Omgevingswet. Verzoek om bekrachtiging onteigeningsbeschikking algemeen bestuur van het waterschap. Meerdere…

Zittingsplaats Utrecht

Bestuursrecht

zaaknummers: UTR 26/3294, UTR 26/3313, UTR 26/3314, en UTR 26/3331

uitspraak van de meervoudige kamer van 16 oktober 2026 op het verzoek om b1aekrachtiging van een onteigeningsbeschikking van

het algemeen bestuur van het waterschap Vallei en Veluwe, uit Apeldoorn, verzoeker

(gemachtigde: mr. B.S. ten Kate).

Tegen de onteigeningsbeschikking zijn bedenkingen ingediend door de volgende belanghebbenden:

Als derde-partij neemt aan de procedure deel:

de publiekrechtelijke rechtspersoon het waterschap Vallei & Veluwe, onteigenaar

(gemachtigde: mr. B.S. ten Kate).

Partijen worden hierna aangeduid als: het algemeen bestuur, SGWKO, [belanghebbende sub 2 e.a.] , [belanghebbende sub 3 e.a.] en het waterschap.

Inleiding

Beoordeling door de rechtbank

2. De onteigeningsbeschikking verwijst naar de lijst met onroerende zaken van 20 januari 2026, geactualiseerd op 11 februari 2026. Op deze lijst zijn in totaal 25 kadastrale percelen opgenomen die zijn aangewezen voor gedeeltelijke onteigening.

3. In aanloop naar de zitting heeft het algemeen bestuur het verzoek tot bekrachtiging van de onteigening van negen percelen ingetrokken, omdat met de eigenaren van die percelen overeenstemming is bereikt. Het betreft de perceelgedeelten met de grondplannummers [grondplannummers] . Het bekrachtigingsverzoek ziet dus niet meer op deze negen grondplannummers en de rechtbank zal voor deze grondplannummers de onteigeningsbeschikking niet bekrachtigen.

4. Na deze intrekkingen zijn nog de volgende achttien grondplannummers over:

5. De rechtbank beoordeelt het verzoek om bekrachtiging aan de hand van de wettelijk voorgeschreven ambtshalve basistoets en de door de belanghebbenden ingebrachte bedenkingen tegen de onteigeningsbeschikking.

6. De ambtshalve basistoets bestaat uit de volgende vier onderdelen:

• Is de onteigeningsbeschikking volgens de wettelijke vormvoorschriften voorbereid?

• Is de onteigeningsbeschikking gegeven in het belang van het ontwikkelen, gebruiken of beheren van de fysieke leefomgeving (het onteigeningsbelang)?

• Is de onteigeningsbeschikking noodzakelijk (de noodzaak)?

• Is de onteigening urgent (de urgentie)?

7. De rechtbank zal in deze uitspraak achtereenvolgens ingaan op voornoemde vier onderdelen van de basistoets en daarbij aanvullend de bedenkingen bespreken.

8. Met de wettelijke vormvoorschriften wordt bedoeld de voorschriften die zien op de procedure van totstandkoming van de onteigeningsbeschikking. Op de voorbereiding van de onteigeningsbeschikking is de uniforme openbare voorbereidingsprocedure uit de Algemene wet bestuursrecht (Awb) van toepassing. Voor deze procedure zijn in de Awb en het Omgevingsbesluit onder meer regels opgenomen over de terinzagelegging en kennisgeving van een ontwerpbeschikking en een vastgestelde beschikking.

