Verbintenissenrecht
Caribische zaak. Verbintenissenrecht. Exoneratieclausule. Uitleg, toepasselijkheid; erkenning van…
Parket bij de Hoge Raad, 6 november 2026
ECLI:NL:PHR:2026:1088 · Parket bij de Hoge Raad · 6 november 2026
https://www.uitspraken.nl/uitspraak/parket-bij-de-hoge-raad/civiel-recht/verbintenissenrecht/ecli-nl-phr-2026-1088
Zaakgegevens
Op 6 november 2026 heeft het Parket bij de Hoge Raad een conclusie genomen in een zaak over verbintenissenrecht.
- Instantie
- Parket bij de Hoge RaadParket bij de Hoge RaadHet onafhankelijke parket van de procureur-generaal en de advocaten-generaal, die de Hoge Raad adviseren in conclusies.Meer uitleg
- Datum uitspraak
- 6 november 2026
- Datum publicatie
- 10 november 2026
- Zaaknummer
- 25/04095
- Rechtsgebied
- Civiel recht » Verbintenissenrecht
- ECLI
- ECLI:NL:PHR:2026:1088
Inhoud van deze uitspraak
Samenvatting
Caribische zaak. Verbintenissenrecht. Exoneratieclausule. Uitleg, toepasselijkheid; erkenning van aansprakelijkheid, rechtsverwerking; beperkende werking van redelijkheid en billijkheid.
Conclusie
PROCUREUR-GENERAAL
BIJ DE
HOGE RAAD DER NEDERLANDEN
Nummer 25/04095
Zitting 6 november 2026
CONCLUSIE
B.F. Assink
In de zaak
1 MO Containership AS (hierna: Mo),
2. [eiseres 2] GmbH & Co. KG (hierna: [eiseres 2]),
3. Thome Shipmanagement Germany GmbH & Co. KG (hierna: Thome),
(tezamen hierna: Thome c.s.),
tegen
[verweerster] B.V. (hierna: [verweerster]).
Inleiding
In deze Caribische zaak draait het om het volgende. Tijdens reparatiewerkzaamheden door [verweerster] aan een containerschip van Thome c.s. is schade ontstaan. [verweerster] heeft dienaangaande herstelwerkzaamheden verricht en deze in rekening gebracht bij Thome c.s. Thome c.s. hebben het desbetreffende bedrag onder protest betaald (ter beëindiging van het retentierecht waarop [verweerster] zich beriep), en vervolgens onder meer dit bedrag teruggevorderd als onverschuldigd betaald. In hoger beroep zijn de vorderingen van Thome c.s., anders dan in eerste aanleg, afgewezen. Daartegen komen Thome c.s. in cassatie op, m.i. deels met succes.
1 Feiten
In cassatie kan worden uitgegaan van de volgende feiten als vastgesteld in rov. 3.1.1-3.1.24 in het bestreden vonnis van het Gemeenschappelijk Hof van Justitie van Aruba, Curaçao, Sint Maarten en van Bonaire, Sint Eustatius en Saba (hierna: het vonnis respectievelijk het hof).
(i) Het containerschip Melbourne Strait is 180 meter lang en voer onder Liberiaanse vlag. Sinds 2014 was Mo registered owner en was [eiseres 2] commercial operator van het schip. Sinds 2020 was Thome technical manager van het schip.
(ii) Het schip is uitgerust met twee kabelgebonden dekkranen voor vrachtvervoer. In maart 2021 is tijdens het laden van containers in Honduras schade ontstaan aan een van de kranen (crane no. 1). Het bleek dat de draailager (slewing bearing) van de kraan vervangen moest worden.
(iii) Bij Contract for vessel repair van 28 januari 2022 heeft Mo in care of Thome als customer een opdracht aan [verweerster] verstrekt in verband met de vervanging van de draailager. In een e-mail van 18 januari 2022 staat het volgende over de te verstrekken opdracht (waarbij jib vertaald kan worden als giek of kraanarm, crane house als kraanhuis, hoisting and luffing wire als (hijs)kabels en slewing bearing als draailager of draaikranslager, allemaal onderdelen van de kraan):
“Scope of job:
Dismantling of jib and crane house
Pulling hoisting and luffing wire
Lift jib and crane house to pier
Exchange of slewing bearing
Assembly jib and crane house
Pulling in hoisting and luffing wire
Load test with 45 mt
Additional:
External Company is supervising the job
Another external Company is checking flatness of landing areas of crane house and pedestal. In case flatness is out of limit, flanged will be machined.”
(iv) In het contract van 28 januari 2022 staat onder meer:
“PART 1
(…)
6. Price (Clause 3.1):
Estimate turnover amount is US$ 68,362.00
Final amount to be adjusted upon completion of the actual work carried out.
7. Delivery Date (Clause 2.1):
February 2nd, 2022
(…)
9. Redelivery Date (Clause 2.2)
Estimate February 14th, 2022
(…)
PART 2
(…)
5 VARIATIONS
Change in assumptions
The Price has been calculated on the basis of information provided by the Customer and accordingly where such information subsequently found to be not correct or incomplete, and the Statement of Work needs to be amended in consequence thereof [verweerster] shall be entitled, at its option either to:
(i) notwithstanding Clause 5.1(ii), proceed with such additional work, and charge for work done, goods supplied and services rendered in excess of the scope reflected in the Statement of Work, on the basis of its rates sheet attached hereto as Appendix 4 - Rates, as annually updated, provided that the additional costs do not exceed 5% of the Price; or
(ii) require the Customer to enter into a Variation Order pursuant to Clause 5.2.
The Customer hereby agrees to pay for additional repair work carried out pursuant to Clause 5.1(i) above in accordance with Appendix 3, or if no provision has been made therein, Appendix 4.
(…)
9 OBLIGATIONS AND REMEDIES
Liability
Liability for Loss or Damage
(a) [verweerster] shall not be liable for damages, except if and insofar as [ [verweerster] ] shall inflict damages intentionally or through gross negligence and always subject to the limitation set out in clause [9.3] below. In this clause gross negligence or intent of [verweerster] means gross negligence or intent of [ [verweerster] ’s] officers and of managing officials identifiable with [ [verweerster] ].
(b) (…)
(…)
Applicability
All exclusions and indemnities given under Clause 9.1.1 shall apply irrespective of cause and notwithstanding the negligence of breach of duty (whether statutory or otherwise) of the indemnified Party or any other entity or Party and shall apply irrespective of any claim in tort, under contract or otherwise at law.
If either Party becomes aware of any incident likely to give rise to a claim under the above indemnities, they shall notify the other and both Parties shall co-operate fully in investigating the incident.
(…)
Contractual limitation
Except as provided in Clause 9 (Warranty), [verweerster] ’s liability arising out of or in connection with this Contract shall be limited to an amount of 25% of the Price.
This cap does not apply to Delayed Redelivery, for which, as stipulated in clause 2.3 above, a cap of 5% of the Price applies.”
(v) Op 7 februari 2022 heeft Thome het schip afgemeerd bij [verweerster] . Vervolgens zijn de reparatiewerkzaamheden begonnen. De reparatie is op aanwijzing van Thome c.s. verricht onder toezicht van Alatas Crane Services (hierna: Alatas).
(vi) Op 14 februari 2022 deed zich bij [verweerster] een incident voor. Hierbij is brandschade ontstaan aan de dust seal (stofafdichting) van de nieuwe draailager die voor het schip was besteld (hierna: het brandincident).
(vii) Op diezelfde dag hebben Thome c.s. een condition report aan [verweerster] gestuurd waarin zij: het brandincident melden; [verweerster] aansprakelijk stellen; en [verweerster] verzoeken de schade kosteloos te herstellen.
(viii) [verweerster] heeft vervolgens een nieuwe dust seal besteld.
(ix) Op 24 februari 2022 deed zich opnieuw een incident bij [verweerster] voor. Tijdens ventilatiewerkzaamheden raakte de giek of arm (boom of jib) van de kraan beschadigd (hierna: het ventilatie-incident).
(x) Op 25 februari 2022 heeft een ontmoeting plaatsgehad tussen enerzijds [betrokkene 1] , commercial & business manager bij [verweerster] (hierna: [betrokkene 1]), en [betrokkene 2] , project manager bij [verweerster] (hierna: [betrokkene 2]), en anderzijds [betrokkene 3] , owner representative namens Thome c.s. (hierna: [betrokkene 3]) en opsteller van het hierna te noemen rapport van Bramar Caribbean B.V. (hierna: Bramar).
(xi) Bij e-mail van 25 februari 2022 heeft [betrokkene 1] aan Thome c.s. bericht:
“I am writing to inform you that during execution of ventilation process of the crane main boom unfortunately something went wrong
Resulting that the portside crane boom has been overpressures and deformed the side plates over an distance of approximate 5 meters.
