Strafrecht overig
Conclusie AG. OM-cassatie. Ontslag van alle rechtsvervolging. Noodweer, art. 41.1 Sr. Klachten over oordeel…
Parket bij de Hoge Raad, 17 november 2026
ECLI:NL:PHR:2026:1099 · Parket bij de Hoge Raad · 17 november 2026
https://www.uitspraken.nl/uitspraak/parket-bij-de-hoge-raad/strafrecht/strafrecht-overig/ecli-nl-phr-2026-1099
Zaakgegevens
Op 17 november 2026 heeft het Parket bij de Hoge Raad een conclusie genomen in een zaak over strafrecht.
- Instantie
- Parket bij de Hoge RaadParket bij de Hoge RaadHet onafhankelijke parket van de procureur-generaal en de advocaten-generaal, die de Hoge Raad adviseren in conclusies.Meer uitleg
- Datum uitspraak
- 17 november 2026
- Datum publicatie
- 13 november 2026
- Zaaknummer
- 24/04251
- Rechtsgebied
- Strafrecht » Strafrecht overig
- ECLI
- ECLI:NL:PHR:2026:1099
Inhoud van deze uitspraak
Samenvatting
Conclusie AG. OM-cassatie. Ontslag van alle rechtsvervolging. Noodweer, art. 41.1 Sr. Klachten over oordeel dat verdachte beroep op noodweer toekomt (o.a. subsidiariteit en proportionaliteit van de verdediging en afwijking standpunt dat handeling als “aanvallend” moet worden aangemerkt). AG meent dat het middel faalt. Conclusie strekt tot verwerping.
Conclusie
PROCUREUR-GENERAAL
BIJ DE
HOGE RAAD DER NEDERLANDEN
Nummer 24/04251
Zitting 17 november 2026
CONCLUSIE
P.T.C. van Kampen
In de zaak
[verdachte] ,
geboren in [geboorteplaats] op [geboortedatum] 1984,
hierna: de verdachte
1 Het cassatieberoep
Het gerechtshof Amsterdam heeft de verdachte bij arrest van 18 november 2024 (parketnr. 23-000342-22) van het primair tenlastegelegde vrijgesproken en hem ter zake van het subsidiair tenlastegelegde en bewezenverklaarde ontslagen van alle rechtsvervolging.
Het cassatieberoep is ingesteld door mr. E.C. Lodder, advocaat-generaal bij het gerechtshof Amsterdam. Namens het openbaar ministerie heeft mr. G.K. Schoep, advocaat-generaal bij het ressortsparket, één middel van cassatie voorgesteld. Namens de verdachte heeft mr. J. Kuijper het cassatieberoep schriftelijk tegengesproken.
2 Het middel
Het middel keert zich tegen het oordeel van het hof dat de verdachte een beroep op noodweer toekomt en bestaat – als ik het goed zie – uit drie deelklachten. De eerste deelklacht richt zich tegen het oordeel dat van de verdachte niet kon worden gevergd dat hij zich zou onttrekken aan de (dreigende) aanranding. De tweede deelklacht betreft het oordeel van het hof dat de handeling van de verdachte een proportionele reactie vormde op de (dreigende) aanranding. De derde deelklacht houdt in dat het hof niet de redenen heeft opgegeven die hebben geleid tot afwijking van het uitdrukkelijk onderbouwde standpunt dat het handelen van de verdachte niet als noodzakelijke verdediging kan worden aangemerkt, maar als aanvallend moet worden gezien.
Ten laste van de verdachte is bewezenverklaard dat hij:
“hij op 29 maart 2021 te [plaats] , gemeente [plaats] aan [slachtoffer] opzettelijk zwaar lichamelijk letsel, te weten een steekwond in het linker bovenbeen, heeft toegebracht, door die [slachtoffer] met een mes in dat been te steken, terwijl het feit de dood ten gevolge heeft gehad.”
Het hof heeft ten aanzien van de strafbaarheid van het bewezenverklaarde het volgende overwogen:
“Strafbaarheid van het bewezenverklaarde
De raadsman heeft zich op het standpunt gesteld dat de verdachte uit noodweer heeft gehandeld en daarom van alle rechtsvervolging dient te worden ontslagen.
De advocaat-generaal heeft zich op het standpunt gesteld dat het beroep op noodweer dient te worden verworpen, omdat niet is voldaan aan de subsidiariteitseis.
Het hof overweegt hieromtrent als volgt.
Voor een geslaagd beroep op noodweer als bedoeld in artikel 41, eerste lid, van het Wetboek van Strafrecht is vereist dat de gedraging is geboden door de noodzakelijke verdediging van het eigen of andermans lijf, eerbaarheid of goed tegen een ogenblikkelijke wederrechtelijke aanranding. Van een ‘ogenblikkelijke’ aanranding is ook sprake bij een onmiddellijk dreigend gevaar voor een aanranding. In het vereiste dat de gedraging is ‘geboden door de noodzakelijke verdediging’ worden zowel de subsidiariteits- als de proportionaliteitseis tot uitdrukking gebracht.
Aan de subsidiariteitseis is niet voldaan indien de verdachte zich niet behoefde te verdedigen en er dus geen noodzaak tot verdediging bestond, omdat hij, bijvoorbeeld door weg te lopen of te rennen, zich aan de aanranding had kunnen onttrekken. Het zich aan de aanranding kunnen onttrekken houdt in dat daartoe een reële en redelijke mogelijkheid moet hebben bestaan. Onttrekking aan de aanranding moet voorts van de verdachte kunnen worden gevergd. Daarbij komt het niet slechts aan op de omstandigheden zoals deze zich tijdens de aanranding voordeden, maar ook om hetgeen zich voorafgaand aan de aanranding heeft voorgedaan en is van belang of en in hoeverre de verdachte op dat moment een confrontatie heeft proberen te voorkomen (volgens ECLI:NL:HR:2021:934).
