Belastingrecht

Aanhouden van bouwterrein voor handels- of beleggingsdoeleinden levert geen feitelijk gebruik op.

Hoge Raad, 22 juli 1985

Zaakgegevens

Op 22 juli 1985 heeft de Hoge Raad in cassatie uitspraak gedaan in een zaak over belastingrecht.

Instantie
Hoge Raad
Zittingsplaats
Den Haag
Datum uitspraak
22 juli 1985
Datum publicatie
5 april 2013
Zaaknummer
22 649
Procedure
Cassatie
ECLI
ECLI:NL:HR:1985:BH1705
E-mail

Samenvatting

Aanhouden van bouwterrein voor handels- of beleggingsdoeleinden levert geen feitelijk gebruik op.

Procesgang

  1. Hoge Raad · 22 juli 1985deze uitspraak

    ECLI:NL:HR:1985:BH1705

  2. Conclusie A-G · 22 juli 1985

    ECLI:NL:PHR:1985:BH1705

Uitspraak

Hoge Raad der Nederlanden

derde kamer

22 juli 1985.

nr. 22.649

ARREST

gewezen op het beroep in cassatie van het hoofd van de afdeling financiën cum annexis ter gemeentesecretarie van De Bilt tegen de uitspraak van het Gerechtshof te Amsterdam van 18 november 1983 betreffende de wegens het feitelijke gebruik van na te melden onroerend goed voor het jaar 1979 aan

[X] te [Z]

opgelegde aanslag in de onroerend -goedbelastingen van de gemeente De Bilt.

1. Aanslag en bezwaar.

Aan belanghebbende zijn voor het jaar 1979 wegens het genot krachtens zakelijk recht en het feitelijke gebruik van het onroerend goed, plaatselijk bekend als [a-straat 1] te [Q], op één aanslagbiljet verenigde aanslagen in de onroerend-goedbelastingen van de gemeente De Bilt opgelegd, welke aanslagen, na daartegen gemaakt bezwaar, door de Chef van de afdeling financiën cum annexis van De Bilt zijn gehandhaafd, doch vervolgens bij ambtshalve genomen beschikking zijn verminderd tot aanslagen naar een heffingsgrondslag van f 244.000, --.

2. Verordening.

In de gemeente De Bilt geldt een Verordening onroerend-goedbelastingen, waarvan de voor het onderhavige geding van belang zijnde bepalingen voor het jaar 1979 luiden als volgt:

Voorwerp van de belastingen, belastbaar feit, belastingplicht. Artikel 1.

Ter zake van binnen de gemeente gelegen onroerend goed - met uitzondering van ten behoeve van de land- of bosbouw bedrijfsmatig geëxploiteerde cultuurgrond - worden onder de naam "onroerend- goedbelasting" jaarlijks geheven:

a. een directe belasting van degene, die - naar de omstandigheden beoordeeld - bij het begin van het belastingjaar een onroerend goed al dan niet krachtens een zakelijk of persoonlijk recht feitelijk gebruikt;

b. een directe belasting van degene, die bij het begin van het belastingjaar van een onroerend goed het genot heeft krachtens zakelijk recht.

Grondslag van de belastingen.

Artikel 2.

De grondslag waarnaar de in artikel 1 bedoelde belastingen worden geheven, is de waarde welke aan het onroerend goed in het economische verkeer kan worden toegekend.

3. Geding voor het Hof:

Belanghebbende is van de uitspraak van de Chef in beroep gekomen bij het Hof.

Het Hof heeft de feiten als volgt weergegeven:

Het onroerend goed [a-straat 1] te [Q], gemeente De Bilt, betreft een perceel bouwterrein, bestemd voor de bouw van een vrijstaande woning (het perceel). Op het perceel bevindt zich een houten schuur die niet wordt gebruikt. Het perceel was bij het begin van het kalenderjaar eigendom van belanghebbende. De afmetingen van het perceel zijn 18 meter breed en circa 52 meter diep.

Het Hof heeft het geschil, voor zover in cassatie van belang, als volgt omschreven:

In geschil is vooreerst of belanghebbende terecht is aangeslagen wegens het feitelijke gebruik van het perceel, hetgeen hij betwist.

Het Hof heeft de standpunten van partijen, voor zover in cassatie van belang, als volgt samengevat:

dat van belanghebbende:

Een aanslag wegens feitelijk gebruik kan slechts worden opgelegd wanneer het gebruik bestaat uit het metterdaad bezigen van het onroerend goed en wanneer dat gebruik een meer duurzaam karakter draagt. Dat is niet het geval. De aanslag wegens feitelijk gebruik behoort derhalve te worden vernietigd.

dat van de Chef :

Onder feitelijk gebruik moet worden verstaan het onbelemmerd uitoefenen van de feitelijke beschikkingsmacht.

