Belastingrecht

Moet ‘tax sparing credit’ (TSC) ex het belastingverdrag met Brazilië worden aangemerkt als ‘ingehouden’…

Parket bij de Hoge Raad, 23 oktober 2026

Zaakgegevens

Op 23 oktober 2026 heeft het Parket bij de Hoge Raad een conclusie genomen in een zaak over belastingrecht.

Instantie
Parket bij de Hoge Raad
Datum uitspraak
23 oktober 2026
Datum publicatie
22 oktober 2026
Zaaknummer
25/04763
ECLI
ECLI:NL:PHR:2026:1014
E-mail
Inhoud van deze uitspraak

Samenvatting

Moet ‘tax sparing credit’ (TSC) ex het belastingverdrag met Brazilië worden aangemerkt als ‘ingehouden’ bronbelasting voor de dooruitdelingsfaciliteit van art. 11 Wet DB? Grammaticale en wetshistorische uitleg, in overeenstemming met doel en strekking. Uitleg van ‘ingehouden’ in HR BNB 2013/225. Is uitlating van staatssecretaris dat TSC voor art. 11a Wet DB wel kwalificeert als ‘ingehouden’ van belang?

Conclusie

PROCUREUR-GENERAAL

BIJ DE

HOGE RAAD DER NEDERLANDEN

Nummer 25/04763

Datum 23 oktober 2026

Onderwerp/tijdvak Dividendbelasting 2023

Nr. Rechtbank 24/2640

CONCLUSIE

R.A. Bosman

In de zaak van

[X] N.V. (belanghebbende)

tegen

de staatssecretaris van Financiën (de Staatssecretaris)

1 Inleiding en overzicht

1.1

Deze zaak gaat over de vraag of een ‘tax sparing credit’ (TSC) moet worden aangemerkt als ‘ingehouden’ bronbelasting, waardoor belanghebbende tot het bedrag van de TSC gebruik kan maken van de dooruitdelingsfaciliteit van art. 11 van de Wet op de dividendbelasting 1965 (Wet DB).

Feiten en geschil

1.2

Belanghebbende houdt indirect – onder meer via haar in Nederland gevestigde kleindochtervennootschap [A] NV ([A]), die met belanghebbende tot dezelfde fiscale eenheid voor de vennootschapsbelasting behoort – een belang in de in Brazilië gevestigde deelneming [B] Ltda ([B]). In 2022 heeft [B] dividenden uitgekeerd. Deze dividenden zijn binnen de vennootschappelijke structuur dooruitgedeeld aan belanghebbende. In 2023 heeft belanghebbende een dividend uitgekeerd aan haar aandeelhouders. Hierop heeft belanghebbende dividendbelasting ingehouden, waarna zij een vermindering heeft toegepast op grond van de dooruitdelingsfaciliteit van art. 11 Wet DB, onder meer voor zover het de dividenden uitgekeerd door [B] betreft. Daarbij nam belanghebbende het standpunt in dat de TSC die is neergelegd in art. 23(4) van het Belastingverdrag Nederland-Brazilië van 1990 (Verdrag) moet worden aangemerkt als ingehouden bronbelasting.

1.3

De Inspecteur heeft de toepassing van de dooruitdelingsfaciliteit in zoverre geweigerd en heeft voor hetzelfde bedrag een naheffingsaanslag dividendbelasting opgelegd aan zowel belanghebbende als [A].

1.4

Voor de rechtbank Gelderland (de Rechtbank) was onder meer in geschil (i) of is voldaan aan de voorwaarde van de dooruitdelingsfaciliteit van art. 11 Wet DB dat minstens 5% bronbelasting is ingehouden op de door de Braziliaanse deelneming uitgekeerde dividenden, en (ii) als ten onrechte is gebruikgemaakt van de dooruitdelingsfaciliteit, of de Inspecteur dividendbelasting moet naheffen bij belanghebbende of bij de kleindochtervennootschap.

1.5

De Rechtbank kwam tot de conclusie dat de dooruitdelingsfaciliteit van art. 11(1) Wet DB niet van toepassing is op de van [B] afkomstige dividenden en dat de naheffingsaanslag terecht aan belanghebbende is opgelegd. Volgens de Rechtbank was tussen partijen niet in geschil dat de naheffingsaanslag opgelegd aan [A] moest worden vernietigd. De Rechtbank kwam daarom niet meer toe aan de vraag bij welk van beide lichamen de Inspecteur moest naheffen. De aan [A] opgelegde naheffingsaanslag is onderwerp van de procedure in de zaak met nummer 25/04837, waarin ik heden afzonderlijk concludeer (hierna: de zaak van [A]).

1.6

Belanghebbende heeft sprongcassatie ingesteld tegen de uitspraak van de Rechtbank. Zij stelt één middel voor waarin ik de volgende klachten lees: (i) de Rechtbank heeft miskend dat de in art. 23(4) Verdrag opgenomen TSC een bronbelasting van ten minste 5% is, aangezien deze moet worden geacht te zijn betaald en had kunnen worden verrekend als de deelnemingsvrijstelling niet van toepassing was geweest, (ii) de Rechtbank heeft miskend dat de wetgever de dooruitdelingsfaciliteit uitdrukkelijk heeft gekoppeld aan de verrekeningsgerechtigdheid onder het desbetreffende belastingverdrag als de deelnemingsvrijstelling niet van toepassing zou zijn geweest, (iii) de door de Rechtbank aangehaalde rechtsoverweging uit het arrest HR BNB 2013/225 is onbegrijpelijk, en (iv) belanghebbende kan zich beroepen op de uitlating van de staatssecretaris in de wetsgeschiedenis van art. 11a Wet DB (de afdrachtvermindering voor fiscale beleggingsinstellingen) dat een TSC moet worden aangemerkt als ingehouden buitenlandse bronbelasting.

Opbouw

1.7

In deze conclusie behandel ik, na bespreking van de feiten, het geding in feitelijke instantie en het geding in cassatie (onderdelen ‎2 en ‎3), de relevante bepalingen en hun achtergrond (onderdeel ‎4), relevant beleid en kennisgroepstandpunten (onderdeel ‎5), en de jurisprudentie inzake art. 11(1) Wet DB en doel en strekking van art. 11a Wet DB (onderdeel ‎6). Vervolgens kom ik tot een beschouwing (onderdeel ‎7) en een beoordeling van het cassatiemiddel (onderdeel ‎8). Ik sluit af met mijn conclusie inzake het beroep in cassatie van belanghebbende (onderdeel ‎9).

Kern van de beschouwing en beoordeling

1.8

Naar mijn mening volgt uit een grammaticale en een wetshistorische uitleg van art. 11(1) Wet DB ondubbelzinnig dat alleen feitelijk ingehouden bronbelasting in aanmerking komt voor de dooruitdelingsfaciliteit. Dit is bovendien in overeenstemming met doel en strekking van de dooruitdelingsfaciliteit. De TSC is een fictieve bronbelasting die naar haar aard niet feitelijk is ingehouden. Het arrest HR BNB 2013/225 bevestigt mijns inziens het vereiste van een feitelijke heffing van belasting door de bronstaat, maar noopt niet ertoe de TSC als ingehouden bronbelasting in aanmerking te nemen.

1.9

Art. 23(4) Verdrag vormt geen zelfstandige grondslag voor het in aanmerking nemen van de TSC als ingehouden bronbelasting bij toepassing van de dooruitdelingsfaciliteit. De verdragsrechtelijke fictie van de TSC geldt naar haar eigen bewoordingen slechts voor toepassing van de verrekeningsmethode onder het Verdrag. Voor doorwerking van de TSC naar art. 11 Wet DB zou een wettelijke bepaling nodig zijn die de uitleg van het begrip ‘ingehouden’, dan wel het begrip ‘bronbelasting’, koppelt aan de betekenis hiervan onder het Verdrag, maar die ontbreekt. De verdragsrechtelijke fictie van de TSC werkt dan ook niet door naar art. 11(1) Wet DB.

1.10

De staatssecretaris heeft in de wetsgeschiedenis van art. 11a Wet DB opgemerkt dat een TSC moet worden aangemerkt als ingehouden buitenlandse bronbelasting. Deze uitlating pleit op het eerste gezicht vóór het standpunt van belanghebbende. Aangezien doel en strekking van art. 11 Wet DB fundamenteel anders zijn dan die van art. 11a Wet DB, moet dit tegemoetkomende standpunt naar mijn mening echter specifiek (en louter) worden gelezen binnen de context en doelstelling van art. 11a Wet DB. Het is daarom niet van belang voor de uitleg van art. 11 Wet DB, en brengt dus niet mee dat de TSC als ingehouden moet worden beschouwd.

Slotsom

1.11

Ik concludeer tot ongegrondverklaring van het beroep in cassatie van belanghebbende.

2 De feiten en het geding in feitelijke instantie

De feiten

2.1

In 2022 heeft [B] in totaal € 39.542.447 aan dividenden uitgekeerd aan haar enige aandeelhouder, [A]. [B] is opgericht naar het recht van Brazilië en aldaar gevestigd. Op deze dividenden is in Brazilië geen bronbelasting ingehouden of betaald.

2.2

[A] heeft op 19 april 2023 een dividend van € 90.000.000 uitgekeerd aan haar enige aandeelhouder, [C] BV ([C] NL). De dividenden ontvangen van [B] maakten onderdeel uit van die dividenduitkering. Met toepassing van art. 12(1) Wet DB heeft [A] afgezien van het achterwege laten van inhouding van dividendbelasting voor een bedrag van € 1.688.773, waarvan € 1.186.273 verband hield met de dividenden uitgekeerd door [B] (3% van die dividenden). [A] heeft de dividendbelasting dus wel ingehouden, maar – eveneens op grond van art. 12(1) Wet DB – niet afgedragen.

2.3

[C] NL heeft vervolgens op 24 april 2023 een dividend van € 293.538.735 uitgekeerd aan haar enige aandeelhouder, belanghebbende. Met toepassing van art. 12(1) Wet DB heeft [C] NL afgezien van het achterwege laten van inhouding van dividendbelasting voor een bedrag van € 2.629.495, waarvan € 1.186.273 ziet op de dividenden uitgekeerd door [B]. Ook [C] NL heeft dus de dividendbelasting wel ingehouden, maar niet afgedragen.

2.4

Belanghebbende heeft op 25 april 2023 een dividend van € 290.909.240 uitgekeerd aan haar aandeelhouders. Op een deel hiervan ter grootte van € 118.801.280 heeft zij dividendbelasting ingehouden naar een tarief van 15%, hetgeen neerkomt op een inhouding van € 17.820.192. Met toepassing van art. 11 Wet DB heeft zij op dat laatste bedrag een vermindering toegepast van € 2.629.495, waarvan € 1.186.273 ziet op de dividenden uitgekeerd door [B].

2.5

[A], [C] NL en belanghebbende zijn alle gevestigd in Nederland en maken onderdeel uit van een fiscale eenheid voor de vennootschapsbelasting, waarvan belanghebbende de moedermaatschappij is.

2.6

Afgezien van de toepassing van de dooruitdelingsfaciliteit, was in de pre-bezwaarfase tussen partijen reeds in geschil of een naheffingsaanslag opgelegd diende te worden aan belanghebbende of aan [A]. De Inspecteur was voornemens aan beide lichamen een naheffingsaanslag op te leggen. Dit blijkt uit de vaststellingsovereenkomst die op 19 september 2023 is gesloten tussen belanghebbende, [A] en de Belastingdienst. De strekking van deze vaststellingsovereenkomst is dat uitsluitend [A] de aan haar op te leggen naheffingsaanslag betaalt, terwijl belanghebbende uitstel van betaling krijgt voor de aan haar op te leggen naheffingsaanslag tot deze naheffingsaanslag onherroepelijk vaststaat. Vervolgens heeft de Inspecteur voor hetzelfde bedrag (€ 1.186.273) een naheffingsaanslag dividendbelasting opgelegd aan zowel belanghebbende als [A], beide met dagtekening 14 november 2023. De aan [A] opgelegde naheffingsaanslag is voorwerp van geschil in de zaak van [A], waarin ik heden afzonderlijk concludeer.

2.7

Op verzoek en met instemming van de Inspecteur zijn de bezwaarschriften van [A] en belanghebbende als rechtstreeks beroep doorgezonden aan de Rechtbank (prorogatie; art. 7:1a Awb).

De Rechtbank

2.8

Voor de Rechtbank was, kort gezegd, in geschil (i) of is voldaan aan de voorwaarde van de dooruitdelingsfaciliteit van art. 11 Wet DB dat minstens 5% bronbelasting is ingehouden op de door [B] uitgekeerde dividenden, en (ii) als ten onrechte is gebruikgemaakt van de dooruitdelingsfaciliteit, of de Inspecteur dividendbelasting moet naheffen bij belanghebbende of bij [A]. Ingeval de Rechtbank de naheffingsaanslag opgelegd aan belanghebbende in stand zou laten, beriep [A] zich in haar procedure op de inhoudingsvrijstelling van art. 4(1) Wet DB, waardoor de aan haar opgelegde naheffingsaanslag zou moeten worden vernietigd.

2.9

Belanghebbende betoogde dat minstens 5% bronbelasting is ingehouden, omdat dit moet worden beoordeeld op basis van het toepasselijke belastingverdrag. Als ingehouden bronbelasting moet worden aangemerkt het bedrag aan buitenlandse belasting als bedoeld in de eerste limiet van de voorkomingsbepaling van het desbetreffende belastingverdrag. Daaronder valt volgens haar ook de TSC op grond van art. 23(4) Verdrag. Verrekening hiervan is in dit geval echter niet mogelijk als gevolg van de toepassing van de deelnemingsvrijstelling, aldus belanghebbende.

2.10

De Rechtbank kwam tot de conclusie dat de dooruitdelingsfaciliteit van art. 11(1) Wet DB niet van toepassing is op de van [B] afkomstige dividenden en dat de naheffingsaanslag terecht aan belanghebbende is opgelegd (r.o. 24 van haar uitspraak). Evenmin kan belanghebbende zich volgens de Rechtbank met succes beroepen op een uitlating in de parlementaire geschiedenis van art. 11a Wet DB (r.o. 29 van haar uitspraak). Zij overwoog daartoe in de kern als volgt:

- De TSC is slechts een fictieve belasting, die niet daadwerkelijk is ingehouden. Dat wordt niet anders doordat de TSC bij fictie van art. 23(4) Verdrag wordt geacht te zijn betaald, omdat die bepaling slechts strekt tot een tegemoetkoming ter voorkoming van dubbele belasting (r.o. 22).

- Voor zover de wettekst van art. 11(1) Wet DB niet duidelijk zou zijn, volgt tevens uit de wetsgeschiedenis dat de bronbelasting daadwerkelijk moet zijn ingehouden (r.o. 23).

- Hetzelfde volgt uit HR BNB 2013/225, r.o. 3.5.1, waarin de Hoge Raad overweegt dat de term ‘ingehouden’ in art. 11(1) Wet DB betekent dat een belasting moet zijn geheven die in mindering is gekomen op de opbrengst (r.o. 23).

- De uitlating van de staatssecretaris dat een TSC voor de toepassing van art. 11a Wet DB wél wordt aangemerkt als ingehouden belasting baat belanghebbende niet, omdat die bepaling een ander doel dient dan art. 11 Wet DB (r.o. 25-29).

2.11

Volgens de Rechtbank is de naheffingsaanslag terecht aan belanghebbende opgelegd. Blijkens de uitspraak heeft belanghebbende (waarvoor ik lees: [A]) ter zitting een onvoorwaardelijk beroep op art. 4(1) Wet DB gedaan ingeval de aan belanghebbende opgelegde naheffingsaanslag in stand zou blijven. Alsdan was tussen partijen niet in geschil dat de naheffingsaanslag opgelegd aan [A] moest worden vernietigd. De Rechtbank kwam daarom niet meer toe aan de vraag of de Inspecteur moest naheffen bij belanghebbende of bij [A] (r.o. 30). De Rechtbank heeft belanghebbendes beroep ongegrond verklaard.

2.12

De uitspraak van de Rechtbank is becommentarieerd door Bagci (NLF 2025/2667). Hij acht deze goed te volgen, maar tegelijkertijd onbevredigend. Dit laatste omdat buiten kijf staat dat de TSC in het geval van een belast dividend verrekend had kunnen worden, zodat de toepassing van art. 11 Wet DB in principe ook in de rede ligt. Daarnaast kan Bagci moeilijk rijmen dat art. 11 Wet DB, dat expliciet aansluit bij het verrekeningsrecht onder een belastingverdrag, de TSC buitenspel zet, terwijl Nederland met die TSC juist wenst investeringen in Brazilië te bevorderen.

3 Het geding in cassatie

3.1

Belanghebbende heeft tijdig en ook overigens op regelmatige wijze beroep in cassatie (sprongcassatie) ingesteld. De Staatssecretaris heeft een verweerschrift ingediend. Belanghebbende heeft een conclusie van repliek ingediend. De Staatssecretaris heeft een conclusie van dupliek ingediend.

Cassatiemiddel

3.2

Belanghebbende stelt één cassatiemiddel voor, dat zich richt tegen (de concluderende) r.o. 24 van de uitspraak van de Rechtbank. Het middel stelt dat art. 11(1) Wet DB is geschonden door het oordeel van de Rechtbank dat de dooruitdelingsfaciliteit (art. 11 in samenhang met art. 12 Wet DB) niet van toepassing is op het door [B] uitgekeerde dividend en dat de Inspecteur aldus terecht een naheffingsaanslag dividendbelasting aan belanghebbende heeft opgelegd. De toelichting in het cassatieberoepschrift is een doorlopend betoog, waaruit ik de volgende afzonderlijke klachten heb herleid.

