Belastingrecht

Is principaal cassatieberoep Staatssecretaris voorwaardelijk ingesteld, omdat het afhankelijk is van…

Parket bij de Hoge Raad, 23 oktober 2026

Zaakgegevens

Op 23 oktober 2026 heeft het Parket bij de Hoge Raad een conclusie genomen in een zaak over belastingrecht.

Instantie
Parket bij de Hoge Raad
Datum uitspraak
23 oktober 2026
Datum publicatie
22 oktober 2026
Zaaknummer
25/04837
ECLI
ECLI:NL:PHR:2026:1015
E-mail
Inhoud van deze uitspraak

Samenvatting

Is principaal cassatieberoep Staatssecretaris voorwaardelijk ingesteld, omdat het afhankelijk is van vernietiging van een andere naheffingsaanslag? Moet sinds HR BNB 2024/115 worden voorbijgegaan aan de gestelde voorwaarde(n)? Impliciete klacht of ambtshalve bijgebrachte grond over schending art. 20(2) AWR? Middel betoogt schending van art. 11(1) Wet DB ter bestrijding van feitelijk oordeel dat bij bepaalde stand van geding niet in geschil is dat naheffingsaanslag moet worden vernietigd.

Conclusie

PROCUREUR-GENERAAL

BIJ DE

HOGE RAAD DER NEDERLANDEN

Nummer 25/04837

Datum 23 oktober 2026

Onderwerp/tijdvak Dividendbelasting 2023

Nr. Rechtbank 24/2639

CONCLUSIE

R.A. Bosman

In de zaak van

de staatssecretaris van Financiën (de Staatssecretaris)

tegen

[X] N.V. (belanghebbende)

1 Inleiding en overzicht

1.1

Deze zaak moet worden bezien in samenhang met de zaak van [A] Holdings N.V. (Holdings) met nummer 25/04763 (hierna: de zaak van Holdings), waarin ik heden afzonderlijk concludeer. De zaak van Holdings gaat over de vraag of de ‘tax sparing credit’ (TSC) die is neergelegd in art. 23(4) van het Belastingverdrag Nederland-Brazilië van 1990 (Verdrag) moet worden aangemerkt als ‘ingehouden’ bronbelasting, waardoor Holdings tot het bedrag van de TSC gebruik kan maken van de dooruitdelingsfaciliteit van art. 11 van de Wet op de dividendbelasting 1965 (Wet DB). Ik adviseer eerst de conclusie in de zaak van Holdings te lezen.

Geschil

1.2

Het onderhavige geschil betreft de aan belanghebbende opgelegde naheffingsaanslag dividendbelasting (zie de conclusie in de zaak van Holdings, 2.6).

1.3

Belanghebbende heeft in haar aangifte de faciliteit van art. 12 Wet DB toegepast met betrekking tot (onder meer) dividenden ontvangen van [B] Ltda ([B]) en Holdings heeft vervolgens in haar aangifte een beroep gedaan op de faciliteit van art. 11 Wet DB. De Inspecteur heeft de toepassing van de dooruitdelingsfaciliteit geweigerd en heeft voor hetzelfde bedrag een naheffingsaanslag dividendbelasting opgelegd aan zowel belanghebbende als Holdings.

1.4

De rechtbank Gelderland (de Rechtbank) heeft het beroep in de zaak van Holdings ongegrond verklaard en in de onderhavige zaak geconstateerd dat alsdan tussen partijen niet meer in geschil was dat de aan belanghebbende opgelegde naheffingsaanslag moet worden vernietigd. Dat heeft de Rechtbank vervolgens gedaan.

1.5

De Staatssecretaris heeft sprongcassatie ingesteld tegen de uitspraak van de Rechtbank. Het cassatieberoep is ingesteld ter behoud van rechten, voor het geval de Hoge Raad van oordeel is dat eerst beoordeeld dient te worden of de naheffingsaanslag dividendbelasting aan belanghebbende opgelegd diende te worden en vervolgens om die reden de aan Holdings opgelegde naheffingsaanslag dividendbelasting vernietigt. Het middel stelt dat de Rechtbank art. 11(1) Wet DB heeft geschonden, door de naheffingsaanslag opgelegd aan belanghebbende te vernietigen.

Opbouw

1.6

In deze conclusie behandel ik, na bespreking van de feiten, het geding in feitelijke instantie en het geding in cassatie (onderdelen ‎2 en ‎3), allereerst de vraag of het principale cassatieberoep voorwaardelijk is ingesteld, en zo ja, welke gevolgen hieraan moeten worden verbonden (onderdeel ‎4). Vervolgens belicht ik het arrest HR BNB 2007/275, dat mogelijk relevant is voor de behandeling in cassatie van een zaak die samenhangt met (de uitkomst van) een andere zaak (onderdeel ‎5). Daarna kom ik tot een beoordeling van het cassatiemiddel, aangenomen dat het cassatieberoep moet worden opvat als onvoorwaardelijk ingesteld (onderdeel ‎6). Ik sluit af met mijn conclusie inzake het beroep in cassatie van de Staatssecretaris (onderdeel ‎7).

Kern van de beschouwing en beoordeling

1.7

De motivering van het cassatieberoepschrift leent zich voor verschillende interpretaties. Uit de motivering van het cassatieberoepschrift kan worden afgeleid dat het beroep in cassatie voorwaardelijk is ingesteld omdat het afhankelijk is van een gegrondverklaring van het cassatieberoep in de zaak van Holdings en vernietiging van de aan Holdings opgelegde naheffingsaanslag. Het instellen van een voorwaardelijk principaal beroep in cassatie is op grond van het arrest HR BNB 2024/115 echter niet mogelijk. Naar mijn mening moet worden voorbijgegaan aan de gestelde voorwaarden en moet worden aangenomen dat het cassatieberoep onvoorwaardelijk is ingesteld.

1.8

De motivering van het cassatieberoepschrift zou ook kunnen worden opgevat als een impliciete klacht over de schending van art. 20(2) AWR, namelijk dat de Rechtbank ten onrechte achterwege heeft gelaten te beoordelen of de naheffingsaanslag diende te worden opgelegd aan belanghebbende in plaats van aan Holdings. Ik meen dat die klacht faalt, omdat zij niet is gericht tegen enige specifieke overweging of beslissing van de Rechtbank in de onderhavige zaak. Evenmin zie ik aanleiding voor de Hoge Raad om te casseren op een ambtshalve bijgebrachte grond over de toepassing van art. 20(2) AWR.

1.9

Ook het eigenlijke middel kan mijns inziens niet leiden tot een gegrond cassatieberoep, omdat de Staatssecretaris het oordeel van de Rechtbank niet in de onderhavige procedure kan aanvechten met een beroep op schending van (wat naar ik veronderstel is bedoeld) art. 12(1) Wet DB. De Rechtbank heeft hierover geen rechtsoordeel gegeven, en in cassatie worden niet bestreden de feitelijke vaststellingen van de Rechtbank dat belanghebbende zich beroept op de inhoudingsvrijstelling van art. 4(1) Wet DB, en dat bij ongegrondverklaring van het beroep in de zaak van Holdings niet in geschil is dat de aan belanghebbende opgelegde naheffingsaanslag moet worden vernietigd. Het arrest HR BNB 2007/275 brengt hierin geen verandering.

Slotsom

1.10

Ik concludeer tot ongegrondverklaring van het beroep in cassatie van de Staatssecretaris.

2 De feiten en het geding in feitelijke instantie

De feiten en het procesverloop

2.1

Ik verwijs naar de feiten en het procesverloop opgenomen in de conclusie in de zaak van Holdings.