Belanghebbende kan met het perceel doen en laten wat hij wil. Hij is terecht aangeslagen als feitelijk gebruiker. Bouwgrond is niet vrijgesteld. Aanvaarding van het standpunt van belanghebbende zou tot gevolg hebben, dat van dit soort onroerende goederen geen gebruiker kan worden aangewezen.

Het Hof heeft omtrent het geschil, voor zover in cassatie van belang, overwogen:

1. In artikel 1, aanhef en letter a, van de Verordening is - voor zover hier van belang - bepaald, dat ter zake van binnen de gemeente gelegen onroerend goed onder de naam "onroerend-goedbelasting" jaarlijks een directe belasting wordt geheven van degene, die - naar de omstandigheden beoordeeld - bij het begin van het belastingjaar een onroerend goed al dan niet krachtens een zakelijk of persoonlijk recht feitelijk gebruikt.

Vaststaat dat belanghebbende bij het begin van het kalenderjaar eigenaar was van het perceel; dat het perceel in het kader van het geldende bestemmingsplan bestemd was voor de bouw van een vrijstaande woning en dat de zich op het perceel bevindende houten schuur door belanghebbende niet werd gebruikt.

De omstandigheid dat belanghebbende de bevoegdheid had om over het perceel te beschikken is het rechtstreekse gevolg van de hoedanigheid van belanghebbende van eigenaar van het perceel, doch behoeft op zich zelf niet te leiden tot belastingplicht op grond van voormeld artikel 1, aanhef en letter a.

Daarvoor is vereist dat het perceel ook metterdaad door belanghebbende wordt gebezigd. Het aanhouden voor handels- of beleggingsdoeleinden vormt op zich zelf geen metterdaad bezigen van het onroerende goed en kan niet als feitelijk gebruik worden aangemerkt.

Aangezien, naar de omstandigheden beoordeeld, ook overigens van enigerlei vorm van feitelijk gebruik in vorenbedoelde zin niet is gebleken, dient de aan belanghebbende wegens het feitelijke gebruik van het perceel opgelegde aanslag te worden vernietigd.

Dat aldus de mogelijkheid ontstaat dat er onroerende goederen zijn waarvan geen feitelijke gebruiker valt aan te wijzen, leidt niet tot een ander oordeel.

Het Hof heeft op deze en andere, in cassatie niet meer van belang zijnde gronden de uitspraak van de Chef en de aanslag wegens het feitelijke gebruik vernietigd en de aanslag wegens het genot krachtens zakelijk recht zoals deze luidt na ambtshalve vermindering gehandhaafd.

4. Geding in cassatie.

Het hoofd van de afdeling financiën cum annexis ter gemeentesecretarie van De Bilt heeft van 's Hofs uitspraak, voor zover daarbij de aanslag wegens het feitelijke gebruik is vernietigd, beroep in cassatie ingesteld wegens "schending respectievelijk verkeerde toepassing van artikel 273 van de gemeentewet, juncto artikel 2, lid 1 van het Besluit gemeentelijke onroerend-goedbelastingen, juncto artikel 1, aanhef en letter a van de Verordening onroerend-goedbelastingen" en heeft hierbij zijn klachten als volgt toegelicht:

I. Het Hof overweegt dat de omstandigheid dat belanghebbende de bevoegdheid had om over het perceel te beschikken, als zijnde het rechtstreekse gevolg van de hoedanigheid van belanghebbende van eigenaar van het perceel, op zich zelf niet behoeft te leiden tot belastingplicht op grond van artikel 1, aanhef en letter a van de Verordening.

Het hoofd merkt daartegenover op dat voor bedoelde belastingplicht de beschikkingsmacht over het perceel een conditio sine qua non is, de herkomst van die beschikkingsmacht is niet relevant.

II. Het Hof acht voor het ontstaan van bedoelde belastingplicht vereist dat het perceel ook metterdaad door belanghebbende wordt gebezigd.

Het aanhouden voor handels- of beleggingsdoeleinden vormt - aldus het Hof - op zich zelf geen metterdaad bezigen van het onroerende goed en kan niet als feitelijk gebruik worden aangemerkt.

Het Hof stelt mitsdien slechts het begrip "metterdaad bezigen" in de plaats van het begrip "feitelijk gebruiken", zonder deze begrippen van een inhoud te voorzien.

Kern van de zaak blijft derhalve wat in dit kader onder "feitelijk gebruiken" respectievelijk "metterdaad bezigen" moet worden verstaan.

Wet, noch Besluit, noch wetsgeschiedenis geven expliciet antwoord op deze vraag. Litteratuur en jurisprudentie geven meer houvast.

A.L.G.A. Stille stelt in zijn "De nieuwe gemeentelijke onroerend- goedbelastingen" (W.P.N.R. 5328):

"Het feitelijk gebruik houdt in, dat ieder die op de een of andere wijze het feitelijk genot heeft van het onroerend goed belastingplichtig is".