Sad to say, damage has occurred to the crane boom to the items. Attached is a photograph of the areas that were damaged.
[volgen foto’s]
The ventilation of the boom was require to ensure that the boom was safe to install the lifting eyes.
For yet unexplainable reason the boom has been over pressured with the result as described above.
Accordingly we have notified your representative at site and started an immediate investigation internally.
Also we will appoint an independent surveyor to make an assessment of the damage cause and to receive a repair procedure.
We sincerely apologize this occurrences and you can rest assured that we will be given top priority to repair the damage area.”
(xii) Op 26 februari 2022 is namens Thome c.s. een condition report aan [verweerster] gestuurd in verband met het ventilatie-incident. Hierin staat:
“On behalf of [verweerster] ; [betrokkene 1] informed us via E-Mail about an incident which finally damaged the jib of crane no. 1. The shipyard admit that damage caused solely by their activities, exactly investigations are in progress.
The permanent repair of the damaged jib shall be done as per Class DNV approved repair procedure at [verweerster] costs and time.”
(xiii) Op 28 februari 2022 werd de bestelde nieuwe dust seal bij [verweerster] bezorgd. Op 1 maart 2022 heeft [verweerster] de dust seal geïnstalleerd op de nieuwe draailager.
(xiv) Bij e-mail van 1 maart 2022 heeft [betrokkene 1] onder meer bericht:
“We confirm safe receipt of your below correspondence, which contents we have duly noticed.
Accordingly we are remaining further instructions from ALATAS/Class in respect of the repair plan and procedures for the crane boom. Also we would appreciate to receive a estimate of the cost involved in order to present this to our insurance for their evaluation.”
(xv) Op 2 maart 2022 is namens Thome c.s. opnieuw een condition report aan [verweerster] gestuurd in verband met het ventilatie-incident. Hierin staat:
“With reference to our condition report no. 2 [dat van 26 februari 2002] (…) we noticed that there are no activities for rectification of damage up to now. (…) We request from [verweerster] soonest action and information about future planning.”
(xvi) Bij e-mail van 4 maart 2022 heeft [betrokkene 4] , toenmalig ceo van [verweerster] (hierna: [betrokkene 4]), in reactie op een e-mail van Thome c.s. geschreven:
“Received and confirmed.”
(xvii) Bij e-mail van 15 april 2022 heeft [betrokkene 4] onder meer geschreven:
“The yard has commited to reinstate the damaged crane jib to its original condition and so we will do. We apologize for the inconvenience and eventual misunderstanding.”
(xviii) [verweerster] heeft herstelwerkzaamheden verricht.
(xix) Op 5 mei 2022 ontvingen Thome c.s. twee pro forma facturen van [verweerster] . Bij een van de facturen bracht [verweerster] USD 471.065,87 in rekening voor de oorspronkelijk overeengekomen werkzaamheden en voor aanvullende werkzaamheden waarvoor variation orders (meerwerkopdrachten) waren verstrekt. Bij de andere factuur bracht [verweerster] USD 506.991,31 in rekening voor werkzaamheden tot herstel van de schade die ontstaan was bij het ventilatie-incident.
(xx) [verweerster] heeft zich beroepen op een retentierecht, ook voor de betaling van laatstbedoelde factuur. Thome c.s. hadden het schip reeds verkocht en geleverd aan een derde met de afspraak dat het schip op 8 juni 2022 door de nieuwe eigenaar in gebruik zou worden genomen en uit Curaçao zou vertrekken.
(xxi) Na verder overleg heeft [verweerster] op 2 juni 2022 een overzicht aan Thome c.s. gestuurd van de kosten van de oorspronkelijk overeengekomen werkzaamheden, de aanvullende werkzaamheden en de herstelwerkzaamheden. Het overzicht vermeldt een totaal van USD 896.584,39. Bij factuur van 7 juni 2022 heeft [verweerster] dit bedrag bij Thome c.s. in rekening gebracht.
(xxii) Op 8 juni 2022 hebben Thome c.s. onder protest het gefactureerde bedrag van USD 896.584,39 betaald, zodat de nieuwe eigenaar het schip in gebruik kon nemen.
(xxiii) In opdracht van de cascoverzekeraars van het schip heeft Independent Maritime Consulting LLC (hierna: Independent) onderzoek gedaan en op 10 oktober 2022 rapport uitgebracht. In dit rapport staat over het brandincident onder meer (op p. 20-21):
“11 OCCURRENCE 2 - BACKGROUND, DAMAGES, REPAIRS - CRANE NO. 1 DAMAGED NEW SLEW BEARING SEAL
Background
On February 14, 2022 during cutting of the crane wires by the Shipyard, the packaging material of the new slew bearing caught fire, which caused the dust seal from the slew bearing to burn. This incident was allegedly caused by sparks from the cutting of the crane wires. Owners have issued a Condition Report holding the Shipyard responsible for the damages and related costs for repairs.
Damages
Upon survey at [verweerster] we noted damages as follows.
The dust seal from the new slew bearing was found burnt.
[volgen foto’s 17-18]
Repairs
The permanent repairs at [verweerster] included as follows:
Replacement of the dust seal from the new slew bearing.
As per Class requirement, a new seal was ordered for the new slew bearing and has been installed.”
En over het ventilatie-incident (op p. 21-25):
“12 OCCURRENCE 3 - BACKGROUND - CRANE NO. 1 JIB DAMAGES
During the permanent repairs of crane No. 1 at [verweerster] (…), the crane house and jib were landed ashore as part of the original repair procedure. Upon inspection of the slew bearing flange it was decided by Alatas Crane Services that the flange had to be machined before installation of the new slew bearing. In order to do so the crane house had to be tilted to a horizontal position, for which the jib had to be removed.
On February 14, 2022, the luffing and hoisting wire along with the crane jib were removed.
On February 24, 2022, during ventilation of the jib, which was necessary for installation of additional pad-eyes for lifting of the jib back into position onboard upon completion of repairs, the jib was structurally damaged. This incident was allegedly caused by a wrong ventilation procedure. Owners have issued a second condition report holding the Shipyards responsible for the damages and related costs for repairs.
(…)
13 OCCURRENCE 3 - DAMAGES - CRANE NO. 1 JIB DAMAGES
Upon survey at [verweerster] we noted damages as follows.
Inner and outer girder plate of the jib were found distorted (blown outward), over a length of approximately twelve (12) meters.
Adjacent top and bottom plate were found distorted.
Internal longitudinal side stiffeners were found distorted.
The jib structure in the damaged area was found without any steel wastage, excessive corrosion, or other pre-existing damages.
It was noted that the Shipyard had made two 10mm ventilation holes in the jib. One hole for air inlet and another for the air to escape during the ventilation process of the crane.
[volgen diagram 2 en foto’s 19-23]”
En verder over het ventilatie-incident (op p. 34-35):
“ Occurence No. 3 - damaged jib
In the opinion of the Undersigned the cause of the jib damages can be reasonably attributed to application of a wrong ventilation procedure by the Shipyard.
As part of the ventilation procedure Shipyard drilled one hole in the jib top plate section and another in the outer girder plate. Allegedly Shipyard applied working air pressure (approximately 7 bar) via one of the drilled holes in the jib. Due to uncontrolled ventilation (i.e. the process of applying air pressure, stopping and waiting for the applied air to escape before proceeding to apply more air and/or making suitably sized ventilation holes), the jib side girder plates were reasonably blown outward due to internal air pressure building up beyond structural strength.”
(xxiv) Op 17 oktober 2024 heeft [betrokkene 3] , werkzaam bij Bramar, in opdracht van Thome c.s. een rapport uitgebracht. In dit Bramar-rapport staat over het brandincident onder meer (op p. 58-59):
“[ [verweerster] ] was requested to cut the wires by means of grinder instead of using a torch. This to reduce melted steel to fly around.
[verweerster] ignored these instructions and did use a torch to cut the wires.
Cutting the wires was the only activity around that area at the moment of the cutting and the new slewing bearing was positioned so the wind could take melting pieces of steel over a big distance directly in the direction of the new slewing bearing.
(…) [ [verweerster] ] should have followed the request done by Alatas. If they had no fire would have been started.
Given the fact that it took some time (several minutes) between the moment the tarp catched fire and the moment the burning tarp damaged the rubber seal it may be concluded the fire guard did not act in a timely manner.
(…)
Alatas was contracted by vessel owners for the replacement of the slewing bearing and to supervise the job.
This however does not mean that Alatas is to supervise and be responsible for every single job related to the actual replacement of the bearing. [ [verweerster] ] should always supervise and be responsible for yard assistance executed. (…).”
En over het ventilatie-incident (op p. 7-8):
“During a job walk undersigned discovers damages to the left part of the crane boom at 10.45 hrs.
