Conclusie AG. Veroordeling wegens o.a. medeplegen van diefstal d.m.v. valse sleutel. Middel klaagt over door…

Namens de verdachte heeft B.M.A. Jegers, advocaat in Heerlen, één middel van cassatie voorgesteld.

Het middel richt zich tegen de toewijzing van de vordering van de benadeelde partij. Het klaagt dat het hof onvoldoende gemotiveerd is afgeweken van het door de verdediging ingenomen uitdrukkelijk onderbouwde standpunt dat de vordering niet-ontvankelijk is, nu de waardeschatting van sieraden in die vordering op ChatGPT is gebaseerd. Het klaagt verder dat de beslissing van het hof niet naar de eis der wet met redenen is omkleed, omdat het hof deze waardeschatting zonder nader onderzoek of deugdelijke motivering tot uitgangspunt heeft genomen.

De vordering van de benadeelde partij heeft onder meer betrekking op gestolen sieraden (post V). De waarde van die sieraden is door de benadeelde partij geschat op een bedrag van € 49.874,00. Bij die schatting heeft de benadeelde partij met behulp van ChatGPT rekening gehouden met de verandering van de goudprijs en inflatiecorrectie.

De benadeelde partij heeft als bijlage bij de vordering de volgende voorbeelduitwerking van ChatGPT gevoegd:

Om de waarde van 4000 gulden in 1983 om te rekenen naar euro's nu, moeten we eerst de gulden omrekenen naar euro's en dan de inflatie toepassen.

In 1983 was 1 euro gelijk aan 2,20371 gulden. Dus 4000 gulden is gelijk aan ongeveer €1815,12.

Vervolgens moeten we deze waarde aanpassen voor inflatie. Hiervoor kunnen we een inflatiecalculator gebruiken die de waarde van geld over de tijd heen bijhoudt. Stel dat de gemiddelde inflatie in Nederland sinds 1983 ongeveer 2,5% per jaar is geweest (dit is een grove schatting, de werkelijke inflatie kan verschillen).

Benaderde inflatieberekening :

De waarde van €1815,12 in 1983 zou in 2023 ongeveer het volgende zijn:

Nieuwe waarde = Oude waarde x (1+inflatie)jaren […]

Dit kunnen we nu berekenen, en daarna vergelijken met de huidige goudprijs.

De goudprijs is een andere belangrijke factor. De waarde van goud fluctueert aanzienlijk over de tijd. De goudprijs in 1983 was anders dan die van vandaag. De huidige goudprijs zou moeten worden toegepast om te zien hoeveel de armband zou kosten als hij hetzelfde gewicht en zuiverheid had.

Laten we deze berekeningen nu uitvoeren.

De waarde van €1815,12 in 1983 zou, gecorrigeerd voor inflatie, nu ongeveer €4873,71 bedragen.

Dit is de geschatte waarde gebaseerd op inflatie alleen. Om een nauwkeurige schatting te geven van wat de armband tegenwoordig zou kosten, moeten we ook rekening houden met de huidige goudprijs in vergelijking met die van 1983. Dat zou een preciezer beeld geven van de waarde van de armband vandaag.

4o

You said :

wat was de goedprijs in 1983 en de goedprijs in 2024

ChatGPT said :

ChatGPT

Hier zijn de historische goudprijzen:

Goudprijs in 1983:

In 1983 lag de gemiddelde goudprijs rond de $424 per troy ounce.

Goudprijs in 2024:

De huidige goudprijs (in 2024) schommelt rond de $1900 - $2000 per troy ounce.

Met deze gegevens kunnen we de verandering in de goudprijs berekenen en deze toepassen op de waarde van de gouden armband. Wil je dat ik dit voor je bereken?

4o

You said :

ja graag

ChatGPT said :

ChatGPT

Als we rekening houden met de verandering in de goudprijs, zou de 18 karaats gouden armband die in 1983 4000 gulden kostte, nu ongeveer €8347,84 waard zijn.

Deze berekening combineert zowel de inflatie als de stijging van de goudprijs om een nauwkeurige schatting te geven van de huidige waarde.”

