Conclusie AG. Veroordeling wegens doodslag op 8 maart 2020 in Haarlem en het medeplegen van het wegmaken van…

CONCLUSIE

D.J.C. Aben

In de zaak

[verdachte] ,

geboren in [geboorteplaats] op [geboortedatum] 1987,

hierna: de verdachte

“hij op 8 maart 2020 te [geboorteplaats] een persoon genaamd [slachtoffer] , opzettelijk van het leven heeft beroofd, door met een vuurwapen een schot/kogel af te vuren in de richting van de borst/hartstreek van die [slachtoffer] , ten gevolge waarvan voornoemde [slachtoffer] is overleden”.

Wat in feitelijke instantie aan het beroep op noodweer ten grondslag is gelegd

(i) de poging van [slachtoffer] de verdachte te wurgen, kort voordat [slachtoffer] op de verdachte afliep en de verdachte op hem schoot;

(ii) het gedrag van [slachtoffer] dat in de periode voorafgaand aan de confrontatie in de loods in toenemende mate fysiek gewelddadig zou zijn geworden jegens de verdachte;

(iii) de dreiging die van [slachtoffer] uitging door op de verdachte af te rennen in combinatie met de onberekenbaarheid van [slachtoffer] en zijn middelengebruik, terwijl de verdachte veel kleiner is en minder massa heeft dan [slachtoffer] die 1,89 meter lang is en 114 kilogram weegt;

(iv) de feitelijke situatie in de loods waardoor de bewegingsvrijheid van de verdachte beperkt was.

“Inleiding

1. [verdachte] is door de Rechtbank in Haarlem veroordeeld tot een gevangenisstraf voor de duur van 13 jaar, waarbij de Rechtbank bewezen heeft verklaard dat hij zich schuldig heeft gemaakt aan doodslag op het [slachtoffer] , het wegmaken van een lichaam, en het bezit van verdovende middelen en een vuurwapen. Het gevoerde verweer dat ten aanzien van die doodslag sprake was van noodweer of noodweerexces is door de Rechtbank verworpen.

(…)

3. We kunnen ons daarmee in dit hoger beroep dus geheel concentreren op het ook voor wat betreft ernst belangrijkste feit, het schietincident dat zich op 7 maart 2020 in de loods van [verdachte] heeft voorgedaan als gevolg waarvan [slachtoffer] is overleden. Een schietincident dat het sluitstuk vormde van een al langere tijd oplopende spanning tussen [slachtoffer] en [verdachte] . In het eerste deel van dit pleidooi zal bezien worden wat er wat dat betreft aan bewijsmiddelen in het dossier beschikbaar is en welke conclusies over die oplopende spanningen kunnen worden getrokken.

(…)

[slachtoffer]

(…)

16. Blijkens de daarover opgemaakte processen-verbaal hing die camera daar tussen 26 februari en 5 maart 2020. De camera was dus helaas net weg voorafgaand aan de gebeurtenissen op 7 maart, en bovendien is gebleken dat van die camerabeelden alleen de opnames van 26 en 27 februari bewaard zijn gebleven. Wat er op de dagen daarna te zien is geweest van contacten tussen [slachtoffer] en [verdachte] of anderen en of daar (ook) agressief gedrag van [slachtoffer] waarneembaar is zullen we dus nooit weten, maar de verklaringen van [verdachte] en [medeverdachte] daarover zijn duidelijk: [slachtoffer] werd in de laatste dagen voor zijn dood steeds bozer en onhandelbaarder en het werd voor hen beiden steeds moeilijker hem te kalmeren wanneer hij in die toestand was.

(…)

Wisselende verklaringen?

22. Ook over het verloop van de schietpartij heeft [medeverdachte] uitgebreid verklaard, waarbij hij anders dan de rechtbank in het vonnis overweegt naar het oordeel van de verdediging helemaal niet zo wisselend is geweest, in ieder geval niet in zijn eerste verhoren bij de politie. De rechtbank baseert haar oordeel dat [medeverdachte] en [verdachte] wisselende verklaringen hebben afgelegd op een aantal punten.

23. (1) Zo zouden zij beiden bij de politie aanvankelijk niet hebben verklaard dat [verdachte] kort voor het schieten door het slachtoffer bij zijn keel is gegrepen en door [medeverdachte] is ontzet. (2) Daarnaast heeft [verdachte] niet verklaard dat [slachtoffer] op enig moment een stang vast had, laat staan dat hij dit vast had toen hij op hem af liep. (3) Tot slot overweegt de rechtbank dat de verklaringen van [verdachte] en [medeverdachte] tegenstrijdig zijn met betrekking tot de vraag of [slachtoffer] een spurt nam toen hij op [verdachte] af kwam, met in het verlengde daarvan de vraag of [verdachte] dus het wapen langere tijd op [slachtoffer] gericht had. Ik zal per punt bespreken waarom de verdediging van mening is dat [medeverdachte] en [verdachte] hierover juist niét wisselend hebben verklaard.