While inspecting the damages and taking pictures undersigned receives a phone call from [betrokkene 1] asking to come to his office because we had to discuss something.
Directly after arriving at [betrokkene 1] ’s office ( [betrokkene 2] was also present) [betrokkene 1] explains that they had made a terrible mistake on Tuesday afternoon with ventilating the boom resulting in damages to the boom.
[betrokkene 2] also admits that the hole drilled for ventilation was not big enough resulting in too high pressure and deforming of the boom.
Apologies were made and [betrokkene 1] assured that [ [verweerster] ] will do whatever is in their power to correct this mistake and repair the boom asap.
Undersigned asks [betrokkene 1] to confirm this by email to vessel owners.”
2 Procesverloop
In eerste aanleg
Bij verzoekschrift, tevens incidenteel verzoek op de voet van art. 843a Rv-Curaçao, van 17 januari 2023 hebben Thome c.s. [verweerster] in rechte betrokken bij het Gerecht in Eerste Aanleg van Curaçao (hierna: het gerecht). Zij vorderden in de hoofdzaak, samengevat, dat het gerecht [verweerster] veroordeelt tot betaling aan Thome c.s. van USD 551.151,77, USD 315.700,- en bepaalde kosten, een en ander te vermeerderen met wettelijke rente.
In het incident op de voet van art. 843a Rv-Curaçao vorderden Thome c.s., samengevat, dat het gerecht [verweerster] beveelt een afschrift aan Thome c.s. te verstrekken van (i) het polisblad en de polisvoorwaarden van de aansprakelijkheidsverzekering van [verweerster] en (ii) de survery reports, internal reports en/of andere documenten die [verweerster] van en/of over de twee incidenten (het brandincident en het ventilatie-incident) heeft opgesteld althans laten opstellen, op straffe van verbeurte van een dwangsom.
Op 24 april 2023 heeft [verweerster] een conclusie van antwoord ingediend, waarin zij concludeerde tot afwijzing van alle vorderingen van Thome c.s., met veroordeling van Thome c.s. in de kosten.
Op 25 oktober 2023 heeft een mondelinge behandeling plaatsgevonden bij het gerecht.
Op 15 januari 2024 heeft het gerecht vonnis gewezen, waarin het, samengevat, de vorderingen van Thome c.s. in de hoofdzaak heeft toegewezen (met matiging van het bedrag ter vergoeding van buitengerechtelijke kosten) en hun vordering op de voet van art. 843a Rv-Curaçao in het incident heeft afgewezen.
In hoger beroep
Bij akte van appel van 29 januari 2024 is [verweerster] in hoger beroep gekomen van het vonnis van het gerecht.
Bij verzoekschrift van dezelfde datum heeft [verweerster] verzocht, samengevat, primair om schorsing van de tenuitvoerlegging van het vonnis van het gerecht (art. 272 Rv-Curaçao) en subsidiair dat zou worden overgegaan tot een bevel tot het stellen van zekerheid in het geval van tenuitvoerlegging.
Op 7 februari 2024 hebben Thome c.s. een verweerschrift ingediend, waarin zij concludeerden tot afwijzing van het onder 2.7 hiervoor weergegeven verzoek van [verweerster] .
Op 12 februari 2024 heeft [verweerster] haar onder 2.7 hiervoor weergegeven verzoek gewijzigd door een nieuw subsidiair verzoek toe te voegen.
Thome c.s. hebben hier op dezelfde datum bezwaar tegen gemaakt.
Op 21 februari 2024 heeft [verweerster] een nadere reactie ingediend in verband met haar verzoek. De volgende dag heeft zij weer een nadere toelichting ingediend.
Op 21 februari 2024 hebben Thome c.s. een pleitnota ingediend. De volgende dag hebben zij een e-mail gestuurd, waarin zij onder meer bezwaar maken tegen de onder 2.11 hiervoor bedoelde nadere toelichting van [verweerster] .
Op 6 maart 2024 heeft het hof een vonnis gewezen, waarin het, samengevat, heeft bepaald dat Thome c.s. het vonnis van het gerecht alleen ten uitvoer kunnen leggen door uitbetaling van de op 18 oktober 2022 zijdens [verweerster] (ter opheffing van door Thome c.s. gelegde beslagen) afgegeven bankgarantie.
Op 11 maart 2024 heeft [verweerster] een memorie van grieven ingediend (hierna: de MvG), waarin zij heeft geconcludeerd tot vernietiging van het vonnis van het gerecht en afwijzing van de vorderingen van Thome c.s., met veroordeling van Thome c.s. in de kosten van beide instanties.
Op 3 juni 2024 hebben Thome c.s. een memorie van antwoord ingediend (hierna: de MvA), waarin zij, na eiswijziging, het hof hebben verzocht het vonnis van het gerecht te bevestigen en [verweerster] ook te veroordelen tot betaling van een bedrag van USD 4.994,- in verband met brandschade aan de slew bearing, met veroordeling van [verweerster] in de kosten.
Op 29 oktober 2024 hebben partijen pleitnota’s ingediend (hierna: de pleitnota [verweerster] respectievelijk de pleitnota Thome c.s.). [verweerster] heeft onder meer producties opgenomen op p. 32-33 van haar pleitnota. Op het bezwaar van Thome c.s. daartegen heeft het hof op de rolzitting van 29 oktober 2024 beslist dat die in de pleitnota [verweerster] opgenomen producties buiten beschouwing worden gelaten.
Op verzoek van partijen heeft het hof afgezien van de aanvankelijk bevolen mondelinge behandeling, waarna vonnis is bepaald op 12 augustus 2025.
Op die dag heeft het hof het vonnis gewezen, waarin het hof, samengevat, het vonnis van het gerecht vernietigt en, opnieuw rechtdoende, de vorderingen van Thome c.s. alsnog afwijst, met veroordeling van Thome c.s. in de proceskosten van beide instanties.
Op hetgeen het hof daartoe heeft geoordeeld, kom ik hierna terug voor zover relevant bij de bespreking van het cassatiemiddel van Thome c.s.
In cassatie
Bij procesinleiding van 11 november 2025 zijn Thome c.s. (tijdig) in cassatie gekomen van het vonnis.
Bij verweerschrift van 3 februari 2026 heeft [verweerster] geconcludeerd tot verwerping van het cassatieberoep.
Partijen hebben op 1 mei 2026 ieder schriftelijk toelichting gegeven (hierna: de ST Thome c.s. respectievelijk de ST [verweerster]).
Zij hebben afgezien van repliek en dupliek.
3 Bespreking van het cassatiemiddel
Het cassatiemiddel van Thome c.s. is opgebouwd uit drie onderdelen (I.1 t/m I.3).
Onderdeel I.1 (“Het hof hanteert een onjuiste uitlegmaatstaf c.q. geeft een onjuiste althans onbegrijpelijke uitleg aan het tussen partijen geldende exoneratiebeding (rov. 3.6-3.11)”)
Het eerste onderdeel bevat negen subonderdelen en is gericht tegen rov. 3.6-3.11 van het vonnis.
Subonderdeel 1.1 bevat een weergave van rov. 3.6-3.11. Het subonderdeel formuleert geen klachten.
Voor een goed begrip citeer ik deze oordelen van het hof:
“3.6 Het contract tussen partijen bevat een exoneratieclausule (art. 9.1.1 onder a van deel 2, zie 3.1.3 hiervoor). Het Hof is van oordeel dat [verweerster] zich daarop kan beroepen en overweegt daartoe als volgt.
Veronderstellenderwijs gaat het Hof uit van de toedracht die het meest ongunstig voor [verweerster] is en die zij heeft betwist. Dat is de volgende toedracht:
a. Het brandincident is ontstaan doordat personeel dat onder verantwoordelijkheid van [verweerster] werkte, bij het doorsnijden van wires een brander (torch) heeft gebruikt in plaats van een slijpmachine (grinder). Dit personeel stond onder toezicht van personeel dat ook onder verantwoordelijkheid van [verweerster] werkte. Het gebruik van de brander was in strijd met een instructie van Alatas. In de richting van de dust seal van de nieuwe draailager stond een zodanige wind dat vonken tot op grote afstand vuur konden veroorzaken. De brandweer die ook onder verantwoordelijkheid van [verweerster] werkte, hield hier onvoldoende toezicht op en greep niet tijdig in.
b. Het ventilatie-incident is ontstaan doordat personeel dat onder verantwoordelijkheid van [verweerster] werkte een te klein gat in de giek heeft geboord en daardoor de giek onder grotere druk heeft geventileerd dan deze aankon. Dit personeel stond onder toezicht van personeel dat ook onder verantwoordelijkheid van [verweerster] werkte.
