‘Toegang tot rechter essentieel voor rechtsstaat’

Dat betoogden diverse sprekers dinsdagmorgen 4 februari tijdens een zogenoemde ‘deskundigenbijeenkomst’ in de Eerste Kamer. Alex Brenninkmeijer (ex-ombudsman) verzorgde een algemene inleiding. Onder meer Geert Corstens (president van de Hoge Raad), Maria van de Schepop (voorzitter beroepsvereniging van rechters en officieren van justitie NVvR), Herman Tjeenk Willink (ex-vicevoorzitter van de Raad van State) en Ernst Hirsch Ballin (voormalig minister van Justitie) waren uitgenodigd om hun mening te geven over ‘de Staat van de Rechtsstaat’. Drie thema’s kwamen aan bod: rechtspraak, strafrecht en grondrechten.

Minder veilig bezit

Frits Bakker, voorzitter van de Raad voor de rechtspraak, sprak maandagavond in het actualiteitenprogramma Nieuwsuur over hetzelfde thema. Hij uitte daar zijn zorgen: “De rechtsstaat is een minder veilig bezit dan pakweg twintig jaar geleden” (zie de uitzending terug).  

Niet alleen

Tijdens de bijeenkomst in de Eerste Kamer bleek Bakker niet alleen te staan. Aanleiding daarvoor vormt een samenspel van factoren: matige kwaliteit van wetgeving, de toegang tot de rechter die onder druk staat, de werkdruk onder officieren van justitie en rechters (zie ook Geen verrassingen in werkdrukonderzoek NVvR), de neiging bij de overheid steeds meer buiten de rechter om af te doen en een voortdurende herschikking en reorganisatie van rijksdiensten.

Spiegel

Kritische geluiden vielen met name de politiek ten deel. “Als u zich zorgen maakt”, zei Brenninkmeijer bijvoorbeeld, “vergeet dan niet ook in de spiegel te kijken.” Tjeenk Willink: “We moeten voorkomen dat mensen zich niet meer gehoord voelen. Ze voelen zich vaak al niet gehoord door de politiek en door het bestuur. Als dat ook nog eens gaat gelden voor de rechter zijn we ver van huis.” 

Geen consumptiegoed

Corstens van de Hoge Raad bepleitte het immense belang voor de rechtstaat van de toegang tot de rechter. Als die te moeilijk is, bijvoorbeeld om financiële redenen, dreigen mensen het recht in eigen handen te nemen. “Toegang tot de rechter is geen consumptiegoed, geen bankstel dat je wel of niet zult kopen, het is een essentieel onderdeel van onze rechtsstaat. Corstens zei dat het van groot belang is zorgelijke signalen tijdig op te pikken en daarop adequaat te reageren.

Minder incassozaken

In dit verband haalde CorstensBegrotingsdebat

De bijeenkomst in de Eerste Kamer was georganiseerd door de Eerste Kamer ter voorbereiding op een plenair debat op 11 maart met minister Opstelten van Veiligheid en Justitie over de Staat van de Rechtsstaat. Meer informatie