9. De rechtbank stelt vast dat de ontwerponteigeningsbeschikking zes weken ter inzage heeft gelegen. Van deze terinzagelegging is kennisgeving gedaan in het Waterschapsblad. De ontwerponteigeningsbeschikking moet ter inzage worden gelegd met het vastgestelde projectbesluit. Uit de schermopnamen van de website van het dijkversterkingsproject Grebbedijk die het algemeen bestuur op 10 september 2026 aan de rechtbank heeft overgelegd, blijkt dat het projectbesluit niet met de ontwerponteigeningsbeschikking ter inzage heeft gelegen. Naar het oordeel van de rechtbank is dit een gebrek bij de kennisgeving van de ontwerponteigeningsbeschikking. De rechtbank kan aan zo’n gebrek voorbijgaan met toepassing van artikel 6:22 van de Awb. Dit is mogelijk als aannemelijk is dat belanghebbenden niet zijn benadeeld door dit gebrek. Uit de schermopnamen blijkt dat op het moment dat de ontwerponteigeningsbeschikking ter inzage lag op dezelfde website ook het vastgestelde projectbesluit te raadplegen was. Daarom vindt de rechtbank het aannemelijk dat belanghebbenden niet zijn benadeeld en passeert de rechtbank het gebrek.

10. Het algemeen bestuur heeft kennisgeving gedaan van de vastgestelde onteigeningsbeschikking in het Waterschapsblad. Maar uit de schermopnamen van de website blijkt dat ook toen het vastgestelde projectbesluit niet bij de stukken ter inzage heeft gelegen. Dit had wel gemoeten. Dus ook dit is een gebrek bij de kennisgeving van de onteigeningsbeschikking. De rechtbank passeert dit gebrek opnieuw met toepassing van artikel 6:22 van de Awb, omdat het projectbesluit al in werking was getreden en te raadplegen was in het omgevingsloket op het moment dat de vastgestelde onteigeningbeschikking ter inzage lag. Nu het projectbesluit onderdeel was van het geldende recht en daarmee op de daartoe aangewezen plaats te raadplegen was, is naar het oordeel van de rechtbank aannemelijk dat belanghebbenden daardoor niet zijn benadeeld.

11. Voor het overige is de onteigeningsbeschikking volgens de wettelijke vormvoorschriften voorbereid.

12. Het algemeen bestuur heeft de ontwerponteigeningsbeschikking voorafgaand aan de terinzagelegging met brieven van 28 oktober 2025 toegestuurd aan de eigenaren en de rechthebbenden. In reactie hierop zijn meerdere zienswijzen ingediend. Hoe het algemeen bestuur deze zienwijzen bij het nemen van de definitieve onteigeningsbeschikking heeft betrokken, staat in de ‘Zienswijzennota Ontwerponteigeningsbeschikking tot aanwijzing van onroerende zaken ter onteigening die nodig zijn voor de dijkversterking Grebbedijk, in de gemeenten Rhenen en Wageningen’. Het algemeen bestuur heeft ook de vastgestelde onteigeningsbeschikking aan de eigenaren en de rechthebbenden toegezonden.

13. De onteigeningsbeschikking moet zijn gegeven in het belang van het ontwikkelen, gebruiken of beheren van de fysieke leefomgeving. Hiervan is sprake als de beoogde vorm van ontwikkeling, gebruik of beheer van de fysieke leefomgeving mogelijk is gemaakt in een vastgesteld projectbesluit.

14. Naar het oordeel van de rechtbank is hier sprake van een onteigeningsbelang. Zoals vermeld onder 1.1, is de beoogde vorm van ontwikkeling en gebruik van de fysieke leefomgeving – namelijk de dijkversterking van de Grebbedijk langs de Nederrijn tussen de Wageningse Berg tot aan de Grebbeberg in Rhenen – mogelijk gemaakt door een vastgesteld projectbesluit.

15. De urgentie tot onteigening ontbreekt in ieder geval als niet aannemelijk is dat binnen drie jaar na het inschrijven van de onteigeningsakte een begin wordt gemaakt met de verwezenlijking van de beoogde vorm van ontwikkeling.

16. Het algemeen bestuur heeft toegelicht, dat de gunning van de aanlegfase aan de aannemer al heeft plaatsgevonden. De aannemer verricht op dit moment voorbereidende werkzaamheden. De actuele planning is dat er vanaf 2027 met de daadwerkelijke werkzaamheden aan de dijk wordt gestart. De rechtbank is gelet op deze toelichting van oordeel dat het algemeen bestuur voldoende aannemelijk heeft gemaakt dat de onteigening urgent is.

