Bestuursprocesrecht
Deze uitspraak gaat over het door het college niet-ontvankelijk verklaren van het bezwaar dat eiseres gemaakt…
Rechtbank Zeeland-West-Brabant, 22 oktober 2026
ECLI:NL:RBZWB:2026:10227 · Rechtbank Zeeland-West-Brabant · 22 oktober 2026
https://www.uitspraken.nl/uitspraak/rechtbank-zeeland-west-brabant/bestuursrecht/bestuursprocesrecht/eerste-aanleg-enkelvoudig/ecli-nl-rbzwb-2026-10227
Zaakgegevens
Op 22 oktober 2026 heeft de Rechtbank Zeeland-West-Brabant in eerste aanleg uitspraak gedaan in een zaak over bestuursprocesrecht.
- Instantie
- Rechtbank Zeeland-West-BrabantRechtbankDe rechter die de meeste zaken als eerste behandelt: civiele zaken, strafzaken en bestuurszaken.Meer uitleg
- Zittingsplaats
- Breda
- Datum uitspraak
- 22 oktober 2026
- Datum publicatie
- 21 oktober 2026
- Zaaknummer
- BRE 25/6721
- Rechtsgebied
- Bestuursrecht » Bestuursprocesrecht
- Procedure
- Eerste aanleg - enkelvoudigEnkelvoudige kamerDe zaak is behandeld door één rechter.Meer uitleg
- ECLI
- ECLI:NL:RBZWB:2026:10227
Inhoud van deze uitspraak
Samenvatting
Deze uitspraak gaat over het door het college niet-ontvankelijk verklaren van het bezwaar dat eiseres gemaakt heeft tegen een brief van het college waarin wordt medegedeeld dat het recht op vrijstelling van de leerplicht niet kan worden vastgesteld. De rechtbank is van oordeel dat het college dat terecht heeft gedaan. Het beroep is niet-ontvankelijk.
Uitspraak
RECHTBANK ZEELAND-WEST-BRABANT
Zittingsplaats Breda
Bestuursrecht
zaaknummer: BRE 25/6721
uitspraak van de enkelvoudige kamer van 22 oktober 2026 in de zaak tussen
[eiseres] , uit [plaats] , eiseres,
gemachtigde: drs. [gemachtigde] ,
en
het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Bergen op Zoom, het college.
Samenvatting
1. Deze uitspraak gaat over het door het college niet-ontvankelijk verklaren van het bezwaar dat eiseres gemaakt heeft tegen een brief van het college waarin wordt medegedeeld dat het recht op vrijstelling van de leerplicht niet kan worden vastgesteld. De rechtbank beoordeelt of het college het bezwaar terecht niet-ontvankelijk heeft verklaard.
De rechtbank komt in deze uitspraak tot het oordeel dat het college dat terecht heeft gedaan. Eiseres krijgt geen gelijk en het beroep is dus ongegrond. Hierna legt de rechtbank uit hoe zij tot dit oordeel komt en welke gevolgen dit oordeel heeft.
De wettelijke regels en beleidsregels die van belang zijn voor deze zaak, staan in de bijlage bij deze uitspraak.
Procesverloop
2. Eiseres heeft op 2 juni 2025 voor het schooljaar 2025/2026 een verzoek bij het college ingediend om te worden vrijgesteld van de plicht om ervoor te zorgen dat zij haar zoon als leerling van een school moet inschrijven. Op 3 juni 2025 heeft zij hiervoor een formulier ingediend en een lijst met scholen toegevoegd. Het college heeft eiseres per brief van 8 september 2025 verzocht om nader te motiveren wat haar bedenkingen zijn, zodat de vrijstelling tot stand komt. Eiseres heeft dat niet gedaan. Het college heeft eiseres, per brief van 29 september 2025, laten weten dat hij hierdoor het recht op vrijstelling niet kan vaststellen. Eiseres heeft hiertegen bezwaar gemaakt. Met het bestreden besluit van 8 december 2025 heeft het college het bezwaar van eiseres niet-ontvankelijk verklaard, omdat de brief van 29 september 2025 volgens het college geen besluit is.
Eiseres heeft beroep ingesteld tegen het bestreden besluit. Het college heeft op het beroep gereageerd met een verweerschrift.