24. Allereerst het punt dat de rechtbank overweegt dat beide heren aanvankelijk bij de politie niet hebben verklaard over het bij de keel grijpen van [verdachte] door [slachtoffer] . [medeverdachte] is de persoon die als eerste bij de politie verklaart dat [slachtoffer] is doodgeschoten door [verdachte] , op 16 september 2020. Hij verklaart:

" [slachtoffer] wilde [verdachte] vermoorden. Ik heb [slachtoffer] weggeduwd van [verdachte] en toen kwam [verdachte] tevoorschijn. (...) [slachtoffer] heeft [verdachte] bijna gewurgd. Ik zag [verdachte] helemaal wit worden. Ik zag zijn aderen opzwellen. Ik heb [slachtoffer] toen weggeduwd van [verdachte] . Toen heeft ie hem geschoten. (..) [slachtoffer] pakte [verdachte] vast. Ik zag de aderen van [verdachte] opzwellen. Ik wilde ingrijpen en duwde [slachtoffer] van [verdachte] weg. [slachtoffer] werd toen een beetje rustig. Ik zag hem zo naar ons kijken en toen heeft hij hem geschoten. (...) Het moest. [slachtoffer] was echt niet meer tegen te houden. Er is één keer geschoten. [verdachte] zei meerdere keren: ‘ga weg, ga weg, niet komen’. Maar [slachtoffer] bleef Op [verdachte] afkomen en zei schiet maar."

25. [medeverdachte] heeft bij zijn allereerste verhoor dus juist direct verklaard dat [verdachte] ( [verdachte] ) bijna is gewurgd. Hij herhaalt dit bij zijn tweede verhoor de dag erna en benoemt het wederom in zijn derde verhoor op 24 september 2020. In dat tweede verhoor op 17 september verklaart [medeverdachte] :

Nou, toen zag ik zijn handen gewoon uit het niets gewoon want ze stonden best wel vlak, vlak voor elkaar. Nou toen op een gegeven moment pak de uit het niets gewoon [verdachte] bij zijn keel, gewoon gegrepen. (...)

A: Beide handen, ja. En hij heeft gewoon ook echt handen, klauwen hoor. Echt niet normaal. Want zijn keel was gewoon ook verdwenen. V: Zei [slachtoffer] toen nog iets? A: je gaat dood, je gaat dood, je gaat dood.

26. Ook tijdens de zitting op 29 november 2021 verklaart [medeverdachte] dat hij zag dat [slachtoffer] [verdachte] bij zijn nek pakte. De overweging van de rechtbank dat [medeverdachte] aanvankelijk niet zou hebben verklaard over het bij de keel grijpen van [verdachte] wordt weersproken door deze onderdelen van het dossier.

27. [verdachte] is door de politie driemaal verhoord, op 17 september, 23 september en 21 oktober 2020. Hij heeft bij zijn derde verhoor verklaard dat [slachtoffer] hem bij zijn keel heeft gepakt. Niet blijkt dat hij dat in reactie op de verklaring van [medeverdachte] doet of daarmee geconfronteerd is; hij verklaart dat gewoon uit zichzelf in reactie op de vraag ‘waar het aanraken uit bestond toen hij weer even rustig was.’

28. [verdachte] heeft hier dus inderdaad bij zijn eerste en tweede verhoor niet over verklaard, maar tijdens deze verhoren is het dan ook voornamelijk gegaan over het schieten zelf en over de nasleep van het wegmaken van het lijk. Daarbij komt dat hij op 23 september al wel verklaart dat [slachtoffer] hem in de loods bedreigde, ook fysiek. Tijdens dit verhoor is daar niet op doorgevraagd. Op 21 oktober is dit wel gebeurd en toen heeft [verdachte] toegelicht dat hij bij zijn keel is gegrepen. Ook in zijn gesprek met de psycholoog heeft hij benoemd dat hij bij zijn keel werd gegrepen, en ter zitting bij de rechtbank heeft hij hetzelfde verklaard.

29. De verdediging deelt het standpunt van de rechtbank op dit punt zodoende niet. Met betrekking tot [medeverdachte] kan worden gesteld dat hij hier direct tijdens zijn eerste verhoor en bij alle verhoren nadien consequent over heeft verklaard. [verdachte] heeft in zijn derde verhoor hierover verklaard en ook hij is daarna consequent bij dit standpunt gebleven. Wat de verdediging betreft zijn de verklaringen op dit punt dus niet wisselend en wel geloofwaardig.