Bij bovenstaande veronderstelde toedracht zijn aan [verweerster] toe te rekenen fouten gemaakt, die te wijten zijn aan onzorgvuldigheid en schuld bij [verweerster] . Het is echter, ook in samenhang beschouwd, onvoldoende om gross negligence als bedoeld in de exoneratieclausule van het uitvoerend en toezichthoudend personeel aan te nemen. De mate van gevaarzetting, de mate van bewustheid van het gevaar en de mate van verwijtbaarheid die volgen uit deze veronderstelde toedracht en de verder door Thome c.s. gestelde feiten, zijn daarvoor onvoldoende ernstig. De ervaring leert dat de dagelijk[s]e omgang met machines, werktuigen en gereedschappen het personeel dat het gebruikt er licht toe zal brengen niet alle voorzichtigheid in acht [te] nemen die ter voorkoming van ongelukken geraden is (vergelijk in een enigszins andere context: HR 1[4] oktober 2005, ECLI:NL:HR:2005:AU2235). Hiermee moet ten gunste van [verweerster] rekening worden gehouden bij de eisen die aan gross negligence worden gesteld. Ook moet worden gewaakt tegen hindsight bias, in die zin dat als een ongeluk zich verwezenlijkt heeft, daaruit op zichzelf niet achteraf kan worden afgeleid dat het vooraf bestaande risico groot was.
Het voorgaande brengt niet alleen mee dat gross negligence van het uitvoerend en toezichthoudend personeel van [verweerster] niet kan worden aangenomen, maar ook dat inflicting damages intentionally door dat personeel niet kan worden aangenomen.
Aan het management van [verweerster] kan wellicht verweten worden dat het geen of onvoldoende veiligheidsprotocollen of richtlijnen heeft opgesteld en gehandhaafd bij brandgevaarlijke werkzaamheden en het ventileren van gesloten ruimtes, maar daaruit kan niet worden afgeleid dat het management bewust grote risico’s heeft genomen. Gross negligence of inflicting damages intentionally van het management van [verweerster] kan daarom evenmin worden aangenomen.
Aansprakelijkheid van [verweerster] voor schade als gevolg van beide incidenten is dus contractueel uitgesloten.”
Subonderdeel 1.2 stelt dat de in subonderdeel 1.1 weergegeven oordelen van het hof getuigen van een onjuiste dan wel onvoldoende begrijpelijke uitleg van de tussen partijen geldende exoneratieclausule (art. 9.1.1 onder a van deel 2 van de overeenkomst; zie onder 1.(iv) hiervoor). Het hof heeft verzuimd om op basis van de (geobjectiveerde, althans reguliere) Haviltex-maatstaf het beding uit te leggen, alvorens het beding toe te passen.
Behandeling
Het subonderdeel faalt, gelet op het volgende.
Het subonderdeel trekt ten strijde tegen rov. 3.6-3.11.
In rov. 3.6 stelt het hof voorop dat het contract tussen partijen een exoneratieclausule bevat (art. 9.1.1 onder a van deel 2), dat het hof van oordeel is dat [verweerster] zich daarop kan beroepen, en dat het hof daartoe als volgt overweegt. Dat dit contract die exoneratieclausule bevat, was en is tussen partijen niet in geschil.
De exoneratieclausule komt vervolgens aan bod in rov. 3.8-3.11 (in rov. 3.7 gaat het om de door het hof samengevatte toedracht, waarvan het hof veronderstellenderwijs uitgaat).
In rov. 3.8-3.10 draait het meer in het bijzonder om de begrippen “gross negligence” en “inflict damages intentionally” (“intent”) in die clausule.
Blijkens rov. 3.8-3.10 is het hof van oordeel dat wat Thome c.s. hebben aangevoerd in het kader van het brandincident en het ventilatie-incident niet de drempel haalt van gross negligence van, en daarmee evenmin het engere inflicting damages intentionally door, het uitvoerend en toezichthoudend personeel van [verweerster] dan wel het management van [verweerster] als bedoeld in de exoneratieclausule. Daarbij redeneert het hof vanuit de ondergrens die Thome c.s. zelf hebben gehanteerd voor het aannemen van zulke gross negligence, neerkomend op: het zijdens [verweerster] bewust nemen van grote risico’s.
Die ondergrens benoemt het hof met zoveel woorden in rov. 3.10, eerste zin, inzake het management van [verweerster] (“kan niet worden afgeleid dat het management bewust grote risico’s heeft genomen”). Die ondergrens komt ook terug in rov. 3.8, inzake het uitvoerend en toezichthoudend personeel van [verweerster] . Dit laatste blijkt uit het beroep dat het hof doet in de vierde zin op de algemene ervaringsregel genoemd in het Hoge Raad-arrest uit 2005, waarmee volgens het hof in de vijfde zin ten gunste van [verweerster] rekening moet worden gehouden bij de aan gross negligence te stellen eisen, en in de laatste zin op het gevaar van hindsight bias (“op zichzelf niet kan worden afgeleid dat het vooraf bestaande risico groot was”).
Dit strookt ook met ’s hofs verwijzing in de derde zin naar “de mate” van “gevaarzetting”, “bewustheid van het gevaar”, en “verwijtbaarheid”. En verder met de formulering van de exoneratieclausule, waaruit niet blijkt dat “gross negligence” (dan wel “inflict damages intentionally”, oftewel “intent”) een andere invulling krijgt al naar gelang het type betrokkene zijdens [verweerster] , zoals haar uitvoerend of toezichthoudend personeel dan wel haar management (waarbij het hof dus met zoveel woorden beziet of uit de stellingen van Thome c.s. kan worden afgeleid “dat het management bewust grote risico’s heeft genomen”).
Voor die ondergrens put het hof uit de MvA en de pleitnota Thome c.s., waarin door Thome c.s. immers bij herhaling (en in licht wisselende bewoordingen) is aangevoerd dat in het kader van het brandincident en het ventilatie-incident minst genomen sprake is van gross negligence zijdens [verweerster] in de zin van de exoneratieclausule, omdat ter zake, kort gezegd, zijdens [verweerster] bewust grote risico’s zijn genomen. Dat is door [verweerster] ook zo begrepen blijkens de pleitnota [verweerster] , met dien verstande dat volgens haar van zo’n handelwijze zijdens [verweerster] geen sprake is geweest, en overigens dat daarmee door Thome c.s. een te lage ondergrens werd gehanteerd.
In rov. 3.11 concludeert het hof dat aansprakelijkheid van [verweerster] voor schade als gevolg van beide incidenten dus contractueel is uitgesloten. Dat de exoneratieclausule ziet op aansprakelijkheid van [verweerster] voor “schade” (“damages”) was en is tussen partijen niet in geschil.
Wat betekent dit een en ander voor het subonderdeel?
Het mag zo zijn dat het hof bij dit oordeel niet de exoneratieclausule uitlegt op basis van de (geobjectiveerde, althans reguliere) Haviltex-maatstaf. M.i. hoefde het hof dat ook niet te doen, gelet op het volgende. Dat het contract tussen partijen die clausule bevat, en dat die clausule gaat over aansprakelijkheid van [verweerster] voor schade, was (en is) tussen partijen niet in geschil. Daarvan kon het hof dus uitgaan zoals het doet. Partijen verschilden wel van mening over de ondergrens voor het aannemen van gross negligence in de zin van die clausule. Dienaangaande redeneert het hof evenwel vanuit de door Thome c.s. zelf aan die clausule gegeven uitleg, waarbij de gehanteerde ondergrens dus lager ligt dan in de door [verweerster] voorgestane uitleg van die clausule. Het is niet onbegrijpelijk dat het hof die door Thome c.s. gehanteerde ondergrens zo verstaat. De uitkomst die het hof nu bereikt, in rov. 3.11, was logischerwijs geen andere geweest als het hof [verweerster] uitleg ter zake had aangehouden: daarbij zou de ondergrens immers hoger hebben gelegen. Tot slot: het partijdebat bood het hof nou niet echt ruimte voor het hanteren van een lagere ondergrens dan die Thome c.s. zelf al hanteerden. Het subonderdeel, dat geen stellingen van partijen bevat (laat staan met vindplaats), wijst daarop ook niet.
Hierop ketst het subonderdeel reeds af.
Subonderdeel 1.3 stelt dat ’s hofs oordeel onjuist althans onbegrijpelijk is, omdat de exoneratieclausule gelet op de tekst daarvan alleen ziet op damages, welk begrip ‘schade’ of ‘schadevergoeding’ betekent. In deze procedure staat geen schadevergoedingsvordering centraal, maar een vordering tot nakoming althans herstel van de door [verweerster] toegebrachte schade aan het schip. In deze procedure heeft die vordering zich vertaald in een onverschuldigde-betalingsvordering, omdat Thome c.s. de factuur van [verweerster] ter zake van de herstelwerkzaamheden onder protest hebben betaald. Op zo’n vordering ziet de exoneratieclausule niet. Tegen die achtergrond formuleert het subonderdeel drie klachten.