17. Onteigening is alleen toegestaan als er geen andere mogelijkheden meer zijn. Onteigening wordt daarom wel het ‘ultimum remedium’ genoemd. De rechtbank moet daarom beoordelen of de onteigening noodzakelijk is. Die beoordeling bestaat in dit geval volgens de rechtbank uit meerdere onderdelen.

• Allereerst gaat het om de vraag of het projectbesluit alleen verwezenlijkt kan worden als het waterschap over de eigendom van de gronden beschikt. Of volstaat een minder ingrijpend middel ook voor dit doel? Hier gaat het om de toepassing van het evenredigheidsbeginsel. Dit zal de rechtbank eerst beoordelen.

• Daarna zal de rechtbank beoordelen of het waterschap (i) voldoende pogingen heeft gedaan voor minnelijke verwerving, (ii) of aannemelijk is dat daarover op afzienbare termijn alsnog overeenstemming kan worden bereikt en (iii) die overeenstemming ook tot spoedige levering en verval van rechten leidt.

18. Aanleiding om aan het evenredigheidsbeginsel als onderdeel van de noodzaakstoets te toetsen, ziet de rechtbank in de memorie van toelichting op de Aanvullingswet grondeigendom van de Omgevingswet. Hierin wordt toegelicht dat het evenredigheidsbeginsel waarborgt dat onteigening alleen als ultimum remedium kan worden ingezet. Overwogen wordt dat als het algemeen belang met een minder ingrijpende bevoegdheid, zoals een gedoogplicht kan worden gediend, de noodzaak voor onteigening ontbreekt.

19. [belanghebbende sub 2 e.a.] voeren in hun bedenkingen aan dat de dijkversterking ook kan worden uitgevoerd op basis van een gedoogplicht, dan wel het vestigen van een opstalrecht. Daarom is onteigening volgens hen in strijd met het evenredigheidsbeginsel en niet noodzakelijk. Volgens het algemeen bestuur is onteigening wel noodzakelijk en niet in strijd met het evenredigheidsbeginsel, omdat onteigening in overeenstemming is met het ‘Eigendommenbeleid 2013’ (het eigendommenbeleid) zoals het algemeen bestuur dat in 2013 heeft vastgesteld. [belanghebbende sub 2 e.a.] voeren aan dat dit eigendommenbeleid onverbindend verklaard moet worden, omdat daarin geen rekening is gehouden met de inwerkingtreding van de Ow en omdat dit beleid zelf in strijd is met het evenredigheidsbeginsel.

20. De rechtbank is het daar niet mee eens. Zij licht dat hierna toe. Daarbij bespreekt de rechtbank eerst het standpunt van eisers dat het eigendommenbeleid onverbindend moet worden verklaard. Het gaat daarbij om de exceptieve toetsing van dit beleid op grond van het evenredigheidsbeginsel. Daarna bespreekt de rechtbank het standpunt dat de concrete toepassing van dit beleid in dit geval in de vorm van de vaststelling van de onteigeningsbeschikking, in strijd is met het evenredigheidsbeginsel.

21. Dat het eigendommenbeleid is vastgesteld door het algemeen bestuur ruim voordat de Ow in werking is getreden, betekent niet dat het daarom onverbindend moet worden verklaard. Het eigendommenbeleid is nog steeds het actuele beleid van het algemeen bestuur. Dit blijkt uit de notitie ‘Grondbeleid verhelderd’ van 15 oktober 2024, dus van ná de inwerkingtreding van de Ow. Het eigendommenbeleid uit 2013 is daarin geëvalueerd en inhoudelijk ongewijzigd in stand gebleven.

22. Het algemeen bestuur heeft in het eigendommenbeleid opgenomen met welk doel hij dit beleid heeft opgesteld:

23. Voor zover het gaat om onteigening is deze afwegingsruimte in het wettelijk voorschrift ingeperkt: onteigening mag alleen als het noodzakelijk is. De toepassing van het onteigeningsinstrumentarium is namelijk zeer ingrijpend. Het raakt immers het eigendomsrecht, dat het meest omvattende recht is dat een persoon op een zaak kan hebben. Daarom zal de rechtbank het eigendommenbeleid in het kader van de evenredigheidstoets intensief toetsen. De rechtbank past dus niet de door het algemeen bestuur bepleitte terughoudende toets toe.