(…)

40. Concluderend kan de verdediging zich niet vinden in het oordeel van de rechtbank dat [medeverdachte] en [verdachte] tegenstrijdig dan wel wisselend hebben verklaard. De lezing van de rechtbank berust op een onjuiste lezing of in ieder geval een onjuiste waardering van het dossier. Op grond van dat dossier en de daarin aanwezige bewijsmiddelen kan de gang van zaken op die 7e maart als volgt worden gereconstrueerd.

Verloop schietincident

41. Op 7 maart stuurt [slachtoffer] verschillende app berichtjes naar [verdachte] waarin hij vraagt om geld. Uiteindelijk komt [medeverdachte] ter plaatse, nadat [slachtoffer] hem vroeg om naar de loods te komen. [medeverdachte] verklaart hoe [slachtoffer] tekeergaat, hij is onder invloed en intimiderend. Hij wil geld hebben. [medeverdachte] belt uiteindelijk [verdachte] en ook tijdens dit telefoongesprek gaat [slachtoffer] tekeer. [medeverdachte] is in paniek, geeft aan dat [slachtoffer] doordraait en smeekt [verdachte] om te komen. [verdachte] verklaart hoe hij [slachtoffer] tijdens dit telefoongesprek op de achtergrond hoort tieren dat hij alles zou slopen en ramen zou ingooien.

42. [verdachte] besluit om er ondanks het late tijdstip heen te gaan. Als hij aankomt hoort hij [slachtoffer] al schreeuwen, hij wil geld en anders gaat hij alles slopen. Wanneer [verdachte] binnenkomt grijpt [slachtoffer] hem direct bij de keel. Met zijn grote handen betekent dit dat hij volledig om de nek van [verdachte] zat. [medeverdachte] beschrijft gedetailleerd hoe hij ziet dat de aderen van [verdachte] opzwellen. Het is uiteindelijk dankzij de hulp van [medeverdachte] dat [verdachte] zich vrij weet te worstelen.

43. [slachtoffer] draait zich om en zet enkele stappen richting de werkbank aan de achterkant van de loods. Hij neemt daar een snuif cocaïne en rommelt wat op de werkbank. Vervolgens draait hij zich om waarbij volgens [medeverdachte] zijn ogen wegdraaien. Ineens komt hij met versnelde pas op [verdachte] af. De laatste staat op maar enkele meters afstand met het stuur van een motor in zijn rug. waardoor hij niet weg kan komen. [verdachte] trekt het pistool dat hij bij zich draagt, er wordt mogelijk nog wat geroepen en wanneer [slachtoffer] vlakbij hem is lost hij één enkel schot. [slachtoffer] valt direct op de grond en is vrijwel op slag dood.

(…)

Voorbedachte raad en opzet

(…).

Noodweer

(…).

56. De eerste vraag die aldus moet worden beantwoord is of sprake is geweest van een onmiddellijke wederrechtelijke aanranding of van de dreiging daarvan.

57. De rechtbank heeft op dit onderdeel overwogen die onmiddellijke wederrechtelijke aanranding voldoende aannemelijk te achten. Niet alleen heeft [verdachte] voldoende aannemelijk gemaakt dat op het moment dat het slachtoffer schreeuwend en onder invloed van cocaïne en alcohol op hem afkwam bij hem de redelijke vrees bestond dat het slachtoffer hem iets aan zou doen, ook naar objectieve maatstaven bezien leverde dat een onmiddellijk dreigend gevaar op een wederrechtelijke aanranding op. Het eerste vereiste voor noodweer of noodweerexces is dus aannemelijk geacht. Dat was overigens ook het standpunt van de officier van justitie.

58. Duidelijk zal zijn dat ik meen dat Uw Hof hetzelfde zou moeten doen. De situatie zoals zojuist omschreven, waarbij [slachtoffer] eerst [medeverdachte] zodanig bedreigt dat deze [verdachte] smeekt om te komen, [verdachte] ter plaatse komt en bij zijn keel wordt gegrepen, hij zich met moeite kan losmaken en [slachtoffer] na te hebben gerommeld bij zijn werkbank duidelijk onder invloed opnieuw op hem afkomt, levert zonder twijfel eerst een voltooide (het wurgen) en vervolgens een dreigende wederrechtelijke aanranding op.