Het hof heeft met betrekking de vordering van de benadeelde partij – voor zover hier van belang – het volgende overwogen:

In zijn overzichtsarrest van 28 mei 2019 overwoog de Hoge Raad met betrekking tot de vordering van de benadeelde partij onder meer het volgende (met weglating van voetnoten):

Het middel klaagt – zoals al aangegeven – dat het hof in strijd met art. 361 lid 4 juncto art. 359 lid 2 Sv onvoldoende heeft gemotiveerd waarom het is afgeweken van het door de verdediging ingenomen uitdrukkelijk onderbouwde standpunt dat de vordering van de benadeelde partij niet-ontvankelijk is, nu de waardeschatting van de gestolen sieraden door de benadeelde partij is gebaseerd op ChatGPT, alsmede dat het hof deze waardeschatting zonder nader onderzoek of deugdelijke motivering tot uitgangspunt heeft genomen. Het middel raakt in de kern aan een ontwikkeling van het gebruik van ChatGPT in processtukken. Voor zover ik kan overzien, heeft de strafkamer van de Hoge Raad zich daarover niet eerder uitgelaten.

De eerste klacht is gebaseerd op de veronderstelling dat art. 359 lid 2 Sv van toepassing is op de beslissing over de vordering van de benadeelde partij en faalt daarmee. De bewijsregels van het strafprocesrecht zijn immers niet van toepassing op de beslissing met betrekking tot de vordering van de benadeelde partij. Maatgevend zijn de regels van stelplicht en bewijslastverdeling in civiele zaken.

De steller van het middel doet daarnaast een beroep op art. 361 lid 4 Sv. Deze bepaling schrijft in samenhang met 415 lid 1 Sv voor dat de beslissing over de vordering van de benadeelde partij door het hof met redenen wordt omkleed.

Alvorens ik inga op de motivering van de beslissing van het hof op de vordering van de benadeelde partij betreffende de gestolen sieraden, sta ik stil bij hetgeen de benadeelde partij aan die vordering ten grondslag heeft gelegd en hetgeen daartegen is ingebracht.

Door de benadeelde partij is een bedrag van in totaal € 49.874,00 gevorderd in verband met door de verdachte gestolen sieraden. Die vordering is opgebouwd uit vijftien schadeposten. Elf schadeposten betreffen in gulden aangekochte dan wel in 1983 getaxeerde sieraden. Daarvan zijn facturen en een taxatierapport overgelegd. Aan de vordering terzake van deze sieraden ligt een berekening ten grondslag waarbij als vertrekpunt is genomen de taxatiewaarde of (de al dan niet geschatte) aanschafprijs van de betreffende sieraden in gulden, waarna ChatGPT heeft berekend wat de sieraden in euro waard waren ten tijde van het bewezenverklaarde. Daarbij heeft ChatGPT rekening gehouden met de verandering van de goudprijs en een grove schatting van de gemiddelde inflatie in Nederland sinds het jaar van aanschaf of taxatie (ongeveer 2,5% per jaar). Bij de vordering is de onder randnummer 2.3 van deze conclusie weergegeven voorbeeldberekening van ChatGPT gevoegd. Ten aanzien van de overige schadeposten is de waarde overwegend geschat, omdat daarvan geen factuur beschikbaar was. In hoeverre ChatGPT hierbij een rol heeft gespeeld, is mij niet duidelijk.

De verdediging heeft in hoger beroep onder meer de betrouwbaarheid betwist van de wijze waarop de benadeelde partij de huidige waarde van de sieraden heeft ingeschat. Daaraan is ten grondslag gelegd dat daarbij geen deskundige betrokken is geweest en ChatGPT geen betrouwbare bron is, nu een dergelijk systeem ook fouten kan maken.

Omdat het schadebedrag niet nauwkeurig kon worden vastgesteld, heeft het hof voor de vaststelling van de omvang van de geleden schade gebruik gemaakt van de schattingsbevoegdheid ex artikel 6:97 van het Burgerlijk Wetboek. Het hof heeft, gelet op de onderbouwing van de vordering door de benadeelde partij, voldoende aanleiding gezien om de omvang van de door de benadeelde partij geleden schade wegens de gestolen sieraden te schatten op een bedrag van € 49.874,00.