24. [belanghebbende sub 2 e.a.] voeren aan dat eigendommenbeleid in strijd is met het evenredigheidsbeginsel door hierin te bepalen dat gronden die deel (gaan) uitmaken van de waterkering in eigendom worden verworven, terwijl dit ook op andere wijze kan. Daarmee wordt de noodzakelijkheid van het verwerven van gronden binnen de primaire waterkeringen als uitgangspunt van het eigendommenbeleid, ter discussie gesteld. De geschiktheid van het beleid staat, zoals besproken op de zitting, niet ter discussie tussen partijen.

25. In het eigendommenbeleid staat dat het waterschap primaire, regionale en overige waterkeringen met een functie voor de waterveiligheid in eigendom wil verwerven. Het eigendommenbeleid noemt hiervoor verschillende redenen:

• het grote belang van waterkeringen voor de veiligheid,

• de mate van sturing die het waterschap heeft in geval van eigendom,

• het aantal beheershandelingen dat het waterschap aan waterkeringen moet verrichten, en

• de noodzakelijke slagvaardigheid om in te grijpen als de veiligheid in het geding komt.

Het eigendommenbeleid neemt het streven naar overeenstemming met rechthebbenden en belanghebbenden als uitgangspunt en noemt de onteigeningsprocedure als te volgen route voor het geval het niet lukt overeenstemming te bereiken.

26. Volgens het eigendommenbeleid hoeft het waterschap niet de hele waterkering in eigendom te verwerven. Het deel dat het waterschap in eigendom wil verwerven, wordt bepaald door aspecten zoals veiligheid van de waterkering, praktische onderhoudbaarheid, logische en herkenbare afbakening van eigendom, strategische doelen zoals het verwerven van een reserveringszone voor toekomstige dijkverbetering en toekomstbestendigheid. Het deel dat zo wordt afgebakend, is over het algemeen de kernzone van de waterkering. Wat de kernzone van een waterkering is, staat in de waterverordening van het waterschap.

27. Naar het oordeel van de rechtbank is het uitgangspunt in het eigendommenbeleid dat het waterschap de kernzone van primaire waterkeringen in eigendom wil verwerven op zichzelf niet onredelijk. Bij de keuze van de inzet van het instrumentarium om de veiligheid van (primaire) waterkeringen te beschermen, komt het algemeen bestuur beleidsruimte toe. Wel wordt deze keuze, zoals hiervoor al is opgemerkt, ingeperkt doordat onteigening noodzakelijk moet zijn. De rechtbank kan het algemeen bestuur echter volgen in zijn beleidskeuze om gronden die onderdeel uitmaken van de kernzone van primaire waterkeringen als uitgangspunt in eigendom te willen verwerven, omdat op die manier de uniformiteit en continuïteit bij beheershandelingen en de veiligheid van de waterkeringen het beste wordt gewaarborgd. Zoals het algemeen bestuur op de zitting heeft toegelicht, worden uitvoering, beheer en handhaving aan de primaire waterkering bemoeilijkt bij versnippering van eigendom. Het waterschap wordt daarmee dus belemmerd in de taak om aan de waterveiligheidsopgaven te voldoen.