(…)

63. In het oordeel van de rechtbank worden de vereisten van subsidiariteit en proportionaliteit enigszins met elkaar vermengd en wordt overwogen dat niet aannemelijk is geworden dat de dreiging die van slachtoffer uitging niet op een andere wijze had kunnen worden afgewend dan te schieten in het bovenlichaam van het slachtoffer. [verdachte] had voldoende tijd om bijvoorbeeld een waarschuwingsschot te lossen in de lucht of op de grond of had de aanval fysiek kunnen afwenden met behulp van de medeverdachte zoals ook bij eerdere gelegenheden succesvol was gebeurd, aldus de rechtbank. Daarmee wordt het schieten in het bovenlichaam van het slachtoffer niet in redelijke verhouding tot de ernst van de aanranding geacht op grond waarvan het beroep op noodweer wordt verworpen.

64. Voor wat betreft die andere mogelijkheden doet de rechtbank naar het oordeel van de verdediging geen recht aan de explosiviteit van de situatie en de snelheid waarop één en ander zich heeft afgespeeld. Getuige [medeverdachte] heeft juist bij herhaling verklaard dat hij niet de indruk had dat hij er samen met [verdachte] in geslaagd zou zijn om het slachtoffer tot bedaren te brengen en dat er zoveel tijd was voor een waarschuwingsschot berust op een onjuiste lezing van de verklaringen van [medeverdachte] . Aan het subsidiariteitsbeginsel is in deze zaak naar mijn oordeel wel degelijk voldaan.

65. Dat geldt gezien de snelle escalatie, de krachtverhoudingen tussen [verdachte] en [slachtoffer] waarbij de eerste veruit kleiner is en minder massa heeft dan voor [slachtoffer] (1,89 m en 114 kg, zie voetnoot 29) gold, de staat waarin de laatste zich bevond en de wijze waarop hij zich eerder gewelddadig had gemanifesteerd, naar mijn oordeel ook voor het proportionaliteitsbeginsel. Ik acht het daarbij vooral van belang te benadrukken dat van de zijde van [verdachte] van een gericht schot geen sprake is geweest, maar dat hij zijn wapen heeft getrokken op het moment dat [slachtoffer] op hem afkwam en direct of in ieder geval heel kort daarna de trekker heeft overgehaald. Dat hij daarbij [slachtoffer] met één schot heeft doodgeschoten op de wijze zoals is gebeurd mag onder de omstandigheden uitzonderlijk en buitengewoon ongelukkig worden genoemd. Dat doet aan het (voorwaardelijk) opzet als gezien niet af, maar dient wél betrokken te worden bij de beoordeling van de proportionaliteit van dat schot.

66. Op dit onderdeel speelt ook weer de ingewikkelde discussie met betrekking tot de vraag of bij die proportionaliteitseis de handeling of het gevolg van die handeling tot maatstaf moet worden genomen. In het hierboven genoemde overzichtarrest lijkt de Hoge Raad met verwijzing naar een eerdere uitspraak uit 2006 die zag op het toebrengen van een diepe steekwond te oordelen dat de gevolgen van een gedraging op zijn minst ook mogen worden betrokken. Dat betekent dat de proportionaliteit dan mede beoordeeld wordt op omstandigheden waar een verdachte maar weinig of helemaal geen controle over heeft. Een zekere mate van risicoaansprakelijkheid die in het kader van dat voorwaardelijk opzet wat mij betreft nog wel uit te leggen is, maar die bij de beoordeling van de proportionaliteit van gedragingen die onder buitengewone omstandigheden tot stand komen het risico in zich draagt dat aan het handelen van een verdachte eisen worden gesteld waaraan juist onder dat soort bijzondere omstandigheden redelijkerwijs niet kan worden voldaan.

67. Indien wordt uitgegaan van het gevolg is de overtreding van het proportionaliteitsgebod al snel gegeven: het doodschieten van iemand die je zonder wapen of alleen met een slagwapen aanvalt is behoudens zeer uitzonderlijke omstandigheden vrijwel nooit proportioneel te noemen. Juist daarom zou het naar het oordeel van de verdediging juister zijn wanneer meer gekeken wordt naar de gedraging en niet zo zeer naar het - voor een deel van het toeval afhankelijke - gevolg. De vraag die gesteld zou moeten worden is of het onder omstandigheden als deze lossen van één enkel schot in de richting van iemand die op je afkomt (wederom: onder de omstandigheden van dit geval) proportioneel is als je mag vrezen dat wanneer die persoon je te pakken krijgt hij je (opnieuw) zal wurgen althans daar een poging toe zal doen. Als de vraag op die manier gesteld wordt is de mogelijkheid dat de gedraging als voldoende proportioneel heeft te gelden natuurlijk een heel stuk groter.

68. Ik wijs juist in dit verband opnieuw op hetgeen [medeverdachte] in zijn verklaringen bij de politie heeft verteld. Hij heeft daar telkens benadrukt dat [verdachte] naar zijn idee echt geen alternatief had. Hij verklaart dat keer op keer:

Maar omdat [slachtoffer] zijn uh ... zijn rug keerde en hem gewoon greep en bijna gewoon echt serieus, bijna vermoordde, hij had gewoon [verdachte] , geen keus.