De rechtbank heeft het beroep op 13 augustus 2026 op zitting behandeld. Eiseres heeft zich laten vertegenwoordigen door haar gemachtigde. Het college is vertegenwoordigd door mr. [vertegenwoordiger college 1] en [vertegenwoordiger college 2] .
Bij sluiting van het onderzoek op zitting heeft de rechtbank meegedeeld binnen zes weken uitspraak te doen. De rechtbank heeft deze termijn niet gehaald en partijen bericht uiterlijk zes weken later uitspraak te doen.
Beoordeling door de rechtbank
Omvang van het geding
3. Omdat het college het bezwaar niet-ontvankelijk heeft verklaard in het bestreden besluit, blijft de omvang van het geding beperkt tot de beoordeling van de ontvankelijkheid van het bezwaarschrift. De rechtbank gaat in deze uitspraak dus niet in op de inhoudelijke beroepsgronden.
Is de brief van 29 september 2025 een besluit?
Standpunten
4. Eiseres voert aan dat de kennisgeving, waarin zij zich beroept op vrijstelling van de leerplicht, voldoet aan de wettelijke eisen van artikel 6 en 8 van de LPW en dat de vrijstelling van rechtswege wordt verleend. Het college is niet bevoegd om de richtingbezwaren te beoordelen en moet deze eerbiedigen. Uit het ontbreken van besluitbevoegdheid volgt ook dat gemeenten niet bevoegd zijn een boven- of buitenwettelijke eis van aanlevering van inhoudelijke richtingbezwaren aan ouders te stellen. Door zonder nadere toelichting niet akkoord te gaan met het vrijstellingsberoep maakt het college zich schuldig aan vooringenomenheid. De ontvankelijkheid van eiseres volgt ook uit eerdere rechtspraak van deze rechtbank. Eiseres hoort in bezwaar en beroep te worden ontvangen. Het niet erkennen van de vrijstelling heeft volgens eiseres diverse rechtsgevolgen. Door de verzochte nadere toelichting wordt een inbreuk gemaakt op meerdere grondrechten en verdragen, de rechtszekerheid van eiseres is in het geding en het college onttrekt zich aan de verplichting om de zoon van eiseres in te schrijven in het Register Onderwijsdeelnemers (ROD). Eiseres wordt gedwongen om haar zoon in te schrijven op een school met een richting waartegen eiseres geprotesteerd heeft. Bovendien kan in dat geval het jaar erop geen beroep meer worden gedaan op de vrijstelling. Door het niet erkennen van het beroep op de vrijstelling loopt eiseres de kans dat instanties – zoals Veilig Thuis en de Raad voor de Kinderbescherming – handhavend gaan optreden.
Het college stelt dat de vrijstelling op grond van artikel 5, aanhef en onder b, van de LPW, van rechtswege ontstaat, mits aan de wettelijke voorwaarden is voldaan. Het college heeft geen discretionaire bevoegdheid om een beroep op vrijstelling toe te wijzen of af te wijzen, er is slechts sprake van een kennisgeving door de ouders. Het college neemt dus geen besluit in de zin van artikel 1:3, eerste lid, van de Algemene wet bestuursrecht (Awb). De reactie van het college op een kennisgeving is een informatieve mededeling en geen besluit of bestuurlijk rechtsoordeel. De inhoudelijke toetsing of daadwerkelijk aan de voorwaarden van artikel 5, aanhef en onder b, van de LPW, is voldaan, is voorbehouden aan de strafrechter. De bestuursrechter heeft hierin geen rol. Ook de door eiseres verzochte registratie in het ROD heeft geen rechtsgevolg: het is een administratief instrument om toezicht te houden op de naleving van de leerplicht en om beleidsmatig inzicht te verkrijgen in verzuim en vrijstellingen.