De proportionaliteitseis houdt in dat de gedraging ter verdediging in redelijke verhouding moet staan tot de ernst van de aanranding. De keuze van het verdedigingsmiddel en de wijze waarop dat is gebruikt, staan bij de beoordeling van de proportionaliteit centraal. Bij elkaar opeenvolgende aanrandingen moet het proportionaliteitsoordeel niet worden beperkt tot de laatste aanranding (volgens ECLI:NL:HR:2019:434).
Het hof gaat bij de beoordeling van het beroep uit van de volgende feiten en omstandigheden.
Op 29 maart 2021 rijdt het latere slachtoffer, hierna [slachtoffer] , in zijn auto (een zwarte Volkswagen Fox) omstreeks 08:30 uur vanaf de [a-straat] heen en weer over de parkeerplaats aan de [b-straat] in [plaats] . Enkele minuten later loopt de verdachte vanaf zijn woning naar zijn auto op voornoemde parkeerplaats. Als de verdachte de deur van zijn auto opent, rijdt [slachtoffer] opnieuw de parkeerplaats op en blokkeert hij de auto van de verdachte door met zijn auto vlak achter de geparkeerde auto van de verdachte te stoppen. [slachtoffer] stapt uit zijn auto en loopt met een groot mes in zijn hand in de richting van de verdachte. Daarop rent de verdachte weg richting de [c-straat] . [slachtoffer] achtervolgt de verdachte, rennend, met het mes in zijn hand. De verdachte haalt tijdens het rennen zelf een mes uit zijn rugzak, draait zich om en toont dat aan [slachtoffer] , die gedurende enkele tellen zijn snelheid mindert en direct daarop achter de verdachte aan blijft rennen.
Enige tijd later staakt [slachtoffer] de achtervolging en loopt [slachtoffer] terug in de richting van de parkeerplaats aan de [b-straat] . De verdachte heeft inmiddels het noodnummer 112 gebeld en loopt ongeveer anderhalve minuut na [slachtoffer] ook terug in de richting van de parkeerplaats. De verdachte zegt tegen de centralist dat [slachtoffer] is weggelopen en even later dat [slachtoffer] net in zijn auto is weggereden. De centralist vraagt de verdachte dan naar het kenteken. De verdachte zegt dat [slachtoffer] in zijn auto weer terug komt rijden en begint met het oplezen en doorgeven van het kenteken aan de centralist. De centralist hoort vervolgens gerommel en hoort de verdachte enkele seconden later zeggen: ‘Wat denk jij, ik heb hem gestoken, ik heb hem gestoken, ik laat me niet bedreigen. Ik heb hem in zijn been gestoken.’
De auto met daarin gezeten het overleden [slachtoffer] , wordt later door de politie aangetroffen met de voorzijde en het linker voorwiel schuin tegen het trottoir van de [c-straat] aan ter hoogte van de voortuin van één van de daar gelegen woningen. [getuige 1] heeft bij de politie verklaard dat hij een zwarte Volkswagen (het hof begrijpt: de auto van [slachtoffer] ) de stoep en een oprit tussen de huisnummers 9 en 11 op zag gaan, daar tot stilstand zag komen en vervolgens achteruit de straat weer op zag rollen. Ten aanzien van de fase onmiddellijk voor het steekincident stelt het hof daarom vast dat [slachtoffer] , toen hij na de achtervolging terugliep naar zijn auto op de [b-straat] en daar van de parkeerplaats wegreed, de verdachte op de [c-straat] zag lopen en naar de verdachte toe is gereden, waarbij hij zijn auto met een bocht naar links in de richting van de verdachte, de stoep/oprit op heeft gestuurd en in de nabijheid van de verdachte tot stilstand is gekomen. Daaruit leidt het hof af dat [slachtoffer] op dat moment de bedoeling had de verdachte opnieuw te confronteren. In de rechter jaszak van [slachtoffer] bevond zich een mes waarvan het handvat 20 centimeter uit de jaszak stak.
Het hof is, gelet op de hiervoor vastgestelde feiten en omstandigheden, van oordeel dat sprake is geweest van een ogenblikkelijke, wederrechtelijke aanranding van het lijf van de verdachte op het moment dat onmiddellijk dreigend gevaar dat [slachtoffer] hetzij uit zijn auto zou stappen en opnieuw met het mes de verdachte zou belagen, hetzij met zijn auto achter de verdachte aan zou gaan.