3.3

De eerste klacht betoogt dat de in art. 23(4) Verdrag opgenomen TSC meebrengt dat op de dividenden ontvangen van [B] een bronbelasting van ten minste 5% is ingehouden. Art. 11 Wet DB heeft namelijk als doel een tegemoetkoming te bieden voor gevallen waarin verdragsrechtelijk aanspraak bestaat op verrekening van bronbelasting, maar dit recht niet te gelde kan worden gemaakt als gevolg van de deelnemingsvrijstelling. Volgens belanghebbende heeft de Rechtbank miskend dat de TSC zo’n bronbelasting is, aangezien deze ingevolge art. 23(4) Verdrag moet worden geacht te zijn betaald en had kunnen worden verrekend als de deelnemingsvrijstelling niet van toepassing was geweest op de dividenden uitgekeerd door [B]. Deze klacht heeft betrekking op r.o. 22 en 28 van de uitspraak van de Rechtbank.

3.4

In het verlengde hiervan bestrijdt de tweede klacht het oordeel van de Rechtbank dat art. 23(4) Verdrag slechts strekt tot een tegemoetkoming ter voorkoming van dubbele belasting (r.o. 22), omdat de Rechtbank daarmee heeft miskend dat de wetgever de dooruitdelingsfaciliteit uitdrukkelijk heeft gekoppeld aan de verrekeningsgerechtigdheid onder het desbetreffende belastingverdrag als de deelnemingsvrijstelling niet van toepassing zou zijn geweest.

3.5

Volgens de derde klacht is het onbegrijpelijk dat de Rechtbank in r.o. 23 van haar uitspraak r.o. 3.5.1 uit het arrest HR BNB 2013/225 aanhaalt, nu daaruit enkel volgt dat belasting die door de dividendontvangende vennootschap wordt voldaan kwalificeert als ‘ingehouden’ bronbelasting, maar die overweging geen licht werpt op de vraag of een TSC als zodanig kwalificeert.

3.6

Ten slotte meent belanghebbende (in de vierde klacht) dat zij zich wel degelijk kan beroepen op de uitlating van de staatssecretaris over de toepassing van art. 11a Wet DB, omdat die bepaling net als art. 11(1) Wet DB beoogt een tegemoetkoming te bieden voor niet-verrekenbare buitenlandse bronbelasting. Deze klacht heeft betrekking op de r.o. 25 tot en met 29 van de uitspraak van de Rechtbank, waartegen het middel zich strikt genomen niet richt. De vraag of belanghebbende zich kan beroepen op de ‘toezegging’ van de staatssecretaris, is door de Rechtbank als afzonderlijk geschilpunt weergegeven en beoordeeld. In de klacht presenteert belanghebbende, net als in het beroepschrift in eerste aanleg, de verwijzing naar art. 11a Wet DB en diens totstandkomingsgeschiedenis echter ter onderbouwing van haar stelling dat de TSC voor toepassing van de dooruitdelingsfaciliteit als ingehouden belasting moet worden aangemerkt. Ook deze klacht richt zich dus in wezen tegen de conclusie van de Rechtbank in r.o. 24. Ik lees hierin dan ook geen beroep op het vertrouwensbeginsel, dat in deze procedure niet eerder aan de orde is gekomen.

Verweer

3.7

De Staatssecretaris meent dat het ingestelde beroep niet tot cassatie kan leiden. Volgens hem volgt duidelijk uit de wettekst en wetsgeschiedenis van art. 11 Wet DB dat bronbelasting feitelijk moet zijn ingehouden.

Conclusie van repliek

3.8

Belanghebbende betwist het verweer van de Staatssecretaris dat wettekst en toelichting duidelijk zijn: de wetteksten van art. 11 en art. 11a Wet DB zijn gelijkluidend en voor laatstgenoemde bepaling moest worden verduidelijkt dat een TSC als ingehouden bronbelasting kan worden aangemerkt. Voorts meent belanghebbende dat in de totstandkomingsgeschiedenis van art. 11 Wet DB niet is gedacht aan TSC’s en dat haar uitleg dus ook niet contrair aan die wetsgeschiedenis is.

Conclusie van dupliek

3.9

De Staatssecretaris benadrukt dat het doel van art. 11a Wet DB anders is dan dat van art. 11 Wet DB. Hij behandelt de achtergrond van art. 11a Wet DB, dat een afdrachtvermindering voor de fiscale beleggingsinstelling (fbi) behelst.

3.10

Uit HR BNB 2015/203 volgt dat het fbi-regime bedoelt de belastingdruk op beleggingsopbrengsten via een fbi zo veel mogelijk gelijk te doen zijn aan de belastingdruk bij rechtstreeks beleggen door particulieren. Daartoe gaf art. 6 van het Besluit Beleggingsinstellingen (BBI) tot 2008 een tegemoetkoming voor ingehouden buitenlandse bronbelasting, zodat het fiscaal niet nadeliger is om buitenlandse beleggingen aan te houden via een fbi, in plaats van rechtstreeks. Vanaf 2008 geldt art. 11a Wet DB, dat eveneens een tegemoetkoming voor buitenlandse bronbelasting bevat in de vorm van een afdrachtvermindering.

3.11

De Staatssecretaris haalt een uitspraak van de rechtbank Den Haag van 10 mei 2011 aan, waarin zij oordeelde dat doel en strekking van art. 6 BBI en de tekst van art. 23 Verdrag meebrengen dat een TSC in aanmerking kan worden genomen voor art. 6 BBI. De Staatssecretaris tekende sprongcassatie aan, maar berustte later toch in dat oordeel, naar eigen zeggen door de combinatie van de door het fbi-regime beoogde neutraliteit en de eerdergenoemde uitlatingen over TSC bij de parlementaire behandeling van art. 11a Wet DB. Thans voegt de Staatssecretaris hieraan toe dat onder art. 11a Wet DB een tegemoetkoming voor een TSC passend is gelet op doel en strekking van die regeling, zodat de verrekeningspositie van een fbi niet nadeliger is dan die van een natuurlijk persoon, die bij dezelfde rechtstreekse belegging de TSC mag verrekenen. Die overwegingen gelden niet voor art. 11 Wet DB, dat een tegemoetkoming in een kostenpost (niet-verrekenbare buitenlandse bronbelasting) beoogt. Doel en strekking van art. 11 Wet DB nopen dus niet tot een afwijking van de letterlijke wettekst, aldus de Staatssecretaris.

4 De relevante bepalingen en hun achtergrond

4.1

De zaak gaat over toepassing van de artikelen 11 en 12 Wet DB, maar in cassatie is slechts in geschil de vraag of een TSC kwalificeert als ‘ingehouden’ bronbelasting voor toepassing van art. 11(1)(2°) Wet DB. Ik neem voor het totaaloverzicht niettemin de wettekst en de relevante wetsgeschiedenis van beide bepalingen op, omdat de toepassing van art. 12 Wet DB nauw samenhangt met die van art. 11 Wet DB en art. 12 Wet DB van belang is in de zaak van [A]. Daarna behandel ik art. 11a Wet DB en diens doel en strekking, ingegeven door belanghebbendes betoog dat de uitlating dat een TSC voor art. 11a Wet DB kwalificeert als ‘ingehouden’ bronbelasting ook geldt voor art. 11 Wet DB omdat deze bepalingen dezelfde doelstelling zouden hebben. Ten slotte behandel ik het Verdrag en in het bijzonder de daarin opgenomen TSC. Verwijzingen naar literatuur zijn eveneens in dit onderdeel verwerkt.

Art. 11 Wet DB

4.2

Dividendbelasting wordt onder andere geheven van gerechtigden tot de opbrengst van aandelen in naamloze vennootschappen en besloten vennootschappen met beperkte aansprakelijkheid die in Nederland zijn gevestigd. De belasting wordt geheven naar de opbrengst van die aandelen en tot die opbrengst behoren uitdelingen van winst, zoals de onderhavige dividenduitkering door belanghebbende.

4.3

In de regel wordt dividendbelasting geheven door inhouding op de opbrengst en is de inhoudingsplichtige verplicht de ingehouden belasting op aangifte af te dragen.

4.4

In afwijking daarvan regelt de dooruitdelingsfaciliteit van art. 11 Wet DB dat ingehouden dividendbelasting onder voorwaarden niet geheel hoeft te worden afgedragen. Dat is onder meer het geval bij dooruitdeling van een winstuitkering ontvangen van een lichaam gevestigd in een verdragsstaat, mits (1) de inhoudingsplichtige bij ontvangst van die uitkering ten minste 25% van het nominaal gestorte kapitaal in dat lichaam hield, (2) op die uitkering een bronbelasting van ten minste 5% is ingehouden en (3) die uitkering bij de winstbepaling in de vennootschapsbelasting buiten aanmerking blijft door toepassing van de deelnemingsvrijstelling. Art. 11 Wet DB luidt, voor zover hier van belang, als volgt:

“1. Op de ingevolge artikel 7, vierde lid, op aangifte af te dragen belasting kan een in het tweede lid nader aangeduide vermindering worden toegepast wegens winstuitkeringen op aandelen en winstbewijzen die door de inhoudingsplichtige zijn ontvangen van een lichaam dat is gevestigd op Aruba, Curaçao, Sint Maarten of de BES eilanden dan wel in een staat in relatie waarmee een met Nederland gesloten verdrag ter voorkoming van dubbele belasting van toepassing is, indien aan de volgende voorwaarden is voldaan:

1°. de inhoudingsplichtige was op het tijdstip waarop het lichaam de winstuitkering ter beschikking stelde - al dan niet te zamen met in Nederland gevestigde, met de inhoudingsplichtige verbonden lichamen als bedoeld in artikel 10a, vierde lid, van de Wet op de vennootschapsbelasting 1969 - voor ten minste 25 percent van het nominaal gestorte kapitaal aandeelhouder van dat lichaam dan wel bezat, zo het verdrag daarin voorziet, ten minste 25 percent van de stemrechten in dat lichaam;

2°. op de winstuitkeringen is op de BES eilanden in Aruba, Curaçao, Sint Maarten, of de staat waar het lichaam is gevestigd een bronbelasting van ten minste 5 percent ingehouden;

3°. bij het bepalen van de winst van de inhoudingsplichtige blijven de winstuitkeringen op de voet van artikel 13 van de Wet op de vennootschapsbelasting 1969 buiten aanmerking.

2. De in het eerste lid bedoelde vermindering bedraagt 3 percent van de door de inhoudingsplichtige ter beschikking gestelde opbrengst waarop hij dividendbelasting heeft ingehouden, doch niet meer dan 3 percent van de winstuitkeringen - vóór aftrek van de ingehouden bronbelasting - bedoeld in het eerste lid die hij in het kalenderjaar tot het tijdstip van inhouding alsmede in de twee daaraan voorafgaande kalenderjaren heeft ontvangen voor zover die winstuitkeringen nog niet in aanmerking zijn genomen bij de vaststelling van een eerdere vermindering. De winstuitkeringen worden in aanmerking genomen in de volgorde waarin zij door de inhoudingsplichtige zijn ontvangen.”

4.5

De facto geeft de regeling van art. 11 Wet DB de inhoudingsplichtige dus een dooruitdelingskorting, d.w.z. een korting op de af te dragen dividendbelasting als hij de buitenlandse opbrengst tijdig dooruitdeelt. Hierbij gelden twee drempels, waarvan de laagste bepalend is: (i) 3% van de opbrengst waarover dividendbelasting is geheven, dan wel (ii) 3% van de uit het buitenland afkomstige dooruitgedeelde (bruto) winstuitkeringen.

4.6

Het vierde lid van art. 11 Wet DB (bij eerste inwerkingtreding het vijfde lid) stelt een aanvullende winstbelasting (branch profit tax) onder voorwaarden gelijk met een winstuitkering ter zake waarvan afdrachtvermindering kan worden toegepast. Waar de bronbelasting op deelnemingsdividenden moet zijn ‘ingehouden’, is voor de gelijkstelling van een branch profit tax slechts onderworpenheid vereist:

“4. Voor de toepassing van dit artikel wordt met een winstuitkering op aandelen en winstbewijzen ter zake waarvan een vermindering kan worden toegepast gelijkgesteld de uit een staat waarmee Nederland een verdrag ter voorkoming van dubbele belasting heeft gesloten afkomstige winst, die in overeenstemming met het ter zake in het desbetreffende verdrag bepaalde in Nederland van belastingheffing is vrijgesteld en in de andere staat, naast de belasting die over die winst is geheven, is onderworpen aan een aanvullende belasting van ten minste 5 percent.”

4.7

De wetgever overwoog bij invoering van de dooruitdelingsfaciliteit dat in het buitenland ingehouden bronbelasting een (extra) kostenpost vormt doordat deze niet verrekenbaar is door toepassing van de (op zichzelf gunstige) deelnemingsvrijstelling. Door een tegemoetkoming in deze kosten te verstrekken en zo de belastingdruk te verzachten, bedoelt de dooruitdelingsfaciliteit het Nederlandse vestigingsklimaat te verbeteren. Als voorwaarde voor de tegemoetkoming geldt volgens de wetsgeschiedenis dat op het ontvangen deelnemingsdividend een bronbelasting van ten minste 5% mag worden ingehouden en ook feitelijk is ingehouden:

“1. Inleiding

(…) Met het voorstel wordt bereikt dat de belastingdruk op deelnemingsdividenden die onder inhouding van bronbelasting worden ontvangen uit verdragslanden wordt verzacht bij dooruitdeling van deze dividenden.

2 Fiscale behandeling van buitenlandse deelnemingsdividenden

In verdragsrelaties alsmede in relatie tot ontwikkelingslanden onder het Besluit voorkoming dubbele belasting 1989 staat Nederland toe dat de in het buitenland ingehouden bronbelasting op dividenden welke worden uitgekeerd aan een Nederlandse gerechtigde, wordt verrekend met de aan deze dividenden toe te rekenen Nederlandse belasting. De dividenden die een Nederlandse vennootschap van een buitenlandse deelneming ontvangt, worden op grond van de deelnemingsvrijstelling in Nederland echter niet belast. In dat geval is er derhalve geen ruimte om de in het buitenland ingehouden bronbelasting te verrekenen. De buitenlandse bronbelasting vormt in die gevallen voor het bedrijfsleven dan ook steeds voor het volle bedrag een kostenpost. Dit gevolg is inherent aan de op zichzelf gunstige deelnemingsvrijstelling.

(…)

De dividendstromen waarin de niet verrekenbare bronbelasting een extra kostenpost betekent, zijn aanzienlijk in omvang.

(…)

De kosten van de niet-verrekenbare buitenlandse bronbelasting verzwaren de belastingdruk voor het in Nederland gevestigde bedrijfsleven. Dit betreft in het bijzonder hoofdkantoren en houdstermaatschappijen van internationale ondernemingen. Potentiële investeerders zullen bij de keuze van een vestigingsplaats deze kosten als een nadeel van een eventuele vestiging in Nederland ervaren. Teneinde tot verbetering van het Nederlandse vestigingsklimaat te komen acht ik het gewenst een tegemoetkoming in deze kosten te bieden.

Ik stel daartoe voor een gedeeltelijke verrekening toe te staan van de in het buitenland ingehouden bronbelasting. Omdat er voor de onderneming die deelnemingsdividenden uit het buitenland ontvangt geen grondslag is om de ingehouden bronbelasting te verrekenen met in Nederland verschuldigde vennootschapsbelasting, stel ik voor de verrekening te laten plaatsvinden met de door de Nederlandse vennootschap bij dooruitdeling van het dividend af te dragen dividendbelasting.

Doordat de tegemoetkoming de vorm heeft van een vermindering van af te dragen dividendbelasting zonder dat de in te houden dividendbelasting een wijziging ondergaat, komt de tegemoetkoming in eerste aanleg de inhoudingsplichtige vennootschap ten goede. De druk van de niet-verrekenbare buitenlandse bronbelastingen wordt daarmee ten dele weggenomen.

(…)

3 De voorwaarden voor de tegemoetkoming

a. Herkomst van het ontvangen deelnemingsdividend

Voorwaarde voor toepassing van de faciliteit is in mijn voorstel allereerst de ontvangst van deelnemingsdividend waarop krachtens de Belastingregeling voor het Koninkrijk of bij toepassing van een verdrag ter voorkoming van dubbele belasting een bronbelasting van ten minste 5% mag worden ingehouden en ook feitelijk is ingehouden.

(…)

7 Fiscale verwerking van de tegemoetkoming

Met de faciliteit beoog ik de extra last van de bronheffing op deelnemingsdividend tegen te gaan.

(…)

8 Budgettaire en personele aspecten

De faciliteit kan worden toegepast ter zake van winstuitkeringen die afkomstig zijn uit verdragslanden en aldaar aan een bronbelasting zijn onderworpen.”

4.8

Dezelfde wetsgeschiedenis bevat enkele voorbeelden die betrekking hebben op het verband tussen het begrip ‘ingehouden’ en de toepassing van een belastingverdrag:

“3. De voorwaarden voor de tegemoetkoming

a. Herkomst van het ontvangen deelnemingsdividend

(…) De faciliteit is dus niet van toepassing op deelnemingsdividend dat afkomstig is uit een staat in relatie waarmee een belastingverdrag van toepassing is dat voorziet in een nul-tarief dan wel afkomstig is uit een staat die eenzijdig afziet van de onder verdrag toegestane heffing van bronbelasting. Ook indien de inhouding van bronbelasting achterwege is gelaten als gevolg van de toepassing van de moeder-dochter richtlijn, vindt de faciliteit geen toepassing.

