Conclusie AG. Afpersing, (poging) tot afpersing en overtreding WWM. Recidiveregeling art. 43a Sr. Middel…

Namens de verdachte heeft A.A. Franken, ten tijde van het indienen van de schriftuur advocaat in Arnhem, één middel van cassatie voorgesteld.

Het middel klaagt over de onder 1 bewezenverklaarde strafverzwaringsgrond en/of dat een door het Gerecht te Curaçao uitgesproken veroordeling tot gevangenisstraf ten onrechte ten nadele van de verdachte is betrokken bij de straftoemeting.

Ten laste van de verdachte is onder 1 bewezenverklaard dat:

Ten aanzien van het onder 1 bewezenverklaarde feit bevat het bevestigde vonnis onder meer het volgende bewijsmiddel:

Ten aanzien van de opgelegde straf bevat het door het hof bevestigde vonnis onder meer de volgende overwegingen:

De vraag die in het middel wordt opgeworpen, is of een door het Gerecht in Curaçao uitgesproken veroordeling strekkende tot gevangenisstraf kan gelden als een “vroegere veroordeling” in de zin van art. 43a Sr.

Art. 43a Sr luidt:

Tot de invoering van art. 43a Sr op 1 februari 2006 bevatte het Wetboek van Strafrecht de volgende bepalingen:

De art. 421-423 (oud) Sr zagen blijkens hun redactie klaarblijkelijk op recidive van specifieke Nederlandse strafbepalingen. In de wetsgeschiedenis zie ik ook geen aanknopingspunten om aan te nemen dat deze bepalingen ook van toepassing waren op eerdere veroordelingen uitgesproken door een rechter in Curaçao, dat toen nog een koloniale bezitting van het Koninkrijk met een eigen wetboek van strafrecht was. Ik wijs er in dit verband op dat art. 2 van het Nederlandse Wetboek van Strafrecht uit 1886 vermeldde dat “[d]e Nederlandsche strafwet […] toepasselijk [is] op ieder die zich binnen het rijk in Europa [mijn cursivering, D.P.] aan eenig strafbaar feit schuldig maakt”. Het ging destijds dus om verschillende rechtsstelsels met eigen strafbepalingen, zodat niet voor de hand ligt dat de recidiveregeling van art. 421-423 (oud) Sr ook gold in een situatie waar de eerdere veroordeling zag op in Curaçao gepleegde en berechte strafbare feiten.

Dit vermoeden wordt versterkt door het feit dat het – door de steller van het middel in de schriftuur aangehaalde – art. 68 Sr destijds wel expliciteerde dat het verbod op het tweemaal vervolgen voor hetzelfde feit niet alleen gold als sprake is van een eerdere onherroepelijke beslissing “den Nederlandschen rechter” maar ook ingeval sprake was van een onherroepelijke beslissing “den rechter in de koloniën en bezittingen van het rijk in andere werelddelen”. Art. 68 Sr is daarna steeds aangepast bij staatkundige veranderingen binnen ons Koninkrijk. Zo is in 1965 de voornoemde zinssnede vervangen door “van de rechter in Nederland, Suriname of de Nederlandse Antillen”. Het lijkt me dat ingeval de wetgever had gewild dat de recidivebepalingen van art. 421-423 (oud) Sr ook een dergelijke ruime reikwijdte hadden, zij dit op eenzelfde wijze had geëxpliciteerd en aangepast.

Wat betekent dit nu voor het toepassingsbereik van de recidiveregeling neergelegd in art. 43a Sr? Toen op 1 februari 2006 met inwerkingtreding van de wet tot wijziging van het Wetboek van Strafrecht en de Wegenverkeerswet 1994, in verband met de herijking van een aantal wettelijke strafmaxima art. 421-423 Sr zijn vervallen en daarvoor art. 43a Sr in de plaats is gekomen, was Curaçao deel van de Nederlandse Antillen; een zelfstandig land binnen het Koninkrijk der Nederlanden. Art. 43a Sr hield een veralgemenisering van de recidiveregeling van art. 421-423 (oud) Sr in. Aanleiding van deze wetswijziging was de motie Nicolaï, Van Oven en Van de Camp, waarin tot uitdrukking werd gebracht “dat bij het bepalen van de strafhoogte nadrukkelijker rekening moet worden gehouden met de recidive” en aan de regering werd verzocht “een voorstel te doen om recidive als algemene strafverzwaringsgrond op te nemen in het Wetboek van Strafrecht, waarbij aan de rechter een motiveringsplicht wordt opgelegd”. Ik zie in de wettekst noch de wetsgeschiedenis van art. 43a Sr – mede gezien hetgeen ik in het vorige randnummer uiteen het gezet – aanknopingspunten voor de stelling dat deze veralgemenisering naast betrekking op veroordelingen van een Nederlandse rechter ook betrekking heeft op veroordelingen van soortgelijke misdrijven door een strafrechter in Curaçao.