De Rechtbank

2.2

Volgens de Rechtbank heeft belanghebbende ter zitting verklaard dat wanneer de in de zaak van Holdings opgelegde naheffingsaanslag dividendbelasting door de Rechtbank in stand wordt gelaten, zij zich ten aanzien van de door haar gedane dividenduitkeringen onvoorwaardelijk beroept op de inhoudingsvrijstelling van art. 4(1) Wet op de dividendbelasting 1965 (Wet DB). De Rechtbank heeft het beroep in de zaak van Holdings bij uitspraak van dezelfde datum ongegrond verklaard. Alsdan was tussen partijen niet in geschil dat de aan belanghebbende opgelegde naheffingsaanslag moet worden vernietigd. De Rechtbank heeft dienovereenkomstig beslist.

3 Het geding in cassatie

3.1

De Staatssecretaris heeft tijdig en ook overigens op regelmatige wijze beroep in cassatie (sprongcassatie) ingesteld. Belanghebbende heeft een verweerschrift ingediend. De Staatssecretaris heeft afgezien van het indienen van een conclusie van repliek.

Cassatiemiddel

3.2

De Staatssecretaris heeft zijn beroep in cassatie ingesteld op nader aan te voeren gronden (pro forma). Bij het indienen van de gronden gaat hij in op de samenhang van deze zaak met de zaak van Holdings en merkt hij het volgende op:

“Opmerking vooraf

Deze zaak hangt samen met de zaak [Holdings] (rolnr. 25/04763) waarin door belanghebbende cassatie is ingesteld. Tussen partijen was onder andere in geschil of de naheffingsaanslag aan belanghebbende of aan [Holdings] moet worden opgelegd.

Als u het beroep van belanghebbende in de zaak van [Holdings] ongegrond verklaard [sic], lijkt uit onderdeel 1 van de uitspraak te volgen dat belanghebbende zich onvoorwaardelijk beroept op de inhoudingsvrijstelling van artikel 4, eerste lid, van de Wet op de dividendbelasting 1965 (hierna: Wet Divbel). Het is echter mogelijk dat U van mening bent dat eerst beoordeeld dient te worden of de naheffingsaanslag aan belanghebbende opgelegd diende te worden en vervolgens om die reden de aan [Holdings] opgelegde naheffingsaanslag vernietigd [sic]. Om die reden stel ik ter behoud van rechten beroep in cassatie in.”

3.3

Het cassatiemiddel stelt dat de Rechtbank art. 11(1) Wet DB heeft geschonden, door de naheffingsaanslag opgelegd aan belanghebbende te vernietigen. In de toelichting op het middel gaat de Staatssecretaris ervan uit dat belanghebbende zich in dat geval niet op inhoudingsvrijstelling van art. 4(1) Wet DB beroept en dat daarom sprake is van een belaste dividenduitkering. Volgens de Staatssecretaris is een beroep op art. 11(1) en (2) Wet DB niet mogelijk, omdat een TSC niet kwalificeert als ingehouden bronbelasting. Ter onderbouwing daarvan gebruikt de Staatssecretaris dezelfde gronden als in zijn verweer in de zaak van Holdings. Naar ik veronderstel heeft het cassatiemiddel in wezen betrekking op schending van art. 12(1) Wet DB, omdat dit de faciliteit is die belanghebbende in haar aangifte heeft toegepast en die de Inspecteur heeft gecorrigeerd door het opleggen van de naheffingsaanslag (zie ‎6.2 hierna, evenals de conclusie in de zaak van Holdings, 2.2 en 4.17 e.v.).

Verweer

3.4

Volgens belanghebbende volgt uitdrukkelijk en ondubbelzinnig uit de uitspraak van de Rechtbank dat, ingeval de aan Holdings opgelegde naheffingsaanslag in stand werd gelaten, zij zich onvoorwaardelijk beriep op de inhoudingsvrijstelling en dat dan tussen partijen niet in geschil is dat de aan belanghebbende opgelegde naheffingsaanslag moest worden vernietigd. Dat heeft de Rechtbank dan ook terecht gedaan, aldus belanghebbende.

3.5

Belanghebbende acht het cassatieberoep hoe dan ook ongegrond, ongeacht de beslissing in de zaak van Holdings. Als Holdings gelijk krijgt in haar zaak, heeft belanghebbende terecht afgezien van het inhouden van dividendbelasting op grond van art. 12(1) Wet DB. Als de Staatssecretaris gelijk krijgt in de zaak van Holdings, mag belanghebbende inhouding achterwege laten met toepassing van art. 4(1) Wet DB. In beide gevallen is de aan belanghebbende opgelegde naheffingsaanslag ten onrechte opgelegd.

3.6

Ten slotte betoogt belanghebbende dat de Inspecteur is gebonden aan een (inmiddels ingetrokken) standpunt van de kennisgroep formeel recht van de Belastingdienst, waaruit volgens haar volgt dat ingeval niet is voldaan aan de vereisten voor toepassing van de afdrachtvermindering, belanghebbende zich alsnog kan beroepen op de inhoudingsvrijstelling van art. 4(1) Wet DB.

4 Is het principale cassatieberoep voorwaardelijk ingesteld?

Duiding van de motivering van het cassatieberoep

4.1

In de laatste zin van de in ‎3.2 opgenomen passage uit de motivering van het beroepschrift in cassatie (“Opmerking vooraf”) koppelt de Staatssecretaris zijn cassatieberoep aan “die reden” opgenomen in de voorlaatste zin. Die voorlaatste zin bevat twee nevengeschikte elementen: (a) de Hoge Raad meent dat eerst moet worden beoordeeld of de naheffingsaanslag aan belanghebbende moest worden opgelegd en (b) de Hoge Raad vernietigt vervolgens om die reden de aan Holdings opgelegde naheffingsaanslag. Het is mij niet geheel duidelijk waarop “om die reden” in de laatste zin grammaticaal terugslaat. Ik zie drie mogelijke lezingen van de laatste twee zinnen van de in ‎3.2 opgenomen passage. De eerste twee lezingen impliceren mijns inziens dat sprake is van een voorwaardelijk principaal cassatieberoep. De gevolgen hiervan behandel ik in ‎4.5 e.v.

4.2

De eerste mogelijke lezing is dat “om die reden” in de laatste zin alleen terugslaat op voorwaarde (b) in de voorlaatste zin. Het cassatieberoep is in deze lezing afhankelijk van de uitkomst van de cassatieprocedure in de zaak van Holdings. Voor de vernietiging van de aan Holdings opgelegde naheffingsaanslag is immers vereist dat het cassatieberoep van de belanghebbende in de zaak van Holdings gegrond wordt verklaard, waarna de Hoge Raad de zaak zelf afdoet. Op deze manier opgevat is het cassatieberoep in deze zaak ingesteld onder de voorwaarde dat het beroep in cassatie van Holdings in haar zaak gegrond is.

4.3

De tweede mogelijke lezing is dat “om die reden” in de laatste zin terugslaat op voorwaarden (a) en (b) in samenhang bezien. Het cassatieberoep is in deze lezing afhankelijk van de voorwaarden dat de Hoge Raad van oordeel is dat de naheffingsaanslag dividendbelasting ten onrechte aan Holdings is opgelegd omdat deze aan belanghebbende opgelegd had moeten worden (of liever gezegd dat de aan belanghebbende opgelegde naheffingsaanslag ten onrechte niet in stand is gelaten) en daarom de aan Holdings opgelegde naheffingsaanslag vernietigt. Voor de vervulling van deze cumulatieve voorwaarden is eveneens (mede) vereist dat het beroep in cassatie van Holdings in haar zaak gegrond is. Een eventuele opvatting van de Hoge Raad over de inhoudingsplicht van belanghebbende die uitmondt in vernietiging van de aan Holdings opgelegde naheffingsaanslag kan immers alleen blijken uit het in die andere zaak te wijzen arrest (waarbij ik overigens betwijfel of die kwestie in die procedure daadwerkelijk aan de orde kan komen, zie ‎6.11). De conclusie is uiteindelijk dus niet anders dan in de eerste lezing.