(…)

c. Dividendbelasting bij dooruitdeling

(…)

Daarnaast is het mogelijk dat weliswaar dividendbelasting is ingehouden, maar dat de gerechtigde tot de opbrengst om volledige teruggaaf van de ingehouden dividendbelasting kan verzoeken. In dit verband kan onder meer worden gedacht aan de situatie waarin de gerechtigde tot de opbrengst is gevestigd in een verdragsstaat in de relatie waarmee aan het door Nederland overeengekomen nul-tarief voor dividenden uitvoering wordt gegeven via een teruggaafprocedure. Een voorbeeld hiervan is de situatie waarin een Nederlandse vennootschap opbrengsten ter beschikking stelt aan een Zwitserse moedermaatschappij. Het verdrag ter voorkoming van dubbele belasting tussen Nederland en Zwitserland van 12 november 1951 bevat voor deelnemingsdividenden een nul-tarief, maar effectuering hiervan is slechts mogelijk via een teruggaafprocedure. De faciliteit is in deze gevallen niet van toepassing.”

4.9

Uit deze passages leid ik af dat van feitelijk ingehouden bronbelasting geen sprake is indien (i) een belastingverdrag met een bronstaat voorziet in een nultarief voor dividenden of (ii) de bronstaat eenzijdig afziet van effectuering van het onder een belastingverdrag toegekende heffingsrecht. De derde genoemde situatie, vrijstelling van bronbelasting op grond van de EU Moeder-dochterrichtlijn, ligt in het verlengde van het eerstgenoemde voorbeeld. Het onder c. genoemde geval van een teruggaaf van ingehouden dividendbelasting op grond van een belastingverdrag ziet op de outbound situatie waarin de gerechtigde tot het dividend kan verzoeken om teruggaaf van ingehouden Nederlandse dividendbelasting. In dat geval is uiteindelijk immers geen dividendbelasting verschuldigd waarop de dooruitdelingsfaciliteit kan worden toegepast. Dit zegt verder weinig over de vraag wanneer buitenlandse bronbelasting ‘ingehouden’ is.

4.10

In de artikelsgewijze toelichting op art. 11(1) Wet DB is nogmaals vermeld dat bronbelasting ‘feitelijk’ moet zijn ingehouden:

“Ten tweede dient de winstuitkering in de vestigingsstaat van de dochtermaatschappij feitelijk aan een bronbelasting te zijn onderworpen. De regeling is niet van toepassing indien in de relatie met de andere staat een vrijstelling van bronbelasting voor deelnemingsdividenden geldt, of ingeval de andere staat eenzijdig van het heffen van een bronbelasting afziet.”

4.11

Ook de Raad van State hechtte in zijn wetgevingsadvies belang aan de overweging dat sprake is van een extra kostenpost. Daarnaast verzocht hij uit te leggen waarom bronheffingen op deelnemingsdividenden ‘feitelijk’ moeten zijn ingehouden, terwijl voor een branch profit tax slechts onderworpenheid volstaat:

“Hieronder zijn opgenomen het advies van de Raad van State d.d. 7 november 1994 en het nader rapport d.d. 8 november 1994, aangeboden aan de Koningin door de Staatssecretaris van Financiën. Het advies van de Raad van State is cursief afgedrukt.

(…).

1. Artikel 11 bevat de voorwaarden waaraan dient te worden voldaan voor het verkrijgen van een tegemoetkoming op af te dragen dividendbelasting. Artikel 11, eerste lid, vermeldt onder andere als voorwaarde de ontvangst van winstuitkeringen waarop krachtens de Belastingregeling voor het Koninkrijk of een verdrag ter voorkoming van dubbele belasting een bronbelasting van ten minste 5 percent is ingehouden. In de toelichting is naar het oordeel van de Raad van State onvoldoende uiteengezet om welke reden de tegemoetkoming niet wordt verleend voor dividenden afkomstig uit niet-verdragslanden, hoewel ook in die gevallen de niet-verrekenbare buitenlandse bronbelasting een extra kostenpost betekent. De toelichting dient op dit punt te worden aangevuld.

(…).

1, 2 en 4. De opmerkingen van de Raad hebben mij aanleiding gegeven de tekst van het wetsvoorstel en de memorie van toelichting in de door de Raad gesuggereerde zin aan te passen.

3. Artikel 11, vijfde lid, bepaalt dat de tegemoetkoming in de dividendbelasting tevens zal gelden indien de in het buitenland ontstane winst aldaar niet alleen de heffing van een winstbelasting heeft ondergaan, maar daarnaast tevens is onderworpen aan een aanvullende belasting van ten minste 5 percent. De laatstbedoelde eis van onderworpenheid gaat minder ver dan de eis van feitelijke heffing die voor bronheffingen wordt verwoord in artikel 11, eerste lid, 2°. Volgens het college dient in de toelichting het vorenbedoelde verschil te worden uitgelegd. Indien er onvoldoende aanleiding is om voor aanvullende belastingen te volstaan met een onderworpenheidseis, dient deze te worden gewijzigd in een eis die zich richt op feitelijke heffing.

3. De Raad merkt op dat voor de tegemoetkoming ter zake van de additionele winstbelasting (de zogenoemde «branch profit tax») de voorwaarde wordt gesteld van onderworpenheid aan een aanvullende belasting van ten minste 5 percent. Deze onderworpenheidseis gaat minder ver dan de eis van feitelijke heffing die voor bronheffingen op deelnemingsdividenden geldt. Naar aanleiding van de aanbevelingen van de Raad op dit punt, ben ik in de toelichting op dit verschil in voorwaarden ingegaan.”

4.12

De staatssecretaris reageert op dat gesignaleerde verschil dat bronbelasting ‘feitelijk’ dan wel ‘daadwerkelijk’ moet worden geheven:

“Om de tegemoetkoming in het kader van de additionele winstbelasting [branch profit tax; RAB] deelachtig te worden dient, net als bij de bronbelasting op deelnemingsdividenden, in beginsel deze additionele winstbelasting daadwerkelijk te worden geheven. Indien het andere land afziet van het heffen van de additionele winstbelasting is er geen reden voor een tegemoetkoming. Bij de bronbelasting op deelnemingsdividenden valt het tijdstip waarop de belasting wordt geheven in beginsel samen met het moment van betaling. Bij de additionele heffing is het tijdstip waarop feitelijk wordt geheven in de praktijk niet altijd eenvoudig vast te stellen. Zo is het mogelijk dat de heffing daarvan plaatsvindt in het kader van de reguliere aanslagregeling van de «gewone» winst, welke in de tijd een aantal jaren later kan liggen dan de daarop betrekking hebbende winstoverboeking. Vanwege dit verschil is uit pragmatische overwegingen gekozen voor de voorwaarde van onderworpenheid aan een additionele winstbelasting van ten minste 5 percent die in overeenstemming met het belastingverdrag mag worden geheven.”

4.13

Uit de toelichting op de hoogte en de grondslag van de tegemoetkoming lijkt de wens te kunnen worden afgeleid dat de regeling ruim van opzet moet zijn:

“Ten einde de regeling eenvoudig van uitvoering en tevens ruim van opzet te houden wordt de door de inhoudingsplichtige ter beschikking gestelde opbrengst primair geacht afkomstig te zijn uit de deelnemingsdividenden die uit het buitenland zijn ontvangen en waarop de regeling betrekking heeft.”

4.14

In de wetsgeschiedenis is meermaals ingegaan op de positie van de Britse ‘Advance Corporation Tax’ (ACT). In de Nota naar aanleiding van het Verslag (NnavV) merkt de staatssecretaris de ACT aan als een (korting op een) tax credit, die geen ingehouden bronbelasting is. In de NnavV wordt tevens het doel van de dooruitdelingsfaciliteit herhaald: deze is bedoeld als tegemoetkoming om de positie van Nederland als vestigingsland voor het internationale bedrijfsleven aantrekkelijker te maken:

“Naar aanleiding van de vraag van de leden van de fractie van D66 of de belasting die het Verenigd Koninkrijk mag heffen op grond van artikel 7, tweede lid (abusievelijk aangeduid als artikel 7, eerste lid) van de moeder-dochterrichtlijn over de zogenoemde tax credit (aangeduid als ACT) een belasting is die kwalificeert voor toepassing van het voorgestelde artikel 11, kan ik opmerken dat dit niet het geval is. Deze belasting wordt door het Verenigd Koninkrijk beschouwd als een korting op de aan de Nederlandse aandeelhouder toegekende tax credit (in wezen een gedeeltelijke teruggaaf van vennootschapsbelasting over de winst van de uitdelende vennootschap). Juist om die reden is het in het kader van de moeder-dochterrichtlijn, in voornoemde bepaling, aan het Verenigd Koninkrijk toegestaan die heffing te blijven toepassen.

(…).

Zoals in de memorie van toelichting is aangegeven, is de tegemoetkoming bedoeld om de positie van Nederland als vestigingsland voor het internationale bedrijfsleven aantrekkelijker te maken en wordt uit dien hoofde de tegemoetkoming verleend aan de in Nederland gevestigde vennootschap.”

4.15

In het wetgevingsoverleg merkt de staatssecretaris op dat de ACT weliswaar wordt ingehouden, maar dat deze geldt deze als korting op een tax credit en niet als dividendbelasting:

“Mevrouw B. M. de Vries (VVD): (…). Er blijft een vraagpunt over. Dit is ook tijdens de schriftelijke behandeling al aan de orde geweest. Ik ben naar aanleiding van uw beantwoording een aantal malen benaderd over de ACT, de "Advance Corporation Tax" die Engeland heft. Is deze ACT in overeenstemming met de moeder/dochter-richtlijn? Ik heb begrepen dat de Engelsen vinden van wel, maar is het inderdaad zo? Als de ACT op grond van het verdrag van Nederland met Engeland verrekenbaar is voor natuurlijke personen in de inkomstenbelasting en voor rechtspersonen in de vennootschapsbelasting, waarom zou je deze faciliteit dan niet van toepassing verklaren? Of gaat de staatssecretaris ervan uit dat het feit dat Engeland heft, ons geen extra geld hoeft te kosten? Dit zou een heel nuchtere benadering zijn.

(…).

Staatssecretaris Vermeend: (…). Mevrouw De Vries vroeg ook naar de ACT. In de nota is uiteengezet dat het standpunt is ingenomen dat de inhouding van het Verenigd Koninkrijk moet worden gezien als een korting op een tax credit en niet als een dividendbelasting. Dat standpunt is ook ingenomen bij de moeder/dochter-richtlijn. Je kunt er anders over denken, maar dat standpunt hebben wij toen gehuldigd en dat volgen wij nu weer. Ik wil graag aan dat standpunt vasthouden. Enige consistentie lijkt mij op haar plaats. Wij hebben toen beargumenteerd waarom wij dat standpunt innamen en dat volgen wij nu weer.”

4.16

Bij zijn introductie is art. 11 Wet DB van uitgebreid commentaar voorzien, maar de positie van een TSC is daarbij niet belicht. Voor zover auteurs al ingingen op het vereiste dat bronheffing is ‘ingehouden’, haalden zij slechts de wetsgeschiedenis aan waaruit volgt dat inhouding ‘feitelijk’ moet plaatsvinden (‎4.7-‎4.12).

Art. 12 Wet DB

4.17

In deelnemingsverhoudingen en binnen fiscale eenheid mag inhouding van dividendbelasting achterwege blijven o.g.v. de inhoudingsvrijstelling van art. 4(1) Wet DB. Als dat gebeurt, verhindert dat toepassing van de dooruitdelingsfaciliteit, aangezien die in art. 11(2) Wet DB is gekoppeld aan de opbrengst waarop dividendbelasting is ingehouden. Daarom bevat art. 12 Wet DB een aanvullende regeling, die als volgt luidt:

“1. Indien de inhoudingsplichtige winstuitkeringen heeft ontvangen die zouden kunnen leiden tot een vermindering op de voet van artikel 11, mag hij in afwijking van artikel 4, eerste en vijfde lid, tot een bedrag ter grootte van die vermindering afzien van het achterwege laten van inhouding van de belasting. De ingevolge de eerste zin ingehouden belasting hoeft, in afwijking van artikel 7, vierde lid, niet op aangifte te worden afgedragen.

2. De inhoudingsplichtige die op de voet van het eerste lid afziet van het achterwege laten van inhouding van belasting, is verplicht aangifte te doen van de ingehouden belasting.

3. Opbrengsten met betrekking tot welke op de voet van het eerste lid belasting is ingehouden, worden voor de gerechtigde tot die opbrengsten gelijkgesteld met winstuitkeringen die voldoen aan de voorwaarden voor een vermindering op de voet van artikel 11.”

4.18

Het eerste lid maakt in binnenlandse deelnemings- en fiscale eenheidsverhoudingen beperkte inhouding mogelijk, namelijk voor zover ontvangen winstuitkeringen op een hoger niveau in de aandeelhoudersstructuur “zouden kunnen leiden” tot toepassing van de dooruitdelingsfaciliteit van art. 11 Wet DB. Het derde lid van art. 12 Wet DB stelt de opbrengst waarop art. 12(1) Wet DB is toegepast voor de opbrengstgerechtigde gelijk aan een winstuitkering die voldoet aan de voorwaarden van art. 11(1) Wet DB. Zo maakt het de dooruitdelingsfaciliteit in deelnemingsverhoudingen en binnen fiscale eenheid overdraagbaar aan de (moeder)vennootschap die uiteindelijk de dooruitdelingsfaciliteit wil toepassen.

4.19

De faciliteit van art. 12 Wet DB is in de wetsgeschiedenis als volgt toegelicht:

“In het voorgaande heb ik aangegeven dat de faciliteit niet geldt indien bij de uitdeling door de inhoudingsplichtige de inhouding van dividendbelasting achterwege blijft. Een strikte toepassing van dit uitgangspunt zou meebrengen dat de faciliteit ook niet benut zou kunnen worden door een Nederlandse dochtermaatschappij die de uit het buitenland ontvangen deelnemingsdividenden zonder inhouding van dividendbelasting dooruitdeelt aan haar Nederlandse moedermaatschappij. Artikel 4, tweede lid, van de Wet op de dividendbelasting 1965 biedt immers de mogelijkheid om de inhouding van belasting achterwege te laten indien een dochtermaatschappij opbrengsten ter beschikking stelt aan haar moedermaatschappij. Vaak zal de ontvangende moedermaatschappij de opbrengst op haar beurt echter weer ter beschikking stellen aan de uiteindelijke gerechtigden onder inhouding van dividendbelasting.

Ook in deze situaties biedt mijn voorstel de mogelijkheid om te komen tot verzachting van de niet-verrekenbare kosten. De inhoudingsplichtige dochtermaatschappij kan de opbrengst aan haar moedermaatschappij ter beschikking stellen onder inhouding van 3% dividendbelasting. De dochtermaatschappij behoeft daarna deze belasting evenwel niet af te dragen, zodat het voordeel van de faciliteit bij haar achterblijft. Als gevolg van de inhouding door de dochtermaatschappij ontvangt de moedermaatschappij netto een lagere opbrengst dan voorheen, maar de gehele opbrengst (met inbegrip van de door de dochtermaatschappij ingehouden dividendbelasting) wordt gelijkgesteld met een uit het buitenland ontvangen winstuitkering die vatbaar is voor toepassing van de faciliteit. De moedermaatschappij kan als gevolg daarvan recht doen gelden op een vermindering van de door haar af te dragen dividendbelasting, zodat zij per saldo geen nadeel ondervindt. Vanzelfsprekend heeft toepassing van de faciliteit door de dochtermaatschappij slechts zin, indien de moedermaatschappij haar aanspraak op een vermindering te gelde kan maken; dat wil zeggen ingeval de dooruitdeling door de moedermaatschappij plaatsvindt onder inhouding van Nederlandse dividendbelasting. Is dit niet het geval dan kan de dochtermaatschappij – evenals nu het geval is – volledig afzien van de inhouding van dividendbelasting.”

4.20

En verder:

“Op de voet van artikel 4, tweede lid, van de Wet op de dividendbelasting 1965 mag inhouding van dividendbelasting in deelnemingsverhoudingen achterwege blijven. Deze bepaling zou er toe leiden, dat de faciliteit niet van toepassing zou zijn ingeval een door een dochtermaatschappij ontvangen winstuitkering zonder inhouding ter beschikking zou worden gesteld aan een of meer vennootschappen voor wie de aandelen of winstbewijzen in de dochtermaatschappij een deelneming vormen als bedoeld in artikel 13 van de Wet op de vennootschapsbelasting 1969. Voorwaarde voor toepassing van de faciliteit is immers de inhouding van dividendbelasting. Om hiervoor een oplossing te creëren is artikel 12 opgenomen. Daarin is bepaald dat de inhoudingsplichtige die aanspraak wenst te maken op toepassing van de faciliteit af kan zien van het achterwege laten van inhouding van dividendbelasting; met andere woorden hij mag wel dividendbelasting inhouden en wel tot het niveau dat nodig is voor effectuering van de vermindering. Bij de deelnemende vennootschap wordt de opbrengst ingevolge het derde lid van artikel 12 gelijkgesteld met een winstuitkering als bedoeld in artikel 11. Dit heeft tot gevolg dat ook deze vennootschap op haar beurt de faciliteit kan toepassen. [Volgt een cijfervoorbeeld; RAB]

Toepassing van de faciliteit in deelnemingssituaties zal tot gevolg hebben dat over de aan de moedermaatschappij ter beschikking gestelde opbrengst dividendbelasting wordt ingehouden. Omdat de dochtermaatschappij de ingehouden dividendbelasting niet behoeft af te dragen, bestaat er in beginsel geen verplichting tot het doen van aangifte. Om controle door de belastingdienst op een juiste toepassing van de faciliteit mogelijk te maken, wordt in het tweede lid van artikel 12 aan toepassing van de faciliteit in deelnemingssituaties de voorwaarde verbonden dat de dochtermaatschappij aangifte doet van de ingehouden dividendbelasting.”