Tenminste ik vind nog steeds dat [verdachte] er niks, niks aan kan doen. Niet om, om voor hem op te komen. Maar echt om de situatie zelf. Hoe ik het bekijk. Er was geen uitweg.

V: had [verdachte] daar... kunnen weglopen? A: nee, nee. Onmogelijk. Want de deur was dicht, op het moment dat hij de deur open zou doen had hij hem weer gewoon gegrepen. En mij ook.

69. De verdediging is van oordeel dat gezien het karakter van de strafuitsluitingsgronden en de subjectieve beleving die daarin een rol mag of zelfs moet spelen uw hof de tweede variant zou moeten toepassen, dus meer zou moeten kijken naar de aard van de handeling dan naar het gevolg, en meent dat de vraag naar de proportionaliteit onder de omstandigheden dan bevestigend dient te worden beantwoord.

(…)

85. Ik benoemde in dat verband hierboven al dat [slachtoffer] zich in de laatste dagen van zijn leven in toenemende mate agressief en intimiderend in de richting van [verdachte] (en anderen) had gemanifesteerd. Daarbij bleef het anders dan eerder al lange tijd het geval was niet bij (soms vergaande) dreigementen, maar was hij de grens naar fysiek geweld ook overgestoken door [verdachte] in eerste instantie op 26 februari te hebben geslagen met die ijzeren staaf en hem op de avond van 7 maart zelf bij zijn keel te hebben gegrepen. Natuurlijk heeft dat bij [verdachte] de angst gewekt dat [slachtoffer] bij een derde keer (nog) verder zou gaan en dat hij het risico liep ernstig gewond te raken, of erger.

86. Ieder normaal mens zou onder de omstandigheden van dat moment - een in toenemende mate irrationele en boze man, veel groter en sterker dan jij, ernstig onder invloed van alcohol en cocaïne, die je al tijdenlang bedreigt en afperst, die je al een keer geslagen heeft met een ijzeren staaf, en die in een kleine ruimte waaruit je in ieder geval naar jouw overtuiging niet kan ontsnappen je eerst bij je keel grijpt en dan een tweede keer op je afkomt - bang zijn en in paniek raken en beslissingen nemen die vanuit de veilige afstand in tijd en ruimte die we hier met zijn allen hebben gemakkelijk als onverstandig of moreel laakbaar kunnen worden afgewezen, maar waarvan ik in ieder geval niet zou durven stellen dat ik het in die situatie veel beter of verstandiger zou aanpakken.

(…)

92. Ook wanneer tot uitgangspunt zou worden genomen dat hij anders dan hij heeft verklaard het wapen al eerder had getrokken en daarmee [slachtoffer] op afstand probeerde te houden verandert dat de omstandigheden van dat beroep op noodweer of noodweerexces niet wezenlijk. Ook in die variant vertelt [medeverdachte] immers dat [slachtoffer] zes stappen van hem verwijderd was en met versnelde pas op hem af kwam lopen. Ik zou me zelfs kunnen voorstellen dat een tweefasen-benadering waarbij [verdachte] in eerste instantie dat wapen heeft getrokken en heeft gericht om [slachtoffer] te waarschuwen hem niet opnieuw aan te vallen om vervolgens, wanneer [slachtoffer] dat in de toestand waarin hij op dat moment verkeerde tóch deed, geen andere uitweg meer te zien dan de trekker overhalen die beslissing eerder proportioneel dan minder proportioneel maakt. En zou dat al anders zijn en zou u noodweer niet aanwezig achten, dan meen ik dat juist ook onder die omstandigheden hevige angst of paniek een invoelbare en voor de hand liggende reactie is: je bent al aangevallen, je bent al gewurgd, iemand blijft dreigen en dreigend, je trekt nota bene een wapen om hem te waarschuwen je niet opnieuw aan te vallen en dan nóg valt iemand je aan. Het maakt een hevige gemoedsbeweging wat mij betreft aannemelijk. Het in de emotie van dat moment daarna een nog een schop aan [slachtoffer] geven - wat [verdachte] eveneens betwist - doet daar niets aan af. (…).”

Het oordeel van het hof

“Het oordeel van het hof

Het hof gaat uit van de volgende, aan de verklaring van de verdachte en van de [medeverdachte] (hierna: [medeverdachte] ) ontleende, feiten en omstandigheden.