4.4

De derde mogelijke lezing is dat “om die reden” in de laatste zin alleen terugslaat op voorwaarde (a) in de voorlaatste zin. In deze lezing hebben de termen “om die reden” in de laatste zin en dezelfde woorden in voorwaarde (b) van de voorlaatste zin beide betrekking op voorwaarde (a). Een mogelijke indicatie hiervoor is dat de Staatssecretaris aan het begin van de in ‎3.2 geciteerde passage memoreert dat tussen partijen onder andere in geschil was of de naheffingsaanslag aan belanghebbende of Holdings moest worden opgelegd. Het cassatieberoep is in deze lezing afhankelijk van de omstandigheid dat de Hoge Raad meent dat de volgende “voorvraag” bevestigend moet worden beantwoord: diende de naheffingsaanslag – ondanks het beroep van belanghebbende op de inhoudingsvrijstelling van art. 4(1) Wet DB in eerste aanleg – te worden opgelegd aan belanghebbende in plaats van aan Holdings? Dit zou kunnen worden opgevat als een impliciete klacht over de schending van art. 20(2) AWR. Hierop kom ik terug in onderdeel ‎6.

Kan de Hoge Raad een voorwaardelijk principaal cassatieberoep in behandeling nemen?

4.5

De belanghebbende in HR BNB 2024/115 stelde eveneens principaal voorwaardelijk cassatieberoep in, toen onder de voorwaarde dat de Staatssecretaris cassatieberoep zou instellen in een andere zaak. Nadat die voorwaarde was vervuld, verbond belanghebbende aanvullende voorwaarden aan zijn cassatieberoep.

4.6

In zijn conclusie voorafgaand aan HR BNB 2024/115 behandelde A-G Pauwels het arrest van 25 september 1991, ECLI:NL:HR:1991:AA5300, op grond waarvan voorwaardelijk cassatieberoep kon worden ingesteld onder een voorwaarde die geen betrekking had op de aanhangig gemaakte zaak. Hij pleitte voor heroverweging van dat arrest en bij het afwegen van de argumenten voor en tegen die heroverweging behandelde hij een situatie die vergelijkbaar is aan de zaak van belanghebbende. Ingeval twee zaken communicerende vaten zijn en de feitenrechter stelt in de ene zaak belanghebbende in het ongelijk en in de andere zaak de inspecteur, dan ziet hij toegevoegde waarde in de mogelijkheid van voorwaardelijk cassatieberoep ter waarborging van rechten, voor het geval het cassatieberoep van de belanghebbende tegen de eerste uitspraak gegrond zou zijn:

“4.12 Ik zie aanleiding voor heroverweging [van het arrest van 25 september 1991; RAB] vooral als het zo zou zijn dat de omstandigheid dat het instellen van een (principaal) cassatieberoep onder voorwaarde gebeurt, zou inhouden dat de Hoge Raad niet eerder op het cassatieberoep kan en mag beslissen dan nadat de voorwaarde is vervuld of vaststaat dat die niet wordt vervuld. Indien dan ook nog – anders dan de wettelijke regeling voor voorwaardelijk incidenteel cassatieberoep – een voorwaarde wordt toegestaan die geen betrekking heeft op de aanhangig gemaakte zaak, is er het risico dat de regie uit handen wordt gegeven en – samenhangend – dat de rechtszekerheid en ook het belang van de wederpartij worden aangetast. In dit geval zien de aanvankelijk gestelde voorwaarde en de aanvullende voorwaarden nog op een zaak (van een andere partij) die aanhangig is bij de Hoge Raad, maar waar ligt de grens? Kan de voorwaarde bijvoorbeeld ook betrekking hebben op een zaak die mogelijk pas over enige tijd aanhangig wordt gemaakt bij de Hoge Raad omdat de zaak nog wordt behandeld door een hof? En op een zaak die elders aanhangig is, bijvoorbeeld bij het Hof van Justitie? Op die manier zou een partij materieel aanhouding kunnen afdwingen. Dat lijkt me bezwaarlijk, zowel uit oogpunt van het algemene belang dat geschillen binnen een redelijke termijn worden beslist, als uit oogpunt van het belang van de wederpartij bij een voortvarend verloop van de procedure.[25]

4.13

Ik wijs in dat kader ook op een mogelijk uitstralingseffect. Als een voorwaardelijk cassatieberoep wordt toegestaan, is immers de vraag of ook een beroep bij de rechtbank en een hoger beroep bij het Hof onder voorwaarde kan worden ingesteld.[26] Het komt geregeld voor dat een partij de wens heeft dat de behandeling van het (hoger) beroep wordt aangehouden, bijvoorbeeld in afwachting van een arrest van de Hoge Raad over een – volgens die partij – vergelijkbare kwestie. De feitenrechter ziet daartoe niet steeds aanleiding, bijvoorbeeld wegens het belang van werkvoorraadbeheersing. Een ruime aanvaarding van de mogelijkheid (hoger) beroep voorwaardelijk in te stellen heeft het risico dat een partij materieel aanhouding kan afdwingen via een daarop afgestemde voorwaarde waaronder het (hoger) beroep wordt ingesteld, met als gevolg dat de feitenrechter de regie verliest en dat de wederpartij in zijn belangen wordt aangetast.

4.14

Tot slot merk ik op dat indien aan een principaal rechtsmiddel een voorwaarde kan worden verbonden die iets anders of meer inhoudt dan dat in een andere aanhangige zaak het cassatieberoep gegrond of ongegrond wordt verklaard, dit als zodanig al meer rechtsonzekerheid kan meebrengen (dan in het geval van de binaire voorwaarde gegrond/ongegrond). Immers, hoe meer factoren waar (de vaststelling van) de vervulling van de voorwaarde van afhankelijk is, hoe meer onzekerheid er kan ontstaan bij de wederpartij of en onder welke omstandigheden de zaak doorgang vindt. Verder kan de bepaalbaarheid van de voorwaarde in het gedrang kan komen. Samenhangend daarmee zou de vraag rijzen waar de grens ligt van wat een voorwaarde kan inhouden. De aanvullende voorwaarden ii) en iii) in deze zaak zijn daarvan een voorbeeld. Om te bepalen of die voorwaarden al dan niet zijn vervuld, kan mogelijk een inhoudelijk oordeel nodig zijn, nota bene over een kwestie die in een andere zaak speelt.

4.15

Tegenover deze complicaties staat dat de mogelijkheid van het instellen van een principaal cassatieberoep onder de voorwaarde van een beslissing in een andere cassatiezaak, onder omstandigheden toegevoegde waarde kan hebben. Denk aan een situatie waarin in geschil is of een bepaalde bate moet worden belast en zo ja, of dat in de vennootschapsbelasting bij een bv moet gebeuren dan wel in de inkomstenbelasting bij de directeur-grootaandeelhouder van die bv. Als het hof dan in de ene uitspraak ten aanzien van de bv de inspecteur in het gelijk stelt, en in de andere (afzonderlijke) uitspraak ten aanzien van de dga de inspecteur (dus) in het ongelijk stelt, kan de figuur van een voorwaardelijk cassatieberoep tegen de laatste uitspraak toegevoegde waarde hebben ter waarborging van rechten van – in dit geval – de fiscus voor het geval het cassatieberoep van de bv tegen de eerste uitspraak gegrond zou zijn. Zo’n voorwaardelijk cassatieberoep zou ook de doelmatigheid dienen (de rechter werk besparen) aangezien dat beroep dan geen behandeling behoeft indien het cassatieberoep van de bv ongegrond zou zijn.