In beginsel verzet geen rechtsregel zich ertegen dat een benadeelde partij bij de onderbouwing van haar vordering gebruik maakt van een ‘AI-tool’, zoals ChatGPT. Wel is het dan naar mijn oordeel van belang dat de berekening voldoende inzichtelijk en controleerbaar is voor de overige procespartijen en de rechter. In het verlengde daarvan dient de strafrechter zich ervan te vergewissen dat beide partijen in voldoende mate in de gelegenheid zijn geweest hun stellingen en onderbouwingen met betrekking tot de toewijsbaarheid van de vordering van de benadeelde partij genoegzaam naar voren te brengen.

Hoewel het hof de hoogte van de toewijzing van de vordering wat betreft de sieraden niet direct heeft gebaseerd op de berekening van de benadeelde partij, maar op een schatting van het hof, heeft het hof bij die schatting onmiskenbaar de door de benadeelde partij voorgestelde en deels op ChatGPT gebaseerde berekening gevolgd door de schade eveneens te schatten op een bedrag van € 49.874,00.

Het hof heeft zijn schattingsbevoegdheid als bedoeld in artikel 6:97 BW gebruikt, hetgeen hem vrij stond nu de omvang van de schade niet nauwkeurig kon worden vastgesteld. Het hof dient in zijn motivering van die schatting zo veel mogelijk aan te sluiten bij de vaststaande feiten. Het hof lijkt er bij zijn schatting van te zijn uitgegaan dat de door ChatGPT gehanteerde percentages en cijfers gebaseerd zijn op vaststaande feiten, terwijl de door de benadeelde partij overgelegde voorbeeldberekening van deze AI-tool – die overigens niet betrekking heeft op enig aan de vordering ten grondslag liggend gestolen sieraad – daarvoor geen enkele bron noemt en ook anderszins door de benadeelde partij geen gegevens zijn aangedragen die de percentages en cijfers die ChatGPT heeft gehanteerd, bevestigen. Daarbij komt dat de verdediging de vordering ten aanzien van de post sieraden heeft betwist door onder meer aan te voeren dat de waardebepaling middels gebruikmaking van ChatGPT onvoldoende betrouwbaar is. Al met al ben ik daarom van mening dat het hof de toewijzing van de vordering van de benadeelde partij onvoldoende met redenen heeft omkleed.

Het middel slaagt.

Nu het middel ziet op de vraag tot welke omvang de schade kan worden toegewezen en daarmee raakt aan de grond waarop de verschuldigdheid van het in de opgelegde schadevergoedingsmaatregel begrepen schadebedrag is aangenomen, moet – ondanks dat het middel niet expliciet klaagt over de opgelegde schadevergoedingsmaatregel die voor hetzelfde feit en voor een gelijk bedrag is opgelegd als de toegewezen vordering van de benadeelde partij – het voorgaande ook gevolgen hebben voor de aan de verdachte opgelegde schadevergoedingsmaatregel.

Het middel slaagt.

Ambtshalve merk ik op dat voor zover de Hoge Raad uitspraak gaat doen meer dan zestien maanden na het instellen van het cassatieberoep op 3 juni 2025, de redelijke termijn zoals bedoeld in art. 6 lid 1 EVRM wordt overschreden. Als de overschrijding van de redelijke termijn kan worden beperkt tot minder dan één maand kan worden volstaan met de constatering daarvan. Verder heb ik ambtshalve geen grond voor vernietiging van de uitspraak van het hof aangetroffen.

Deze conclusie strekt tot vernietiging van de uitspraak van het hof, maar uitsluitend wat betreft de beslissing over de vordering van de benadeelde partij en de oplegging van de schadevergoedingsmaatregel, tot terugwijzing van de zaak naar het gerechtshof ‘s-Hertogenbosch, opdat de zaak ten aanzien daarvan opnieuw wordt berecht en afgedaan, tot verwerping van het beroep voor het overige en tot eventuele constatering van de overschrijding van de redelijke termijn van berechting.