Toetsingskader
Een besluit is op grond van artikel 1:3, eerste lid, van de Awb een schriftelijke beslissing van een bestuursorgaan, inhoudende een publiekrechtelijke rechtshandeling. Een beslissing bevat een rechtshandeling, wanneer de beslissing is gericht op een rechtsgevolg. Dat is het geval als een bestuursorgaan een verandering beoogt in een bevoegdheid, recht, verplichting of status van een persoon of zaak. Van een op rechtsgevolg gerichte beslissing is verder sprake als een bestuursorgaan beoogt een bevoegdheid, recht, verplichting of status van een persoon of zaak bindend vast te stellen. Een rechtshandeling is publiekrechtelijk als zij is gebaseerd op een publiekrechtelijke grondslag. In de regel is daarvoor nodig dat het bestuursorgaan de bevoegdheid tot het verrichten van die handeling ontleent aan een specifiek wettelijk voorschrift. Alleen als sprake is van een besluit in de zin van de Awb, kunnen daar (tenzij uitgezonderd) rechtsmiddelen tegen ingesteld worden.
Het is vaste rechtspraak dat de vrijstelling van de verplichting om te zorgen dat een leerplichtige als leerling van een school is ingeschreven, rechtstreeks voortvloeit uit de LPW. In dit geval doet eiseres een beroep op de vrijstelling uit artikel 5, aanhef en onder b, van de LPW. Deze vrijstelling ziet op richtingbezwaren. Er is sprake van een vrijstelling als de kennisgeving van de ouders – dat zij zich beroepen op die vrijstelling voor hun kind – voldoet aan de in artikel 6 van de LPW opgenomen vormvoorschriften en een verklaring bevat als bedoeld in artikel 8, eerste lid, van de LPW. Een bestuursorgaan (in dit geval het college) is niet bevoegd een inhoudelijke beslissing te nemen over die kennisgeving. Een eventuele schriftelijke reactie op zo’n kennisgeving van een bestuursorgaan wordt daarom ook niet aangemerkt als een weigering of een goedkeuring om vrijstelling te verlenen. Die bevoegdheid heeft het college namelijk niet omdat de vrijstelling, mits aan de vereisten uit de LPW is voldaan, dus rechtstreeks uit de LPW voortvloeit. Om diezelfde reden is de brief van het college als reactie op een kennisgeving geen besluit in de zin van artikel 1:3, eerste lid, van de Awb, maar een brief van informatieve aard.
Namens eiseres is op zitting verder aangevoerd dat zij ook een beroep doet op de uitspraak van deze rechtbank van 10 juli 2026. Eiseres betoogt in dat verband dat het college – door te verzoeken om een nadere motivering van de richtingbezwaren – nadere eisen heeft gesteld aan de in artikel 8 van de LPW opgenomen verklaring, dat het college hiermee een besluitbevoegdheid heeft binnengehaald en dat het college het bezwaar van eiseres tegen de brief van 29 september 2025 ook inhoudelijk had moeten beoordelen. Naar het oordeel van de rechtbank miskent eiseres hiermee dat het in die zaak ging om een specifieke bevoegdheid van de burgemeester om een vergunning voor de vestiging van een coffeeshop te verlenen, terwijl het relevante bestuursorgaan in deze procedure over het beroep op de vrijstelling van artikel 5, eerste lid en onder b, van de LPW überhaupt geen beslisbevoegdheid heeft. De vergelijking met deze procedure gaat daarom niet op en dat geldt ook voor het beroep op de uitspraak van deze rechtbank van 21 mei 2024, aangezien die over andere materie gaat (namelijk het ontzeggen van klachtrecht)
De door eiseres in de gronden gestelde rechtsgevolgen brengen de rechtbank niet tot een ander oordeel. De wijze waarop een inschrijving in het ROD wordt uitgevoerd, brengt niet met zich mee dat de reactie van het college op de kennisgeving toch op rechtsgevolg is gericht. Het college levert namelijk vrijstellings- en/of verzuimgegevens aan bij de minister, die deze gegevens vervolgens verwerkt in het ROD. De rechtbank is verder niet gebleken dat eiseres voor rechtsbescherming enkel aangewezen is op de bestuursrechtelijke procedure. Uit het arrest van de Hoge Raad van 21 april 2026 en de door het OM recentelijk gekozen insteek om toch weer te gaan vervolgen in dit soort zaken (als gevolg van de landelijke aandacht die de vrijstelling op de leerplicht op basis van richtingbezwaren heeft gekregen) volgt dat effectieve rechtsbescherming via de strafrechter mogelijk blijft.