4.16

Als de mogelijkheid om een (principaal) cassatieberoep in te stellen onder de voorwaarde van een beslissing in een andere zaak, niet ten principale wordt uitgesloten, dan zou ik die mogelijkheid willen beperken tot een zaak die reeds aanhangig is dan wel (nagenoeg) gelijktijdig aanhangig wordt gemaakt bij de Hoge Raad. Verder zou ik menen dat het dan wat betreft de inhoud van een voorwaarde de voorkeur heeft om aansluiting te zoeken bij wat in de wet is geregeld voor het voorwaardelijk incidentele hoger beroep. Het toestaan van een voorwaarde die iets anders of meer inhoudt dan dat in een andere aanhangige zaak het cassatieberoep gegrond of ongegrond wordt verklaard, roept afgrenzingsvragen op, mede omdat de belangen van de wederpartij in het gedrang kunnen komen (vgl. 4.12-4.14). De vraag is stellig of het de rechtsvormende taak van de rechter niet te buiten gaat als de Hoge Raad daarvoor regels geeft. Mocht een ruimere voorwaarde toch toelaatbaar zijn, dan komt het mij voor dat de gestelde voorwaarde verband moet houden met een belang van de insteller van het cassatieberoep bij dat cassatieberoep. In het zojuist gegeven voorbeeld is daarvan sprake: de fiscus heeft met het cassatieberoep in de inkomstenbelastingzaak in wezen pas belang als het cassatieberoep van de bv in de vennootschapsbelastingzaak gegrond is. Een vergelijkbare situatie lijkt aan de orde in het eerdergenoemde arrest uit 1991 (4.8). In het onderhavige geval betwijfel ik of er sprake is van zo’n belang van belanghebbende. Met name met nadere voorwaarden ii) en iii) lijkt namelijk niet een belang van belanghebbende te zijn gemoeid. Die voorwaarden lijken eerder bedoeld ter behartiging van het belang van de aandeelhouder voor het geval het cassatieberoep van de Staatssecretaris in zijn zaak gegrond is.

[25] Vgl. HR 12 april 2019, ECLI:NL:HR:2019:590, rov. 4.1.3. over de regie die de rechter heeft met betrekking tot het al dan niet aanhouden van een zaak.

[26] En of voorwaardelijk bezwaar kan worden gemaakt.”

4.7

De Hoge Raad overwoog in het arrest echter dat het niet mogelijk is om een of meer voorwaarden te verbinden aan het instellen van principaal beroep in cassatie. De Hoge Raad behandelde vervolgens wel het voorgestelde cassatiemiddel, door het cassatieberoep op te vatten als een onvoorwaardelijk ingesteld cassatieberoep:

“4.1.1 Het beroep in cassatie tegen de uitspraak van het Hof is ingesteld op nader aan te voeren gronden en onder de voorwaarde dat de Staatssecretaris cassatieberoep instelt tegen de op dezelfde datum gedane uitspraak van het Hof in de zaak die bij het Hof het nummer BK-19/00477 heeft. Die zaak betreft een boete die aan de aandeelhouder is opgelegd omdat deze volgens de Inspecteur feitelijk leiding heeft gegeven aan of medepleger is met betrekking tot het – aanvankelijk – achterwege blijven van de heffing van de vennootschapsbelasting waarop de onderhavige navorderingsaanslag betrekking heeft.

4.1.2

Bij het indienen van de gronden van het beroep in cassatie heeft de aandeelhouder meegedeeld dat de voorwaarde in vervulling is gegaan en heeft hij aan dat beroep nog meer voorwaarden verbonden.

4.2.1

Deze gang van zaken roept de vraag op of het in belastingzaken mogelijk is om het instellen van principaal beroep in cassatie aan een of meer voorwaarden te verbinden.

4.2.2

Die vraag moet ontkennend worden beantwoord. Het instellen van een rechtsmiddel in het bestuursrecht verzet zich naar zijn aard in het algemeen ertegen dat dit onder een voorwaarde geschiedt, omdat de daarmee aanhangig gemaakte zaak onmiddellijk in behandeling moet kunnen worden genomen. Het is aan de wetgever voorbehouden om te bepalen in welke gevallen een rechtsmiddel niettemin voorwaardelijk kan worden ingesteld en onder welke voorwaarde (vergelijk artikel 8:112 Awb). De Hoge Raad komt in zoverre terug van zijn arrest van 25 september 1991, ECLI:NL:HR:1991:AA5300.

4.2.3

De Hoge Raad gaat daarom voorbij aan de gestelde voorwaarden en houdt het ervoor dat het beroep in cassatie onvoorwaardelijk is ingesteld.”

4.8

Op grond van dit arrest is derhalve duidelijk dat het niet (meer) mogelijk is om het instellen van principaal beroep in cassatie aan een of meer voorwaarden te verbinden. Minder duidelijk is echter hoe een dergelijk cassatieberoep vervolgens moet worden behandeld. Uit het arrest blijkt namelijk niet of de Hoge Raad bij een voorwaardelijk ingesteld cassatieberoep in de regel voorbijgaat aan de gestelde voorwaarden en het daarom opvat als een onvoorwaardelijk cassatieberoep (r.o. 4.2.3), of dat het cassatieberoep in het specifieke voorliggende geval is aangemerkt als onvoorwaardelijk omdat degene die cassatie had ingesteld bij het indienen van de gronden van het beroep in cassatie heeft meegedeeld dat de eerder gestelde voorwaarde in vervulling is gegaan, zoals Pechler suggereert in zijn BNB-noot bij het arrest (r.o. 4.1.2). De laatstgenoemde duiding laat de mogelijkheid open dat een voorwaardelijk cassatieberoep niet in behandeling wordt genomen, en dus niet-ontvankelijk dan wel ongegrond wordt verklaard (art. 8:70(1)(b) en (c) Awb jo. art. 29 AWR). Het arrest laat dit mijns inziens tekstueel in het midden en de onderhavige zaak biedt de mogelijkheid op dit punt meer duidelijkheid te verschaffen.

4.9

Vóór het negeren van de gestelde voorwaarden pleiten precies de argumenten genoemd door de Hoge Raad in het arrest HR BNB 2024/115: dit strookt met het vereiste dat de aanhangig gemaakte zaak onmiddellijk in behandeling moet kunnen worden genomen, en met het rechtsstatelijke aspect dat het aan de wetgever is om te bepalen in welke gevallen en onder welke voorwaarden een rechtsmiddel voorwaardelijk kan worden ingesteld. Het komt bovendien tegemoet aan één van de functies van de cassatieprocedure: het bieden van individuele rechtsbescherming. In het ongelijk gestelde partijen, zowel belastingplichtigen als bestuursorganen, moeten zich tot de Hoge Raad kunnen wenden om een gunstiger uitkomst van de procedure te bereiken. Naar mijn mening zijn dit sterke argumenten om voorbij te gaan aan de gestelde voorwaarden en het cassatieberoep in behandeling te nemen. Een ondersteunend argument is dat het arrest HR BNB 2024/115 ook op deze manier gelezen zou kunnen worden. In r.o. 4.2.3 gaat de Hoge Raad immers voorbij aan de “de gestelde voorwaarden” (meervoud), terwijl blijkens r.o. 4.1.2 is meegedeeld dat “de voorwaarde” (de oorspronkelijke voorwaarde, enkelvoud) in vervulling is gegaan. Dit wijst erop dat de Hoge Raad voorbijgaat aan de nader gestelde voorwaarden, die niet in vervulling waren gegaan.