Het hof dient vervolgens de vraag te beantwoorden of de verdachte zich aan die (dreigende) aanranding had kunnen onttrekken én de vraag of dat, gegeven de omstandigheden, ook van hem gevergd kon worden. Hoewel de verdachte op de [c-straat] feitelijk de gelegenheid had om via het trottoir en/of door de tuinen tussen het trottoir en de woningen (al dan niet via de lage tuinhekjes) weg te komen en daarmee dus een mogelijkheid had om te vluchten, stelt het hof ook vast dat de verdachte reeds meerdere pogingen had gedaan om een confrontatie met [slachtoffer] , die deze confrontaties juist zocht, te voorkomen. [slachtoffer] , die tot tweemaal toe met een mes in zijn hand de verdachte had belaagd - de eerste keer bij de auto, de tweede keer tijdens de daaropvolgende achtervolging - en kennelijk niet werd afgeschrikt door het door de verdachte aan hem getoonde mes, ging nu - voor zover de verdachte wist nog steeds in het bezit van een mes - voor de derde keer de confrontatie aan met de verdachte door zijn auto in de richting van de verdachte, die op de stoep stond, te sturen. Daarnaast heeft de verdachte tijdens zijn verhoor bij de politie op 29 maart 2021 verklaard dat [slachtoffer] al bij de eerste confrontatie bij de auto zei dat hij de verdachte ging vermoorden en hij die woorden ook tijdens de achtervolging heeft herhaald, en heeft de verdachte na het steekincident, op een moment dat hij niet wist dat [slachtoffer] dodelijk was getroffen, aan de centralist in het 112-gesprek te kennen gegeven zijn eigen mes niet achter te willen laten omdat hij vreesde door [slachtoffer] te worden vermoord: ‘Tot ik politie heb gezien neem ik dat mes nog mee want die Turk wil mij vermoorden namelijk.’ Het hof is van oordeel dat van de verdachte, gelet op de eerdere, opeenvolgende belagingen met het mes door [slachtoffer] en de daarbij door [slachtoffer] geuite woorden de verdachte te gaan vermoorden, in redelijkheid niet kon worden gevergd zich opnieuw aan een derde (dreigende) aanranding door [slachtoffer] te onttrekken, met het risico dat [slachtoffer] hem wederom - met auto en/of mes - zou belagen.
Het hof is tot slot van oordeel dat de gedraging van de verdachte in redelijke verhouding stond tot de ernst van de aanranding. Daarbij heeft het hof de keuze van het verdedigingsmiddel en de wijze waarop het is gebruikt door de verdachte - een steekverwonding met een mes in het been van [slachtoffer] - afgewogen tegen de opeenvolgende bedreigingen met een mes en het insturen in de richting van de verdachte met een auto door [slachtoffer] . Dat [slachtoffer] als gevolg van die steekverwonding is overleden is voor alle betrokkenen, en voor de nabestaanden in het bijzonder, een verschrikkelijk en onomkeerbaar gevolg, dat door niemand gewenst of voorzien was.
Het hof komt aldus tot de conclusie dat de verdachte uit noodweer heeft gehandeld, zodat het subsidiair bewezenverklaarde niet strafbaar is en de verdachte dient te worden ontslagen van alle rechtsvervolging.”
Blijkens het proces-verbaal van de terechtzitting in hoger beroep van 21 oktober 2024 heeft de advocaat-generaal bij het hof het woord gevoerd aan de hand van een op schrift gesteld requisitoir. Dit requisitoir houdt onder meer het volgende in:
“Noodweer – beoordeling
Ogenblikkelijke en wederrechtelijke aanranding
19. Ik sluit mij aan bij het oordeel van de rechtbank als ook de standpunten van partijen in eerste aanleg. Ik volg de feitelijke vaststellingen die de rechtbank in het vonnis doet.
20. Vanaf het allereerste begin is er sprake van een “ogenblikkelijke en wederrechtelijke aanranding”. [slachtoffer] zet [verdachte] klem met de auto, rent achter hem aan met een mes, bedreigt hem met levensdelicten. Later komt [slachtoffer] terug met zijn zwarte VW auto, ziet verdachte op de [c-straat] en rijdt naar hem toe en brengt de auto tot stilstand op of bij de stoep, dwars op de weg vlak bij waar verdachte met 112 staat te bellen. [slachtoffer] is niet uit zijn auto gestapt. [verdachte] heeft [slachtoffer] door het open raam in het been gestoken met een mes dat [verdachte] bij zich had.
21. Er kan niet worden vastgesteld of [slachtoffer] op het moment waarop hij zijn auto tot stilstand brengt een mes in zijn handen heeft, laat staan of hij van plan was dat mes naar [verdachte] te gebruiken. Ook staat niet vast dat [slachtoffer] op dat moment op [verdachte] inreed of hem klem reed. Ik meen dat deze omstandigheden niet aannemelijk zijn geworden.
22. In het midden kan blijven of op dat moment een “ogenblikkelijke en wederrechtelijke aanranding” plaatsvond. Onder een situatie van die aanranding valt immers ook een onmiddellijke dreigend gevaar daarvoor en dat is wat mij betreft aannemelijk geworden.
23. Er was geen sprake dat die situatie was geëindigd, niet dat [verdachte] de aanvallende partij was en ook niet dat [slachtoffer] uit noodweer handelde.
24. De conclusie is daarom dat [verdachte] zich in een situatie bevond dat hij zich mocht verdedigen.
Was de verdediging geboden
25. Of de verdediging geboden was hangt in de eerste plaats af of voldaan is aan het beginsel van subsidiariteit: kon [verdachte] zich aan de aanranding onttrekken en zo ja, kon dat ook van hem worden gevergd. Mijn conclusie is dat beiden het geval is. Ik sluit me aan bij het oordeel van de rechtbank. Het volgende is van belang.
26. Eerst voor wat betreft het kunnen wegkomen. Dat is een in beginsel feitelijke beoordeling.
27. In de eerste plaats laat ik zwaar meewegen dat [verdachte] zich niet bevond in een besloten locatie, maar buiten op straat. Dat maakt dat in beginsel hij altijd had kunnen wegkomen. Dat [verdachte] werd klem gereden en daardoor niet weg kon komen vind ik totaal onaannemelijk.