4.21

Een overdracht van verminderingscapaciteit aan de moedermaatschappij is ook in de onderhavige zaak aan de orde. De regeling van art. 12(1) Wet DB is toegepast door achtereenvolgens [A] en [C] NL ter zake van de dooruitdeling van de dividenden ontvangen van [B]. Beide inhoudingsplichtigen hebben afgezien van het achterwege laten van inhouding, en dus dividendbelasting ingehouden, ter zake van ontvangen winstuitkeringen die “zouden kunnen leiden” tot een vermindering op de voet van art. 11 Wet DB bij belanghebbende. De dooruitgedeelde dividenden waarop [A] respectievelijk [C] NL dividendbelasting hebben ingehouden, worden op grond van art. 12(3) Wet DB voor de gerechtigde, d.w.z. belanghebbende, gelijkgesteld met winstuitkeringen die voldoen aan de voorwaarden voor de dooruitdelingsfaciliteit van art. 11 Wet DB. Omdat het geschil in cassatie zich beperkt tot de vraag of een TSC kwalificeert als ‘ingehouden’ bronbelasting voor toepassing van art. 11(1)(2°) Wet DB, laat ik art. 12 Wet DB hierna buiten beschouwing.

Art. 11a Wet DB

4.22

Art. 11a Wet DB bevat een afdrachtvermindering voor fbi’s die (thans en in het geschiljaar) net als art. 11 Wet DB vereist dat bronbelasting is ‘ingehouden’. Daarnaast spreekt het tweede lid van een buitenlandse bronheffing die op de opbrengst drukt:

“1. Een inhoudingsplichtige die voor de heffing van de vennootschapsbelasting is aangemerkt als beleggingsinstelling als bedoeld in artikel 28 van de Wet op de vennootschapsbelasting 1969 mag op de ingevolge artikel 7, vierde lid, op aangifte af te dragen belasting een vermindering toepassen wegens ten laste van hem ingehouden dividendbelasting en buitenlandse bronheffing.

2. De in het eerste lid bedoelde vermindering is gelijk aan het gezamenlijke bedrag van de ten laste van de inhoudingsplichtige ingehouden dividendbelasting en buiten Nederland ingehouden en drukkende belastingen aan de bron op de opbrengsten van aandelen, winstbewijzen, kapitaalverstrekkingen en geldleningen, voor zover deze dividendbelasting en buitenlandse bronheffingen zijn ingehouden op een tijdstip dat de inhoudingsplichtige is aangemerkt als beleggingsinstelling als bedoeld in het eerste lid en deze belastingen nog niet eerder in mindering zijn gekomen. Een buitenlandse bronheffing wordt daarbij in aanmerking genomen tot een maximum van 15% van de opbrengst waarop zij drukt, en vervolgens verminderd met het bedrag waarvoor uiteindelijke gerechtigden die een belang hebben in de inhoudingsplichtige, bij dooruitdeling van de opbrengst waarop de bronheffing betrekking heeft, op grond van artikel 10, de Belastingregeling voor het Koninkrijk, de Belastingregeling voor het land Nederland dan wel een verdrag ter voorkoming van dubbele belasting recht zouden hebben op een vermindering of teruggaaf van dividendbelasting. De eerste volzin is slechts van toepassing op belasting naar opbrengsten met betrekking waartoe de inhoudingsplichtige de uiteindelijk gerechtigde is; artikel 4, zevende lid, is van overeenkomstige toepassing.

3. Indien de inhoudingsplichtige als dochtermaatschappij deel uitmaakt van een fiscale eenheid in de zin van artikel 15, eerste lid, van de Wet op de vennootschapsbelasting 1969 worden de ten laste van haar ingehouden dividendbelasting en buitenlandse bronheffingen voor de toepassing van de vermindering op de voet van het eerste lid toegerekend aan de moedermaatschappij van die fiscale eenheid. Ingeval vóór het tot stand komen van die fiscale eenheid ten laste van de inhoudingsplichtige dividendbelasting en buitenlandse bronheffingen zijn ingehouden die nog niet op de voet van het eerste lid tot een vermindering hebben geleid, worden zij toegerekend aan de moedermaatschappij. Bij een verbreking van de fiscale eenheid blijven dividendbelasting en buitenlandse bronheffingen die nog niet op de voet van het eerste lid tot een vermindering hebben geleid, achter bij de moedermaatschappij.”

4.23

Ook de toelichting op art. 11a Wet DB spreekt van een bronheffing die op de inhoudingsplichtige fbi drukt. Het gaat om de bronheffing die resteert na verdragstoepassing, zodat niet méér voor vermindering in aanmerking komt dan op basis van het verdrag is verschuldigd:

“De in artikel 11a van de Wet op de dividendbelasting 1965 voorgestelde afdrachtvermindering houdt in dat de beleggingsinstelling op de af te dragen dividendbelasting een vermindering kan toepassen ter grootte van de dividend- en bronheffing die ten laste van haar is ingehouden. Met betrekking tot de vermindering als gevolg van ingehouden buitenlandse bronheffing geldt als voorwaarde dat die bronheffing op de inhoudingsplichtige moet drukken. Daarmee wordt bereikt dat slechts de bronheffing na toepassing van het recht op vermindering of teruggaaf ingevolge de Belastingregeling voor het Koninkrijk of een door Nederland gesloten verdrag ter voorkoming van dubbele belasting, voor vermindering in aanmerking komt.”

4.24

In de totstandkomingsgeschiedenis van art. 11a Wet DB heeft de staatssecretaris desgevraagd expliciet bevestigd dat een TSC kwalificeert als ‘ingehouden’ buitenlandse bronbelasting, echter zonder nadere toelichting:

“De NOB verzoekt te bevestigen dat de goedkeuring van onderdeel 5 van het Besluit van 22 december 2006[1] eveneens van kracht blijft voor de toepassing van «... een ingehouden en drukkende belasting aan de bron ...» zoals verwoord in artikel 11a, tweede lid, van de Wet op de dividend belasting 1965. Voorts verzoekt de NOB te bevestigen dat een tax sparing credit zoals die in bepaalde verdragen is opgenomen, eveneens wordt aangemerkt als ingehouden buitenlandse bronbelasting. Beide punten kunnen worden bevestigd.

[1] Nr. IFZ2006/1016M.”

4.25

Volgens Brandsma doet deze bevestiging dat mag worden uitgegaan van fictief ingehouden bronbelasting recht aan de stimuleringsgedachte achter de TSC die met de andere staat is overeengekomen.

4.26

Voor het begrip van doel en strekking van art. 11a Wet DB is enige historische achtergrond op zijn plaats. Tot 1 januari 2008 kon een fbi een tegemoetkoming voor ingehouden buitenlandse bronbelasting krijgen ingevolge het destijds geldende art. 28(1)(b) van de Wet op de vennootschapsbelasting 1969 (Wet Vpb) jo. art. 6 BBI. De verenigbaarheid van deze tegemoetkoming met het Unierecht was onderwerp van geschil in de zaak Orange European Smallcap Fund en mede daarom werd besloten de destijds geldende regeling ‘om te zetten’ in de afdrachtvermindering. Een tweede oorzaak voor die omzetting was dat vanaf 1 augustus 2007 bepaalde niet-ingezeten vennootschappen met een Nederlandse vaste inrichting als fbi konden kwalificeren, waardoor zij teruggaaf van Nederlandse dividendbelasting en bronbelasting konden krijgen, terwijl zij zelf niet inhoudingsplichtig waren voor de Nederlandse dividendbelasting. Dat zou leiden tot een budgettaire derving en het voorkomen van die derving lijkt het hoofddoel van art. 11a Wet DB sec:

“6. Dividendbelasting

6.1.

Omzetting teruggaafregeling in afdrachtvermindering

Een inhoudingsplichtige die voor de vennootschapsbelasting als fiscale beleggingsinstelling is aangemerkt, is voor die belasting onderworpen aan een nultarief. Één van de voorwaarden om voor dat tarief in aanmerking te komen, is dat de beleggingsinstelling haar winst (bijvoorbeeld dividend, rente en huur) binnen acht maanden na afloop van het boekjaar als dividend uitkeert aan haar aandeelhouders. Op die uitkering moet Nederlandse dividendbelasting worden ingehouden, zodat heffing over de winst van de beleggingsinstelling is gewaarborgd.

Een beleggingsinstelling die dividend ontvangt op haar belegging in een Nederlandse vennootschap, kan de Nederlandse dividendbelasting die ten laste van haar is ingehouden, verrekenen met de door haar verschuldigde vennootschapsbelasting. In verband met het nultarief is de door de beleggingsinstelling verschuldigde vennootschapsbelasting nihil, waardoor de aanslag feitelijk resulteert in een teruggaaf van de ten laste van de instelling ingehouden dividendbelasting. De aanslag vennootschapsbelasting kan worden vastgesteld tot drie jaren na afloop van het boekjaar, terwijl de beleggingsinstelling al binnen acht maanden na afloop van het boekjaar aan haar uitdelingsverplichting moet voldoen. Daarom bestaat voor een beleggingsinstelling de mogelijkheid om de dividendbelasting die ten laste van haar is ingehouden, al op een eerder tijdstip terug te vorderen.

Per 1 augustus 2007 kunnen ook in het buitenland gevestigde vennootschappen met een Nederlandse vaste inrichting, onder voorwaarden, als beleggingsinstelling worden aangemerkt. Dat heeft tot gevolg dat dergelijke buitenlandse vennootschappen ongelimiteerd recht krijgen op teruggaaf van Nederlandse dividendbelasting. Hierdoor gaat feitelijk een Nederlandse belastingclaim op Nederlandse bronnen verloren. Bij de beleggingsinstelling wordt namelijk vanwege het nultarief geen vennootschapsbelasting geheven over de winst van de vaste inrichting. Daarnaast kan geen Nederlandse dividendbelasting worden geheven bij uitdeling, omdat de beleggingsinstelling niet in Nederland is gevestigd.

Om de budgettaire impact hiervan te beperken, wordt de huidige teruggaafregeling omgezet in een afdrachtvermindering binnen de dividendbelasting. Deze afdrachtvermindering houdt in dat de beleggingsinstelling op de door haar af te dragen dividendbelasting een vermindering mag toepassen ter grootte van de dividendbelasting die ten laste van haar is ingehouden. Om geen onderscheid te maken met ten laste van de fiscale beleggingsinstelling ingehouden en drukkende buitenlandse bronbelasting, zal ook deze volledig in aanmerking kunnen worden genomen bij de berekening van de afdrachtvermindering. De huidige regeling inzake tegemoetkoming voor buitenlandse bronheffingen kan daarmee komen te vervallen. Daarmee wordt tevens de aanleiding voor de procedure voor het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen in de zaak C-194/06 (Orange European Smallcap Fund) weggenomen.

De vervanging van de teruggaafregeling door een afdrachtvermindering leidt tot een structurele belastingderving van circa € 5 miljoen per jaar. Met die vervanging wordt een grotere derving in de toekomst voorkomen.”

4.27

Naast het voornoemde budgettaire doel moet naar mijn mening worden aangenomen dat art. 11a Wet DB het doel van de oorspronkelijke tegemoetkoming van art. 28 Wet Vpb jo. art. 6 BBI voortzet. Dat doel is, blijkens de toelichting op de voorloper van eerstgenoemd artikel, het aanhouden van beleggingen via een fbi fiscaal niet nadeliger te behandelen dan het aanhouden van die belegging door een natuurlijk persoon:

“Artikel 27. Wij behouden Ons voor bij algemene maatregel van bestuur:

(…)

c. regelen te geven ten aanzien van binnen het Rijk wonende of gevestigde houders van aandelen en bewijzen van deelgerechtigdheid in beleggingsinstellingen met betrekking tot verrekening van niet binnen het Rijk bij wijze van inhouding geheven belasting op door die instellingen ontvangen dividenden en andere opbrengsten;

(…).

Toelichting op de onderdelen

(…)

Het bepaalde onder letter c van artikel 27 opent de mogelijkheid beleggingen door Nederlandse beleggers in buitenlandse aandelen door tussenkomst van een beleggingsinstelling - wat de in het buitenland toegepaste bronheffing betreft - fiscaal niet nadeliger te behandelen dan rechtstreekse beleggingen in zodanige aandelen. Immers in de nieuwe dan wel herziene verdragen ter vermijding van dubbele belasting komt als regel de bepaling voor dat de in een der Staten woonachtige genieter van dividenden uit de andere Staat aanspraak heeft op verrekening van de door laatstbedoelde Staat op de dividenden ingehouden belasting met de inkomsten- of vennootschapsbelasting van de woonstaat over datzelfde dividend. Ten aanzien van Nederlandse beleggingsinstellingen zal deze verrekeningsmogelijkheid evenwel geen effect hebben, daar de instellingen, zoals reeds is aangegeven in de hoofdlijnen van het regime, geen vennootschapsbelasting verschuldigd zullen worden. Met betrekking tot dit verschijnsel, dat zich ook thans reeds voordoet ten aanzien van beleggingsmaatschappijen, heeft de ambtsvoorganger van de tweede ondergetekende bij de behandeling van het ontwerp van Wet op de dividendbelasting 1960 (Handelingen Tweede Kamer, Zitting 1965-1966, blz. 751, linker kolom) de toezegging gedaan deze zaak nader in beschouwing te nemen. Als gevolg van dit verschijnsel zal immers een Nederlandse aandeelhouder bij rechtstreekse belegging in buitenlandse aandelen wel, en bij belegging door tussenkomst van een beleggingsinstelling geen verrekening genieten van de door het buitenland toegepaste bronheffing.

De ondergetekenden hebben dan ook een regeling op het oog waarbij billijkheidshalve voor Nederlandse houders van aandelen en bewijzen van deelgerechtigdheid in een beleggingsinstelling de mogelijkheid tot verrekening wordt geopend van de ten laste van de instelling geheven bronheffing als ware de door die instelling uit het buitenland ontvangen dividenden - en ook eventueel andere opbrengsten - rechtstreeks door hen zelf ontvangen.”

4.28

Hoewel er geen formele of directe relatie tussen art. 11 en art. 11a Wet DB bestaat, wordt in de literatuur aangenomen dat art. 11 Wet DB als voorbeeld heeft gediend voor art. 11a Wet DB.

Het Verdrag en de TSC

4.29

De verdeling van heffingsbevoegdheid met betrekking tot dividenden is neergelegd in art. 10 Verdrag, dat – voor zover relevant – als volgt luidt:

“1. Dividenden betaald door een lichaam dat inwoner is van een Overeenkomstsluitende Staat aan een inwoner van de andere Overeenkomstsluitende Staat, mogen in die andere Staat worden belast.

2. Deze dividenden mogen echter ook in de Overeenkomstsluitende Staat waarvan het lichaam dat de dividenden betaalt inwoner is, overeenkomstig de wetgeving van die Staat worden belast, maar indien de genieter de uiteindelijk gerechtigde tot de dividenden is, mag de aldus geheven belasting 15 percent van het brutobedrag van de dividenden niet overschrijden.

Dit lid laat onverlet de belastingheffing van het lichaam ter zake van de winst waaruit de dividenden worden betaald.

(…)”

4.30

Art. 23 Verdrag regelt de vermijding van dubbele belasting. Daartoe bepaalt het derde lid, waarin de verrekeningsmethode is neergelegd, dat Nederland een aftrek verleent op bepaalde typen inkomsten die in de Nederlandse grondslag zijn begrepen, maar die in Brazilië mogen worden belast, zoals dividenden. De aftrek is gelijk aan de in Brazilië betaalde belasting (de zogenoemde eerste limiet), maar bedraagt niet meer dan de vermindering die volgens de Nederlandse wetgeving (d.w.z. het Besluit voorkoming dubbele belasting 2001; Bvdb) voor de desbetreffende inkomensbestanddelen zou worden verleend (de zogenoemde tweede limiet). Het vierde lid, onder a, bevat de TSC voor dividenden; bij fictie wordt de in Brazilië betaalde belasting geacht 25% (voor deelnemingsdividenden) of 20% (in alle andere gevallen) te bedragen:

“1. Nederland is bevoegd bij het heffen van belasting van zijn inwoners in de grondslag waarnaar de belasting wordt geheven, de bestanddelen van het inkomen te begrijpen die overeenkomstig de bepalingen van deze Overeenkomst in Brazilië mogen worden belast.

2. Indien echter een inwoner van Nederland bestanddelen van het inkomen verkrijgt die volgens artikel 6, artikel 7, artikel 10, vierde lid, artikel 11, vijfde lid, artikel 12, vierde lid, artikel 13, eerste en tweede lid, artikel 14, artikel 15, artikel 16 en artikel 19 van deze Overeenkomst in Brazilië mogen worden belast en die in de in het eerste lid bedoelde grondslag zijn begrepen, stelt Nederland, onder voorbehoud van de bepalingen betreffende de wijze van toepassing, waaronder begrepen de bepalingen betreffende de verliescompensatie, in zijn eenzijdige voorschriften tot het vermijden van dubbele belasting, die bestanddelen vrij van belasting overeenkomstig de hiervoor genoemde bepalingen van deze Overeenkomst.