4.10

Hiertegen pleit wellicht dat de Staatssecretaris sinds HR BNB 2024/115 had kunnen weten dat het instellen van een voorwaardelijk principaal beroep in cassatie niet mogelijk is. Dat het voorwaardelijk principaal cassatieberoep in HR BNB 2024/115 wel in behandeling werd genomen, zou een uitvloeisel kunnen zijn van het in de literatuur erkende beginsel – van behoorlijke rechtsvorming door de belastingrechter – dat gerechtvaardigde verwachtingen moeten worden gehonoreerd. De belanghebbende in HR BNB 2024/115 mocht bij het instellen van zijn cassatieberoep verwachten dat dit voorwaardelijk kon, op basis van het arrest van de Hoge Raad van 25 september 1991. De Hoge Raad kan uiteraard ‘omgaan’, maar gebaseerd op het beginsel dat gerechtvaardigde verwachtingen moeten worden gehonoreerd, kan de Hoge Raad beslissen dat zijn nieuwe leer slechts voor toekomstige gevallen geldt (‘prospective overruling’), zodat belanghebbende wordt beschermd tegen een voor hem nadelige terugwerkende kracht. Alhoewel de overwegingen van HR BNB 2024/115 zelf deze redenering niet steunen (doch deze ook niet ontkrachten), komt dit beginsel wel tot uitdrukking in andere arresten waarin de Hoge Raad is omgegaan. Aldus hoeft de Hoge Raad na HR BNB 2024/115 bij een voorwaardelijk principaal cassatieberoep geen verwachtingen berustend op het arrest van 25 september 1991 meer te honoreren, omdat deze verwachtingen niet langer gerechtvaardigd zijn. Dat geldt ook in de onderhavige zaak. Alles overziend lijkt mij dit echter onvoldoende grond om over te gaan tot niet-ontvankelijkverklaring of verwerping van het cassatieberoep.

4.11

Ik heb me nog afgevraagd of het onderhavige cassatieberoep is te construeren als onvoorwaardelijk ingesteld, indien de tweede mogelijke lezing van het arrest HR BNB 2024/115 wordt gevolgd (zie ‎4.8). Naar mijn mening is dat niet mogelijk. De Hoge Raad merkte het in HR BNB 2024/115 ingestelde cassatieberoep in die visie kennelijk als onvoorwaardelijk aan omdat degene die cassatie had ingesteld bij het indienen van de gronden van het beroep in cassatie heeft meegedeeld dat de eerder gestelde voorwaarde in vervulling is gegaan. Thans heeft de Staatssecretaris niet laten weten dat de door hem gestelde voorwaarde is vervuld. Hij kan dat ook niet doen, omdat de Hoge Raad nog geen arrest heeft gewezen in de zaak van Holdings.

Slotsom

4.12

Ik kom tot de volgende slotsom. Als de motivering van het cassatieberoepschrift wordt opgevat zoals weergegeven in ‎4.2 of ‎4.3, dan meen ik dat de Staatssecretaris voorwaardelijk principaal cassatieberoep heeft ingesteld. Het cassatieberoep is dan immers afhankelijk van een gegrondverklaring van het cassatieberoep in de zaak van Holdings en vernietiging van de aan Holdings opgelegde naheffingsaanslag. In dat geval moet naar mijn mening worden voorbijgegaan aan de gestelde voorwaarden en moet worden aangenomen dat het cassatieberoep onvoorwaardelijk is ingesteld. Mocht u echter van oordeel zijn dat de onmogelijkheid van een voorwaardelijk principaal cassatieberoep meebrengt dat het cassatieberoep niet-ontvankelijk dan wel ongegrond moet worden verklaard, dan strandt het reeds hierop.

5 Voorwaardelijk cassatieberoep wegens samenhang

5.1

Een andere zaak waarin een voorwaardelijk ingesteld principaal cassatieberoep in behandeling werd genomen, is HR BNB 2007/275. Deze zaak hing samen met HR BNB 2007/274. Ik ga ervan uit dat het eerstgenoemde arrest is achterhaald door HR BNB 2024/115 voor zover het voorwaardelijk ingestelde cassatieberoep werd geaccepteerd. Toch belicht ik het arrest hier, omdat (i) het niet is genoemd in (de conclusie voorafgaand aan) HR BNB 2024/115 en de Hoge Raad dus ook niet heeft geëxpliciteerd dat hij ervan is teruggekomen en (ii) het oordeel in HR BNB 2007/275 mogelijk nog steeds relevant is voor de behandeling in cassatie van een feitelijk oordeel over de omvang van de rechtsstrijd dat samenhangt met (de uitkomst van) een andere zaak. Exact zo’n oordeel ligt nu ook in cassatie voor.

5.2

In de zaken HR BNB 2007/274 en HR BNB 2007/275 had de inspecteur naheffingsaanslagen overdrachtsbelasting opgelegd aan respectievelijk een natuurlijke persoon (X) vanwege de verkrijging van de economische eigendom van aandelen in een onroerendezaaklichaam en aan een vennootschap (J BV) vanwege de verkrijging van de juridische eigendom van aandelen in datzelfde lichaam. De laatstbedoelde naheffingsaanslag was opgelegd ter behoud van rechten, voor het geval de eerstbedoelde naheffingsaanslag zou worden vernietigd. Het gerechtshof ’s-Hertogenbosch overwoog dat partijen het erover eens zijn dat, indien de aan X opgelegde naheffingsaanslag zou worden gehandhaafd, de aan J BV opgelegde naheffingsaanslag moest worden vernietigd, kennelijk op grond van art. 13 WBR (de anticumulatieregeling voor opeenvolgende verkrijgingen). Het hof achtte de aan X opgelegde naheffingsaanslag terecht opgelegd en heeft de aan J BV opgelegde naheffingsaanslag vernietigd.

5.3

De Staatssecretaris karakteriseerde zijn cassatieberoep in HR BNB 2007/275 als voorwaardelijk, ingegeven door het cassatieberoep van X in diens zaak. Het cassatieberoep bevatte geen expliciete klacht tegen het (feitelijke) oordeel van het Hof over de omvang van de rechtsstrijd, maar slechts de opmerking dat bij gegrondheid van het cassatieberoep van X de aan J BV (ter behoud van rechten) opgelegde naheffingsaanslag ten onrechte zou zijn vernietigd. Volgens de Staatssecretaris moest in dat geval verwijzing volgen voor nader feitelijk onderzoek (over een materieelrechtelijke vraag) ter beoordeling van de houdbaarheid van de aan J BV opgelegde naheffingsaanslag. De Hoge Raad achtte in HR BNB 2007/274 het cassatieberoep van X gegrond en vernietigde de door X bestreden hofuitspraak. Verwijzing volgde voor nader onderzoek en de eventuele beoordeling van geschilpunten waaraan het hof niet was toegekomen. Ook het cassatieberoep van de Staatssecretaris in HR BNB 2007/275 was gegrond. De Hoge Raad overwoog dat door de vernietiging van de door X bestreden hofuitspraak in HR BNB 2007/274 de grondslag aan de beslissing in de door de Staatssecretaris bestreden hofuitspraak is ontvallen en hij vernietigde ook die uitspraak. Verwijzing volgde, conform het verzoek van de Staatssecretaris in het cassatieberoepschrift.

5.4

Zie ik het goed, dan casseerde de Hoge Raad niet vanwege een onjuiste rechtsopvatting van het hof, maar wegens onbegrijpelijkheid van een feitelijk oordeel. Onderdeel 3 van de uitspraak luidt immers “Beoordeling van de klacht” en ingeval de Hoge Raad ambtshalve casseert, pleegt hij dat te vermelden. Het oordeel dat wordt gecasseerd is een feitelijk oordeel over de omvang van de rechtsstrijd: het hof had immers overwogen dat partijen het bij een bepaalde stand van het geding erover eens waren wat de uitkomst moest worden, namelijk vernietiging van de aan J BV opgelegde naheffingsaanslag. Een feitelijk oordeel kan in cassatie niet op juistheid worden getoetst, behoudens de begrijpelijkheid van de motivering van dat oordeel. Uit het voorgaande leid ik af dat de Hoge Raad een begrijpelijkheidsklacht in het cassatieberoepschrift leest, die hij vindt slagen.

