikel 6:277 lid 1 BW). Zijn standpunt luidt dat hij bij wederzijdse nakoming de volledige koopprijs van € 173.000,- (post A (…)) zou hebben ontvangen. Van of vanwege [eisers] heeft [verweerder] een aanbetaling op de koopprijs en pinbetalingen ontvangen; deze bedragen trekt hij van zijn koopprijs af (posten B en C). Verder stelt [verweerder] dat hij bij wederzijdse nakoming diverse door hem gemaakte kosten van [eisers] vergoed zou hebben gekregen of niet zou hebben gemaakt. Deze telt hij dus weer bij zijn schade op (posten D-H). [verweerder] stelt dat het resultaat, uitkomend op een bedrag van € 107.723,83, de schade is die hij heeft geleden (…). [verweerder] gaat er bij de berekening van zijn vermogenspositie bij de ontbinding van uit dat de winkel die [eisers] medio 2015 heeft terug[ge]geven (bestaande uit de handelsnaam, de toen nog aanwezige inrichting en inventaris en, in zijn relatie tot [eisers] , het bijbehorende huurcontract) op dat moment voor hem geen (positieve) waarde vertegenwoordigde, zodat deze herkrijging niet in mindering strekt op zijn schade. [eisers] betwist dat: volgens hem vertegenwoordigde de winkel/het huurcontract wel waarde. [verweerder] betwist – terecht – niet dat als (het oordeel zou moeten luiden dat) de winkel/het huurcontract waarde vertegenwoordigde, deze dient te worden verdisconteerd bij de begroting van zijn schade.”

Het hof heeft in het tussenarrest van 23 april 2019 verder geoordeeld dat [verweerder] voorshands onvoldoende aannemelijk heeft gemaakt dat de winkel, inclusief het huurcontract en de handelsnaam ‘Catwalk Look’, per medio juni 2015 waardeloos was (rov. 6.29.). Volgens het hof lag het in de rede om in dit kader een deskundigenbericht te gelasten (rov. 6.30.). Bij tussenarrest van 26 november 2019 heeft het hof een deskundige benoemd.

Bij eindarrest van 6 juli 2021 (het bestreden arrest) heeft het hof overwogen dat de deskundige (i) de waarde van de winkel op ongeveer € 170.000 negatief heeft berekend, (ii) de waarde van het huurcontract op € 14.000 negatief per jaar en (iii) de positieve of negatieve invloed van het recht om de handelsnaam Catwalk Look te voeren niet heeft kunnen vaststellen (rov. 2.12.-2.14.). Het hof heeft geconcludeerd dat niet is komen vast te staan dat de teruggave van de winkel door [eisers] aan [verweerder] medio juni 2015 enige positieve waarde vertegenwoordigde die op de schade van [verweerder] in mindering moet worden gebracht (rov. 2.18.). [eisers] hebben deze conclusie van het hof in cassatie niet bestreden.

Het hof heeft de totale ontbindingsschade van [verweerder] aan de hand van de volgende specificatie vastgesteld op € 64.884,89 (rov. 2.20.):

Bij procesinleiding van 29 september 2021 hebben [eisers] – tijdig – cassatieberoep ingesteld tegen het bestreden arrest. [verweerder] heeft verweer gevoerd. [eisers] en [verweerder] hebben hun standpunten schriftelijk toegelicht en vervolgens gerepliceerd respectievelijk gedupliceerd.

[eisers] klagen dat het onjuist of onbegrijpelijk is dat het hof in rov. 2.20. (randnummer 2.12 hiervoor) de overeengekomen koopsom van € 150.000 heeft betrokken bij de ontbindingsschade van [verweerder] . Volgens [eisers] behoort de koopsom niet tot de ontbindingsschade op grond van art. 6:277 BW, maar is deze onderdeel van de ongedaanmakingsverplichting op grond van art. 6:271 BW. Het hof had de overeengekomen koopsom van € 150.000 dus niet als ontbindingsschade van [verweerder] moeten aanmerken, maar moeten bepalen dat [verweerder] de door hem ontvangen € 100.000 als ongedaanmaking aan [eisers] moet restitueren.

De klachten falen.

Op grond van art. 6:277 lid 1 BW is, indien een overeenkomst wordt ontbonden, de partij wier tekortkoming een grond voor ontbinding heeft opgeleverd (in dit geval [eisers] ) verplicht om haar wederpartij ( [verweerder] ) de schade te vergoeden die zij lijdt doordat geen wederzijdse nakoming maar ontbinding van de overeenkomst plaatsvindt. Art. 6:277 BW strekt er aldus toe om buiten twijfel te stellen dat ook de schade die door de ontbinding wordt veroorzaakt (en die bij keuze van andere rechtsmiddelen niet zou zijn geleden) voor vergoeding in aanmerking komt.

De omvang van de door [eisers] te betalen schadevergoeding moet worden vastgesteld door een vergelijking te maken tussen enerzijds de hypothetische situatie waarin de schuldeiser ( [verweerder] ) zou hebben verkeerd bij een in alle opzichten onberispelijke wederzijdse nakoming en anderzijds de feitelijke situatie waarin de schuldeiser ( [verweerder] ) na ontbinding van de overeenkomst verkeert na afwikkeling van de, uit art. 6:271 BW voortvloeiende, verbintenissen tot teruggave dan wel ongedaanmaking. Dit houdt in dat ook de schade die het gevolg is van het niet (verder) uitvoeren van de overeenkomst, daaronder begrepen het zogenoemde positief contractsbelang, moet worden vergoed door de schuldenaar wiens verzuim heeft geleid tot het niet (verder) uitvoeren van de overeenkomst (in dit geval [eisers] ).

Het verschil tussen de feitelijke situatie waarin [verweerder] zich bevindt en de hypothetische situatie waarin [verweerder] zich bij onberispelijke nakoming door [eisers] zou hebben bevonden, bedraagt € 150.000 in het nadeel van [verweerder] . Het is dan ook juist dat het hof de volledige koopsom van € 150.000 als onderdeel van de ontbindingsschade van [verweerder] heeft aangemerkt. Vervolgens heeft het hof, in het spoor van de vordering van [verweerder] (hiervoor randnummers 2.8, 2.9 en 2.12), van dit bedrag van € 150.000 afgetrokken het reeds door [verweerder] ontvangen deel van de koopsom ter grootte van € 100.000, welk bedrag hij aan [eisers] zou moeten terugbetalen op grond van art. 6:271 BW (randnummer 2.12, post B, hiervoor).

De stellingen van [eisers] , dat zij aan hun ongedaanmakingsverplichting hebben voldaan door de winkel aan [verweerder] terug te geven en [verweerder] dubbel gecompenseerd zou worden als hij én de winkel terugkrijgt én schadevergoeding ontvangt, gaan eraan voorbij dat de winkel op het moment van teruggave aan [verweerder] geen positieve waarde vertegenwoordigde. Hetgeen [verweerder] na de ontbinding heeft teruggekregen van [eisers] (een ‘waardeloze’ winkel), vermindert de schade die hij door de ontbinding heeft geleden (€ 150.000) niet.

Het falen van de hiervoor beoordeelde klachten brengt mee dat ook de door [eisers] geformuleerde voortbouwklacht faalt.

De Procureur-Generaal bij de

Hoge Raad der Nederlanden

A-G