Conclusie plv. AG. Het hof heeft ten onrechte geen uitdrukkelijke en onderbouwde beslissing gegeven op een…

Het middel klaagt dat het hof het verweer over de verontschuldigbare termijnoverschrijding zonder nadere motivering heeft verworpen, waardoor het oordeel van het hof onbegrijpelijk is en met onvoldoende redenen omkleed.

Het bestreden arrest en het proces-verbaal van de terechtzitting in hoger beroep

“De voorzitter deelt mede dat de verdachte in eerste aanleg is gedagvaard om op 15 maart 2022 te verschijnen ter terechtzitting van de politierechter in de rechtbank Amsterdam. De dagvaarding is de verdachte op 8 februari 2022 in persoon betekend. De verdachte is op 15 maart 2022 bij verstek veroordeeld. Het hoger beroep dat op 5 april 2022 is ingesteld zou derhalve niet ontvankelijk zijn.”

“De raadsman legt een brief van de neuroloog over en voert aan:

U heeft gelijk qua data. Ook de betekening is in persoon uitgereikt. Ik ben echter van mening dat er sprake is van een verschoonbare termijnoverschrijding gezien de psychische gesteldheid van cliënt. Er zijn bijzondere omstandigheden. Ik doe een beroep op de uitzondering psychische gesteldheid en ik verwijs hierbij naar de conclusie van de uitspraak van de Hoge Raad ECLI:NL:PHR:2020:485. Cliënt heeft een aandoening genaamd dunnevezel-neuropathie (DVN). Ze heeft last van haar gevoelszenuwen. Haar conditie is erg verslechterd en ze is constant duizelig. In de relevante periode zat ze aan huis gekluisterd. Het ging toen dusdanig slecht dat ze niet heeft gedacht aan het instellen van hoger beroep. Ze had ook geen advocaat. Cliënt heeft zeker belang om het hoger beroep ontvankelijk te laten verklaren. Ze heeft immers haar verhaal niet kunnen doen bij een rechter. (…)

De voorzitter merkt op dat we het niet inhoudelijk over de zaak gaan hebben.

De verdachte verklaart als volgt:

Ik kan niet tegen vitamine B6, daardoor speelt het bij mij op. Artsen omschrijven het als de ergste pijn die je kan hebben.

De jongste raadsheer merkt op:

Hoe bent u op de hoogte gekomen van het vonnis.

De verdachte antwoord:

Ik heb thuis een brief gekregen.

De advocaat-generaal leest de vordering voor. Hij verzoekt het hof om de verdachte niet-ontvankelijk te verklaren in het ingestelde hoger beroep. Deze wordt aan het gerechtshof overgelegd en in het dossier gevoegd. Voorts voert de advocaat-generaal aan:

U heeft de brief gekregen op 8 februari 2022. Toen was de situatie nog niet zo ernstig. Het lijkt mij onaannemelijk dat u helemaal niet kunt doen. Ik heb daar moeite mee.

De raadsman voert aan:

De advocaat-generaal begeeft zich op glad ijs. Ze denkt dat ze de ziekte beter kent dan een neuroloog. In de brief staat dat het onmogelijk is om normaal te functioneren. Ik hou mij aan de brief.

Aan de verdachte wordt het recht gelaten het laatst te spreken. Zij verklaart:

Ik sluit mij aan bij mijn raadsman. De medicatie is echt troep en heeft veel bijwerkingen zoals hartkloppingen en duizeligheid.”

Het juridische kader

“1. Het hoger beroep moet binnen veertien dagen na de einduitspraak worden ingesteld indien:

a. de dagvaarding of oproeping om op de terechtzitting te verschijnen of de aanzegging of oproeping voor de nadere terechtzitting aan de verdachte in persoon is gedaan of betekend;”

In het geval van een verweer over verontschuldigbare termijnoverschrijding wegens de psychische gesteldheid van de verdachte, wijs ik in het bijzonder nog op de volgende uitspraken van de Hoge Raad. In HR 13 november 2018, ECLI:NL:HR:2018:2065 had de verdediging aangevoerd en met een verklaring van de psycholoog onderbouwd dat de verdachte wegens psychische stoornissen niet in staat was zijn post te openen en om hoger beroep in te stellen. Temeer, omdat de verdachte opgenomen is geweest. Het hof heeft geoordeeld dat de termijnoverschrijding in hoger beroep niet verontschuldigbaar was, nu niet was gebleken van een psychische stoornis ten gevolge waarvan de verdachte na het vonnis niet in staat was te beoordelen of een rechtsmiddel moest worden ingesteld. De opname van de verdachte kon volgens het hof evenmin leiden tot verontschuldigbare termijnoverschrijding, nu deze enige tijd had plaatsgevonden voordat het bestreden vonnis was gewezen en de dagvaarding was uitgereikt. De Hoge Raad heeft het oordeel van het hof vernietigd, omdat het hof in het midden had gelaten of de verdachte wegens een hem niet toe te rekenen psychische problematiek niet in staat was zijn post te openen. In HR 13 februari 2024, ECLI:NL:HR:2024:189 liet de Hoge Raad het oordeel van het hof in stand. Het hof had geoordeeld dat de overschrijding van de termijn voor het instellen van hoger beroep niet verontschuldigbaar was. Het hof had daarbij in aanmerking genomen dat de verdachte zich blijkens een brief van de ambulant begeleider weliswaar “in een moeilijke periode” bevond, maar dat wegens het ontbreken van objectieve informatie van bijvoorbeeld een psycholoog of een psychiater niet was komen vast te staan dat sprake was van een bijzondere, de verdachte niet toe te rekenen, omstandigheid die de overschrijding van de termijn verontschuldigbaar doen zijn. Dit oordeel was volgens de Hoge Raad begrijpelijk, omdat in de kern niet meer was aangevoerd dan dat de verdachte niet de innerlijke rust had om de inhoud van het verstekvonnis tot zich door te laten dringen.

De bespreking van het middel

De Procureur-Generaal

bij de Hoge Raad der Nederlanden

plv. AG