5.5

Ik zie twee mogelijke gronden voor dat slagen: (i) het hofoordeel is onbegrijpelijk omdat daaraan een onjuiste rechtsopvatting ten grondslag ligt, zij het in de andere zaak, en/of (ii) vanwege de cassatie in HR BNB 2007/274 geldt een andere rechtskundige duiding van de voor deze zaak relevante feiten. Het resultaat is dat in de andere zaak na verwijzing nader (feitelijk) onderzoek nodig is, hetgeen invloed kan hebben op de uitkomst in deze zaak, waarvoor dan eveneens nader feitelijk onderzoek nodig zou zijn. De gronden van het hof konden de vernietiging niet dragen, omdat zij niet was gebaseerd op de inhoudelijke merites van de aan J BV opgelegde naheffingsaanslag maar alleen op de instandhouding van de aan X opgelegde naheffingsaanslag. Uit het cassatieberoepschrift in HR BNB 2007/275 blijkt immers dat J BV zich beriep op de vermindering van overdrachtsbelasting voor een opeenvolgende verkrijging van dezelfde zaak binnen 6 maanden op grond van art. 13 WBR, uitgaande van een eerdere belaste verkrijging door X. In dit geval is dus daadwerkelijk sprake van communicerende vaten (zie ook ‎4.6): als de aan X opgelegde naheffingsaanslag wordt vernietigd, dient de aan J BV opgelegde naheffingsaanslag in stand te blijven, en andersom. Door de verwijzing in de zaak van X, was het uiteindelijke lot van de aan X opgelegde naheffingsaanslag na cassatie nog onzeker. Vanuit die optiek is het begrijpelijk dat dan in cassatie ook geen definitief oordeel kon worden gegeven over de houdbaarheid van de aan J BV opgelegde naheffingsaanslag.

6 Inhoudelijke beoordeling van het middel

6.1

In dit onderdeel behandel ik de klachten van de Staatssecretaris, aangenomen dat de Hoge Raad het cassatieberoep opvat als onvoorwaardelijk ingesteld. De derde mogelijke lezing van de in ‎3.2 geciteerde passage zou, zoals gezegd in ‎4.4, kunnen worden opgevat als een impliciete klacht over de schending van art. 20(2) AWR, namelijk dat de Rechtbank ten onrechte achterwege heeft gelaten te beoordelen of de naheffingsaanslag diende te worden opgelegd aan belanghebbende in plaats van aan Holdings. Dit punt bespreek ik in ‎6.2 e.v. Voorts komt in ‎6.7 e.v. de behandeling van het eigenlijke cassatiemiddel aan bod.

Het veronderstelde geschilpunt met betrekking tot de juiste inhoudingsplichtige (de “voorvraag”)

6.2

De onderhavige procedure en de zaak van Holdings hangen als gevolg van de wetssystematiek nauw samen. Art. 12 Wet DB is een aanvulling op de dooruitdelingsfaciliteit in binnenlandse deelnemings- en fiscale eenheidsverhoudingen, zoals uiteengezet in de conclusie in de zaak van Holdings, 4.17 e.v. Belanghebbende heeft in haar aangifte de faciliteit van art. 12 Wet DB toegepast. Zij heeft op grond van art. 12(1) Wet DB afgezien van het achterwege laten van inhouding, en dus dividendbelasting ingehouden, ter zake van ontvangen winstuitkeringen die bij Holdings “zouden kunnen leiden” tot een vermindering op de voet van art. 11 Wet DB. Holdings heeft vervolgens in haar aangifte een beroep gedaan op de dooruitdelingsfaciliteit van art. 11 Wet DB. De dooruitgedeelde dividenden waarop belanghebbende dividendbelasting heeft ingehouden, worden op grond van art. 12(3) Wet DB voor de opbrengstgerechtigde, in dit geval Holdings, gelijkgesteld met winstuitkeringen die voldoen aan de voorwaarden voor de afdrachtvermindering van art. 11 Wet DB.

6.3

Het geschilpunt bij welke inhoudingsplichtige moest worden nageheven, was in eerste aanleg aan de orde in de zaak van Holdings. In die zaak was voor de Rechtbank, kort gezegd, in geschil (i) of is voldaan aan de voorwaarde van de dooruitdelingsfaciliteit van art. 11 Wet DB dat minstens 5% bronbelasting is ingehouden op de door [B] uitgekeerde dividenden, en (ii) als ten onrechte is gebruikgemaakt van de dooruitdelingsfaciliteit, of de Inspecteur dividendbelasting moet naheffen bij Holdings of bij belanghebbende (r.o. 11 van de uitspraak van de Rechtbank in die zaak). De Rechtbank kwam aan die laatste vraag echter niet toe, omdat niet meer in geschil was dat de aan belanghebbende opgelegde naheffingsaanslag moest worden vernietigd. Dit vloeide voort uit de omstandigheden dat de aan Holdings opgelegde naheffingsaanslag in stand bleef en belanghebbende ter zitting een “onvoorwaardelijk” beroep heeft gedaan op de inhoudingsvrijstelling van art. 4(1) Wet DB (r.o. 30 van de uitspraak van de Rechtbank in die zaak).

6.4

Als er al een impliciete klacht over de toepassing van art. 20(2) AWR in het cassatieberoepschrift moet worden gelezen, is deze niet gericht tegen enige specifieke overweging of beslissing van de Rechtbank in de onderhavige zaak over de vraag aan welke van beide inhoudingsplichtigen een naheffingsaanslag moet worden opgelegd. Bij instandhouding van de aan Holdings opgelegde naheffingsaanslag was volgens de Rechtbank immers niet in geschil dat de aan belanghebbende opgelegde naheffingsaanslag moest worden vernietigd, en in cassatie verzet de Staatssecretaris zich niet tegen deze feitelijke vaststelling van de Rechtbank. De klacht, als deze al in het cassatieberoepschrift besloten ligt, moet mijns inziens om die reden worden verworpen.

6.5

Evenmin zie ik aanleiding voor de Hoge Raad om de uitspraak van de Rechtbank in de zaak van belanghebbende te casseren op een ambtshalve bijgebrachte grond over de toepassing van art. 20(2) AWR. De Hoge Raad is weliswaar bevoegd om op een dergelijke grond te casseren (art. 29e(2) AWR), maar als hij dat zou doen, is de vervolgvraag of hij de zaak zelf afdoet dan wel verwijst. Zou hij de zaak zelf afdoen, dan zou hij moeten beslissen over een punt dat niet in geschil was in de zaak van belanghebbende (maar in die van Holdings) en daartegen verzet art. 8:69(1) Awb zich, dat voor de Hoge Raad geldt wanneer hij doet wat de Rechtbank had behoren te doen. Zou hij de zaak verwijzen, dan zou hij de verwijzingsrechter opdragen te beslissen over hetzelfde punt. Ook daartegen verzet art. 8:69(1) Awb zich, dat uiteraard evenzeer geldt voor de verwijzingsrechter.