28. Op de zitting heeft het algemeen bestuur toegelicht dat hij bij een eigendomspositie bij wijzigingen van inzicht over het beheer en het gebruik van de primaire waterkering hij – vanuit het oogpunt van waterveiligheid – geen discussie hoeft te voeren met de eigenaar. Het algemeen bestuur noemde daarbij als voorbeeld het weiden van schapen op de dijk. Iets wat vroeger heel gebruikelijk was. Inmiddels is bekend dat hierdoor schade aan de grasmat en dus aan de waterkering ontstaat. Het weiden van schapen op een primaire waterkering is nu helemaal niet of slechts voor een heel korte periode toegestaan. Vanwege dit soort wijziging van inzichten over het beheer van waterkeringen wil het waterschap ook op de lange termijn zeggenschap hebben over het gebruik van de dijk. Het waterschap geeft geen gebruikrechten meer, behalve het gebruik van uitritten. Eigendom betekent voor het waterschap dat hij meer kan dan alleen reactief handelen. Dan heeft hij juist de controle over welke handelingen derden feitelijk op de waterkering uitvoeren. En dus is daarop minder toezicht en handhaving nodig. Verder zullen naar verwachting bij het opleggen van een gedoogplicht de administratieve lasten voor het waterschap bij toekomstige wijzigingen aan de waterkering en bij handelingen in het kader van beheer hoger worden. Bij zulke wijzigingen zal opnieuw bij beschikking een gedoogplicht moeten worden opgelegd. De bezwaar- en beroepsfase tegen een gedoogbeschikking kan dan tot extra vertraging, administratieve lasten en kosten leiden. Daarnaast leidt uniformiteit tot minder administratieve lasten bij het beheer van de waterkering. Als die uniformiteit ontbreekt, moeten de personen die handelingen in het kader van beheer moeten uitvoeren steeds onderzoeken welke afspraken er met de verschillende eigenaren zijn gemaakt en daar vervolgens naar handelen.

29. Het uitgangspunt dat het algemeen bestuur verwerving van deze gronden als onderdeel van de primaire waterkering noodzakelijk acht vanwege het belang van de waterveiligheid, is navolgbaar. Dit beleid is als zodanig dus niet in strijd met het evenredigheidsbeginsel algemeen bestuur.

32. [belanghebbende sub 2 e.a.] voeren in hun bedenking aan dat onteigening in hun individuele geval in strijd is met het evenredigheidsbeginsel, omdat onteigening niet noodzakelijk is. Volgens hen kan het algemeen bestuur in hun geval een minder ingrijpend middel toepassen, namelijk het opleggen van een gedoogplicht of opstalrecht.

33. [belanghebbende sub 2 e.a.] hebben op de zitting toegelicht dat zij vinden dat hun belangen bij behoud van de eigendom van het perceel – dat al langere tijd in bezit is van de familie – en een goede ontsluiting van het perceel zwaarder wegen dan het belang van het waterschap bij de eigendomsverwerving van de gehele kernzone van de primaire waterkering. Toen het perceel in eigendom kwam van de familie was er nog geen rechtstreekse ontsluiting vanaf het perceel op de doorgaande weg op de dijk. Het perceel was via een ander perceel, middels een recht van overpad, ontsloten. De eigen ontsluiting betekent voor [belanghebbende sub 2 e.a.] vrijheid. [belanghebbende sub 2 e.a.] willen zorgvuldig zorgdragen voor wat hun (schoon)ouders door hard te werken op het perceel hebben opgebouwd. Volgens [belanghebbende sub 2 e.a.] kan het waterschap met het opleggen van een gedoogplicht of opstalrecht in hun geval hetzelfde bereiken als met onteigening.

34. Op de zitting heeft het algemeen bestuur toegelicht dat het perceelsgedeelte ter grootte van 85 m² ter onteigening is aangewezen omdat op dit gedeelte het talud van de waterkering zal worden aangepast. Na aanpassing van het talud zal de uitrit op dezelfde plaats worden teruggebracht. Het algemeen bestuur heeft verder toegelicht dat het eerste deel van de huidige uitrit naar de dijk al in eigendom is van het waterschap, daar komt dus een klein gedeelte bij. Op de zitting heeft het algemeen bestuur toegelicht waarom een gedoogplicht of opstalrecht in dit geval niet volstaat. Het perceelsgedeelte gaat onderdeel uitmaken van het talud van de waterkering. Het algemeen bestuur verwees daarbij naar de staat van de grasmat die mede de waterveiligheid van de waterkering bepaalt. Daarom wil het algemeen bestuur zelf de zeggenschap over dit perceelsgedeelte hebben. Hij ziet in de belangen van [belanghebbende sub 2 e.a.] geen aanleiding om van dit uitgangspunt af te wijken, nu de uitweg die er nu is, blijft. Daarnaast is er reeds een gedeelte van de uitweg in eigendom van het waterschap, de grens zal slechts opschuiven.