28. De rechtbank heeft terecht geoordeeld dat [verdachte] in de gegeven situatie had kunnen wegkomen nadat hij zag dat de auto van [slachtoffer] op hem afkwam. [verdachte] stond op het trottoir van de [c-straat] bij de panden met nummer 9 en 11. De foto’s in het dossier en overigens Google Maps laten zien dat [verdachte] , ruimtelijk gezien, weg kon komen in vijf richtingen: over het trottoir in beide richtingen, naar de overkant van de weg waar een park was en door de tuinen richting de woningen en tenslotte via een pad naar de sportparken waar hij na het steken ook naar toe is gegaan.
29. De rechtbank weegt terecht mee dat het feit dat [slachtoffer] in zijn auto tot stilstand kwam in de directe nabijheid van [verdachte] , het oordeel niet anders maakt. [slachtoffer] zat in de auto op de plek van de bestuurder met de deur dicht en zijn gordelriem nog om. Daar voeg ik nog aan toe dat uit het dossier, met name de 112 gesprekken, blijkt dat, terwijl [verdachte] aan het bellen was, hij de zwarte VW van [slachtoffer] aan zag komen rijden. Hij hoefde niet te wachten met wegkomen tot die auto bij hem was.
30. Ik meen dat van [verdachte] in de gegeven omstandigheden ook kon worden gevergd dat hij zich uit de voeten maakte en zich aldus zou onttrekken aan de voortdurende aanranding, althans onmiddellijke dreiging daarvan. Ook daarin volg ik het oordeel van de rechtbank, dat er in de kern op neer komt dat [verdachte] voldoende bewustzijn had om, althans volgens zijn eigen verklaringen, opzij te springen en door het raam [slachtoffer] met een mes te steken. Daarom had hij ook het bewustzijn om weg te komen.
31. Maar er zijn meer omstandigheden op basis waarvan het oordeel is gerechtvaardigd dat van [verdachte] gevergd kon worden dat hij het op een lopen zette. Ik wijs op het volgende:
a. [verdachte] had tot het moment op de stoep van de [c-straat] alles goed gedaan: hij had gerend toen [slachtoffer] achter hem aankwam en hij had de politie gebeld. Kortom: [verdachte] wist heel goed hoe hij correct moest handelen. Hij had het laten zien.
b. [verdachte] wist dus ook dat de politie onderweg was en spoedig zou arriveren.
c. Uit die eerdere ervaring wist [verdachte] dat hij veel sneller was dan [slachtoffer] , die veel ouder was en een gezetter postuur had. [verdachte] had hem er makkelijk uitgelopen, reden voor [slachtoffer] om naar zijn auto terug te gaan.
d. [verdachte] moet hebben beseft, althans had kunnen en moeten beseffen, dat [slachtoffer] in zijn auto nog veel meer in het nadeel was dan op straat. [verdachte] had eenvoudige mogelijkheden om zich snel te begeven op plaatsen waar de auto helemaal niet zou kunnen komen, namelijk tuinen, woningen van bewoners, het park of de sportparken.
e. [verdachte] , zoals hierboven al vastgesteld, zag [slachtoffer] in zijn auto al van enige afstand aankomen. Terwijl [verdachte] met 112 spreekt, uitlegt wat er is gebeurd, dat [slachtoffer] weer is teruggelopen en het kenteken van [slachtoffer] ’s auto aan het doorgeven is, zegt hij tegen de centralist: "Ja, hij komt nou weer terug denk ik, ja hij komt nou weer terug". En hij geeft een deel van het kenteken, kennelijk terwijl [slachtoffer] komt aanrijden.
f. Uit het proces-verbaal van het 112-gesprek blijkt dat de centralist na slechts elf seconden op de achtergrond gerommel hoort en niet kan horen wat er gebeurt. De melder, dat is [verdachte] , zegt kennelijk tegen [slachtoffer] : "Wat had jij? Wat had jij, kankerhoer". Weer acht seconden later zegt [verdachte] tegen de centralist dat hij [slachtoffer] heeft gestoken in het been.
g. Uit dit deel van het 112-gesprek kan onmogelijk worden geconcludeerd dat [verdachte] werd overvallen door de komst [slachtoffer] in de [c-straat] . Hij zag [slachtoffer] aan komen rijden, bleef kennelijk op de stoep staan afwachten zonder weg te rennen en toen [slachtoffer] in zijn directe nabijheid tot stilstand kwam in de auto bleef [verdachte] ook staan en ging kennelijk direct over tot de aanval op [slachtoffer] .
h. [verdachte] beweert dat hij moest wegspringen en over de auto buitelde en naast [slachtoffer] terecht kwam. Ik vraag het hof die verklaring als onwaarschijnlijk terzijde te schuiven. In de eerste plaats omdat [verdachte] in zijn politieverklaringen, vooral de eerste, slechts spreekt over “bijna” aangereden worden. En later over dat [slachtoffer] hem van zijn “sokken wilde rijden”. Maar dat kennelijk niet deed.
i. [getuige 2] zegt gezien te hebben dat [slachtoffer] richting [verdachte] reed op die [c-straat] , hoorde hem gas geven en vervolgens “als het ware uitrollen richting [verdachte] ”. [getuige 3] is nog preciezer en verklaart dat [slachtoffer] in de straat eenmaal gas gaf waarna de auto door de straat rolde, de stoep opging en een oprit tussen nummer 9 en 11 oprolde, tot stilstand kwam en weer terugrolde achteruit de straat op en daar tot stilstand kwam.
j. Verder zaten er kennelijk slechts negen seconden tussen de woorden die [verdachte] aan [slachtoffer] uitte: “Wat had jij?” en de mededeling aan de centralist dat hij had gestoken. Het scenario dat [verdachte] schetst, inclusief het klemrijden en over een auto buitelen is te onwaarschijnlijk om voor waar aan te nemen.
k. Tenslotte: [verdachte] heeft op vragen van de rechtbank waarom hij daar op de stoep van [c-straat] niet is weggerend toen [slachtoffer] in zijn auto in aantocht was, geantwoord dat hij was afgeleid door het spreken' met 112. Die verklaring is ongeloofwaardig omdat [verdachte] direct daarvoor de rechtbank probeerde te overtuigen dat hij enorme angsten had voor [slachtoffer] die hem wilde vermoorden. Hoe je in die situatie afgeleid kan zijn is mij een raadsel. Daarom is zijn verklaring dat hij afgeleid was tegenstrijdig.