6.6

Terzijde merk ik op dat partijen de samenhang tussen beide naheffingsaanslagen al in een vroeg stadium hebben onderkend en hierover procedurele afspraken hebben gemaakt. De Inspecteur heeft aan zowel belanghebbende als Holdings voor hetzelfde bedrag een naheffingsaanslag opgelegd (zie de conclusie in de zaak van Holdings, 2.6). Uit de vaststellingsovereenkomst die op 19 september 2023 is gesloten tussen belanghebbende, Holdings en de Belastingdienst is af te leiden dat al voordat uitspraak op bezwaar was gedaan, in geschil was of een naheffingsaanslag opgelegd diende te worden aan belanghebbende of aan Holdings. De strekking van deze vaststellingsovereenkomst is dat uitsluitend belanghebbende de aan haar op te leggen naheffingsaanslag betaalt, terwijl Holdings uitstel van betaling krijgt voor de aan haar op te leggen naheffingsaanslag tot deze onherroepelijk vaststaat. De overeenkomst bevat verder een regeling voor het geval onherroepelijk komt vast te staan dat beide naheffingsaanslagen ten onrechte zijn opgelegd, en voor het geval de aan Holdings opgelegde naheffingsaanslag in stand blijft en de aan belanghebbende opgelegde naheffingsaanslag in verband daarmee wordt vernietigd (hetgeen overeenkomt met de uitkomst van de procedures in eerste aanleg). De geldigheidsduur van de vaststellingsovereenkomst omvat mede de cassatieprocedure. De betaling op één van beide naheffingsaanslagen lijkt hiermee zekergesteld, tenzij beide worden vernietigd. Gelet op de vastgelegde afspraken in de vaststellingsovereenkomst ontgaat mij enigszins het belang dat de Staatssecretaris heeft bij zijn stellingname in deze procedure. Weliswaar lijkt de vaststellingsovereenkomst niet te voorzien in de mogelijkheid dat de aan Holdings opgelegde naheffingsaanslag wordt vernietigd maar de aan belanghebbende opgelegde naheffingsaanslag in stand blijft, maar in dat geval zie ik de lacune niet. Er wordt dan immers op één naheffingsaanslag betaald.

Het cassatiemiddel: schending van art. 11(1) Wet DB

6.7

We komen aan bij het scenario waarvoor de Staatssecretaris ter behoud van rechten cassatie heeft willen instellen. Dit is, naar ik begrijp, het scenario waarin de aan Holdings opgelegde naheffingsaanslag in haar zaak wordt vernietigd, omdat de Hoge Raad (naar ik veronderstel: ambtshalve) meent dat (eerst of slechts) bij belanghebbende had moeten worden nageheven. Bij die stand van zaken heeft de Hoge Raad zich in de zaak van Holdings dus nog niet uitgelaten over de vraag of een TSC kwalificeert als ingehouden bronbelasting in de zin van art. 11(1) Wet DB.

6.8

Allereerst merk ik op dat het cassatiemiddel klaagt over schending van art. 11(1) Wet DB. Een schending hiervan kan in deze zaak strikt genomen echter niet aan de orde zijn, omdat belanghebbende de faciliteit van art. 12(1) Wet DB heeft toegepast. Gelet op de nauwe samenhang tussen beide bepalingen (zie ‎6.2) veronderstel ik dat het cassatiemiddel in wezen betrekking heeft op schending van art. 12(1) Wet DB, al wordt deze bepaling in het geheel niet genoemd in het cassatieberoepschrift van de Staatssecretaris. Het gaat dan dus om de vraag of belanghebbende “winstuitkeringen heeft ontvangen die [bij Holdings] zouden kunnen leiden tot een vermindering op de voet van artikel 11”.

6.9

Naar mijn mening kan het middel niet leiden tot een gegrond cassatieberoep, omdat de Staatssecretaris het oordeel van de Rechtbank in de onderhavige procedure niet kan aanvechten met een beroep op schending van art. 11(1) Wet DB dan wel art. 12(1) Wet DB. De Rechtbank heeft de naheffingsaanslag opgelegd aan belanghebbende immers niet vernietigd als gevolg van haar (mijns inziens overigens juiste) rechtsopvatting inzake de TSC zoals die blijkt uit de uitspraak in de zaak van Holdings, maar als gevolg van het gegeven dat, wanneer de Rechtbank de aan Holdings opgelegde naheffingsaanslag in stand zou laten, belanghebbende zich beriep op de inhoudingsvrijstelling van art. 4(1) Wet DB. Tussen partijen was vervolgens niet meer in geschil dat de aan belanghebbende opgelegde naheffingsaanslag moest worden vernietigd. De Rechtbank heeft in haar uitspraak dus geen rechtsoordeel gegeven, en ook niet hoeven geven, over de toepassing van art. 11 Wet DB of art. 12 Wet DB. Het geschilpunt over de vraag bij welke van beide inhoudingsplichtigen moet worden nageheven is afgevoerd, en kan in cassatie niet herleven.

6.10

In de toelichting op het middel gaat de Staatssecretaris ervan uit dat belanghebbende zich met betrekking tot het dooruitgedeelde dividend niet beroept op de inhoudingsvrijstelling van art. 4(1) Wet DB. De feitelijke vaststelling van de Rechtbank dat belanghebbende zich beroept op de inhoudingsvrijstelling van art. 4(1) Wet DB wordt in cassatie echter niet door de Staatssecretaris bestreden. Dit geldt ook voor de omvang van het geschil: de Staatssecretaris bestrijdt niet de feitelijke vaststelling dat bij ongegrondverklaring van het beroep in de zaak van Holdings tussen partijen niet in geschil is dat de aan belanghebbende opgelegde naheffingsaanslag moet worden vernietigd. Het enkele “ervan uitgaan” dat belanghebbende geen beroep doet op de inhoudingsvrijstelling, kan (en mag) mijns inziens niet worden gezien als een cassatiegrond tegen deze feitelijke oordelen. Deze aanname vindt bovendien geen enkele steun in de uitspraak van de Rechtbank en het proces-verbaal van de zitting. Blijkens de uitspraak heeft belanghebbende ter zitting een beroep op art. 4(1) Wet DB gedaan ingeval de aan Holdings opgelegde naheffingsaanslag in stand zou blijven. Dit volgt ook uit het proces-verbaal van de zitting. Uit geen enkel gedingstuk blijkt verder dat belanghebbende zich niet (langer) beroept op de inhoudingsvrijstelling van art. 4(1) Wet DB. Of het daadwerkelijk ging om een “onvoorwaardelijk” beroep op de inhoudingsvrijstelling betwijfel ik overigens, omdat het afhankelijk is van de ongegrondverklaring van het beroep in de zaak van Holdings. Dat lijkt me in cassatie echter geen verschil te maken, omdat de voorwaarde is vervuld en daardoor in eerste aanleg niet meer in geschil was dat de naheffingsaanslag moest worden vernietigd. Met andere woorden, nu de Rechtbank de aan Holdings opgelegde naheffingsaanslag in stand heeft gelaten, was geen andere uitkomst mogelijk in de zaak van belanghebbende. Een beoordeling van de toepassing van art. 11(1) Wet DB dan wel art. 12(1) Wet DB was in eerste aanleg dus niet meer aan de orde. Het oordeel van de Rechtbank is dan ook, naar ik meen, feitelijk en niet onbegrijpelijk.

6.11

Zonder klacht gericht tegen het feitelijke oordeel van de Rechtbank over de omvang van het geschil, zie ik ook geen aanleiding voor cassatie van dat oordeel wegens onbegrijpelijkheid, zoals denkelijk in HR BNB 2007/275 plaatsvond (zie ‎5.4). De onderhavige constellatie is in die zin anders, dat in de zaak van Holdings niet een wezenlijk andere materieelrechtelijke vraag speelt dan in de zaak van belanghebbende. Het gaat daarbij bovendien om een zuivere rechtsvraag, en niet om een feitelijk of gemengd oordeel van het Hof dat in cassatie is aangevochten. Er is in ons geval dus geen sprake van communicerende vaten in strikte zin maar veeleer van een tandem: als de naheffingsaanslag opgelegd aan Holdings wordt vernietigd (omdat de TSC kwalificeert als ingehouden bronbelasting), betekent dit niet dat de naheffingsaanslag opgelegd aan belanghebbende in stand moet blijven omdat belanghebbende dan ten onrechte een faciliteit heeft toegepast. Dit verschil is mijns inziens cruciaal, nog daargelaten de vraag of HR BNB 2007/275 is achterhaald door HR BNB 2024/115.