3. Nederland verleent voorts een aftrek op de aldus berekende Nederlandse belasting voor die bestanddelen van het inkomen die volgens artikel 10, tweede lid, artikel 11, tweede lid, artikel 12, tweede lid, artikel 13, derde lid, artikel 17, artikel 18, eerste lid, en artikel 22 van deze Overeenkomst in Brazilië mogen worden belast, in zoverre deze bestanddelen in de in het eerste lid bedoelde grondslag zijn begrepen. Het bedrag van deze aftrek is gelijk aan de in Brazilië over deze bestanddelen van het inkomen betaalde belasting, maar bedraagt niet meer dan het bedrag van de vermindering die zou zijn verleend indien de aldus in het inkomen begrepen bestanddelen van het inkomen de enige bestanddelen van het inkomen zouden zijn geweest die uit hoofde van de bepalingen in de Nederlandse wetgeving tot het vermijden van dubbele belasting van Nederlandse belasting zijn vrijgesteld.

4. Voor de toepassing van het derde lid wordt de in Brazilië betaalde belasting geacht te bedragen:

a. met betrekking tot dividenden als bedoeld in artikel 10, tweede lid, 25 percent van die dividenden indien zij worden betaald aan een Nederlands lichaam dat ten minste 10 percent van het stemgerechtigde kapitaal in het Braziliaanse lichaam bezit, en 20 percent in alle andere gevallen,

(…)”

4.31

Een gezamenlijke artikelsgewijze toelichting op het Verdrag ontbreekt. In de eenzijdige (Nederlandse) toelichtende nota bij het Verdrag is over de TSC slechts het volgende opgemerkt:

“In het vierde lid is een voorziening opgenomen, die erop ziet dat Nederland voor portfolio-dividenden, interest en royalty’s een verrekening zal toestaan naar percentages die liggen boven de overeengekomen bronheffingspercentages. Het voor deelnemingsdividend opgenomen verrekeningspercentage heeft geen betekenis, zulks vanwege het feit dat deelnemingsdividenden geen deel uitmaken van de grondslag waarnaar de vennootschapsbelasting wordt geheven.”

4.32

Een TSC is bedoeld om grensoverschrijdende investeringen vanuit Nederland te stimuleren door een hogere verrekening van buitenlandse bronbelasting toe te staan dan de daadwerkelijk geheven bronbelasting. De TSC komt tot uitdrukking in de eerste limiet; de tweede limiet blijft ongewijzigd. Om nog iets meer context te schetsen, wijs ik op de Notitie fiscaal verdragsbeleid 2011 waarin de werking van een TSC wordt toegelicht, vergezeld van enkele kritische opmerkingen over het opnemen van TSC’s in belastingverdragen:

“Als variant op de reguliere verrekeningsmethode voorziet de zogenaamde tax sparing credit-methode in een verrekening van bronbelasting naar het tarief dat de bronstaat op grond van het verdrag zou mogen inhouden ongeacht het daadwerkelijke in de bronstaat ingehouden bedrag. In hoeverre de bronstaat van dat recht daadwerkelijk gebruikmaakt is dan niet relevant. De gedachte hierachter is dat zonder een dergelijke regeling stimulerende maatregelen in de bronstaat in de vorm van verlaging van bronheffingen zoals ‘tax holidays’ weinig (positief) economisch effect sorteren. Immers, dit belastingvoordeel zou in de woonstaat tenietgedaan worden door de additionele heffing aldaar. Er zijn echter belastingplichtigen die misbruik hebben gemaakt van dergelijke tax sparing credits in bestaande Nederlandse verdragen, zodat Nederland terughoudend is geworden met het overeenkomen van deze tax sparing credits. Bovendien bestaat in internationaal verband grote scepsis over het nut van stimulerende maatregelen in bronstaten in de vorm van bijvoorbeeld ‘tax holidays’. Uit een onderzoek van de OESO uit 1998 volgde dan ook de aanbeveling dat de grootste terughoudendheid moest worden betracht bij het opnemen van tax sparing credits in belastingverdragen.[67]

Nederland wenst in de toekomst niet akkoord te gaan met het opnemen van een tax sparing credit, gezien de bestaande twijfels over het economische nut en de gerede kans op misbruik.

In het verlengde hiervan spant Nederland zich in om tax sparing credit-clausules in bestaande Nederlandse belastingverdragen te beëindigen, zoals recent is geschied in de relatie tot Tunesië.[68]

[67] OESO, Is there a need to re-evaluate tax sparing?, Parijs: OESO 1998.

[68] Trb. 2010, 222.”

4.33

Het OESO-commentaar bevat sinds 2000 een algemene toelichting op het fenomeen ‘tax sparing’. Het commentaar vermeldt dat een TSC bedoelt buitenlandse investeringen te stimuleren, maar het betwijfelt diens doeltreffendheid:

“72. Some States grant different kinds of tax incentives to foreign investors for the purpose of attracting foreign investment. When the State of residence of a foreign investor applies the credit method, the benefit of the incentive granted by a State of source may be reduced to the extent that the State of residence, when taxing income that has benefited from the incentive, will allow a deduction only for the tax actually paid in the State of source. Similarly, if the State of residence applies the exemption method but subject the application of that method to a certain level of taxation by the State of source, the granting of a tax reduction by the State of source may have the effect of denying the investor the application of the exemption method in his State of residence.

73. To avoid any such effect in the State of residence, some States that have adopted tax incentive programmes wish to include provisions, usually referred to as “tax sparing” provisions, in their conventions. The purpose of these provisions is to allow non-residents to obtain a foreign tax credit for the taxes that have been “spared” under the incentive programme of the source State or to ensure that these taxes will be taken into account for the purposes of applying certain conditions that may be attached to exemption systems.

74. Tax sparing provisions constitute a departure from the provisions of Articles 23 A and 23 B. Tax sparing provisions may take different forms, as for example:

a) the State of residence will allow as a deduction the amount of tax which the State of source could have imposed in accordance with its general legislation or such amount as limited by the Convention (e.g. limitations of rates provided for dividends and interest in Articles 10 and 11) even if the State of source has waived all or part of that tax under special provisions for the promotion of its economic development;

b) as a counterpart for the tax reduction by the State of source, the State of residence agrees to allow a deduction against its own tax of an amount (in part fictitious) fixed at a higher rate;

c) the State of residence exempts the income which has benefited from tax incentives in the State of source.

75. A 1998 report by the Committee of Fiscal Affairs, entitled “Tax Sparing: a Reconsideration”,[1] analyses the tax policy considerations that underlie tax sparing provisions as well as their drafting. The report identifies a number of concerns that put into question the overall usefulness of the granting of tax sparing relief. These concerns relate in particular to:

- the potential for abuse offered by tax sparing;

- the effectiveness of tax sparing as an instrument of foreign aid to promote economic development of the source country; and

- general concerns with the way in which tax sparing may encourage States to use tax incentives.

76. Experience has shown that tax sparing is very vulnerable to taxpayer abuse, which can be very costly in terms of lost revenue to both the State of residence and the State of source. This kind of abuse is difficult to detect. In addition, even where it is detected, it is difficult for the State of residence to react quickly against such abuse. The process of removing or modifying existing tax sparing provisions to prevent such abuses is often slow and cumbersome.

77. Furthermore, tax sparing is not necessarily an effective tool to promote economic development. A reduction or elimination of the benefit of the tax incentive by the State of residence will, in most cases, only occur to the extent that profits are repatriated. By promoting the repatriation of profits, tax sparing may therefore provide an inherent incentive to foreign investors to engage in short-term investment projects and a disincentive to operate in the source State on a long-term basis. Also, foreign tax credit systems are usually designed in a way that allows a foreign investor, in computing its foreign tax credit, to offset to some extent the reduction of taxes resulting from a particular tax incentive with the higher taxes paid in that or other country so that, ultimately, no additional taxes are levied by the State of residence as a result of the tax incentive.

[1] Reproduced in Volume II at page R(14)-1.”

4.34

Dit commentaar is van beperkt belang voor de onderhavige zaak, alleen al omdat de voorkomingsbepaling van het Verdrag afwijkt van de ‘template’ van art. 23 A en B OESO-Modelverdrag en het aangehaalde commentaar dateert van na het sluiten van het Verdrag. Het biedt verder ook geen gezichtspunten die voor het voorliggende geschil van belang kunnen zijn.

5 Beleid en kennisgroepstandpunten

5.1

De Kennisgroep dividendbelasting en bronbelasting van de Belastingdienst meent dat een TSC voor toepassing van de dooruitdelingsfaciliteit niet kan worden aangemerkt als op een winstuitkering ingehouden bronbelasting in de zin van art. 11(1)(2°) Wet DB, omdat daarvoor als voorwaarde geldt dat de bronbelasting feitelijk is ingehouden:

“Aanleiding

Een vennootschap ontvangt een dividend van een buitenlandse deelneming. De bronstaat houdt hierop geen bronbelasting in en het dividend valt voor de heffing van vennootschapsbelasting bij de vennootschap onder de deelnemingsvrijstelling.

In het van toepassing zijnde belastingverdrag is een tax sparing credit (hierna: TSC) opgenomen. Ingevolge deze bepaling wordt bij fictie verondersteld dat in de bronstaat belasting is ingehouden c.q. betaald over uitgekeerde dividenden.

Vervolgens keert de vennootschap zelf dividend uit.

Vraag

Kan een TSC uit een belastingverdrag voor toepassing van de dooruitdelingsfaciliteit worden aangemerkt als op een winstuitkering ingehouden bronbelasting in de zin van artikel 11, eerste lid, onderdeel 2, van de Wet op de dividendbelasting 1965 (hierna: Wet DB 1965)?

Antwoord

Nee, de dooruitdelingsfaciliteit is alleen van toepassing op ontvangen winstuitkeringen waarop daadwerkelijk een bronbelasting van ten minste 5% is ingehouden. In het geval van een TSC wordt een bronheffing verrekend die niet feitelijk is geheven of wordt er een hogere bronheffing verrekend dan feitelijk is geheven. Voor de toepassing van de dooruitdelingsfaciliteit wordt echter alleen uitgegaan van de feitelijk geheven en op de opbrengst in mindering gekomen bronbelasting. Met de TSC wordt dus geen rekening gehouden.

Beschouwing

Buitenlandse bronbelasting op deelnemingsdividenden is voor Nederlandse moedervennootschappen een last, omdat deze bronbelasting niet verrekend kan worden met de Nederlandse vennootschapsbelasting als gevolg van de deelnemingsvrijstelling. Om hieraan tegemoet te komen is in artikel 11 Wet DB 1965 een afdrachtvermindering opgenomen. De Nederlandse moedervennootschap mag, wanneer zij het ontvangen dividend dooruitdeelt, een deel van de buitenlandse bronbelasting verrekenen met de Nederlandse dividendbelasting die zij moet afdragen over de dooruitdeling.

Om voor de afdrachtvermindering in aanmerking te komen, wordt in artikel 11 Wet DB onder andere de voorwaarde gesteld dat het bronland minimaal 5% bronbelasting moet hebben ingehouden op de uitkering door de buitenlandse dochter aan de Nederlandse inhoudingsplichtige. In de MvT (Kamerstukken II 1994/95, 23 980, nr. 3, p. 3) wordt benadrukt dat het moet gaan om feitelijk ingehouden bronbelasting:

“Voorwaarde voor toepassing van de faciliteit is in mijn voorstel allereerst de ontvangst van deelnemingsdividend waarop krachtens de Belastingregeling voor het Koninkrijk of bij toepassing van een verdrag ter voorkoming van dubbele belasting een bronbelasting van ten minste 5% mag worden ingehouden en ook feitelijk is ingehouden.”

Bovendien volgt uit HR 12 juli 2013, ECLI:NL:HR:2013:55 dat de term “ingehouden” in artikel 11, eerste lid, onderdeel 2, Wet DB 1965 betekent dat door de bronstaat een belasting moet zijn geheven die in mindering is gekomen op de opbrengst. In het geval van een TSC wordt slechts bij fictie verondersteld dat er belasting is ingehouden c.q. betaald over het uitgekeerde dividend.

Uit het voorgaande kan worden afgeleid dat een TSC niet kan worden aangemerkt als op een winstuitkering ingehouden bronbelasting in de zin van artikel 11, eerste lid, onderdeel 2, Wet DB 1965 aangezien een TSC geen belasting is die feitelijk wordt ingehouden en tevens niet in mindering komt op de opbrengst.”

5.2

De Kennisgroep heeft dit standpunt blijkens de gedingstukken ingenomen naar aanleiding van de discussie tussen partijen in de onderhavige procedure. Het verrast daarom niet dat dit volledig overeenstemt met de door de Inspecteur en de Staatssecretaris in deze procedure ingenomen stellingen. Het standpunt illustreert het bredere belang van deze procedure, maar is verder niet relevant voor de beoordeling van dit geschil.

5.3

De Kennisgroep IBR Vpb & winst heeft het standpunt ingenomen dat de TSC niet kwalificeert als ‘geheven’ belasting en daarom niet in aanmerking komt voor kostenaftrek. Dat standpunt was gepubliceerd op 29 juni 2023 en is ingetrokken in verband met de inwerkingtreding van het Besluit van 13 december 2024, nr. 2024-31576, dat het volgende vermeldt (voetnoten weggelaten):

“3.6.4 Kostenaftrek niet mogelijk voor fictieve bronbelasting (tax sparing credit)

Onder bepaalde verdragen verleent Nederland verrekening voor een hoger bedrag aan bronbelasting dan feitelijk door het bronland is geheven over het desbetreffende inkomen (tax sparing credit). Een bekend voorbeeld hiervan is het verdrag met Brazilië. Wanneer een vennootschapsbelastingplichtig lichaam afziet van de mogelijkheid om een dergelijke fictieve bronheffing (tax sparing credit) te verrekenen, dan kan deze fictieve bronheffing niet als kosten ten laste van de Nederlandse belastbare winst worden gebracht als het betreffende verdrag niet voorziet in de mogelijkheid in plaats van de tax sparing credit te kiezen voor (fictieve) kostenaftrek als voorkomingsmethode. Evenmin is in deze situatie kostenaftrek mogelijk op basis van de hiervoor in paragraaf 3.6.2 opgenomen goedkeuring. Deze goedkeuring houdt in dat een belastingplichtige ook onder toepassing van een belastingverdrag kan verzoeken om kostenaftrek op grond van artikel 38 Bvdb 2001. Toepassing van artikel 38 Bvdb 2001 biedt in de hiervoor geschetste situatie geen soelaas. Deze bepaling eist voor kostenaftrek immers dat sprake is van ‘geheven belasting’. De tax sparing credit is, zoals opgemerkt, geen feitelijk geheven bronbelasting, maar een fictieve bronbelasting. Hierdoor mist de goedkeuring voor kostenaftrek toepassing.”

6 Rechtspraak inzake art. 11(1) Wet DB en doel en strekking van art. 11a Wet DB

Art. 11(1) Wet DB

6.1

In HR BNB 2013/225 lag de vraag voor of een niet door de uitkerende vennootschap ingehouden belasting kwalificeerde als een bronbelasting in de zin van art. 11(1)(2°) Wet DB. De belanghebbende in die zaak ontving (als moedermaatschappij van een fiscale eenheid) een winstuitkering van haar in het Verenigd Koninkrijk (VK) gevestigde dochtermaatschappij. Het VK verleende belanghebbende ter zake van die uitkering een tax credit in de zin van art. 10(3)(c) van het voormalige Belastingverdrag Nederland-Verenigd Koninkrijk van 7 november 1980 (Verdrag NL-VK). Het VK hief daarnaast 5% ‘income tax’ over het totaal van de uitkering en de tax credit. Door verrekening van de ‘income tax’ met de tax credit resteerde een voor belanghebbende positief saldo, wat door het VK aan haar werd uitbetaald; aldus is feitelijk geen belasting ingehouden door de Britse dochtermaatschappij. Belanghebbende heeft de ontvangen winstuitkering vervolgens tijdig dooruitgedeeld met toepassing van art. 11 Wet DB.

6.2

De rechtbank Haarlem oordeelde dat de 5% ‘income tax’ kwalificeert voor toepassing van art. 11(1) Wet DB. De Hoge Raad liet dat oordeel in stand. Hij oordeelde dat niet alleen een belasting die wordt geheven bij wege van inhouding en afdracht door het dividenduitkerende lichaam is aan te merken als een bronbelasting in de zin van art. 11(1)(2°) Wet DB, maar ook een belasting die door de ontvanger van het dividend wordt voldaan. De Hoge Raad zag geen aanleiding om aan ‘ingehouden’ bronbelasting een andere betekenis te geven dan dat door de bronstaat een belasting moet zijn geheven die in mindering is gekomen op de opbrengst. Het oordeel van de Rechtbank dat de tax credit niet moet worden aangemerkt als een vermindering van de bronbelasting over het ontvangen dividend kon de Hoge Raad in cassatie niet op juistheid toetsen, omdat het berust op de uitlegging van buitenlands recht; voor het overige achtte de Hoge Raad het oordeel niet onbegrijpelijk en niet onjuist. Waar het cassatiemiddel betoogde dat per saldo geen bronbelasting is ingehouden, was dat volgens de Hoge Raad niet te rijmen met de omstandigheden dat (a) ook over het bedrag van het verleende belastingkrediet ‘income tax’ moet worden geheven en (b) ingevolge het Verdrag NL-VK de ‘income tax’ en de tax credit voor de dividendontvanger als zelfstandige bestanddelen worden onderscheiden. Ten slotte faalde het middel ook waar het betoogt dat geen bronbelasting is ingehouden voor zover ‘income tax’ is berekend over de tax credit, omdat deze omstandigheid niet zou afdoen aan de toepasselijkheid van de afdrachtvermindering voor de uitkeringen die wel voldaan aan alle voorwaarden:

“3.4. Het middel bestrijdt de hiervoor in 3.3.1 en 3.3.2 weergegeven oordelen van de Rechtbank met het betoog dat de met het belastingkrediet verrekende ‘income tax’ niet kan worden aangemerkt als op de winstuitkering ingehouden bronbelasting, aangezien (a) per saldo op de uit het Verenigd Koninkrijk ontvangen winstuitkering geen bronbelasting is ingehouden, voorts (b) de verrekende ‘income tax’ door de wijze van heffing en verrekening niet is aan te merken als op de ontvangen winstuitkering ingehouden bronbelasting, (c) dat dit in ieder geval geldt voor de over het belastingkrediet berekende ‘income tax’, en ten slotte (d) in strijd met doel en strekking van de dooruitdelingsfaciliteit een tegemoetkoming is verstrekt terwijl er geen sprake is van een noodzaak om de druk van niet-verrekenbare buitenlandse bronbelasting te verzachten.