32. Op grond van deze feiten, deels overigens neutrale getuigen, kan onmogelijk de conclusie getrokken worden dat [verdachte] werd klemgereden of dat hij zodanig werd aangereden dat hij over de auto tuimelde en bij de chauffeurszijde van de auto belandde. Beide getuigen verklaren ook niet dat te hebben gezien. Ze zien wel dat [verdachte] , kennelijk na het steken, wegloopt richting sportvelden. Kennelijk hadden ze goed zicht.
33. Bij dit alles moet er vanuit gegaan worden dat [slachtoffer] de auto niet heeft verlaten en er ook geen tekenen zijn dat hij bezig was de auto te verlaten. Hij had de riem nog om en hoewel die niet vastgeklonken was kan het goed dat hij na het steken heeft geprobeerd los te komen om hulp te zoeken. [verdachte] verklaart in het derde verhoor dat de deur van de auto van [slachtoffer] niet is opengegaan.
34. Een ander opvallend detail, waarvan ik het hof vraag dat mee te wegen, is het feit dat, nadat [slachtoffer] de achtervolging had gestaakt en terugliep naar zijn auto, [verdachte] ook stopte met rennen en 20 tot 30 meter achter [slachtoffer] aan is gegaan. Voor iemand die in doodsnood aan het vluchten is voor zijn aanvaller is dat een merkwaardige gedraging.
35. Tenslotte wijs ik op een deel van het 112-gesprek, nadat [verdachte] gemeld heeft dat hij [slachtoffer] heeft gestoken in het been. De centralist meldt dat [verdachte] boos klinkt en schreeuwt de woorden : "Vieze kankerhond, kom dan, kom dan”. Nadat de centralist nogmaals naar het kenteken vraagt meldt de centralist opnieuw dat [verdachte] boos en opgefokt klinkt en zegt: "Hij moet echt weg want ik maak hem echt dood. Kankerlijer, mij echt opwachten hier, vuile kankerhond.” [getuige 1] heeft verklaard dat [verdachte] , kennelijk na het steken geschreeuwd heeft naar de man in de auto: "Kom maar, kom maar, ik steek je hartstikke dood”.
36. Deze woorden, uitgesproken door [verdachte] nadat hij de dodelijke messteek had toegebracht, kunnen onmogelijk worden uitgelegd als van iemand die zich in doodsnood verdedigde en niet anders kon dan dat hij deed.
37. Hoewel [verdachte] in eerste instantie correct heeft gereageerd op de aanval van [slachtoffer] door weg te rennen en de politie te bellen ben ik ervan overtuigd dat hij bij de dreigende confrontatie op de [c-straat] bewust een andere keuze heeft gemaakt. Hij heeft daar gedacht: Nu ben ik klaar met die man, de aanval is de beste verdediging.
38. Ik vraag het hof om op basis van deze feiten en omstandigheden te oordelen dat [verdachte] zich niet alleen kon onttrekken aan de aanranding of onmiddellijke dreiging daarvan maar dat dat zeker ook van hem kon en mocht worden gevergd. En dat daarmee niet is voldaan aan het beginsel van subsidiariteit. Daarmee was de verdediging niet geboden. Daarmee faalt een beroep op noodweer.
39. Nu een beroep op noodweer vanwege het subsidiariteitsbeginsel faalt komen we niet toe aan een beoordeling van een eventuele noodweerexces omdat die strafuitsluitingsgrond gereserveerd is voor de situatie dat aan alle vereiste van noodweer is voldaan, maar de proportionaliteitsgrenzen zijn overschreden.
40. Ik vraag het hof om [verdachte] strafbaar te verklaren voor het te bewijzen subsidiair telaste gelegde en hem een straf op te leggen.”
Juridisch kader
Voor een geslaagd beroep op de in art. 41 lid 1 Sr omschreven rechtvaardigingsgrond noodweer is vereist dat de gedraging is geboden door de noodzakelijke verdediging – van eigen of eens anders lijf, eerbaarheid of goed – tegen een ogenblikkelijke, wederrechtelijke aanranding. De voorwaarde dat de handeling was “geboden door de noodzakelijke verdediging” houdt in dat voldaan moet zijn aan de subsidiariteits- en proportionaliteitseis.
Het subsidiariteitsvereiste houdt in dat de verdediging noodzakelijk moet zijn. Aan deze eis is niet voldaan indien de verdachte zich niet behoefde te verdedigen en er dus geen noodzaak tot verdediging bestond. Dat kan zich voordoen in een situatie waarin de verdachte zich aan de aanranding had kunnen en moeten onttrekken. Daarbij geldt dat in dat geval voor de verdachte niet alleen een reële en redelijke mogelijkheid moet hebben bestaan om zich aan de aanranding te kunnen onttrekken, maar dat de onttrekking aan de aanranding ook van de verdachte kon worden gevergd. Bij een situatie die zodanig bedreigend is dat zich onttrekken geen reëel alternatief is, zal dat niet het geval zijn. Dat er fysiek gezien ruimte is om zich aan de aanval te (blijven) onttrekken, betekent niet zonder meer dat die ruimte ook onder alle omstandigheden dient te worden benut. Het komt daarbij steeds aan op (de waardering van) de omstandigheden van het geval.