35. Het algemeen bestuur heeft afdoende toegelicht dat met een minder ingrijpende maatregel als een gedoogplicht of opstalrecht het door het waterschap beoogde doel in het kader van de waterveiligheidsopgave niet geheel wordt bereikt. Het algemeen bestuur heeft uitgelegd waarom het belangrijk is om dit perceelsgedeelte, als onderdeel van de grasmat van de primaire waterkering, in eigendom te willen verwerven. Ook zijn de gevolgen van onteigening in de gegeven omstandigheden naar het oordeel van de rechtbank niet onevenredig in verhouding tot het doel van de onteigeningsbeslissing: het borgen van de waterveiligheid. Uiteraard zijn de gevolgen voor [belanghebbende sub 2 e.a.] ingrijpend. Het eigendomsrecht wordt afgenomen. Echter, de feitelijke gevolgen van de onteigening zijn voor hen relatief beperkt. Het gaat om een klein perceelsgedeelte en het is de rechtbank niet gebleken dat de gebruiksfunctie van het perceel wijzigt. De door de familie bevochten rechtstreekse ontsluiting van het perceel wordt in de nieuwe situatie door het algemeen bestuur hersteld. Ook in de huidige situatie hebben [belanghebbende sub 2 e.a.] al niet de volledige eigendom van de uitrit. Deze is al voor een deel in eigendom van het waterschap. Hier komt in de nieuwe situatie een relatief klein perceelsgedeelte bij. Het vaststellen van de onteigeningsbeschikking is daarom niet in strijd met het evenredigheidsbeginsel.

36. Op de zitting heeft SGWKO na de bespreking van het evenredigheidsbeginsel met [belanghebbende sub 2 e.a.] , naar voren gebracht dat onteigening ook in haar individuele geval onevenredig is. Naar het oordeel van de rechtbank is het zo laat indienen van dit nieuwe standpunt in strijd met de goede procesorde. Het algemeen bestuur en de rechtbank hebben zich in aanloop naar de zitting niet kunnen voorbereiden op een beoordeling van de evenredigheid van de onteigening in het individuele geval van SGWKO. SGWKO had deze bedenking ook al eerder kunnen aanvoeren. Daarom zal de rechtbank deze bedenking niet bij de beoordeling van het verzoek tot bekrachtiging betrekken.

37. De noodzaak tot onteigening ontbreekt in ieder geval als het waterschap geen redelijke poging heeft gedaan tot minnelijke verwerving van de percelen vrij van rechten en lasten en het vervallen van zakelijke of persoonlijke rechten. Of als aannemelijk is dat op afzienbare tijd alsnog overeenstemming kan worden bereikt over minnelijke verwerving en het vervallen van zakelijke of persoonlijke rechten. Ook ontbreekt de noodzaak als belanghebbenden hebben aangetoond bereid en in staat te zijn om de verwezenlijking van de beoogde vorm van ontwikkeling gebruik of beheer van de fysieke leefomgeving op zich te nemen. Oftewel, het recht op zelfrealisatie.

38. In dit geval is door geen van de belanghebbenden een beroep op zelfrealisatie gedaan.

41. Op de zitting heeft het waterschap toegelicht dat over de grondplannummers [grondplannummer 1] , [grondplannummer 2] en [grondplannummer 3] overeenstemming is bereikt met de eigenaren over de verwerving van de eigendom en het vervallen van het recht van erfpacht. De levering van de gronden staat gepland op 1 november 2026. Voor deze percelen ontbreekt daarom de noodzaak tot onteigening. De rechtbank zal het verzoek om bekrachtiging voor deze grondplannummers om die reden afwijzen.