3.5.1.

Middelonderdeel b komt onder meer op tegen het oordeel van de Rechtbank dat niet slechts een belasting die wordt geheven bij wege van inhouding en afdracht door het lichaam dat het dividend uitkeert, maar ook een belasting die door de ontvanger van het dividend wordt voldaan, is aan te merken als een bronbelasting in de zin van artikel 11, lid 1, 2°, van de Wet. Het middelonderdeel faalt in zoverre, aangezien dat oordeel juist is. Daaraan doet niet af dat in de tekst van laatstbedoelde bepaling sprake is van bronbelasting die is “ingehouden”, aangezien geen aanleiding bestaat aan die bepaling een andere betekenis toe te kennen dan dat door de bronstaat een belasting moet zijn geheven die in mindering is gekomen op de opbrengst van het aandelenbelang.

3.5.2.

Het hiervoor in 3.3.2 weergegeven oordeel van de Rechtbank dat de ‘income tax’ voor de toepassing van artikel 11 van de Wet als geheven bronbelasting moet worden beschouwd omdat het belastingkrediet niet moet worden aangemerkt als een vermindering van de bronbelasting over het ter beschikking gestelde dividend, berust voor zover het die redengeving betreft mede op de uitlegging door de Rechtbank van de belastingwetgeving van het Verenigd Koninkrijk. In verband met het bepaalde in artikel 79, lid 1, aanhef en letter b, van de Wet op de rechterlijke organisatie kan het oordeel van de Rechtbank in zoverre in cassatie niet op juistheid worden getoetst. Voor het overige heeft te gelden dat de in het middel verdedigde opvatting dat per saldo op de ontvangen winstuitkering geen bronbelasting is ingehouden niet is te rijmen met de omstandigheid dat ook over het bedrag van het verleende belastingkrediet ‘income tax’ moet worden geheven en evenmin met artikel 10, lid 3, letter c, van het Verdrag, waarin is bepaald – kort weergegeven – dat een lichaam dat dividenden ontvangt en de uiteindelijk gerechtigde daartoe is, recht heeft op een belastingkrediet, alsmede op betaling van het bedrag waarmee dit belastingkrediet de door het lichaam in het Verenigd Koninkrijk verschuldigde belasting overschrijdt. Het onderscheiden van de ‘income tax’ en het belastingkrediet als zelfstandige bestanddelen van de belastingpositie van de ontvanger van het dividend jegens het Verenigd Koninkrijk komt overeen met hetgeen blijkt uit het arrest van het Hof van Justitie van de Europese Unie van 25 september 2003 (Océ van der Grinten N.V. / Commissioners of Inland Revenue, C-58/01, punt 52, Jur. blz. I-9809; V-N 2003/51.

Gelet op het vorenoverwogene is het hiervoor bedoelde oordeel van de Rechtbank niet onbegrijpelijk. Het geeft ook geen blijk van een onjuiste rechtsopvatting. In verband hiermee falen de middelonderdelen a, b (voor het overige) en d.

3.5.3.

Middelonderdeel c ten slotte betoogt dat in ieder geval voor de over het belastingkrediet berekende ‘income tax’ geldt dat deze niet is aan te merken als op de ontvangen winstuitkering ingehouden bronbelasting. Ook dit middelonderdeel faalt, aangezien de omstandigheid dat een deel van de ‘income tax’ tot een bedrag van GBP 69.444, zijnde 5 percent van het belastingkrediet ten bedrage van GBP 1.388.888, niet valt aan te merken als een bronbelasting op winstuitkeringen in de zin van artikel 11 van de Wet, niet afdoet aan de toepasselijkheid van de dooruitdelingskorting op in aanmerking te nemen winstuitkeringen – vóór aftrek van de ingehouden bronbelasting - die wel voldoen aan de voorwaarden van de dooruitdelingskorting.

3.5.4.

Het vorenstaande houdt in dat het middel in al zijn onderdelen faalt.”

6.3

A-G IJzerman ging in zijn conclusie voorafgaand aan HR BNB 2013/225 onder meer in op doel en strekking van de dooruitdelingsfaciliteit. Middelonderdeel d betoogde dat tegemoetkoming in strijd met doel en strekking van de dooruitdelingsfaciliteit komt als geen noodzaak bestaat om de druk van niet-verrekenbare buitenlandse bronbelasting te verzachten. De A-G noemde het verbeteren van het vestigingsklimaat als doel van de regeling en hij betwijfelde of toepassing van de dooruitdelingsfaciliteit wel in strijd kwam met dat doel, omdat aan dat doel werd voldaan. Daarnaast merkte hij op dat dat doel niet kan afdoen aan de duidelijke wettekst:

“6.9. Middelonderdeel d houdt in dat in het onderhavige geval het verstrekken van de dooruitdelingskorting in strijd zou zijn met doel en strekking van de faciliteit, omdat in casu geen sprake is van een noodzaak om de belastingdruk te verzachten van niet-verrekenbare buitenlandse bronbelasting. In economische zin kan men daar enig begrip voor hebben, maar de tekst van artikel 11, lid 1, onder 2, van de Wet is duidelijk: als er sprake is van over winstuitkeringen ingehouden bronbelasting van minimaal 5%, en aan de overige voorwaarden van artikel 11 van de Wet is voldaan, heeft belanghebbende recht op de dooruitdelingskorting. Uit het voorgaande onderdeel 6.8 blijkt dat ik van mening ben dat daaraan in juridisch opzicht is voldaan.[44] Overigens is het de vraag of toepassing van de dooruitdelingskorting hier wel in strijd komt met het doel van de regeling. Het doel daarvan is immers verbetering van het Nederlandse vestigingsklimaat door een tegemoetkoming te bieden in de kosten van de niet-verrekenbare buitenlandse bronbelasting.[45] Aan dat doel wordt in casu wel voldaan. Waar het in deze procedure echter om gaat is de duiding van de randvoorwaarde dat in het VK een bronbelasting van ten minste 5% is ingehouden. Aan de, als omschreven, duidelijke tekst kan het doel aldus niet afdoen. Middelonderdeel d faalt.

[44] Dat klemt temeer nu de Britse regeling van de ACT wel onderwerp is geweest van parlementair beraad en dus bekend was; zie 4.4 - 4.7.

[45] Zie 4.3.”

6.4

De materiële uitleg van ‘ingehouden’ die in HR BNB 2013/225 ter discussie stond, is volgens Albert in zijn annotatie bij dit arrest in FED overtuigend beargumenteerd:

“4. Begrip ‘ingehouden bronbelasting’

In r.o. 3.5.1 beslist de Hoge Raad (conform de opvatting van de rechtbank) dat het begrip ‘ingehouden bronbelasting’ in art. 11 lid 1, ten tweede, Wet op de dividendbelasting 1965 niet formeel moet worden uitgelegd (in welk geval alleen afdracht van dividendbelasting door de dividenduitkerende vennootschap in aanmerking zou komen), maar materieel (ook een belasting die door de ontvanger van het dividend wordt voldaan, komt in aanmerking). De Hoge Raad geeft geen motivering voor dit oordeel. Omdat de Hoge Raad het oordeel van de rechtbank juist noemt, zal hij zich kunnen vinden in de motivering die de rechtbank gaf. De rechtbank gaf twee (mijns inziens overtuigende) argumenten voor zijn beslissing dat het begrip ‘ingehouden bronbelasting’ materieel moet worden uigelegd [sic], te weten: “4.10. Gezien het doel van de dooruitdelingskorting met betrekking tot dividenden uit verdragslanden, kan de wetgever niet bedoeld hebben om een belasting die de bronstaat volgens het toepasselijke verdrag mag heffen, maar die niet geheven wordt bij wijze van inhouding aan de bron, te hebben willen diskwalificeren. 4.11. De rechtbank wijst er nog op dat het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen in vaste jurisprudentie met betrekking tot de term ‘bronbelasting’ in artikel 5 van de moeder-dochterrichtlijn (Richtlijn 90/435/EEG van 23 juli 1990, gewijzigd bij Richtlijn 2003/123/EG van 22 december 2003) evenmin onderscheid maakt tussen belastingen die ingehouden worden aan de bron en belastingen die op andere wijze geheven worden. Zie het arrest HvJ EG van 25 september 2003, zaak C-58/01, Océ van der Grinten, het antwoord op de eerste prejudiciële vraag en de voorafgaande overwegingen 46 en 47 (gevolgd door HvJ EG 8 juni 2000, Epson Europe, zaak C-375/98, overwegingen 22 en 23, HvJ EG 4 oktober 2001, zaak C-294/99, Athinaïki Zythopoiia AE, overweging 26-29 en HvJ EG 24 juni 2010, zaken C-338/08en C-339/08, Ferrero, overwegingen 25 en 26).””

Doel en strekking van art. 11a Wet DB

6.5

In HR BNB 2015/203 was onder andere de toepassing van art. 11a Wet DB (geschiljaar 2008) in geschil. Art. 11a Wet DB maakt onderdeel uit van het fbi-regime en de Hoge Raad overwoog dat dit regime ertoe strekt zoveel mogelijk een level playing field te creëren tussen beleggingen via een fbi en rechtstreekse beleggingen door particulieren (vgl. de wetsgeschiedenis opgenomen in ‎4.27):

“3.2 Het regime van de fbi is erop gericht de belastingdruk op beleggingsopbrengsten via een dergelijke beleggingsinstelling zo veel mogelijk gelijk te doen zijn aan de belastingdruk bij rechtstreeks beleggen door particulieren.”

6.6

In de door de Staatssecretaris aangehaalde uitspraak van rechtbank Den Haag van 10 mei 2011 (‎3.11) was in geschil of de TSC op grond van het Verdrag kwalificeert als ingehouden in de zin van art. 28(1)(b) Wet Vpb jo. art. 6 BBI (de voorgangers van art. 11a Wet DB, zie ‎4.26). De rechtbank oordeelde dat, hoewel de letterlijke wettekst slechts ziet op daadwerkelijk ingehouden belasting, doel en strekking van de tegemoetkomingsregeling – het voorkomen van fiscaal nadeel bij belegging via een FBI ten opzichte van rechtstreekse belegging – prevaleren, nu de TSC-verdragsbepaling ertoe strekt de aandeelhouder een bijzonder voordeel te verschaffen dat verder reikt dan louter voorkoming van dubbele belastingheffing. Dit wordt volgens de rechtbank niet anders door HR BNB 1994/260, omdat dit arrest uitdrukkelijk is beperkt tot situaties waarin de verdragsbepaling niet strekt tot het verlenen van een dergelijk bijzonder voordeel:

“2.20. De rechtbank stelt voorop dat, uitgaande van de letterlijke bewoordingen van artikel 28, eerste lid, onderdeel b, van de Wet en artikel 6 van het Besluit, de Braziliaanse tax sparing credit niet valt onder de term 'door inhouding geheven belasting'. De bewoordingen van deze artikelen zijn in zoverre duidelijk dat het moet gaan om ingehouden belasting. Dit kan ook worden afgeleid uit de door partijen genoemde arresten nrs. 28.444 en 28.445. Nu ter zake van de onderhavige tax sparing credit in Brazilië feitelijk niets is ingehouden, is in zoverre geen sprake van "door inhouding geheven belasting". Het feit dat op grond van de verdragsbepaling de tax sparing credit wordt geacht te zijn betaald in Brazilië maakt dit niet anders, immers deze bepaling strekt niet verder dan dat zij de ontvanger van het dividend een tegemoetkoming biedt in het kader van de voorkoming van dubbele belasting. In zoverre is het gelijk aan verweerder.

2.21.

De rechtbank heeft vervolgens te beoordelen of doel en strekking van de wettelijke bepalingen, in afwijking in zoverre van de letterlijke tekst van de bepalingen, ertoe leiden dat de Braziliaanse tax sparing credit moet worden aangemerkt als een "door inhouding geheven belasting" als bedoeld in artikel 28, eerste lid, onderdeel b, van de Wet, waarnaar artikel 6 van het Besluit verwijst. Hierbij neemt de rechtbank het volgende in aanmerking.

2.22.

Verweerder heeft terecht aangevoerd dat de wetgever heeft afgezien van fiscale transparantie voor de FBI, hetgeen meebrengt dat de wetgever bewust niet heeft gekozen voor een volledige gelijkschakeling van beleggen met en zonder tussenschuiving van een FBI. Dit neemt echter niet weg, zoals verweerder ook heeft erkend, dat de regeling voor fiscale beleggingsinstellingen - in ieder geval mede - tot doel en als strekking heeft om belegging door tussenkomst van een FBI als bedoeld in artikel 28 van de Wet fiscaal zoveel mogelijk gelijk te behandelen aan rechtstreekse belegging. In dit licht moet ook de tegemoetkomingsregeling van artikel 28, eerste lid, onderdeel b, van de Wet, in samenhang met artikel 6 van het Besluit worden bezien. Doel en strekking van deze regeling zijn te voorkomen dat een Nederlandse belegger op het punt van verrekening van bronbelasting slechter af is wanneer hij via een FBI belegt dan wanneer hij rechtstreeks belegt (zie ook de hiervoor weergegeven Kamerstukken II, 1967/1968, 6000, nr. 17, pagina 12).

2.23.

Ingevolge artikel 23, derde en vierde lid van het Verdrag, wordt een tax sparing credit verleend aan de Nederlandse belegger die in Brazilië belegt. Het tax sparing credit houdt in dat de in Brazilië betaalde belasting met betrekking tot uit die staat afkomstige dividenden geacht wordt een bepaald percentage (in het onderhavige geval 20 percent) van de dividenden te bedragen, waarvoor Nederland vervolgens een aftrek ter voorkoming van dubbele belastingheffing op de Nederlandse heffing verleent. Door deze verrekeningswijze, in samenhang bezien met het feit dat een FBI feitelijk geen (0 percent) vennootschapsbelasting betaalt, ontstaat een verschil in behandeling tussen een 'reguliere' belegger en een belegger die belegt via een FBI. Immers, in het laatste geval kan door de toepassing van het tarief van 0 percent het recht op aftrek van de Braziliaanse tax sparing credit niet worden gerealiseerd.

2.24.

Van de arresten van 1 juni 1994 waarnaar partijen verwijzen is alleen het arrest met nr. 28 844, BNB 1994/260, gepubliceerd. In deze arresten heeft de Hoge Raad in de toen voorliggende situaties beslist dat aan de woorden "door inhouding geheven belasting" in artikel 28, eerste lid, onderdeel b, van de Wet, waarnaar artikel 6 BBI verwijst, geen andere betekenis kan worden toegekend dan "de daadwerkelijk ingehouden belasting".

In rechtsoverweging 3.4. heeft de Hoge Raad de reikwijdte van zijn beslissing beperkt tot situaties waarin, zoals in het door de Hoge Raad berechtte geval, de verdragsregeling niet ertoe strekt de aandeelhouder een bijzonder voordeel te verschaffen dat verder strekt dan de voorkoming van dubbele belastingheffing. In die situaties valt volgens de Hoge Raad niet in te zien op welke grond het terugtreden van het desbetreffende land ter zake van de heffing van belasting over dividenden als de onderhavige, aan een daarmee overeenkomende verruiming van de Nederlandse heffingsbevoegdheid in de weg zou staan.

2.25.

Uit het overwogene onder 2.24 leidt de rechtbank af dat de Hoge Raad niet heeft willen oordelen dat in alle gevallen de term "door inhouding geheven belasting" zodanig beperkt moet worden uitgelegd dat het slechts om "de daadwerkelijk ingehouden belasting" kan gaan. De arresten bieden naar het oordeel van de rechtbank de ruimte om in een geval waarbij een verdragsbepaling van toepassing is die ertoe strekt de aandeelhouder een bijzonder voordeel te verschaffen dat verder strekt dan de voorkoming van dubbele belastingheffing, te oordelen dat dit een omstandigheid is die aan (de verruiming van) de Nederlandse heffingsbevoegdheid in de weg staat.

2.26.

De rechtbank is van oordeel dat de in artikel 23, derde en vierde lid, van het Verdrag opgenomen regeling (de tax sparing credit) een bepaling is die er toe strekt de in Brazilië beleggende aandeelhouder een specifiek voordeel te doen toekomen dat verder strekt dan de voorkoming van dubbele belastingheffing.

Slotsom

2.27.