De proportionaliteitseis bij noodweer strekt ertoe om niet ook dan een gedraging straffeloos te doen zijn als zij – als verdedigingsmiddel – niet in redelijke verhouding staat tot de ernst van de aanranding. De in dat verband geldende – tot terughoudende beoordeling aanzettende – maatstaf luidt of de gedraging als verdedigingsmiddel niet in onredelijke verhouding staat tot de ernst van de aanranding. De keuze van het verdedigingsmiddel en de wijze waarop het is gebruikt, staan bij de beoordeling van de proportionaliteit centraal. Zo staat in beginsel het met kracht toebrengen van een diepe, potentieel dodelijke steekwond niet in verhouding met een aanval die bestaat uit het slaan met de blote handen dan wel een vuist.
Beoordeling van het middel
De eerste deelklacht
De eerste deelklacht komt op tegen het oordeel van het hof dat is voldaan aan het subsidiariteitsvereiste. De steller van het middel betoogt dat het oordeel dat van de verdachte niet kon worden gevergd dat hij zich aan de (dreigende) aanranding zou onttrekken – in het licht van de door de advocaat-generaal aangevoerde omstandigheden – nadere motivering behoeft.
Het hof heeft onder meer het volgende vastgesteld:
i) De verdachte is voorafgaand aan het bewezenverklaarde door [slachtoffer] belaagd, waarbij [slachtoffer] op een parkeerplaats de auto van de verdachte heeft geblokkeerd en vervolgens met een mes in zijn hand in de richting van de verdachte is gelopen. De verdachte is weggerend en [slachtoffer] heeft hem met het mes in zijn hand rennend achtervolgd.
ii) Tijdens de achtervolging heeft de verdachte een mes uit zijn rugzak gehaald en zich omgedraaid om het mes aan [slachtoffer] te tonen. [slachtoffer] heeft gedurende enkele tellen zijn snelheid geminderd en is direct daarna achter de verdachte aan blijven rennen.
iii) Enige tijd later heeft [slachtoffer] de achtervolging gestaakt en is hij teruggelopen naar de parkeerplaats. De verdachte had inmiddels het noodnummer 112 gebeld en is anderhalve minuut later ook teruggelopen in de richting van de parkeerplaats. Tegen de centralist zegt hij dat [slachtoffer] is weggelopen en even later dat [slachtoffer] net in zijn auto is weggereden.
iv) De centralist vraagt de verdachte naar het kenteken van de auto van [slachtoffer] . De verdachte zegt dat [slachtoffer] weer in zijn auto terug komt rijden en begint met het oplezen van het kenteken.
v) [slachtoffer] is, toen hij na zijn achtervolging terugliep naar zijn auto en van de parkeerplaats wegreed, toen hij de verdachte zag lopen, naar de verdachte toe gereden, waarbij hij zijn auto met een bocht naar links in de richting van de verdachte, de stoep/oprit op heeft gestuurd en in de nabijheid van de verdachte tot stilstand is gekomen. In de rechter jaszak van [slachtoffer] bevond zich een mes waarvan het handvat 20 centimeter uit de jaszak stak.
Het hof heeft geoordeeld dat er voor de verdachte weliswaar een reële en redelijke mogelijkheid bestond om zich te onttrekken aan de (dreigende) aanranding door [slachtoffer] , maar dat dit, gegeven de omstandigheden, niet van hem kon worden gevergd. Bij dit oordeel heeft het hof betrokken dat [slachtoffer] de verdachte kort voor het bewezenverklaarde tot tweemaal toe met een mes in zijn hand had belaagd, kennelijk niet werd afgeschrikt door het door de verdachte getoonde mes, en nu voor de derde keer – en voor zover de verdachte wist nog steeds in het bezit van een mes – de confrontatie aanging met het slachtoffer, terwijl de verdachte reeds meerdere pogingen had gedaan om een confrontatie met [slachtoffer] te voorkomen (ik begrijp: door weg te rennen en door 112 te bellen). Ook heeft het hof bij zijn oordeel betrokken dat [slachtoffer] volgens de verklaring van de verdachte bij de confrontatie op de parkeerplaats, tijdens de achtervolging heeft gezegd dat hij de verdachte ging vermoorden en aan de centralist te kennen gaf zijn eigen mes niet te willen achterlaten omdat hij vreesde door [slachtoffer] te worden vermoord. Gelet op die omstandigheden kon volgens het hof niet van de verdachte worden gevergd dat hij zich opnieuw aan een derde (dreigende) aanranding door [slachtoffer] zou onttrekken, met het risico dat [slachtoffer] hem wederom – met auto en/of mes – zou belagen.
De onderhavige zaak vertoont gelijkenissen met de zaak die heeft geleid tot het arrest van 22 juni 2021, ECLI:NL:HR:2021:934. Ook in die zaak had de verdachte geprobeerd om zich (door achteruit te lopen) aan een confrontatie te onttrekken. De aangever bleef de verdachte echter volgen en aanvallen, onder meer door hem tegen zijn benen te schoppen. Gelet op die omstandigheid was het oordeel van het hof dat van de verdachte kon worden gevergd dat hij zich aan de aanranding zou onttrekken door te vluchten volgens de Hoge Raad niet zonder meer begrijpelijk.