Op 7 maart 2020 werd de verdachte gebeld door [medeverdachte] . [medeverdachte] was rond middernacht in de loods op de [a-straat 1] te [geboorteplaats] aangekomen en had daar het slachtoffer aangetroffen, die geld wilde van de verdachte. Aangezien het slachtoffer zich niet liet kalmeren door [medeverdachte] , heeft [medeverdachte] de verdachte gebeld met het verzoek om naar de loods te komen. De verdachte is eerst naar de loods op de [a-straat 2] gegaan, heeft daar een vuurwapen gepakt, heeft dit wapen doorgeladen en bij zich gestoken, heeft zijn weg vervolgd naar de loods op de [a-straat 1] en is de loods binnengegaan. In de loods is een fysiek handgemeen tussen de verdachte, [medeverdachte] en het slachtoffer ontstaan, waarbij de ene keer [medeverdachte] de verdachte heeft ontzet en de andere keer de verdachte [medeverdachte] heeft ontzet. Zowel de verdachte als [medeverdachte] hebben verklaard dat het slachtoffer telkens de initiërende agressor van dit handgemeen was. Na het handgemeen zijn de verdachte, [medeverdachte] en het slachtoffer weer uit elkaar geraakt. Op enig moment is het slachtoffer weer dreigend op de verdachte afgelopen en heeft gedurende die toenadering gezegd "schiet dan, schiet dan". Verdachte heeft, gelet op deze woorden, het vuurwapen dan al getrokken. De verdachte heeft vervolgens met het vuurwapen in de richting van het bovenlichaam van het slachtoffer geschoten, als gevolg waarvan de kogel in de borststreek van het slachtoffer terecht is gekomen, ten gevolge waarvan het slachtoffer is overleden.

Noodweer

Naar het oordeel van het hof is het handelen van het slachtoffer, te weten het na het fysiek handgemeen (opnieuw) dreigend aflopen op de verdachte, aan te merken als een onmiddellijk dreigend gevaar voor een ogenblikkelijke wederrechtelijke aanranding. De vraag is of de gedraging van de verdachte, het schieten met een vuurwapen in de richting van het bovenlichaam van het slachtoffer, geboden was door de noodzakelijke verdediging tegen deze dreiging.

Op basis van de stukken in het dossier en het verhandelde ter terechtzitting is onvoldoende vast komen te staan dat de verdachte een reële en redelijke mogelijkheid tot vluchten had. De posities van de verdachte, [medeverdachte] en het slachtoffer in de loods ten opzichte van elkaar en van de deur naar buiten zijn onduidelijk gebleven.

Het hof is evenwel van oordeel dat, gelet op de hiervoor vermelde feiten en omstandigheden, de door de verdachte gekozen wijze van verdediging in onredelijke verhouding staat tot de ernst van de aanranding. Het schieten met een vuurwapen is immers geenszins een passende reactie op het na een fysiek handgemeen dreigend op iemand aflopen. Van de verdachte had in de gegeven omstandigheden in redelijkheid mogen worden gevergd dat hij zich op een minder ingrijpende wijze zou hebben verdedigd, bijvoorbeeld door een waarschuwingsschot te lossen, het slachtoffer met het wapen te slaan, het slachtoffer in zijn been te schieten, of met behulp van [medeverdachte] de dreigende aanranding af te wenden zoals reeds eerder (succesvol) was gebeurd. Derhalve is niet voldaan aan het proportionaliteitsvereiste dat aan de verdedigingsreactie van de verdachte wordt gesteld, zodat het beroep op noodweer wordt verworpen.

Noodweerexces

Nu de verdachte de grenzen van de noodzakelijke verdediging heeft overschreden, ziet het hof zich voor de vraag gesteld of het handelen van de verdachte het onmiddellijke gevolg was van een hevige gemoedsbeweging, veroorzaakt door de dreigende aanranding. Het hof beantwoordt deze vraag ontkennend en neemt daarbij het volgende in aanmerking.

Uit de verklaringen van de verdachte en [medeverdachte] blijkt dat het slachtoffer al zo’n twee jaar lang geregeld bedreigingen uitte en agressief was jegens onder andere de verdachte; daarmee leverde het voorval in de loods, te weten hetgeen zich heeft afgespeeld voorafgaand aan het afvuren van het wapen, geen uitzonderlijke situatie op. Dat het slachtoffer in de periode kort voor zijn overlijden toenemend fysiek agressief was richting de verdachte of derden, is onvoldoende gebleken. Op grond van de hiervoor vermelde feiten en omstandigheden is het hof niet aannemelijk geworden dat de dreigende aanranding, die in het licht van het voorgaande niet op zichzelf stond, bij de verdachte een hevige gemoedsbeweging heeft veroorzaakt. Het beroep op noodweerexces wordt verworpen.”