Hetgeen hiervoor is overwogen in aanmerking nemend, komt de rechtbank tot het oordeel dat de onderhavige Braziliaanse tax sparing credit moet worden aangemerkt als een "door inhouding geheven belasting" als bedoeld in artikel 28, eerste lid, onderdeel b, van de Wet, waarnaar artikel 6 van het Besluit verwijst. Daarbij kent de rechtbank meer gewicht toe aan doel en strekking van de wettelijke bepalingen en van artikel 23 van het Verdrag dan aan de letterlijke bewoordingen van de wettelijke bepalingen. De rechtbank ziet in de arresten van de Hoge Raad van 1 juni 1994, onder verwijzing naar hetgeen daarover in het voorgaande is overwogen, geen aanleiding om in dit geval tot een ander oordeel te komen.”

6.7

De uitkomst van deze uitspraak stemt overeen met de bevestiging van de staatssecretaris in de wetsgeschiedenis van art. 11a Wet DB (zie ‎4.24). De rechtbank Den Haag verwijst echter niet naar deze uitlating, naar ik aanneem omdat deze een later ingevoerde wettelijke regeling betreft.

7 Beschouwing

Is de TSC ‘ingehouden’ in de zin van art. 11 Wet DB?

7.1

De tekst van art. 11(1)(2°) Wet DB vereist dat op de winstuitkeringen een bronbelasting van ten minste 5% is ‘ingehouden’ in de verdragsstaat waar het uitkerende lichaam is gevestigd, in dit geval Brazilië (zie ‎4.4). Het begrip ‘inhouden’ is niet gedefinieerd in de Wet DB, maar Van Dale omschrijft het als “onder zich houden, afhouden (bij een betaling), niet uitbetalen”. Bij de totstandkoming van art. 11 Wet DB is uitgebreid stilgestaan bij de term ‘ingehouden’, onder andere naar aanleiding van het wetgevingsadvies van de Raad van State. In de wetsgeschiedenis heeft de staatssecretaris (als medewetgever) meerdere malen opgemerkt dat het moet gaan om ‘feitelijk’ dan wel ‘daadwerkelijk’ ingehouden bronbelasting, waarmee mijns inziens hetzelfde wordt bedoeld, en ‘feitelijke heffing’ (zie ‎4.7, ‎4.10 en ‎4.11). Uit een grammaticale en een wetshistorische uitleg volgt dus ondubbelzinnig dat alleen feitelijk ingehouden bronbelasting in aanmerking komt voor de dooruitdelingsfaciliteit.

7.2

De Wet DB bevat verder geen bepaling die een dergelijke fictieve bronbelasting als ingehouden aanmerkt. Evenmin is dit af te leiden uit de wetsgeschiedenis, behoudens de enkele bevestiging in de toelichting op art. 11a Wet DB (zie hierover ‎7.10 e.v. hierna).

7.3

Het vereiste van een feitelijke inhouding van buitenlandse bronbelasting sluit nauw aan bij doel en strekking van de dooruitdelingsfaciliteit, zoals uiteengezet in de wetsgeschiedenis (zie ‎4.7). Bronbelasting die feitelijk is ingehouden, vormt voor het dividendontvangende lichaam een extra kostenpost indien deze niet verrekenbaar is door toepassing van de (op zichzelf gunstige) deelnemingsvrijstelling. De dooruitdelingsfaciliteit beoogt het Nederlandse vestigingsklimaat te verbeteren door een tegemoetkoming in deze kosten te verstrekken en zo de totale belastingdruk bij dooruitdeling van deelnemingsdividenden te verzachten.

7.4

Uit de wetsgeschiedenis leid ik verder af dat het in art. 11(1)(2°) Wet DB gaat om de feitelijk ingehouden bronbelasting die resteert ná toepassing van een eventuele vermindering op grond van een belastingverdrag. Zo is geen sprake van ingehouden bronbelasting als het verdrag voorziet in een nultarief. Dat is ook het geval indien de bronstaat eenzijdig afziet van effectuering van het onder een verdrag aan hem toegekende heffingsrecht (zie ‎4.8 en ‎4.9). Deze voorbeelden zijn goed verklaarbaar: in die gevallen zal in de bronstaat immers feitelijk geen bronbelasting zijn ingehouden. Ik zie geen reden om aan te nemen waarom dezelfde benadering niet ook zou gelden voor inbound situaties waarin een buitenlandse dochtervennootschap in eerste instantie een bronheffing inhoudt, die vervolgens op grond van een teruggaafprocedure onder een verdrag volledig wordt gerestitueerd. Overigens is dat voor deze zaak niet relevant, nu belanghebbendes situatie een fundamenteel andere is, omdat geen sprake is van een feitelijk ingehouden bronbelasting die door verdragstoepassing wordt verminderd, maar juist van niet feitelijk ingehouden bronbelasting die door verdragstoepassing wordt gefingeerd.

De duiding van ‘ingehouden’ in HR BNB 2013/225

7.5

De Hoge Raad zag in het arrest HR BNB 2013/225, r.o. 3.5.1, geen aanleiding om aan het begrip ‘ingehouden’ een andere betekenis te geven dan dat door de bronstaat een belasting moet zijn geheven die in mindering is gekomen op de opbrengst (zie ‎6.2). Deze nadere invulling van het begrip ‘ingehouden’ sluit mijns inziens naadloos aan bij de feitelijke inhouding van bronbelasting die wordt vereist door wettekst en wetsgeschiedenis. Het arrest is dus in zoverre, anders dan belanghebbende betoogt, wel degelijk relevant voor dit geval. Dat de Hoge Raad in dit arrest daarnaast de reikwijdte van het begrip bronbelasting verruimt tot belastingen die door de ontvanger van het dividend worden voldaan, is voor ons geval niet relevant omdat de TSC geen belasting is die wordt geheven op het niveau van de aandeelhouder. Een fictieve bronbelasting wordt immers in het geheel niet geheven en komt dus niet in mindering op de opbrengst. Het arrest HR BNB 2013/225 bevestigt naar mijn mening dus het vereiste van een feitelijke heffing door de bronstaat, al dan niet op het niveau van de aandeelhouder. Het noopt in ieder geval niet ertoe de TSC als ingehouden bronbelasting, dan wel feitelijk geheven belasting, in aanmerking te nemen voor de dooruitdelingsfaciliteit.

In hoeverre beïnvloedt art. 23(4) Verdrag de term ‘ingehouden’ in art. 11(1) Wet DB?

7.6

Weliswaar staat art. 10(2) Verdrag Brazilië toe een dividend uitgekeerd door een lichaam dat inwoner is van Brazilië te belasten naar een tarief van 15%, maar Brazilië heeft niet gebruikgemaakt van dit heffingsrecht. De onderhavige situatie is dus in zoverre vergelijkbaar met het tweede in ‎7.4 genoemde voorbeeld (het eenzijdig afzien van effectuering van het heffingsrecht door de bronstaat). Wellicht ten overvloede: belanghebbende kan niet rechtstreeks aanspraak maken op toepassing van de TSC op grond van art. 23(4)(a) Verdrag, omdat de dividenden uitgekeerd door [B] zijn vrijgesteld van vennootschapsbelasting onder de deelnemingsvrijstelling. De grondslageis van art. 23(2) Verdrag staat derhalve in de weg aan verrekening van de fictieve bronbelasting.

7.7

Belanghebbende stelt echter dat art. 23(4)(a) Verdrag niettemin meebrengt dat de TSC moet worden aangemerkt als ingehouden bronbelasting in de zin van art. 11(1)(2°) Wet DB. Deze zienswijze veronderstelt een doorwerking van het verdragsrechtelijke begrippenkader in de Wet DB. Deze kwestie moet mijns inziens worden bezien in het licht van de verhouding tussen belastingverdragen en nationaal recht. Daarbij geldt als belangrijk uitgangspunt dat belastingheffing is gebaseerd op het nationale recht, in dit geval de Wet DB. Een belastingverdrag kan een staat in de toepassing van zijn nationale recht beperken, maar creëert zelf geen heffingsrechten. Eerder is het tegenovergestelde het geval: voor de interpretatie van ongedefinieerde verdragsbegrippen zijn de nationaalrechtelijke definities leidend, tenzij de context anders vereist. Dit volgt uit de algemene interpretatieregel van art. 3(2) Verdrag (dat overigens gelijkluidend is aan art. 3(2) OESO-Modelverdrag). Voor een (omgekeerde) doorwerking van verdragsrechtelijke definities in de Nederlandse belastingwet is een expliciete wettelijke bepaling benodigd die deze koppeling maakt. Voorbeelden hiervan zijn de definitie van ‘vaste inrichting’ die is neergelegd in art. 3(4)(a) Wet Vpb, of de verwijzing naar de vrijstellingsmethode onder een toepasselijk belastingverdrag in art. 15e(2)(a) Wet Vpb (de objectvrijstelling voor buitenlandse ondernemingswinsten).

7.8

Art. 23(4) Verdrag vormt naar mijn mening geen zelfstandige grondslag voor het in aanmerking nemen van de TSC als ingehouden bronbelasting bij toepassing van de dooruitdelingsfaciliteit. Art. 23(4)(a) Verdrag stelt de in Brazilië betaalde belasting voor deelnemingsdividenden bij fictie op 25%. Deze fictie geldt “voor toepassing van het derde lid”, waarin de verrekeningsmethode is neergelegd. De verdragspartijen hebben geen gezamenlijke artikelsgewijze toelichting op het Verdrag gegeven, waaruit zou blijken dat zij een ruimer toepassingsbereik van de TSC hebben beoogd of aanvaard. Een daarmee overeenkomende bedoeling blijkt evenmin uit de toelichtende nota bij het Verdrag, nog daargelaten de vraag in hoeverre een eenzijdige nota licht kan werpen op een gezamenlijke bedoeling. De TSC verhoogt dus de eerste limiet die geldt bij de verrekeningsmethode onder het verdrag, maar heeft verder geen betekenis voor de uitleg van de nationaalrechtelijke bepaling van art. 11 Wet DB. Hiervoor zou een wettelijke basis nodig zijn die de uitleg van het begrip ‘ingehouden’, dan wel het begrip ‘bronbelasting’, koppelt aan de betekenis hiervan onder het Verdrag. Een dergelijke bepaling ontbreekt in de Wet DB. De overige bepalingen van het Verdrag werpen naar mijn mening ook geen licht op de uitleg van de term ‘ingehouden’ in art. 11(1)(2°) Wet DB. De verdragsrechtelijke fictie van de TSC werkt dus niet door naar art. 11(1)(2°) Wet DB.

7.9

Los van het ontbreken van een dergelijke doorwerkingsbepaling, nopen ook de (beleidsmatige) doelstellingen van de dooruitdelingsfaciliteit en/of de TSC niet tot het in aanmerking nemen van de TSC als ingehouden bronbelasting. De dooruitdelingsfaciliteit wil, zoals hiervoor weergegeven, een tegemoetkoming verlenen voor de extra kosten als gevolg van niet-verrekenbare buitenlandse bronbelastingen (zie ‎4.7 en ‎7.2). De verdragsrechtelijke regeling van de TSC beoogt investeringen vanuit Nederland in Brazilië te bevorderen (zie ‎4.31). De TSC heeft het karakter van een tegemoetkoming door Nederland bij het verlenen van voorkoming van dubbele belasting als woonstaat, ter stimulering van investeringen in Brazilië. Het verrekenen van fictieve bronbelasting bij toepassing van de dooruitdelingsfaciliteit maakt Nederland ongetwijfeld aantrekkelijk(er), maar staat los van het kennelijke doel van art. 11 Wet DB: het wegnemen van de druk van daadwerkelijk ingehouden, niet-verrekenbare buitenlandse bronbelasting die een extra kostenpost oplevert door Nederland in dooruitdelingssituaties. Als hierover al twijfel bestaat, dienen doel en strekking van art. 11 Wet DB mijns inziens in dit geval zwaarder te wegen.

Geldt de uitlating van de staatssecretaris in het kader van art. 11a Wet DB ook voor art. 11 Wet DB?

7.10

De tekst van art. 11a(1) en (2) Wet DB (de afdrachtvermindering voor fbi’s) verwijst naar ‘ingehouden’ buitenlandse bronheffing en ‘drukkende belastingen aan de bron’, en in de wetsgeschiedenis wordt verwezen naar “bronheffing (die) op de inhoudingsplichtige moet drukken” (zie ‎4.22 en ‎4.23). Ik meen dat deze terminologie, net als bij art. 11 Wet DB, een feitelijk ingehouden bronbelasting vereist. De staatssecretaris heeft echter elders in de wetsgeschiedenis opgemerkt dat een TSC moet worden aangemerkt als ingehouden buitenlandse bronbelasting (zie ‎4.24). Deze passage is het belangrijkste argument dat pleit vóór de lezing van art. 11(1) Wet DB die belanghebbende voorstaat. Het overtuigt mij echter niet.

7.11

Blijkens de wetsgeschiedenis beoogt art. 11a Wet DB (naast het voorkomen van een budgettaire derving; zie ‎4.25) het aanhouden van beleggingen door Nederlandse beleggers in buitenlandse aandelen via een fbi fiscaal niet nadeliger te behandelen dan het rechtstreeks aanhouden van die beleggingen (zie ‎4.27). Dat vindt bevestiging in HR BNB 2015/203, waarin de Hoge Raad zelfs één stap verder gaat met de overweging dat het fbi-regime ertoe strekt de belastingdruk op beleggingen via fbi’s zo gelijk mogelijk te houden ten opzichte van die op rechtstreekse beleggingen (zie ‎6.5).

7.12

Rechtstreekse particuliere beleggers die dividenden van een in Brazilië gevestigd lichaam ontvangen, kunnen ingevolge de laatste volzin van art. 23(4)(a) Verdrag een TSC van 20% in aanmerking nemen, die in beginsel verrekenbaar is met de door hen verschuldigde inkomstenbelasting. Bezien vanuit de doelstelling van art. 11a Wet DB is dan voorstelbaar dat het passend is om ook bij een fbi een TSC in aanmerking te nemen zodat beleggingen via fbi’s niet nadeliger worden behandeld. Bij gebrek aan een nadere toelichting zijn er verder geen aanknopingspunten om het tegemoetkomende standpunt te duiden, anders wellicht dan dat het een resultaat is van een succesvolle lobby.

7.13

Het tegemoetkomende standpunt in de wetsgeschiedenis strookt naar mijn mening niet met een tekstuele uitleg van art. 11a Wet DB. Aangezien doel en strekking van art. 11 Wet DB fundamenteel anders zijn dan die van art. 11a Wet DB, moet het tegemoetkomende standpunt in de wetsgeschiedenis naar mijn mening specifiek worden gelezen binnen de context en doelstelling van art. 11a Wet DB, en is het dus beperkt tot de toepassing van die faciliteit. Ik zie ook geen andere gronden die ertoe nopen deze uitlating in het kader van art. 11a Wet DB van overeenkomstige toepassing te verklaren voor art. 11 Wet DB. Zo merk ik op dat de uitlating van de staatssecretaris in het kader van art. 11a Wet DB geen onderdeel uitmaakt van de wetsgeschiedenis van art. 11 Wet DB, nu het standpunt is ingenomen bij de parlementaire behandeling van een wetsvoorstel dat (onder meer) strekte tot invoering van art. 11a Wet DB, maar niet tot wijziging van art. 11 Wet DB. Als zodanig heeft die uitlating geen bijzondere betekenis bij een wetshistorische uitleg van art. 11 Wet DB. De uitlating is daarom niet van belang voor de uitleg van art. 11 Wet DB.

8 Beoordeling van het middel

8.1

De Rechtbank heeft geoordeeld dat de TSC geen daadwerkelijk ingehouden bronbelasting in de zin van art. 11(1)(2º) Wet DB is, dat de dooruitdelingsfaciliteit hierop niet van toepassing is en dat de naheffingsaanslag dividendbelasting daarom terecht aan belanghebbende is opgelegd. Zoals hiervoor uiteengezet, acht ik dat de juiste rechtsopvatting. Het cassatiemiddel faalt dus naar mijn oordeel. Voor de volledigheid bespreek ik hieronder de afzonderlijke klachten.

8.2

Naar mijn mening volgt uit een grammaticale en een wetshistorische uitleg van art. 11(1) Wet DB ondubbelzinnig dat alleen feitelijk ingehouden bronbelasting in aanmerking komt voor de dooruitdelingsfaciliteit. In cassatie staat vast dat in Brazilië feitelijk geen belasting is ingehouden of betaald in verband met de dividenden uitgekeerd door [B]. De TSC op grond van art. 24(3) Verdrag is een bronbelasting die wordt geacht te zijn betaald. Een dergelijke fictieve bronbelasting is naar haar aard niet feitelijk ingehouden, zoals art. 11(1)(2°) Wet DB vereist. Het in aanmerking nemen van de TSC als ‘ingehouden’ bronbelasting, in weerwil van de wettekst, staat naar mijn mening bovendien op gespannen voet met doel en strekking van de dooruitdelingsfaciliteit, zoals zij volgen uit de wetsgeschiedenis. Er is immers geen kostenpost en geen Braziliaanse belastingdruk die moet worden verzacht, waardoor een tegemoetkoming niet in de rede ligt (zie ‎7.1-‎7.3).