Relevante verschillen zijn er echter ook. In de onderhavige zaak is voorafgaand aan de (dreigende) aanranding immers een moment geweest waarop [slachtoffer] de achtervolging had gestaakt en terugliep richting de parkeerplaats. De verdachte is blijkens de vaststellingen van het hof ongeveer anderhalve minuut later ook teruggelopen richting de parkeerplaats. In die zin heeft de zaak enige raakvlakken met HR 18 april 2017, ECLI:NL:HR:2017:701, waarin het hof oordeelde dat voor de verdachte de reële mogelijkheid bestond om, nadat een eerder conflict met het slachtoffer was beëindigd, weg te gaan en zich aan verder agressief gedrag van het slachtoffer te onttrekken. Dat oordeel was volgens de Hoge Raad niet onbegrijpelijk. Cruciaal verschil met de onderhavige zaak is evenwel dat de verdachte in die zaak blijkens de vaststellingen van het hof na de eerste confrontatie met het slachtoffer (en het zien van het vuurwapen van het slachtoffer) naar zijn auto is gelopen om zijn eigen vuurwapen te halen en daarmee dus niet alleen niet van de gelegenheid gebruik heeft gemaakt om te vertrekken, hoewel hij die gelegenheid wel had toen hij zich bij zijn auto bevond, maar zichzelf bovendien heeft bewapend alvorens in het bezit van het vuurwapen terug te lopen richting het slachtoffer, wetende dat het slachtoffer het die avond op hem gemunt had, agressief was en een vuurwapen bij zich droeg. Daarmee had de verdachte zich naar het oordeel van het hof welbewust in een situatie begeven waarin hem geen beroep op noodweer toekwam.
In de onderhavige zaak is de verdachte, nadat [slachtoffer] de achtervolging had gestaakt, blijkens de vaststellingen van het hof teruggelopen naar de parkeerplaats, waarbij hij ondertussen het noodnummer 112 heeft gebeld en tegen de centralist heeft gezegd dat [slachtoffer] met de auto is weggereden. Blijkens de vaststellingen van het hof is [slachtoffer] (toen hij de verdachte zag lopen) vervolgens met zijn auto in richting de verdachte gereden, de stoep/oprit op, en in de nabijheid van de verdachte tot stilstand gekomen.
Gelet op die vaststellingen acht ik het oordeel van het hof dat de onttrekking aan de (dreigende) aanranding in de gegeven situatie niet van de verdachte kon worden gevergd, niet onbegrijpelijk. Dat oordeel is mijns inziens – door die vaststellingen – ook toereikend gemotiveerd.
De eerste deelklacht faalt.
De tweede deelklacht
De tweede deelklacht keert zich tegen het oordeel dat de handeling van de verdachte een proportionele reactie vormde op de (dreigende) aanranding door [slachtoffer] .
In de toelichting wordt aangevoerd dat het hof in het midden heeft gelaten op sprake is geweest van een daadwerkelijke aanranding of van een dreigende aanranding, terwijl die omstandigheid van belang moet worden geacht voor de beoordeling van de proportionaliteit van de verdediging. Voor zover het door [slachtoffer] met de auto in de richting van de verdachte sturen op zichzelf als aanranding moet worden aangemerkt, is het oordeel dat de daarop volgende handeling van de verdachte in redelijke verhouding stond tot de ernst van de aanranding volgens de steller van het middel niet zonder meer begrijpelijk. Daarbij merkt de steller op dat het hof ook heeft vastgesteld dat de auto van [slachtoffer] in de nabijheid van de verdachte tot stilstand is gekomen.
Het hof heeft geoordeeld dat de gedraging van de verdachte in redelijke verhouding stond tot de ernst van de aanranding. Dat oordeel acht ik niet onbegrijpelijk. Daarbij neem ik in aanmerking dat het hof de keuze van het verdedigingsmiddel en de wijze waarop dit middel is gebruikt door de verdachte – een steekverwonding met een mes in het been van [slachtoffer] – heeft afgewogen tegen de opeenvolgende bedreigingen met een mes en het insturen in de richting van de verdachte met een auto door [slachtoffer] . Ik wijs er daarbij op dat uit de rechtspraak van de Hoge Raad volgt dat de maatstaf of de gedraging als verdedigingsmiddel niet in onredelijke verhouding staat tot de ernst van de aanranding, noopt tot terughoudendheid in de beoordeling van de proportionaliteit.
Dat het hof heeft geoordeeld dat sprake is geweest van een aanranding van de verdachte op het moment dat [slachtoffer] met zijn auto in de richting van de verdachte stuurde, dan wel van een onmiddellijk dreigend gevaar dat [slachtoffer] uit zijn auto zou stappen en opnieuw met een mes de verdachte zou belagen of met zijn auto achter de verdachte aan zou gaan, doet aan het voorgaande niet af. Het hof heeft immers niet in het midden gelaten waaruit de (dreigende) aanranding naar het oordeel van het hof heeft bestaan, maar heeft tot uitdrukking gebracht dat de gegeven omstandigheden in beide gevallen als noodweersituatie is aan te merken.
Ten overvloede merk ik daarbij op dat ik het oordeel van het hof dat de gedraging van de verdachte in redelijke verhouding stond tot de ernst van de aanranding ook niet onbegrijpelijk acht voor zover het met de auto in de richting van de verdachte sturen zelfstandig als aanranding wordt opgevat. Doorslaggevend is mijns inziens dat [slachtoffer] de verdachte kort daarvoor reeds twee keer met een mes in zijn hand had belaagd, zoals het hof ook uitdrukkelijk bij zijn proportionaliteitsoordeel heeft betrokken, en dat [slachtoffer] , voor zover de verdachte wist, nog steeds in het bezit was van een mes op het moment van de derde confrontatie.