Een nadere omschrijving van het middel

De bespreking van het middel

Het oordeel van het hof

“Noodweerexces

Nu de verdachte de grenzen van de noodzakelijke verdediging heeft overschreden, ziet liet hof zich voor de vraag gesteld of het handelen van de verdachte liet onmiddellijke gevolg was van een lievige gemoedsbeweging, veroorzaakt door de dreigende aanranding. Het hof beantwoordt deze vraag ontkennend en neemt daarbij het volgende in aanmerking.

Uit de verklaringen van de verdachte en [medeverdachte] blijkt dat het slachtoffer al zo’n twee jaar lang geregeld bedreigingen uitte en agressief was jegens onder andere de verdachte; daarmee leverde het voorval in de loods, te weten hetgeen zich heeft afgespeeld voorafgaand aan liet afvuren van het wapen, geen uitzonderlijke situatie op. Dat het slachtoffer in de periode kort voor zijn overlijden toenemend fysiek agressief was richting de verdachte of derden, is onvoldoende gebleken. Op grond van de hiervoor vermelde feiten en omstandigheden is het hof niet aannemelijk geworden dat de dreigende aanranding, die in het licht van het voorgaande niet op zichzelf stond, bij de verdachte een hevige gemoedsbeweging heeft veroorzaakt. Het beroep op noodweerexces wordt verworpen.”

Een nadere omschrijving van het middel

De bespreking van het middel

“De rechtbank heeft de verdachte voor het in eerste aanleg bewezenverklaarde veroordeeld tot een gevangenisstraf voor de duur van 13 jaren met aftrek van de tijd die de verdachte in voorarrest heeft doorgebracht.

De advocaat-generaal heeft gevorderd dat de verdachte voor het bewezenverklaarde zal worden veroordeeld tot een gevangenisstraf voor de duur van 12 jaren en 9 maanden, met aftrek van de tijd die de verdachte in voorarrest heeft doorgebracht, waarbij matiging is toegepast vanwege overschrijding van de redelijke termijn in hoger beroep.

De raadsman heeft ter terechtzitting in hoger beroep verzocht om - in het geval het beroep op noodweer(exces) wordt verworpen - gelet op overschrijding van de redelijke termijn, de straf die aan de medeverdachte is opgelegd, artikel 63 van het Wetboek van Strafrecht (Sr) en de persoonlijke omstandigheden van de verdachte, een lagere straf dan de rechtbank op te leggen.

Het hof heeft in hoger beroep de op te leggen straf bepaald op grond van de ernst van de feiten en de omstandigheden waaronder deze zijn begaan en gelet op de persoon van de verdachte. Het hof heeft daarbij in het bijzonder het volgende in beschouwing genomen.

De verdachte heeft op 8 maart 2020 het slachtoffer in de borst geschoten, als gevolg waarvan het slachtoffer is overleden. Daarmee heeft de verdachte zich schuldig gemaakt aan één van de ergste misdrijven die het Wetboek van Strafrecht kent en het slachtoffer één van de meest fundamentele mensenrechten, te weten het recht op leven, ontnomen. Vervolgens heeft de verdachte samen met de [medeverdachte] het lichaam van het slachtoffer in een zeil gewikkeld, verzwaard met stenen en te water gelaten om zo de dood van het slachtoffer en de oorzaak daarvan te verbergen. Door zo te handelen is de verdachte op een buitengewoon respectloze wijze omgegaan met het lichaam van het slachtoffer. Hiermee heeft de verdachte aan de nabestaanden van het slachtoffer onherstelbaar verlies en leed toegebracht. Dat volgt onder meer uit de ter terechtzitting in hoger beroep door de moeder van één van de zonen van het slachtoffer afgelegde slachtofferverklaring. Zij heeft zich hardop afgevraagd hoe zij later aan haar jongste zoon - aangezien hij ten tijde van het bewezenverklaarde en momenteel nog te jong is om dit te begrijpen - moet vertellen hoe zijn vader om het leven is gekomen en hoe er met zijn lichaam is omgegaan.

Daarnaast heeft de verdachte zich schuldig gemaakt aan het aanwezig hebben van hoeveelheden cocaïne, MDMA en GHB en het voorhanden hebben van een Kalasjnikov. Verdovende middelen bevatten voor de gezondheid van personen schadelijke stoffen en zijn sterk verslavend. Het aanwezig hebben van dergelijke middelen is daarnaast schadelijk voor de samenleving, onder meer vanwege de daarmee gepaard gaande criminaliteit. Het voorhanden hebben van een vuurwapen brengt vanwege de kans op het gebruik daarvan een onaanvaardbaar risico voor de veiligheid van personen met zich mee. Blijkens een de verdachte betreffend uittreksel uit de Justitiële Documentatie (het strafblad) van 29 januari 2025 is hij eerder onherroepelijk veroordeeld voor overtreding van de Opiumwet. Na het plegen van de onderhavige feiten is de verdachte op 23 maart 2022 (onherroepelijk) veroordeeld voor overtreding van de Opiumwet, lidmaatschap van een criminele organisatie en witwassen. Het hof dient rekening te houden met het bepaalde in artikel 63 Sr.