Behandeling
Het subonderdeel faalt, gelet op het volgende.
Over het onderwerp dat het subonderdeel aansnijdt, laat het hof zich niet uit in het bestreden oordeel, dus rov. 3.6-3.11 van het vonnis. Het subonderdeel strandt dus reeds op een gebrek aan feitelijke grondslag in het vonnis. Ik licht toe.
In rov. 3.6 zegt het hof niet meer dan dat het contract tussen partijen een exoneratieclausule bevat (art. 9.1.1 onder a van deel 2), dat het hof van oordeel is dat [verweerster] zich daarop kan beroepen, en dat het hof daartoe als volgt overweegt. Dit laatste (“daartoe als volgt”) is te vinden in rov. 3.4-3.14, wat erin uitmondt (rov. 3.14) dat volgens het hof Thome c.s. ook voor het overige onvoldoende hebben gesteld om het oordeel te kunnen rechtvaardigen dat het naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar is dat [verweerster] zich op de exoneratieclausule beroept.
In rov. 3.7-3.11 beantwoordt het hof enkel de vraag, en wel bevestigend, of aansprakelijkheid van [verweerster] voor schade als gevolg van het brandincident en het ventilatie-incident contractueel is uitgesloten, omdat dit onder het bereik van de exoneratieclausule valt (geen gross negligence of inflicting damages intentionally zijdens [verweerster] oplevert). Ik lees hierin geen koppeling door het hof van dit oordeel aan de in rov. 3.2, aanhef en onder a bedoelde vordering van Thome c.s. uit hoofde van onverschuldigde betaling.
Eerst in rov. 3.15, tweede zin, na in de eerste zin te hebben geconstateerd dat [verweerster] “dus” (want zie rov. 3.6-3.14) niet aansprakelijk kan worden gehouden voor de schade als gevolg van het brandincident en het ventilatie-incident, overweegt het hof:
“Anders dan Thome c.s. hebben aangevoerd, brengt dit [zie rov. 3.15, eerste zin] mee dat [verweerster] kosten in rekening kan brengen voor haar herstelwerkzaamheden. Hierbij is van belang dat Thome c.s. erop hebben aangedrongen dat [verweerster] de schade (met spoed) zou herstellen. Thome c.s. hebben de hoogte van de factuur voor herstelkosten niet of onvoldoende betwist.”
Hierin brengt het hof wel een koppeling aan met de in rov. 3.2, aanhef en onder a bedoelde vordering van Thome c.s. uit hoofde van onverschuldigde betaling, aldus dat gelet op wat het hof daar overweegt die vordering moet worden afgewezen.
Hierin lees ik niet dat het hof dit baseert op een uitleg van “damages” in de exoneratieclausule waarbij die vordering ook daaronder valt. Het hof rept steeds van al dan niet aansprakelijkheid zijdens [verweerster] voor “schade” (als gevolg van het brandincident en het ventilatie-incident ), waar het over die clausule gaat. Het springende punt voor het hof wat betreft de afwijzing van die vordering is veeleer, en gegeven dat [verweerster] “dus” niet aansprakelijk kan worden gehouden voor de schade als gevolg van beide incidenten, dat [verweerster] niet heeft toegezegd dat de herstelwerkzaamheden niet in rekening zouden worden gebracht (rov. 3.12), terwijl Thome c.s. erop hebben aangedrongen dat [verweerster] de schade (met spoed) zou herstellen en zij de hoogte van de factuur voor de herstelwerkzaamheden niet (voldoende) hebben betwist (rov. 3.15). Dit een en ander wordt door het subonderdeel niet bestreden.
Subonderdeel 1.4 stelt dat daarnaast ‘s hofs oordeel ontoereikend gemotiveerd is, omdat het hof niet heeft gerespondeerd op het essentiële betoog van Thome c.s. dat de exoneratieclausule niet van toepassing is, nu voor de herstelwerkzaamheden geen variation order als bedoeld in art. 5 van de overeenkomst is getekend. Die werkzaamheden vallen daarmee buiten de reikwijdte van de overeenkomst, aldus Thome c.s.
Behandeling
Het subonderdeel faalt, gelet op het volgende.
Nergens in het vonnis, dus evenmin in rov. 3.6-3.11, zegt het hof dat de door [verweerster] verrichte herstelwerkzaamheden (waarop het hof mede doelt in rov. 3.15) vallen binnen de reikwijdte van de overeenkomst (dus het in rov. 3.1.3 bedoelde Contract for vessel repair van 28 januari 2022), waarvan de exoneratieclausule onderdeel is.
Daarmee strookt bijvoorbeeld ‘s hofs overweging in rov. 3.12.8:
“Uit de omstandigheid dat [verweerster] geen variation order heeft verlangd om de herstelwerkzaamheden uit te voeren, volgt slecht[s] dat [verweerster] de herstelwerkzaamheden niet als meerwerk bij de oorspronkelijke opdracht heeft geboekt, maar daaraan mochten Thome c.s. geen vertrouwen ontlenen dat de werkzaamheden gratis zouden zijn.”
Iets anders is of [verweerster] aansprakelijk kan worden gehouden voor schade als gevolg van het brandincident en het ventilatie-incident. Dat is volgens het hof niet zo, gelet op de exoneratieclausule en ’s hofs bevindingen in rov. 3.6-3.14.
Bij die stand van zaken, en gezien ook de bespreking van subonderdeel 1.3, valt niet in te zien dat het hof in rov. 3.6-3.11 (of elders in het vonnis) nader had moeten responderen op het in het subonderdeel bedoelde betoog van Thome c.s.
Daarmee ontvalt reeds de bodem aan het subonderdeel.
Subonderdeel 1.5 bevat, samengevat, de volgende klachten.
a. Voorts is het oordeel van het hof onjuist, omdat het hof heeft verzuimd de begrippen gross negligence en inflicting damages intentionally aan de hand van de (geobjectiveerde, althans reguliere) Haviltex-maatstaf uit te leggen.
b. In ieder geval is het oordeel omtrent de inhoud van de begrippen gross negligence en inflicting damages intentionally onjuist althans onbegrijpelijk, voor zover het hof aan deze begrippen de betekenis heeft toegedicht dat het vooraf bestaande risico voor [verweerster] groot moet zijn althans dat zijdens [verweerster] bewust grote risico’s moeten zijn genomen. Uit rechtspraak van de Hoge Raad volgt immers dat een beroep op een exoneratieclausule steeds naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar is, indien sprake is van opzet (inflicting damages intentionally) dan wel grove schuld/bewuste roekeloosheid (gross negligence), en dat daaronder moet worden begrepen de situatie waarin sprake is van een verwijtbare nalatigheid, waarvoor niet is vereist dat de schadeveroorzaker daadwerkelijke wetenschap of bewustzijn van het risico (op het ontstaan/intreden van schade) heeft. Althans het is voldoende dat sprake is van onzorgvuldig gedrag waarvan men zich bewust was dat daardoor schade zou kunnen ontstaan en die kans bewust is aanvaard. Thome c.s. hebben op deze rechtspraak gewezen. Gelet op deze rechtspraak getuigt het van een onjuiste rechtsopvatting om in het kader van de vraag of in deze zaak sprake is van gross negligence en inflicting damages intentionally uit te gaan van een andere interpretatie dan de Hoge Raad van de begrippen opzet en grove schuld/bewuste roekeloosheid in zijn rechtspraak.
c. In ieder geval is het oordeel onbegrijpelijk, omdat zonder nadere toelichting niet valt in te zien waarom de begrippen gross negligence en inflicting damages intentionally anders althans strikter moeten worden uitgelegd dan de begrippen opzet en bewuste roekeloosheid uit de rechtspraak van de Hoge Raad.
Behandeling
Het subonderdeel faalt, gelet op het volgende.
Eerst klacht a.
Zij loopt vast in het voetspoor van subonderdeel 1.2, dat dus faalt. Dit behoeft geen verdere toelichting.
Dan klacht b.
Haar treft hetzelfde lot als klacht a. Ik merk daarbij nog dit op.
Thome c.s. hebben inderdaad gewezen op het Hoge Raad-arrest uit 2008 waarop de klacht doelt, maar slechts in verband met de stelling dat de Hoge Raad meerdere malen heeft bepaald dat indien sprake is van bewuste roekeloosheid van de schuldenaar of van met de leiding van het bedrijf belaste personen, een beroep op een exoneratieclausule tussen professionele partijen per definitie onaanvaardbaar is. Het is niet onbegrijpelijk dat het hof hieruit, of uit andere Hoge Raad-rechtspraak genoemd in de vindplaats waarop de klacht doelt, niet opmaakt dat Thome c.s. in feitelijke instanties aan gross negligence (of inflicting damages intentionally) in de zin van de onderhavige exoneratieclausule eenzelfde invulling hebben gegeven als nu voorgestaan door de klacht. Zie ook onder 3.6.8 hiervoor.