42. Ook voor de grondplannummers [grondplannummer 5] , [grondplannummer 6] en [grondplannummer 7] heeft het waterschap overeenstemming bereikt met de eigenaar over de verwerving van de eigendom, maar wordt nog onderhandeld over de voorwaarden waaronder dat plaatsvindt. De rechtbank begrijpt dat de levering afhankelijk is van de uitkomst van deze onderhandeling. De rechtbank kan daarom niet vaststellen dat de overeenstemming zal leiden tot een spoedige levering. Van het vervallen van de noodzaak tot onteigening is daarom geen sprake.

43. De Stichting Wageningen Research en Wageningen Universiteit/Wageningen University (grondplannummers [grondplannummer 12] , [grondplannummer 13] , [grondplannummer 14] , [grondplannummer 15] en [grondplannummer 16] ) hebben hun bedenking na de zitting ingetrokken, omdat ook zij overeenstemming hebben bereikt met het waterschap over de verwerving van de eigendom. Het algemeen bestuur heeft het verzoek om bekrachtiging voor deze percelen niet ingetrokken. Ook is niet meegedeeld dat een spoedige levering zal plaatsvinden. Van het vervallen van de noodzaak tot onteigening is daarom geen sprake.

44. Uit het logboek en de op de zitting gegeven toelichting blijkt dat het waterschap een aanbod voor het te onteigenen perceelgedeelte van SGWKO (grondplannummer [grondplannummer 17] ) heeft gedaan en op verzoek van de SGWKO heeft deelgenomen aan een bespreking waarbij ook het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Wageningen aanwezig was. De rechtbank is gelet hierop van oordeel dat aannemelijk is dat het waterschap een redelijke poging tot minnelijke verwerving van het perceelgedeelte heeft gedaan. Dat het bod ver uit de richting ligt van wat SGWKO een realistische prijs voor het perceelgedeelte vindt, maakt dit oordeel niet anders. Immers, in deze bestuursrechtelijke procedure ligt niet de (hoogte van de) schadeloosstelling aan de rechtbank ter beoordeling voor. Slechts als sprake is van een evident onredelijk bod, bestaat aanleiding voor het oordeel dat er geen redelijke poging tot minnelijke verwerving is gedaan. Daarvan is in dit geval naar het oordeel van de rechtbank geen sprake. Het grote verschil tussen wat het waterschap heeft geboden en wat SGWKO vraagt, toont aan dat niet valt te verwachten dat op afzienbare termijn alsnog overeenstemming kan worden bereikt over de minnelijke verwerving van het perceelgedeelte. Dit is ook wat partijen op de zitting aan de rechtbank hebben bevestigd.

47. SGWKO voert in haar bedenking aan dat de al bestaande damwand in de waterkering ter hoogte van haar perceel volstaat en dat een verdere versterking van de waterkering daarom hier niet nodig is.

48. De vraag of de dijkversterking nodig is en zo ja, welke maatregelen nodig zijn om aan de waterveiligheidseisen te kunnen voldoen, zijn vragen waarover de rechtbank in deze bekrachtigingsprocedure geen oordeel kan geven. De inhoud van het projectbesluit staat in deze procedure niet ter discussie. Zoals met SGWKO op de zitting besproken, betekent dit ook dat het algemeen bestuur als reactie op de zienswijze van SGWKO op de ontwerponteigeningsbeschikking – die een kopie was van haar beroepschrift tegen het projectbesluit – kon verwijzen naar de ruimtelijke procedure die bij de Afdeling wordt gevoerd. Dit is naar het oordeel van de rechtbank niet in strijd met zorgvuldigheidsbeginsel.

49. [belanghebbende sub 3 e.a.] voeren aan dat het proces om te komen tot onteigening te haastig wordt doorlopen en daardoor niet zorgvuldig verloopt. Dit blijkt volgens hen onder andere uit het misleiden van de rechtbank door te stellen dat de eerste biedingen bij andere belanghebbenden eerder zijn uitgebracht, dan daadwerkelijk is gedaan. Verder voeren zij aan dat na de onteigening op hun percelen onvoldoende ruimte aanwezig blijft om te kunnen parkeren op eigen terrein. Ook zullen het woongenot en het aanzicht aanzienlijk veranderen door de dijkversterking. Ten slotte maken zij zich zorgen over mogelijke veranderingen in het grondwaterpeil als gevolg van de verbreding van de dijk.