Op het bewezenverklaarde kan naar het oordeel van het hof niet anders worden gereageerd dan met een onvoorwaardelijke gevangenisstraf van aanzienlijke duur. In beginsel acht het hof een gevangenisstraf voor de duur van 13 jaren passend en geboden.

Het hof stelt evenwel vast dat de redelijke termijn als bedoeld in artikel 6, eerste lid, van het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden (EVRM) is geschonden. Als uitgangspunt heeft te gelden dat de behandeling van de zaak op zitting dient te zijn afgerond met in eerste aanleg een eindvonnis binnen twee jaren nadat de op zijn redelijkheid te beoordelen termijn is aangevangen, en dat in de fase van hoger beroep een einduitspraak wordt gedaan binnen twee jaren nadat het rechtsmiddel is ingesteld, tenzij sprake is van bijzondere omstandigheden. In eerste aanleg is de redelijke termijn niet overschreden, in hoger beroep wel. Namens de verdachte is immers op 20 december 2021 hoger beroep ingesteld, terwijl het hof op 11 maart 2025 arrest zal wijzen, zodat sprake is van een overschrijding van een jaar en bijna drie maanden. Deze overschrijding is ten dele te wijten aan de verdediging, nu door de opvolgend raadsman op 18 september 2024 - toen de data van de inhoudelijke behandeling reeds anderhalve maand bekend waren - aanvullende onderzoekswensen zijn ingediend. Desondanks ziet het hof vanwege de overschrijding aan leiding de straf te matigen, in die zin dat aan de verdachte zal worden opgelegd een gevangenisstraf voor de duur van 12 jaren.”

“De rechtbank heeft de verdachte voor het in eerste aanleg bewezenverklaarde veroordeeld tot een gevangenisstraf voor de duur van 13 jaren met aftrek van de tijd die de verdachte in voorarrest heeft doorgebracht.

De advocaat-generaal heeft gevorderd dat de verdachte voor het bewezenverklaarde zal worden veroordeeld tot een gevangenisstraf voor de duur van 12 jaren en 9 maanden, met aftrek van de tijd die de verdachte in voorarrest heeft doorgebracht, waarbij matiging is toegepast vanwege overschrijding van de redelijke termijn in hoger beroep.

De raadsman heeft ter terechtzitting in hoger beroep verzocht om - in het geval het beroep op noodweer(exces) wordt verworpen - gelet op overschrijding van de redelijke termijn, de straf die aan de medeverdachte is opgelegd, artikel 63 van het Wetboek van Strafrecht (Sr) en de persoonlijke omstandigheden van de verdachte, een lagere straf dan de rechtbank op te leggen.

(…)

Op het bewezenverklaarde kan naar het oordeel van het hof niet anders worden gereageerd dan met een onvoorwaardelijke gevangenisstraf van aanzienlijke duur. In beginsel acht het hof een gevangenisstraf voor de duur van 13 jaren passend en geboden.

Het hof stelt evenwel vast dat de redelijke termijn als bedoeld in artikel 6. eerste lid. van het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden (EVRM) is geschonden. Als uitgangspunt heeft te gelden dat de behandeling van de zaak op zitting dient te zijn afgerond met in eerste aanleg een eindvonnis binnen twee jaren nadat de op zijn redelijkheid te beoordelen termijn is aangevangen, en dat in de fase van hoger beroep een einduitspraak wordt gedaan binnen twee jaren nadat het rechtsmiddel is ingesteld, tenzij sprake is van bijzondere omstandigheden. In eerste aanleg is de redelijke termijn niet overschreden, in hoger beroep wel. Namens de verdachte is immers op 20 december 2021 hoger beroep ingesteld, terwijl het hof op 11 maart 2025 arrest zal wijzen, zodat sprake is van een overschrijding van een jaar en bijna drie maanden. Deze overschrijding is ten dele te wijten aan de verdediging, nu door de opvolgend raadsman op 18 september 2024 - toen de data van de inhoudelijke behandeling reeds anderhalve maand bekend waren - aanvullende onderzoekswensen zijn ingediend. Desondanks ziet het hof vanwege de overschrijding aan leiding de straf te matigen, in die zin dat aan de verdachte zal worden opgelegd een gevangenisstraf voor de duur van 12 jaren.”

De procureur-generaal

bij de Hoge Raad der Nederlanden

AG