6.12

Tot slot: naar mijn mening kan de vraag of bij belanghebbende had moeten worden nageheven ook in de zaak van Holdings niet meer aan de orde komen. In die zaak is door geen van beide partijen aangevoerd dat de naheffingsaanslag aan de verkeerde inhoudingsplichtige is opgelegd. Als de Staatssecretaris dit punt in cassatie had willen opbrengen, zou ik menen dat hij in die zaak incidenteel beroep in cassatie had moeten instellen. Dit heeft hij echter niet gedaan.

7 Conclusie

Ik geef de Hoge Raad in overweging het beroep in cassatie van de Staatssecretaris ongegrond te verklaren.

De Procureur-Generaal bij de

Hoge Raad der Nederlanden

Advocaat-Generaal

Overeenkomst tussen het Koninkrijk der Nederlanden en de Federatieve Republiek Brazilië tot het vermijden van dubbele belasting en het voorkomen van het ontgaan van belasting met betrekking tot belastingen naar het inkomen van 8 maart 1990, Trb. 1990, 67. Rechtbank Gelderland 19 november 2025, ECLI:NL:RBGEL:2025:9888. De uitspraak is besproken in FUTD 2025/2366. De schriftelijke instemming van belanghebbende, krachtens art. 28(3) AWR vereist voor het instellen van sprongcassatie, is bij het beroepschrift in cassatie gevoegd. Standpunt van 28 december 2023 van de kennisgroep formeel recht van de Belastingdienst, ‘In bezwaar terugkomen op keuze om af te zien van toepassing facultatieve inhoudingsvrijstelling dividendbelasting’
KG:206:2023:11, laatstelijk gewijzigd op 22 juli 2026 (alhoewel het standpunt toen al was ingetrokken en geen wijzigingen zichtbaar zijn). Op 21 augustus 2025 ingetrokken “in verband met de wetswijziging van artikel 4, eerste lid, van de Wet op de dividendbelasting per 1 januari 2025”, vanaf welke datum de inhoudingsvrijstelling niet langer facultatief is.
Art. 20(2) AWR luidt als volgt: “De naheffing geschiedt bij wege van naheffingsaanslag, die wordt opgelegd aan degene, die de belasting had behoren te betalen, dan wel aan degene aan wie ten onrechte, of tot een te hoog bedrag, vrijstelling of vermindering van inhouding dan wel teruggaaf is verleend. In gevallen waarin ten gevolge van het niet naleven van bepalingen van de belastingwet door een ander dan de belastingplichtige, onderscheidenlijk de inhoudingsplichtige, te weinig belasting is geheven, wordt de naheffingsaanslag aan die ander opgelegd.” HR 6 september 2024, ECLI:NL:HR:2024:1080, BNB 2024/115. Conclusie A-G Pauwels 30 juni 2023, ECLI:NL:PHR:2023:633, onderdelen 3.2 en 3.3. Conclusie A-G Pauwels 30 juni 2023, ECLI:NL:PHR:2023:633. Vgl. B.T.M. van der Wiel & L.V. van Gardingen, in: Van der Wiel (red.), Cassatie (Burgerlijk Proces & Praktijk nr. 20) 2026/130a, die naar aanleiding van dit arrest opmerken dat het denkbaar is dat het voorwaardelijk instellen van principaal beroep in cassatie afstuit op de eisen van een goede procesorde. De vraag wat hiervan de consequenties zijn (het beroep onvoorwaardelijk opvatten of juist als ongeschreven beschouwen) laat zich volgens de auteurs niet in haar algemeenheid beantwoorden. E.B. Pechler, annotatie in BNB 2024/115, onderdeel 2. M.W.C. Feteris, Beroep in cassatie in belastingzaken (FM nr. 142) 2014/2.3.2.4. Zie Rechtsvorming door de Belastingkamer van de Hoge Raad, Rapport van de Commissie Rechtsvorming, Geschrift nr. 264 van de Vereniging voor Belastingwetenschap, 2025, p. 21. HR 25 september 1991, ECLI:NL:HR:1991:AA5300. Ik neem enkele voorbeelden op. In HR BNB 2024/82 (r.o. 7.1.2) overweegt de Hoge Raad dat niet langer griffierecht wordt vergoed als gevolg van een overschrijding van de redelijke termijn (ORT), maar hij eerbiedigt aanspraken op vergoeding van griffierecht die zijn gedaan vóór diens omgaan en (dus) zien op een ORT van vóór dat moment. In HR BNB 2024/117 (r.o. 3.5) creëert de Hoge Raad soortgelijk rechterlijk overgangsrecht in het kader van de zogeheten bagatelgrens bij verzoeken om vergoeding van immateriële schade. In HR BNB 1992/109 (r.o. 3.6) geeft de Hoge Raad een nieuwe regel voor de waardering van leningen en obligaties, maar laat hij die pas vanaf anderhalve maand na het arrest gelden. Belanghebbende mocht erop vertrouwen dat haar waarderingsstelsel in lijn met goed koopmansgebruik was en dat stelsel mag worden voortgezet voor leningen en obligaties aangegaan voor de betreffende datum. In HR BNB 2002/262 (r.o. 3.3) overweegt de Hoge Raad dat de aankoopkosten van een deelneming ineens in aftrek moeten komen, maar gevallen bestreken door de eerdere regel (activering als onderdeel van de kostprijs) kunnen die regel blijven toepassen. Ik wijs erop dat het pro forma cassatieberoepschrift is ingediend op 29 december 2025, dus nadat het arrest HR BNB 2024/115 is gewezen. HR 10 augustus 2007, ECLI:NL:HR:2007:BB1363, BNB 2007/275 m.nt. Zwemmer. HR 10 augustus 2007, ECLI:NL:HR:2007:BB1364, BNB 2007/274 m.nt. Zwemmer. Gerechtshof ’s-Hertogenbosch 30 mei 2005, ECLI:NL:GHSHE:2005:AU1655, r.o. 3.3 en r.o. 4.4, laatste volzin. Zie BNB 2007/275, onder het kopje “Uit het beroepschrift in cassatie van de staatssecretaris”. In dat geval zou iets worden vermeld als “Beoordeling naar aanleiding van de klacht en ambtshalve”. Vgl. M.W.C. Feteris, Beroep in cassatie in belastingzaken (FM nr. 142) 2014/2.4.2.3, en A.E.H. van der Voort Maarschalk, in: Van der Wiel (red.), Cassatie (Burgerlijk Proces & Praktijk nr. 20) 2026/68 e.v. Ik ga voor het gemak voorbij aan het feit dat Holdings het belang in belanghebbende hield via een (in fiscale eenheid gevoegde) tussenholding die zelf ook een beroep heeft gedaan op de faciliteit van art. 12 Wet DB. Art. 12(1) Wet DB vereist immers dat de inhoudingsplichtige “winstuitkeringen heeft ontvangen die zouden kunnen leiden tot een vermindering op de voet van artikel 11”, en die voorwaarde heeft betrekking op Holdings. Volgens de uitspraak in de zaak van Holdings is het beroep op de inhoudingsvrijstelling gedaan door “belanghebbende” in die zaak, dus Holdings. Dit lijkt me een verschrijving; het moet logischerwijs gaan om belanghebbende in de onderhavige zaak. Het cassatieberoepschrift is inhoudelijk grotendeels een copy paste van het verweerschrift in cassatie in de zaak van Holdings. Ook niet ambtshalve, zie ‎6.5 hierboven. In het proces-verbaal is de verklaring van belanghebbende als volgt weergegeven: “Als de naheffingsaanslag bij [Holdings] door de rechtbank in stand wordt gelaten, dan wordt (subsidiair) ten aanzien van [belanghebbende] onvoorwaardelijk een verzoek op de voet van artikel 4 van de Wet op de dividendbelasting gedaan.”