De tweede deelklacht faalt.
De derde deelklacht
De derde deelklacht houdt in dat het hof zonder nadere motivering is afgeweken van het uitdrukkelijk onderbouwde standpunt dat het handelen van de verdachte niet als noodzakelijke verdediging kan worden aangemerkt, maar als aanvallend moet worden gezien. De advocaat-generaal heeft – blijkens het hiervoor onder 2.4 weergegeven requisitoir – aangevoerd dat de verdachte in eerste instantie correct heeft gereageerd op de aanval van [slachtoffer] door weg te rennen en de politie te bellen, maar bij de dreigende confrontatie met de auto bewust een andere keuze heeft gemaakt en heeft gedacht “de aanval is de beste verdediging”.
Ik stel voorop dat een beroep op noodweer inderdaad kan niet worden aanvaard ingeval de gedraging van degene die zich op deze exceptie beroept, noch op grond van diens bedoeling, noch op grond van de uiterlijke verschijningsvorm van zijn gedraging kan worden aangemerkt als "verdediging", maar - naar de kern bezien - als aanvallend moet worden gezien, bijvoorbeeld gericht op een confrontatie of deelneming aan een gevecht.
Het hof heeft het beroep op noodweer gehonoreerd en is daarmee afgeweken van het standpunt van de advocaat-generaal dat de bewezenverklaarde handeling als aanvallend moet worden gezien. Het hof heeft daartoe overwogen dat [slachtoffer] , toen hij de auto in de richting van de verdachte stuurde, de bedoeling had de verdachte opnieuw (voor de derde keer) te confronteren. Ook heeft het hof overwogen dat de verdachte reeds meerdere pogingen had gedaan om een confrontatie met [slachtoffer] , die deze confrontaties juist zocht, te voorkomen en dat de verdachte vreesde door [slachtoffer] te worden vermoord. Het hof heeft voorts gemotiveerd waarom het zich onttrekken aan de voortdurende aanranding naar het oordeel van het hof in dit geval niet van de verdachte kon worden gevergd. In deze (feitelijke) vaststellingen ligt besloten dat en waarom het hof van oordeel is dat de gedraging van de verdachte kan worden aangemerkt als verdediging en niet – naar de kern bezien – als aanvallend moet worden gezien. Dat oordeel acht ik niet onbegrijpelijk. Dat daarover anders kan worden gedacht en door de advocaat-generaal blijkens diens requisitoir in hoger beroep ook anders wordt gedacht, maakt dat niet anders. Tot een nadere motivering was het hof niet gehouden.
De derde deelklacht faalt.
Het middel faalt.
3 Slotsom
Het middel faalt en kan worden afgedaan met de aan art. 81 lid 1 RO ontleende motivering.
Ambtshalve heb ik geen gronden aangetroffen die tot vernietiging van de bestreden uitspraak aanleiding behoren te geven.
Deze conclusie strekt tot verwerping van het beroep.
De Procureur-Generaal
bij de Hoge Raad der Nederlanden
AG
HR 12 juni 2012, ECLI:NL:HR:2012:BW7944, NJ 2012/380. Vgl. HR 10 oktober 2017, ECLI:NL:HR:2017:2595; HR 26 januari 2016, ECLI:NL:HR:2016:106. Vgl. HR 12 juli 2011, ECLI:NL:HR:2011:BQ6720; HR 6 oktober 2009, ECLI:NL:HR:2009:BM7508, NJ 2010/301 m.nt. MJ. Borgers; HR 21 november 2006, ECLI:NL:HR:2006:AX9177. Vgl. HR 14 juli 2026, ECLI:NL:HR:2026:1193; HR 26 maart 2019, ECLI:NL:HR:2019:434; HR 22 maart 2016, ECLI:NL:HR:2016:456, NJ 2016/316 m.nt. N. Rozemond, rov. 3.5.3, onder verwijzing naar HR 8 september 2009, ECLI:NL:HR:2009:BI3895, NJ 2010/391 en HR 8 april 2008, ECLI:NL:HR:2008:BC5982, NJ 2008/233. Vgl. HR 22 juni 2021, ECLI:NL:HR:2021:934, rov. 2.4.2. Vgl. recent HR 14 juli 2026, ECLI:NL:HR:2026:1193; HR 30 juni 2026, ECLI:NL:2026:1014; HR 27 januari 2026, ECLI:NL:HR:2026:112; HR 9 september 2025, ECLI:NL:HR:2025:1245. Anders lag dat in de zaak die heeft geleid tot HR 8 februari 2011, ECLI:NL:HR:2011:BO9817. Vgl. voor wat betreft de betekenis van elkaar opeenvolgende aanrandingen voor de beoordeling van de proportionaliteit HR 27 juni 2017, ECLI:NL:HR:2017:1162, NJ 2018/131 m.nt. van H.D. Wolswijk, en de bijbehorende conclusie van AG Knigge (ECLI:NL:PHR:2017:542). Vgl. HR 22 maart 2016, ECLI:NL:HR:2016:456, NJ 2016/316 m.nt. N. Rozemond, rov. 3.3, onder verwijzing naar HR 8 juni 2010, ECLI:NL:HR:2010:BK4788; HR 26 januari 2016, ECLI:NL:HR:2016:108, NJ 2016/154 m.nt. N. Rozemond; HR 18 april 2023, ECLI:NL:HR:2023:633, NJ 2023/315 m.nt. H.D. Wolswijk. Vgl. HR 11 april 2006, ECLI:NL:HR:2006:AU9130, NJ 2006/393 m.nt. Y. Buruma, rov. 3.8.2.