Ook de latere wijziging ten aanzien van het toepassingsbereik van art. 43a Sr in 2010 leidt niet tot een ander oordeel. In het op 1 juli 2010 ingevoerde art. 78c Sr wordt aan “een voorafgegane of vroegere veroordeling wegens een strafbaar feit” (zoals bedoeld in art. 43a Sr) gelijkgesteld “een voorafgegane of vroegere onherroepelijke veroordeling door een strafrechter in een andere lidstaat van de Europese Unie wegens soortgelijke feiten”. Dit artikel is ingevoerd ter implementatie van het kaderbesluit nr. 2008/675/JBZ van de Raad van 24 juli 2008 dat lidstaten verplichtte, te bewerkstelligen dat in een strafrechtelijke procedure tegen een verdachte rekening wordt gehouden met vroegere strafrechtelijke veroordelingen tegen die verdachte uitgesproken in andere EU-lidstaten en tevens dat aan dergelijke veroordelingen vergelijkbare rechtsgevolgen worden verbonden als aan nationale veroordelingen. In de memorie van toelichting op deze wet wordt door de wetgever het standpunt ingenomen dat “[v]oor zover in de bestaande wettelijke bepalingen niet expliciet wordt verwezen naar veroordelingen door een buitenlandse rechter – zoals het geval is in artikel 43c Sr – […] het ervoor [moet] worden gehouden dat de werkingssfeer van deze artikelen zich beperkt tot vroegere veroordelingen uitgesproken door een Nederlandse strafrechter”.

Op basis van het voorgaande meen ik dat art. 43a Sr enkel van toepassing is ingeval sprake is van een onherroepelijke vroegere veroordeling tot een gevangenisstraf door 1) een strafrechter in Nederland of 2) een strafrechter in een andere lidstaat van de EU. Curaçao is ingevolge art. 1 van het Statuut een zelfstandig land binnen het Koninkrijk der Nederlanden en de strafrechter in Curaçao is derhalve geen strafrechter in Nederland. Voorts is Curaçao ingevolge art. 198 VWEU in combinatie met bijlage II bij dit verdrag een ‘overzees gebied’ en dus geen EU-lidstaat. De slotsom luidt dus dat een veroordeling van het Gerecht in Curaçao niet over de band van art. 43a Sr tot verhoging van de op een strafbepaling gestelde wettelijke maximum gevangenisstraf of hechtenis kan leiden.

Voor het onderhavige cassatieberoep betekent het voorgaande dat het middel terecht is voorgesteld. Echter, cassatie kan mijns inziens achterwege blijven bij een gebrek aan belang. De aan de verdachte opgelegde gevangenisstraf van 12 maanden ligt ver beneden de maximale gevangenisstraf van 16 jaar die geldt voor de meerdaadse samenloop van de bewezenverklaarde afpersing in vereniging, poging tot afpersing in vereniging en het voorhanden hebben van een vuurwapen. Dat het hof in de strafmotivering de eerdere veroordeling van het Gerecht in Curaçao ten nadele van de verdachte heeft meegewogen, maakt dit niet anders. Ook zonder toepassing van art. 43a Sr stond het de rechter immers vrij om – binnen het wettelijke strafmaximum – deze omstandigheid ten nadele van de verdachte mee te wegen bij vaststelling van de hoogte van de aan hem opgelegde gevangenisstraf. In dit verband is van belang dat het hof (ook) de beschikking had over justitiële gegevens uit Sint Maarten, Curaçao, Bonaire, Sint Eustatius en Saba betreffende de verdachte, die in een aparte databank bij de Justitiële informatiedienst (JustID) zijn opgeslagen.

Het middel faalt.

Ambtshalve merk ik op dat sinds het instellen van cassatie op 21 maart 2024 reeds twee jaren zijn verstreken, zodat de redelijke termijn in de cassatiefase is overschreden. Indien deze overschrijding wordt beperkt tot maximaal 1 maand kan worden volstaan met constatering daarvan. Anders zal dit dienen te leiden tot vermindering van de opgelegde gevangenisstraf.

Deze conclusie strekt tot verwerping van het beroep en, afhankelijk van de mate van overschrijding van de redelijke termijn, tot constatering daarvan dan wel vernietiging van de bestreden uitspraak, maar in dat geval alleen wat betreft de duur van de opgelegde gevangenisstraf en tot vermindering daarvan naar de gebruikelijke maatstaf.