8.3

Art. 23(4) Verdrag vormt geen zelfstandige grondslag voor het in aanmerking nemen van de TSC als ingehouden bronbelasting bij toepassing van art. 11 Wet DB. De verdragsrechtelijke fictie van de TSC geldt naar haar eigen bewoordingen slechts voor toepassing van de verrekeningsmethode onder het Verdrag. Voor doorwerking van de TSC naar art. 11 Wet DB zou een wettelijke bepaling nodig zijn die de uitleg van het begrip ‘ingehouden’, dan wel het begrip ‘bronbelasting’, koppelt aan de betekenis hiervan onder het Verdrag, maar die ontbreekt. De verdragsrechtelijke fictie van de TSC werkt dan ook niet door naar art. 11 Wet DB (zie ‎7.7-‎7.8).

8.4

Anders dan belanghebbende betoogt, meen ik dat de wetgever de dooruitdelingsfaciliteit niet uitdrukkelijk heeft gekoppeld aan de verrekeningsgerechtigdheid onder een belastingverdrag indien de deelnemingsvrijstelling niet van toepassing zou zijn geweest. Voor toepassing van art. 11 Wet DB is een feitelijk geheven bronbelasting (na verdragstoepassing) vereist. De TSC voldoet niet hieraan. Dat heeft de Rechtbank onderkend en aan haar oordeel ten grondslag gelegd.

8.5

Dat het recht op verrekening in dit geval niet te gelde kan worden gemaakt als gevolg van de deelnemingsvrijstelling, zoals belanghebbende betoogt, biedt mijns inziens niet alsnog een opening voor toepassing van art. 11 Wet DB. Die omstandigheid geldt immers voor alle gevallen waarin de dooruitdelingsfaciliteit van toepassing is; sterker nog, dit is juist de reden geweest voor invoering van de faciliteit. Dat belanghebbende de TSC had kunnen benutten wanneer de deelnemingsvrijstelling niet van toepassing zou zijn geweest, ligt zeer voor de hand, maar in dat hypothetische geval zou Nederland als woonstaat een tegemoetkoming op grond van het Verdrag geven en is er geen noodzaak de dooruitdelingsfaciliteit toe te passen. Belanghebbende voert verder, op zichzelf terecht, aan dat in de eerste twee voorbeelden van de in ‎4.8 aangehaalde passage de eerste limiet (d.w.z. de in de bronstaat betaalde belasting) eveneens in de weg staat aan verrekening omdat deze nihil is. De ratio van de faciliteit is echter dat verrekening van bronbelasting niet mogelijk is omdat de deelnemingsvrijstelling van toepassing is (dus omdat niet is voldaan aan de grondslageis), terwijl de genoemde voorbeelden in mijn optiek slechts bevestigen dat bij een eerste limiet die nihil bedraagt geen sprake is van een feitelijk ingehouden bronbelasting en de faciliteit om die reden niet van toepassing kan zijn.

8.6

Alhoewel belanghebbende kan worden toegegeven dat het arrest HR BNB 2013/225 niet specifiek ziet op de situatie van een TSC, bevestigt het arrest wel het uit de tekst en wetsgeschiedenis van art. 11 Wet DB voortvloeiende vereiste van een feitelijke heffing van belasting door de bronstaat (zie ‎7.5).

8.7

Ten slotte heeft de Rechtbank terecht overwogen dat de uitlating van de staatssecretaris dat een TSC moet worden aangemerkt als ingehouden buitenlandse bronbelasting in de zin van art. 11a Wet DB irrelevant is voor art. 11 Wet DB, nu die bepalingen een verschillend doel dienen en er geen andere grond is om die uitlating van overeenkomstige toepassing te verklaren op art. 11 Wet DB (zie ‎7.10-‎7.13).

9 Conclusie

Ik geef de Hoge Raad in overweging het beroep in cassatie van belanghebbende ongegrond te verklaren.

De Procureur-Generaal bij de

Hoge Raad der Nederlanden

Advocaat-Generaal

Overeenkomst tussen het Koninkrijk der Nederlanden en de Federatieve Republiek Brazilië tot het vermijden van dubbele belasting en het voorkomen van het ontgaan van belasting met betrekking tot belastingen naar het inkomen van 8 maart 1990, Trb. 1990, 67. Het betreft twee dividenduitkeringen, de eerste op 27 september 2022 ad BRL 35.947.787 (€ 6.804.427) en de tweede op 5 december 2022 ad BRL 176.523.402 (€ 32.738.020). Rechtbank Gelderland 19 november 2025, ECLI:NL:RBGEL:2025:9889, V-N 2026/5.1.5, NLF 2025/2667, m.nt. R. Bagci. De uitspraak is genoemd in P. Kavelaars, Bronstaatheffingen en vermogensinkomsten (derde druk) (Fiscale monografieën nr. 167), Deventer: Kluwer 2026, par. 3.7.2 en 5.8.3, en F.P.G. Pötgens, Cursus Belastingrecht IBR.3.4.3.B.b3 ‘Dooruitdeling’, voetnoot 3. Zie nader rechtbank Gelderland 19 november 2025, ECLI:NL:RBGEL:2025:9888. Belanghebbende verwijst hiermee naar het effect van de zogenoemde grondslageis: de verrekening wordt slechts verleend “inzoverre deze bestanddelen in de in het eerste lid bedoelde grondslag zijn begrepen” (art. 23(2) Verdrag). HR 12 juli 2013, ECLI:NL:HR:2013:55, BNB 2013/225. De schriftelijke instemming van de Minister van Financiën, krachtens art. 28(3) AWR vereist voor het instellen van sprongcassatie, is bij het beroepschrift in cassatie gevoegd. HR 10 juli 2015, ECLI:NL:HR:2015:1777, BNB 2015/203, r.o. 3.2. Rechtbank Den Haag 10 mei 2011, ECLI:NL:RBSGR:2011:BQ5620. Art. 1(1) Wet DB. Art. 2 jo. art. 3(1)(a) Wet DB. Art. 7(1) en (4) Wet DB. Wettekst zoals deze gold in het geschiljaar. Ik gebruik hier de term ‘drempels’ om deze te onderscheiden van de zogenoemde eerste en tweede limiet die gelden bij de verrekeningsmethode; zie ‎4.30. Kamerstukken II 1994/95, 23 980, nr. 3, p. 1-3. Kamerstukken II 1994/95, 23 980, nr. 3, p. 3-4. Kamerstukken II 1994/95, 23 980, nr. 3, p. 8. Kamerstukken II 1994/95, 23 980, nr. A, p. 1-2. Kamerstukken II 1994/95, 23 980, nr. 3, p. 11. Kamerstukken II 1994/95, 23 980, nr. 3, p. 6. De ACT gold ten tijde van de totstandkoming van art. 11 Wet DB, maar is afgeschaft met ingang van 6 april 1999, zie https://www.gov.uk/hmrc-internal-manuals/cotax-manual/com30010. Kamerstukken II 1994/95, 23 980, nr. 5, p. 3 en 9. Kamerstukken II 1994/95, 23 942 enz., nr. 9, p. 47 rechterkolom en p. 48 middelkolom. Zie R.P.C.W.M. Brandsma, ‘De dooruitdelingsfaciliteit geeft geen pas’, WFR 1996/1882, E.C.C.M. Kemmeren, ‘25% Dividendbelasting inhouden en 28% dividendbelasting teruggeven?’, WFR 1996/6207, p. 1070-1073; J.G. van Arkel, ‘Heeft u nog iets ‘door-uit-te-delen’?’, WFR 1995/1807; M.J. van Dieren, ‘Ingehouden is geheven bronbelasting?’, WFR 1995/625; A.H.M. Daniels, ‘Opmerkingen bij de wet inzake de dividendbelasting bij ‘dooruitdeling’ van buitenlands deelnemingsdividend’, WFR 1995/159; M.H.G.M. van der Linden, ‘Verrekening buitenlandse bronbelasting; een kijkje in de bek van een gegeven paard’, WFR 1995/143; E.C.C.M. Kemmeren, ‘Tegemoetkoming wegens in het buitenland geheven bronbelasting op deelnemingsdividenden bij dooruitdeling: Mag het een slag anders?’, FED 1994/760. Alhoewel de positie van een TSC met betrekking tot inkomende dividenden niet werd belicht, merkte Daniels wel op dat de methodiek van de dooruitdelingsfaciliteit zelf (wel inhouden maar niet afdragen) neerkomt op een verkapte TSC, die door de fiscus van het vestigingsland van de buitenlandse aandeelhouder van een Nederlandse vennootschap wordt verleend, omdat in het buitenland zal worden uitgegaan van de ingehouden dividendbelasting. Wettekst zoals deze gold in het geschiljaar. Kamerstukken II 1994/95, 23 980, nr. 3, p. 4-5. Kamerstukken II 1994/95, 23 980, nr. 3, p. 12-13. Art. 11(4) Wet DB bevatte oorspronkelijk een fictie die bepaalde dat, ingeval van een fiscale eenheid voor de vennootschapsbelasting, door een dochtermaatschappij ontvangen winstuitkeringen op aandelen en winstbewijzen die voldeden aan de voorwaarden van art. 11(1) Wet DB voor de toepassing van de dooruitdelingsfaciliteit werden toegerekend aan de moedermaatschappij. De moedermaatschappij kon de faciliteit dus direct toepassen ter zake van de door de dochtermaatschappij ontvangen winstuitkeringen. Dit artikellid is echter op grond van de Wet spoedreparatie fiscale eenheid met terugwerkende kracht tot 1 januari 2018 geschrapt. Als gevolg hiervan geldt inmiddels ook binnen fiscale eenheid-verhoudingen de systematiek van art. 12 Wet DB. Waar art. 11 Wet DB spreekt van ‘bronbelasting’, spreekt art. 11a Wet DB van ‘bronheffing’. Ik zie geen reden om deze termen verschillend uit te leggen. Wettekst zoals deze gold in het geschiljaar. Kamerstukken II 2007/08, 31 206, nr. 3, p. 40. Kamerstukken II 2007/08, 31 206, nr. 6, p. 25. R.P.C.W.M. Brandsma, ‘De afdrachtvermindering voor fiscale beleggingsinstellingen in de Wet op de dividendbelasting 1965’, WFR 2009/797, p. 797–798. Daarnaast kon de fbi de ten laste van haar ingehouden Nederlandse dividendbelasting terugvragen ingevolge art. 10(2) Wet DB. HvJ EG 20 mei 2008, Orange European Smallcap Fund, C-194/06, ECLI:EU:C:2008:289. Kamerstukken II 2007/08, 31 206, nr. 3, p. 8. Kamerstukken II 2007/08, 31 206, nr. 3, p. 8-9. Kamerstukken II 1967/68, 6000, nr. 17, p. 3 en 12. Zie Fiscale Encyclopedie De Vakstudie Vennootschapsbelasting, Deventer: Wolters Kluwer, art. 11a Wet DB 1965, aant. 1.6.8 (actueel t/m 18-10-2026), waarin wordt verwezen naar R.P.C.W.M. Brandsma, ‘De afdrachtvermindering voor fiscale beleggingsinstellingen in de Wet op de dividendbelasting 1965’, WFR 2009/797, p. 797–798, die opmerkt: “Deze tegemoetkoming in de vorm van een afdrachtvermindering kent overeenkomsten met de in art. 11 Wet DB 1965 opgenomen dooruitdelingsfaciliteit.” De tweede limiet betreft de Nederlandse vennootschapsbelasting die toerekenbaar is aan de buitenlandse inkomsten; zie art. 36(2)(b) Bvdb. Kamerstukken I/II 1989/90, 21 672, nr. 270 en 1, p. 10. Zie over de problematiek van een onbenutte TSC: HR 9 oktober 2009, ECLI:NL:HR:2009:BH9191, BNB 2009/310. Bijlage bij Kamerstukken II 2010/11, 25 087, nr. 7. In de recentere Notitie fiscaal verdragsbeleid 2020 is niets opgemerkt over TSC’s. Zie par. 72-77 van het Commentaar op artikel 23A/B van het OESO-modelverdrag 2017, p. 1068-1070 van het pdf-bestand. De paragrafen zijn ingevoegd naar aanleiding van de update van het OESO-modelverdrag en bijbehorende commentaar in 2000. Standpunt van 31 oktober 2022 van de kennisgroep dividendbelasting en bronbelasting van de Belastingdienst, ‘Samenloop tax sparing credit en dooruitdelingsfaciliteit artikel 11 Wet DB 1965’, KG:024:2022:12, laatstelijk gewijzigd op 4 maart 2025. Die wijzigingen waren niet inhoudelijk, maar slechts redactioneel, zie https://kennisgroepen.belastingdienst.nl/standpunten-2022-kennisgroep-dividendbelasting-en-bronbelasting-geactualiseerd/. Een blik op https://web.archive.org/web/20230929012958/https:/kennisgroepen.belastingdienst.nl/publicaties/kg024202212-samenloop-tax-sparing-credit-en-dooruitdelingsfaciliteit-artikel-11-wet-db/ leert dat het gaat om vervanging van Wet DB door Wet DB 1965 (op de meeste plaatsen). Zie het verweerschrift in eerste aanleg, p. 3. Standpunt van 29 juni 2023 van de kennisgroep IBR Vpb & winst van de Belastingdienst, ‘Fictieve Braziliaanse bronbelasting (tax sparing credit) kan niet als kosten in aftrek worden gebracht’, KG:040:2023:4, laatstelijk gewijzigd op 22 juli 2026 maar al ingetrokken per 13 december 2024 in verband met de inwerkingtreding van het besluit van 13 december 2024, Stcrt. 2024, 38766. Zie https://kennisgroepen.belastingdienst.nl/standpunten-kennisgroep-ibr-vpb-winst-ingetrokken-wegens-besluit-vermijden-van-dubbele-belasting-onder-de-toepassing-van-de-belastingverdragen-en-andere-regelingen-ter-vermijding-van-dubbele-bel/. Besluit van 13 december 2024, nr. 2024-31576​, ​​Stcrt.​ 2024, 38766. HR 12 juli 2013, ECLI:NL:HR:2013:55, BNB 2013/255. Zie voor de destijds geldende tekst van het Verdragsartikel: https://wetten.overheid.nl/jci1.3:c:BWBV0003539&artikel=10&z=1990-12-20&g=1990-12-20 Rechtbank Haarlem 28 januari 2011, ECLI:NL:RBHAA:2011:BQ0986. Conclusie A-G IJzerman 26 oktober 2011, ECLI:NL:PHR:2011:BU3798. P.G.H. Albert, annotatie bij HR BNB 2013/225, FED 2013/86. Hoge Raad 10 juli 2015, ECLI:NL:HR:2015:1777, BNB 2015/203. Rechtbank Den Haag 10 mei 2011, ECLI:NL:RBSGR:2011:BQ5620. Hoge Raad 1 juni 1994, ECLI:NL:HR:1994:ZC5678, BNB 1994/260. In HR 24 december 2010, ECLI:NL:HR:2010:BM6686, BNB 2011/118, r.o. 3.3.2, is het begrip inhouden voor toepassing van de loonbelasting als volgt omschreven: “Van inhouding als bedoeld in artikel 27, lid 1, van de Wet op de loonbelasting 1964 is sprake indien de inhoudingsplichtige een gedeelte van het overeengekomen brutobedrag van het loon niet uitbetaalt, en dit geschiedt met het oogmerk het niet uitbetaalde bedrag als loonheffing af te dragen (…). Dat de afdracht daadwerkelijk plaatsvindt is geen voorwaarde om van inhouding te kunnen spreken.” Zie Van Dale Online (geraadpleegd 22 oktober 2026). In de literatuur is ingegaan op de situatie dat de dooruitdelingsfaciliteit is toegepast, maar op een later moment blijkt dat ten onrechte bronbelasting is ingehouden; zie J.A. Booij, ‘Vermindering van dividendbelasting bij dooruitdeling’, Fiscaal Praktijkblad 2003/10, p. 13, die meent dat in dat geval in beginsel naheffing van dividendbelasting mogelijk is. Belanghebbende is immers gevoegd in een fiscale eenheid voor de vennootschapsbelasting met [A]. Zie bijvoorbeeld C. van Raad, ‘Vijf grondregels bij de uitlegging en toepassing van belastingverdragen’, in: Over de grenzen van de vennootschapsbelasting. Opstellen, aangeboden aan prof. mr. D. Juch t.g.v. zijn afscheid als hoogleraar aan de Universiteit van Tilburg (Kluwer, Deventer 2002), p. 288. Zie eveneens, meer recent, L.C. van Hulten, P. Kavelaars & T.M. Vergouwen, Internationaal belastingrecht, Deventer: Wolters Kluwer 2025, par. 2.2.3, p. 79-80, en D.M. Broekhuijsen en T.M. Vergouwen, ‘De (rechts)grondslag van de uitleggingsregel in dubio contra fiscum bij verdragsinterpretatie’, in: Omzien met bewondering Vooruitzien met nieuwsgierigheid, Bundel ter gelegenheid van 100 jaar Vereniging voor Belastingwetenschap (red. R.K. Bane e.a.), Geschriften voor de Vereniging voor Belastingwetenschap nr. 265, Rotterdam 2025, p. 193-203, die verwijzen naar Van Raad. Voor zover ook aan de overige vereisten is voldaan, zoals de aanwezigheid van voldoende belastinggrondslag en de toepassing van de tweede limiet. Vgl. HR 9 september 2011, ECLI:NL:HR:2011:BQ4105, BNB 2011/257, r.o. 3.3.2 en het aldaar aangehaalde punt 10.3 van de conclusie van A-G Van Ballegooijen. In vergelijkbare zin oordeelde de civiele kamer in HR 26 februari 2016, ECLI:NL:HR:2016:335, NJ 2016/438, r.o. 3.9.2, en HR 16 mei 2025, ECLI:NL:HR:2025:766, NJ 2025/205, r.o. 3.2.3.