Het enkele feit dat die Hoge Raad-rechtspraak er al was ten tijde van het vonnis, maakt het nog niet onjuist of onbegrijpelijk dat het hof in het bestreden oordeel niet voornoemde invulling geeft aan gross negligence (of inflicting damages intentionally) in de zin van die clausule, maar daarbij redeneert vanuit de ondergrens die Thome c.s. zelf ter zake hebben gehanteerd. Zie wederom de bespreking van subonderdeel 1.2.
Tot slot klacht c.
Zij loopt vast in het voetspoor van de klachten a en b, die dus falen. Dit behoeft geen verdere toelichting.
Subonderdeel 1.6 stelt dat voor zover het hof in het kader van [verweerster] beroep op de exoneratieclausule de in subonderdeel 1.5 genoemde “maatstaf” zou hebben gehanteerd, zijn oordeel in ieder geval onbegrijpelijk is. Want zonder nadere toelichting valt niet in te zien waarom de in rov. 3.7-3.10 van het vonnis genoemde gedragingen van [verweerster] , die in cassatie veronderstellenderwijs tot uitgangspunt dienen, niet ten minste “opzet, grove schuld en/of bewuste roekeloosheid en verwijtbare nalatigheid” opleveren. Dat geldt te meer gelet op rov. 3.8, eerste zin en rov. 3.10, eerste zin (tot de komma).
Behandeling
Het subonderdeel faalt, gelet op het volgende.
Anders dan het subonderdeel tot vertrekpunt neemt, gaat het hof in het bestreden oordeel niet uit van voornoemde “maatstaf”. Zie de besprekingen van de subonderdelen 1.2 en 1.5. Het subonderdeel strandt dus reeds op een gebrek aan feitelijke grondslag in het vonnis.
Subonderdeel 1.7 komt erop neer dat ‘s hofs oordeel onvoldoende (begrijpelijk) is gemotiveerd, omdat het hof daarin onvoldoende heeft gerespondeerd op in het subonderdeel weergegeven stellingen van Thome c.s. inzake het brandincident (onder a t/m d) en het ventilatie-incident (onder a t/m i). Die stellingen laten immers zien dat ter zake zijdens [verweerster] verwijtbaar nalatig is gehandeld, althans welbewust het risico op schade is genomen, althans het vooraf bestaande risico groot was, althans bewust grote risico’s zijn genomen.
Behandeling
Het subonderdeel boekt succes, gelet op het volgende.
Vooropgesteld: het subonderdeel heeft feitelijke grondslag in het vonnis voor zover het ervan uitgaat, kort gezegd, dat het hof in het bestreden oordeel als ondergrens voor gross negligence in de zin van de exoneratieclausule hanteert dat ter zake zijdens [verweerster] bewust grote risico’s zijn genomen. Zie de bespreking van subonderdeel 1.2.
Blijkens rov. 3.8 is het hof van oordeel, kort gezegd, dat bij de door het hof veronderstelde toedracht als samengevat in rov. 3.7 wel sprake is van aan [verweerster] toe te rekenen fouten, die te wijten zijn aan onzorgvuldigheid en schuld bij [verweerster] , maar uit de “door Thome c.s. gestelde feiten” niet volgt dat door het uitvoerend en toezichthoudend personeel van [verweerster] bewust grote risico’s zijn genomen. Die bevindingen in rov. 3.8 betekenen dan niet alleen dat ter zake gross negligence van dat personeel niet kan worden aangenomen, maar ook dat ter zake inflicting damages intentionally door dat personeel niet kan worden aangenomen (rov. 3.9).
In rov. 3.10 verlegt het hof de aandacht naar het management van [verweerster] . M.i. volgt het hof hier een met rov. 3.8-3.9 vergelijkbare lijn, waar het kortweg overweegt dat aan dit management wellicht verweten kan worden dat het geen of onvoldoende veiligheidsprotocollen of richtlijnen heeft opgesteld en gehandhaafd bij brandgevaarlijke werkzaamheden en het ventileren van gesloten ruimtes, maar daaruit niet kan worden afgeleid dat dit management bewust grote risico’s heeft genomen. Daarom kan volgens het hof gross negligence van, of inflicting damages intentionally door, dit management evenmin worden aangenomen.
Ik acht deze motivering van het hof problematisch in het licht van de door Thome c.s. gestelde feiten, die het hof ter zake dus zegt te beoordelen. Dit illustreer ik eerst aan de hand van rov. 3.8-3.9 (inzake het uitvoerend en toezichthoudende personeel van [verweerster] ) en het ventilatie-incident.
Het subonderdeel wijst onder meer op de MvA, nr. 60:
“ [verweerster] is ongecontroleerd en onzorgvuldig te werk [gegaan]. [verweerster] is niet van te voren nagegaan hoeveel bar zij moest gebruiken om adequaat te ventileren. “In fact no precautions at all had been taken, no pressure gauge, no waterlock, not even a proper procedure available so it was more a matter of let’s open the valve and see what happens”, aldus Bramar in Rapport I en II (p. 3 productie 31). In plaats van te ventileren heeft [verweerster] de kraanarm opgeblazen. De schade was enorm: “Inner and outer girder plate of the Jib were found distorted (blown outward), over a length of approximately twelve (12) [meters”] (zie p. 22 productie 21). De kraanarm is een enorm lange gesloten ruimte, dus dat vergt nogal wat ventilatie(kracht) (randnr. 102 CvA). Om dit op te blazen moet [verweerster] gedurende lange tijd ongecontroleerd te veel bar in de gesloten ruimte hebben geblazen zonder dit te blijven monitoren en druk in de gaten te houden.”
Het subonderdeel wijst in aanvulling hierop, onder meer en samengevat, nog op de volgende stellingen van Thome c.s.
- In de onderhavige zaak gaat het om fouten gemaakt door personen die in dienst zijn van [verweerster] en die zijn gemaakt in het kader van laswerk, hetgeen bij uitstek hoort bij het werk dat de werf zelf verricht.
- Ten aanzien van het ventilatie-incident geldt dat het las- en ventileerwerk werd uitgevoerd door personeel van [verweerster] . Er is van tevoren niet gecontroleerd hoeveel bar toegediend kon worden. Er is tijdens het ventileren geen meter gebruikt, en niet gecontroleerd of de kraanarm de druk aan kon. [verweerster] heeft dit ook niet ontkend of verklaringen van werknemers ter ontkrachting hiervan in het geding gebracht.
- Bij het ventileren met 5 bar kán het niet anders dan dat dit schade toebrengt aan de kraan. Van die aanmerkelijke kans zijn de [verweerster] -medewerkers zich ook bewust geweest (althans zij hadden dat moeten zijn). Zelfs niet hiervoor opgeleid personeel weet dat wanneer ongecontroleerd te veel lucht in een gesloten ruimte wordt toegediend, dit schade kan opleveren. Ook een ballon klapt na enkele seconden indien deze ongecontroleerd met te veel lucht wordt opgeblazen. Ook dit handelen van het personeel van [verweerster] kwalificeert als bewust roekeloos gedrag.
- Dit laatste, inzake ventileren met 5 bar, slaat (zo voeg ik toe) kenbaar mede terug op de MvA, nrs. 47, 61-62. Daarin hebben Thome c.s. bijvoorbeeld aangevoerd (nr. 47):
“Nu volgens [betrokkene 5] 5 bar is gebruikt (p. 4 [betrokkene 5] Verklaring 2022, productie 33 [verweerster] ), hetgeen [verweerster] bevestigt in randnr. 58 MvG, betekent dit dat de kraanarm dus hoe dan ook door het ventileren zou zijn opgeblazen, ongeacht of er al dan niet dubbelzijdig is gelast. 5 bar is immers 2,5 keer de hoeveelheid bar die de kraanarm (zonder de vermeende gebreken) volgens de bevindingen van [betrokkene 6] aan had gekund. [verweerster] benadrukt dat in het Survey Rapport staat dat [verweerster] 7 bar heeft gebruikt (p. 34 productie 21). Dit is meer dan drie keer zoveel als de kraanarm had aangekund.”