Een ruimere opvatting bevat het arrest van de Hoge Raad van 30 maart 1960 (BNB 1960, 146), waarin wordt geconcludeerd dat sprake was van gebruik van de gemeenschappelijke sanitaire voorzieningen door de bewoners van eigen kamers in een bejaardenpension, aangezien de kamers voortdurend "te hunner beschikking" stonden.

Deze visie sluit aan bij de uitspraak van het Hof Amsterdam de dato 3 april 1979, nummer 893/77, waarbij onjuist wordt geacht de opvatting dat een eigenaar wanneer hij panden, die bij hem in gebruik zijn geweest en voor gebruik geschikt zijn, om hem moverende redenen voortaan ongebruikt laat, voor de heffing van de gemeentelijke onroerend-goedbelastingen niet langer als gebruiker van die panden zou kunnen worden aangemerkt. Deze uitspraak wordt door de annotator (V.N. de dato 4 augustus 1979, punt 38, bladzijde 1325) voorzien van de aantekening dat feitelijk gebruik in de zin van de onroerend- goedbelastingen moet worden opgevat als het onbelemmerd uitoefenen van de beschikkingsmacht.

Die opvatting komt juist voor: de eigenaar van een zaak (bij voorbeeld een fiets), oefent - zolang hij de beschikkingsmacht niet aan derden heeft overgedragen - onbelemmerd de beschikkingsmacht uit, en is derhalve de feitelijk gebruiker, niet slechts op het moment dat hij die zaak aanwendt (met die fiets een ritje maakt) maar gedurende de tijd dat hij die zaak in zijn bezit heeft ter bevrediging van zijn behoeften, van welke aard die behoeften ook zijn.

Het arrest van de Hoge Raad van 5 september 1979 (BNB 1979/268) gaat in de opvatting "degene, die een onroerend goed metterdaad bezigt ter bevrediging van zijn behoeften gebruikt dat goed" nog verder door te stellen dat het "niet van belang is of van een onroerend goed gebruik wordt gemaakt overeenkomstig de aard en de inrichting daarvan". De stelling van het Hof - in het onderhavige geschil - dat het aanhouden van onroerend goed voor handels- of beleggingsdoeleinden op zich zelf niet tot iemands behoeftebevrediging zou kunnen bijdragen, welke uit 's Hofs motivering volgt, lijkt niet houdbaar.

Belanghebbende houdt - als eigenaar die de beschikkingsmacht over het in de belasting betrokken perceel niet aan derden heeft overgedragen - dit perceel aan en bevredigt daarmee metterdaad (= werkelijk) enigerlei behoefte, van welke aard die ook is. Hij is uit dien hoofde feitelijk gebruiker van dit perceel in de zin van artikel 1, aanhef en letter a van de Verordening, op grond waarvan hij in de belastingheffing is betrokken.

De Advocaat-Generaal Moltmaker heeft op 28 februari 1985 geconcludeerd tot

a. vernietiging van de uitspraak van het Hof in zoverre daarbij de uitspraak op het bezwaarschrift en de aanslag wegens feitelijk gebruik werden vernietigd;

b. bevestiging van de uitspraak van het Hof, in zoverre daarbij de aanslag wegens het genot krachtens zakelijk recht zoals deze luidt na ambtshalve vermindering, werd gehandhaafd;

c. bevestiging van de uitspraak op het bezwaarschrift voor wat betreft de aanslag wegens feitelijk gebruik, zoals deze luidt na de ambtshalve vermindering, uitgaande van een waarde in het economische verkeer van f 244.000, --.

5. Beoordeling van de klachten.

Naar 's Hofs vaststellingen was belanghebbende bij het begin van het kalenderjaar eigenaar van een perceel bouwterrein dat bestemd was voor de bouw van een vrijstaande woning en bevond zich op dat perceel een houten schuur die door belanghebbende niet werd gebruikt. Het Hof heeft terecht geoordeeld dat de omstandigheid dat belanghebbende de bevoegdheid had om over dat perceel te beschikken niet volstaat om hem als feitelijk gebruiker belastingplichtig te achten, doch dat daarvoor vereist is dat het perceel ook metterdaad door belanghebbende wordt gebezigd, terwijl het aanhouden voor handels- of beleggingsdoeleinden op zich zelf zulk een metterdaad bezigen niet oplevert.

De tweede klacht, die van een andere opvatting uitgaat, kan derhalve niet slagen, terwijl de eerste klacht geen zelfstandige betekenis heeft.

6. Beslissing.

De Hoge Raad

verwerpt het beroep.

Aldus gewezen door mrs. Van Dijk, vice-president, Van der Vorm, Stoffer, Verburgh en Baardman, raden. Uitgesproken door de vice-president voornoemd ter raadkamer van 22 juli 1985, in tegenwoordigheid van de waarnemend-griffier mr. Verdegaal.