Alles overwegende is de rechtbank van oordeel dat het college het bezwaar van eiseres terecht niet-ontvankelijk heeft verklaard. Het beroep van eiseres slaagt dus niet.
Conclusie en gevolgen
5. Het beroep is ongegrond. Eiseres krijgt daarom het griffierecht niet terug. Zij krijgt ook geen vergoeding van haar proceskosten.
Beslissing
De rechtbank verklaart het beroep ongegrond.
Deze uitspraak is gedaan op 22 oktober 2026 door mr. A.M.L.E. Ides Peeters, rechter, in aanwezigheid van mr. S.J.E. Loontjens, griffier, en openbaar gemaakt door middel van geanonimiseerde publicatie op www.rechtspraak.nl.
|
griffier |
rechter |
Een afschrift van deze uitspraak is verzonden aan partijen op:
Informatie over hoger beroep
Een partij die het niet eens is met deze uitspraak, kan een hogerberoepschrift sturen naar de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State waarin wordt uitgelegd waarom deze partij het niet eens is met deze uitspraak. Het hogerberoepschrift moet worden ingediend binnen zes weken na de dag waarop deze uitspraak is verzonden.
Bijlage: voor deze uitspraak belangrijke wet- en regelgeving
Algemene wet bestuursrecht (Awb)
Artikel 1:3, eerste lid:
1. Onder besluit wordt verstaan: een schriftelijke beslissing van een bestuursorgaan, inhoudende een publiekrechtelijke rechtshandeling.
Leerplichtwet 1969 (LPW)
Artikel 2, eerste lid:
1. Degene die het gezag over een jongere uitoefent, en degene die zich met de feitelijke verzorging van een jongere heeft belast, zijn verplicht overeenkomstig de bepalingen van deze wet te zorgen, dat de jongere als leerling van een school staat ingeschreven en deze school na inschrijving geregeld bezoekt. (….)
Artikel 5, sub b:
De in artikel 2, eerste lid, bedoelde personen zijn vrijgesteld van de verplichting om te zorgen, dat een jongere als leerling van een school onderscheidenlijk als vavo-student of mbo-student van een instelling staat ingeschreven, zolang
b. zij tegen de richting van het onderwijs op alle binnen redelijke afstand van de woning (…) gelegen scholen onderscheidenlijk instellingen waarop de jongere geplaatst zou kunnen worden, overwegende bedenkingen hebben;
Artikel 6, eerste en tweede lid:
1. De in artikel 2, eerste lid, bedoelde personen kunnen zich slechts beroepen op vrijstelling, indien zij aan het college van burgemeester en wethouders van de gemeente waar de jongere als ingezetene met een adres in de basisregistratie personen is ingeschreven, hebben kennis gegeven van:
a. de gegevens van de jongere betreffende de:
1º. het persoonsgebonden nummer;
2º. de naam, de geboortedatum, het adres en de woonplaats, de postcode van de woonplaats; en
3º. Of eerder een beroep op vrijstelling van de leerplicht is gedaan.
b. op welke grond zij een beroep op vrijstelling menen te mogen maken.
2. Deze kennisgeving moet worden ingediend:
a. ten minste een maand voordat de jongere leerplichtig wordt, indien zij betrekking heeft op de aanvang van de leerplicht en
b. zolang naden aanspraak op vrijstelling wordt gemaakt, elk jaar opnieuw voor 1 juli.
Artikel 8, eerste en tweede lid:
1. Een beroep op vrijstelling bevat op grond van artikel 5 onder b kan slechts worden gedaan, indien de kennisgeving de verklaring bevat, dat tegen de richting van het onderwijs op alle binnen redelijke afstand van de woning (….) gelegen scholen onderscheidenlijk instellingen waarop de jongere geplaatst zou kunnen worden, overwegende bedenkingen bestaan.
2. Deze verklaring is niet geldig, indien de jongere in het jaar, voorafgaande aan de dagtekening van de kennisgeving, geplaatst is geweest op een school onderscheidenlijk een instelling van de richting waartegen bedenkingen worden geuit. [afbeelding niet beschikbaar][afbeelding niet beschikbaar]