En (nr. 62):
“In de [betrokkene 5] Verklaring 2022 staat: “the pressure inside the chord where the air was applied went up to +/- 5 bars and the chord “blew up”, that is expanded in all directions” (p. 4, productie 33). 5 bar is maar liefst 10x zoveel druk als waarmee [betrokkene 6] heeft gerekend. Bramar verklaart hierover (zie p. 17 Bramar Rapport II, productie 31):
“The actual pressure inside the construction has been confirmed to have been up to 7 bar (see IMC Survey Report) or at least 5 bar (see [betrokkene 5] report in 2022) so it would have been more useful if [betrokkene 6] had done an analysis based on 7 or 5 bar which is 14 or 10 times the pressure [betrokkene 6] estimated (and repeated in his present report) and based his analysis on and 2.5 times the pressure [betrokkene 6] had calculated the construction would have been able to withstand in the event the crane arm was built according original drawings. This giving reason to believe the crane arm would have been damaged anyway. [betrokkene 6] most likely came to his estimate because he knows that a pressure of 0.5 bar already produces an immense load on the surface of the side plates. Pressure in bar can be translated to a force in kgs/cm2 where 0.5 bar equals 0.50986 kg/cm2 making 5,098.6 kg/m2 and the total area of the side plate is 10.0713 m2. Imagine the immense force on the construction at an internal pressure of 7 or 5 bar”.”
M.i. is het denkbaar dat dit een en ander, bezien ook in onderling verband en samenhang, waarbij Thome c.s. dus onder meer hebben geput uit het Bramar-rapport, indien juist voldoende draagkracht heeft voor de conclusie dat in het kader van het ventilatie-incident binnen het uitvoerend en toezichthoudend personeel van [verweerster] bewust grote risico’s zijn genomen. Daarbij zij bedacht dat het bewust genomen zijn van grote risico’s zich mogelijk ook laat afleiden uit de in het concrete geval gegeven feiten en omstandigheden.
Dit wordt niet anders door de citaten in rov. 3.1.23 uit het Independent-rapport en in rov. 3.1.24 uit het Bramar-rapport, inzake het ventilatie-incident. Ik lees daarin bijvoorbeeld wel (Independent-rapport):
“Upon survey at [verweerster] we noted damages as follows.
Inner and outer girder plate of the jib were found distorted (blown outward), over a length of approximately twelve (12) meters.
Adjacent top and bottom plate were found distorted.
Internal longitudinal side stiffeners were found distorted.
The jib structure in the damaged area was found without any steel wastage, excessive corrosion, or other pre-existing damages.
It was noted that the Shipyard had made two 10mm ventilation holes in the jib. One hole for air inlet and another for the air to escape during the ventilation process of the crane.
(…)
In the opinion of the Undersigned the cause of the jib damages can be reasonably attributed to application of a wrong ventilation procedure by the Shipyard.
As part of the ventilation procedure Shipyard drilled one hole in the jib top plate section and another in the outer girder plate. Allegedly Shipyard applied working air pressure (approximately 7 bar) via one of the drilled holes in the jib. Due to uncontrolled ventilation (i.e. the process of applying air pressure, stopping and waiting for the applied air to escape before proceeding to apply more air and/or making suitably sized ventilation holes), the jib side girder plates were reasonably blown outward due to internal air pressure building up beyond structural strength.”
En (Bramar-rapport):
“During a job walk undersigned discovers damages to the left part of the crane boom at 10.45 hrs.
While inspecting the damages and taking pictures undersigned receives a phone call from [betrokkene 1] asking to come to his office because we had to discuss something.
Directly after arriving at [betrokkene 1] ’s office ( [betrokkene 2] was also present) [betrokkene 1] explains that they had made a terrible mistake in Tuesday afternoon with ventilating the boom resulting in damages to the boom.
[betrokkene 2] also admits that the hole drilled for ventilation was not big enough resulting in too high pressure and deforming of the boom.”
Dit wordt evenmin anders door de stellingname van Thome c.s. over het ontbreken van een adequaat brandveiligheidsbeleid en ventilatieprotocollen, waardoor er een grote kans was dat het lassen en het ventileren tot schade zou leiden. Dit bevestigt veeleer de stellingen van Thome c.s. onder 3.19.5-3.19.6 hiervoor, dan dat het daaraan afbreuk doet.
Het hof ziet dat dus anders, blijkens rov. 3.8-3.9. Het is duidelijk dat het hof daarin oordeelt dát volgens hem de door Thome c.s. gestelde feiten voornoemde conclusie niet kunnen dragen. Maar het hof maakt daarin wat mij betreft niet echt inzichtelijk wáárom de door Thome c.s. gestelde feiten indien juist die conclusie dan niet kunnen dragen, ook al onderkent het hof dus in rov. 3.8, eerste zin dat bij de in rov. 3.7 samengevatte toedracht sprake is van aan [verweerster] toe te rekenen fouten, die te wijten zijn aan onzorgvuldigheid en schuld bij [verweerster] . Daartoe volstaat het hof immers in rov. 3.8, tweede t/m laatste zin met de combinatie van een ‘hoog over’-overweging (rov. 3.8, tweede en derde zin) en twee algemeen getoonzette observaties (het vervolg van rov. 3.8), rov. 3.9 bevat enkel de toevoeging dat gelet op rov. 3.8 ook inflicting damages intentionally door dat personeel niet kan worden aangenomen.
Het behoeft geen betoog dat het hof niet voorziet in die ‘wáárom’ met de overweging in rov. 3.8, tweede en derde zin, inzake zowel het brandincident als het ventilatie-incident, erop neerkomend dat “[d]e mate” van gevaarzetting, bewustheid van het gevaar en verwijtbaarheid die volgt uit de door Thome c.s. gestelde feiten daarvoor “onvoldoende ernstig” is. Daarmee blijft het hof aan de oppervlakte, zonder noemenswaardig in te gaan op die concreet door Thome c.s. gestelde feiten en uit te leggen waarom die niet kunnen volstaan, terwijl dit laatste toch niet evident is. Die lacune wordt niet weggenomen door voornoemde observaties in het vervolg van rov. 3.8, die het hof kennelijk zelf bijbrengt. De eerste observatie verklaart nog niet dat in dit concrete geval, en uitgaande van die door Thome c.s. gestelde feiten, voornoemde conclusie ‘dus’ niet getrokken zou kunnen worden. Anders gezegd: ook daarmee blijft het hof aan de oppervlakte, zonder noemenswaardig in te gaan op die door Thome c.s. gestelde feiten. Hetzelfde geldt naar de aard voor de tweede observatie. Dit acht ik aan toelichting ontoereikend.
Het voorgaande valt nog breder te trekken. Ik illustreer dit nader aan de hand van rov. 3.8-3.9 en het brandincident.
In dit kader hebben Thome c.s. onder meer erop gewezen dat het in de onderhavige zaak gaat om fouten gemaakt door personen die in dienst zijn van [verweerster] en die zijn gemaakt in het kader van laswerk, hetgeen bij uitstek hoort bij het werk dat de werf zelf verricht.
En:
“Ten aanzien van het Brand Incident geldt dat er geen brandwacht was en door personeel van [verweerster] een lasmethode is toegepast die in strijd was met de gegeven instructies waardoor de kans op brand aanmerkelijk groter was. Aldus was er een aanmerkelijke kans dat brand zou ontstaan en was het personeel van [verweerster] zich daar ook van bewust. [verweerster] heeft dit ook niet ontkend. Door aldus te werk te gaan heeft het personeel van [verweerster] bewust roekeloos gehandeld.”
Dit laatste, inzake het handelen in strijd met de gegeven instructie een slijpmachine te gebruiken, welke instructie verband hield met het gevaar van het doorsnijden van wires met een brander, slaat (zo voeg ik toe) kenbaar mede terug op de MvA, nr. 87 onder b, waaronder:
“ [verweerster] had als taak “to cut the crane wires” en heeft hiervoor in strijd met de instructies een torch gebruikt in plaats van een slijpmachine (p. 5 en 58 Bramar Rapport, productie 27 en Daily Rapport Alatas, bijlage 1 bij Bramar Rapport, productie 27). Snijden met een torch geeft stukken gesmolten staal die kunnen worden meegenomen door de wind, terwijl een slijpmachine alleen vonken produceert die niet meer dan een paar meter afleggen. Door in strijd met de instructies de torch te gebruiken en tegelijkertijd geen brandwacht te hebben, was de kans op brandschade voorzienbaar.”
Het hof noemt in rov. 3.7 ook dat het brandincident is ontstaan doordat [verweerster] -personeel (dat werkte onder toezicht van ander [verweerster] -personeel) bij het doorsnijden van wires een brander (torch) heeft gebruikt in plaats van een slijpmachine (grinder), dit in strijd met een instructie van Alatas om daarvoor een slijpmachine te gebruiken. En:
“In de richting van de dust seal van de nieuwe draailager stond [ik begrijp: ten tijde van het gebruik van de brander] een zodanige wind dat vonken tot op grote afstand vuur konden veroorzaken.”
Hiervoor geldt overeenkomstig wat ik schreef onder 3.19.7 hiervoor.
Dit wordt niet anders door de citaten in rov. 3.1.23 uit het Independent-rapport en in rov. 3.1.24 uit het Bramar-rapport, inzake het brandincident. Ik lees daarin bijvoorbeeld wel (Bramar-rapport):
“[ [verweerster] ] was requested to cut the wires by means of grinder instead of using a torch. This to reduce melted steel to fly around.