50. Naar het oordeel van de rechtbank is er geen sprake van misleiding van de rechtbank door het algemeen bestuur. Het stuk waarnaar [belanghebbende sub 3 e.a.] verwijzen waarin de foutieve datum is opgenomen, is een adviesnotitie van het dagelijks bestuur aan het algemeen bestuur. En dus niet een stuk van het algemeen bestuur aan de rechtbank. Dit stuk maakt onderdeel uit van het procesdossier dat door het algemeen bestuur moet worden aangeleverd. Uit de andere stukken uit het procesdossier blijkt voor de rechtbank voldoende wanneer de aanbiedingen door het waterschap aan de verschillende belanghebbenden zijn gedaan. Het overige wat [belanghebbende sub 3 e.a.] hier aanvoeren maakt geen onderdeel uit van het toetsingskader van de rechtbank in deze procedure over het verzoek tot bekrachtiging van de onteigeningsbeschikking. Deze punten zien op de (ruimtelijke) afweging die door het dagelijks bestuur moet worden gemaakt bij het vaststellen van het projectbesluit. Daarover geeft de rechtbank in deze procedure geen oordeel.

Conclusie en gevolgen

Griffierecht en proceskosten

52. Van het algemeen bestuur wordt een griffierecht geheven. Dit betreft een griffierecht voor het indienen van het verzoek tot bekrachtiging van de onteigeningsbeschikking (€ 397,-) en een griffierecht voor elke indiener van bedenkingen (€ 200,-). In deze zaak wordt griffierecht geheven voor een bedrag van in totaal € 1197,-.

53. De rechtbank zal het algemeen bestuur veroordelen in de werkelijke proceskosten die de belanghebbenden die bedenkingen hebben ingediend naar aard en omvang redelijkerwijs hebben moeten maken. Daarbij zal de rechtbank beoordelen of het inroepen van rechtsbijstand of andere deskundige bijstand voor het overleg over de minnelijke verwerving en in verband met de onteigeningsprocedure redelijk is en of de kosten daarvan redelijk zijn.

Beslissing

- wijst het verzoek af voor zover dat ziet op de grondplannummers [grondplannummer 1] , [grondplannummer 2] en [grondplannummer 3] ;

- bekrachtigt de onteigeningsbeschikking gedeeltelijk voor zover dit ziet op de grondplannummers [grondplannummer 4] , [grondplannummer 5] , [grondplannummer 6] , [grondplannummer 7] , [grondplannummer 8] , [grondplannummer 9] , [grondplannummer 10] , [grondplannummer 11] , [grondplannummer 11] , [grondplannummer 12] , [grondplannummer 13] , [grondplannummer 14] , [grondplannummer 15] , [grondplannummer 16] en [grondplannummer 17] ;

- heft van het algemeen bestuur een bedrag van € 1197,-, aan griffierecht;

- veroordeelt het algemeen bestuur tot betaling van € 4.273,60 aan kosten voor SGWKO;

- veroordeelt het algemeen bestuur tot betaling van € 12.816,17 aan kosten voor [belanghebbende sub 2 e.a.] ;

- veroordeelt het algemeen bestuur tot betaling van € 11.932,11 aan kosten voor [belanghebbende sub 3 e.a.] .

Informatie over hoger beroep

Een partij die het niet eens is met deze uitspraak, kan een hogerberoepschrift sturen naar de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State waarin wordt uitgelegd waarom deze partij het niet eens is met deze uitspraak. Het hogerberoepschrift moet worden ingediend binnen zes weken na de dag waarop deze uitspraak is verzonden. Kan de indiener de behandeling van het hoger beroep niet afwachten, omdat de zaak spoed heeft, dan kan de indiener de voorzieningenrechter van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State vragen om een voorlopige voorziening (een tijdelijke maatregel) te treffen.