[verweerster] ignored these instructions and did use a torch to cut the wires.
Cutting the wires was the only activity around that area at the moment of the cutting and the new slewing bearing was positioned so the wind could take melting pieces of steel over a big distance directly in the direction of the new slewing bearing.
(…) [ [verweerster] ] should have followed the request done by Alatas. If they had no fire would have been started.
Given the fact that it took some time (several minutes) between the moment the tarp catched fire and the moment the burning tarp damaged the rubber seal it may be concluded the fire guard did not act in a timely manner.”
Wat ik schreef onder 3.19.9-3.19.11 hiervoor doet hier eveneens opgeld.
Bij het voorgaande zij nog bedacht dat het niet bij één incident is gebleven, en dat het brandincident en het ventilatie-incident kort na elkaar plaatsvonden, wat het hof ook vaststelt bij de feiten: het eerste incident vond plaats op 14 februari 2022 (rov. 3.1.6), het tweede incident 10 dagen later, dus op 24 februari 2022 (rov. 3.1.9). Thome c.s. hebben daarop trouwens ook gewezen. Zoals in de MvA, nr. 85, waarin zij opmerkten “dat het niet bij een incident is gebleven”, want:
“Er is brand ontstaan, een kraanarm is opgeblazen en volledig gedeformeerd, maar ook tijdens de reparatie werkzaamheden van de kraanarm maakte [verweerster] fout op fout op fout.”
Tot slot rov. 3.10, inzake het management van [verweerster] .
Dienaangaande hebben Thome c.s. in essentie erop gewezen dat er bij [verweerster] , hoewel zij zich presenteert als ervaren/professionele werf, en ondanks een eerder incident op de werf waarbij een kraan is opgeblazen tijdens het ventileren, geen sprake was van een protocol/procedure waarin is opgenomen dat en wanneer brandwacht moet worden gehouden bij brandgevaarlijke werkzaamheden (zoals laswerk), en evenmin van een protocol/procedure waarin staat omschreven hoe gesloten ruimtes (zoals een kraanarm) moeten worden geventileerd indien laswerk (zoals aan de kraanarm) moet worden verricht. Dit terwijl bij een scheepswerf bij uitstek veel en vaak hotwork (zoals laswerk) wordt verricht, en het hebben van zulke protocollen/procedures cruciaal is om de veiligheid dienaangaande te borgen, dus erg voor de hand ligt. Door aldus - structureel - na te laten een adequaat veiligheidsbeleid op te stellen, dit in de bedrijfsvoering te implementeren en toe te zien op de naleving ervan, heeft het management van [verweerster] bewust grote risico’s genomen die betrekkelijk eenvoudig vermeden hadden kunnen en moeten worden. In dit geval heeft het ontbreken van zo’n protocol/procedure ertoe geleid dat geen brandwacht is ingezet en de slew bearing vlam kon vatten. Ook na het ontstaan van de brand is niet adequaat gehandeld: niet alleen het verpakkingsmateriaal, maar ook de draailager zelf is onomkeerbaar beschadigd door de ontstane brand.
Zie bijvoorbeeld de MvA, nrs. 83-84:
“83. Door na te laten (…) adequate veiligheidsprotocollen of richtlijnen op te stellen, te implementeren en te handhaven bij brandgevaarlijke werkzaamheden en het ventileren van gesloten ruimtes heeft [verweerster] op managementniveau bewust grote risico’s genomen die vermeden hadden kunnen en moeten worden.
a) Ten aanzien van het brand incident geldt dat [verweerster] een brandpreventie protocol dient te hebben waarin staat dat een brandwacht wordt ingezet zodra laswerk (hotwork) wordt verricht. Een dergelijk protocol ontbreekt, hetgeen ertoe geleid dat geen brandwacht is ingezet en de slew bearing vlam heeft kunnen vatten. Ook na het ontstaan van de brand is niet adequaat gehandeld. Niet alleen het verpakkingsmateriaal, maar ook de draailager zelf is onomkeerbaar beschadigd door de brand die was ontstaan (zie ook rapport DuraEquipe, productie 15 [verweerster] ). “Given the fact that it took some time (several minutes) between the moment the tarp catched fire and the moment the burning tarp damaged the rubber seal it may be concluded the fire guard did not act in a timely manner”, aldus Bramar (p. 59 Bramar Rapport, productie 27).
b) Ten aanzien van het ventilatie incident geldt dat een scheepswerf over een veiligheidsprocedure dient te beschikken waarin staat omschreven op welke wijze gesloten ruimtes moeten worden geventileerd zodra “hotwork” zoals lassen wordt uitgevoerd. Op zijn minst moet daar instaan dat van te voren onderzoek moet worden gedaan hoeveel bar kan worden toegediend en dat een meter wordt gebruikt waarmee de druk binnen in de gaten kan worden gehouden (zie productie 30). Dit geldt zeker voor [verweerster] die zich presenteert als een zeer professionele werf (zie productie 3 [verweerster] ). [verweerster] beschikt in het geheel niet over een ventilatie procedure of protocol. Het protocol waar [verweerster] naar verwijst (productie 29) gaat helemaal niet over het ventileren van een gesloten ruimte.
84. Het bewust nemen van te grote risico’s kwalificeert als grove schuld. Dit geldt eens te meer nu de te verwachten schade - brand en het opblazen van een gesloten ruimte - aanzienlijk en onomkeerbaar is en zich in deze zaak bovendien ook heeft verwezenlijkt.”
En:
“ [verweerster] heeft geen protocol waarin is opgenomen dat en wanneer brandwacht moet worden gehouden en evenmin een protocol of procedure waarin staat omschreven hoe gesloten ruimtes zoals een kraanarm moeten worden geventileerd indien laswerk aan de kraanarm moet worden verricht. Bij een scheepswerf wordt bij uitstek veel en vaak “hotwork” verricht en is het hebben van dergelijke protocollen en richtlijnen cruciaal om de veiligheid te borgen. Door na te laten een adequaat veiligheidsbeleid op te stellen, dit niet in de bedrijfsvoering te implementeren en niet toe te zien op de naleving ervan, heeft [verweerster] op managementniveau bewust grote risico’s genomen die betrekkelijk eenvoudig vermeden hadden kunnen en moeten worden. Dit kwalificeert als grove schuld ofwel bewuste roekeloosheid zijdens [verweerster] en haar bedrijfsleiding. Dit geldt eens te meer nu de te verwachten schade - brand en het opblazen van een gesloten ruimte (de kraanarm) - aanzienlijk en onomkeerbaar is en zich in deze zaak bovendien ook heeft verwezenlijkt.”
Daarbij hebben Thome c.s. ook een beroep gedaan op rechtspraak, waaronder een vonnis van de rechtbank Rotterdam van 4 mei 2022, volgens Thome c.s. “een vergelijkbare zaak” waarin de rechtbank onder meer overwoog (rov. 4.32):
“Gelet op de mate van waarschijnlijkheid van schade bij brandgevaarlijke werkzaamheden is het nalaten van het voeren van een adequaat veiligheidsbeleid op dit punt ernstig verwijtbaar. Dit beleid dient duidelijk en consistent te zijn, bekend bij iedereen op de werkvloer en zodanig geïmplementeerd in de organisatie dat steeds tijdig - vóór aanvang van de brandgevaarlijke werkzaamheden - brandwacht wordt gelopen. Door het voeren en handhaven van brandwachtbeleid na te laten zijn risico’s genomen die vermeden hadden kunnen en moeten worden. Dit geldt te meer, nu [persoon E] heeft verklaard dat er op de werf meerdere partijen - waaronder [naam bedrijf] en onderaannemers - bezig zijn met de uitvoering van werkzaamheden.”
Dienaangaande merkten Thome c.s. op:
“Dit komt exact overeen met de onderhavige zaak. Door geen adequaat brandveiligheidsbeleid en ventilatie protocollen te hebben was er een grote kans dat het lassen en het ventileren tot schade zou leiden. [verweerster] was zich hier ook bewust van, althans had hier bewust van moeten zijn. Laswerk is haar core business en [verweerster] stelt zelf dat zij “zeer ervaren [is] met de reparatie en technische vereisten van dit soort kranen/kraanarmen” (randnr. 41 MvG). Zij moet dus als geen ander weten dat het niet hebben van dit soort veiligheidsrichtlijnen de kans op schade enorm vergroot.”
En:
“Het voorgaande klemt eens te meer omdat dit niet de eerste keer is dat op de werf een kraan is opgeblazen tijdens het ventileren. In 2015 heeft een medewerker van de werf (toen nog Curaçaose Dok Maatschappij dat later is overgenomen door [verweerster] ) met een persluchtmachine enige tijd lucht in de binnenkant van een kraan geblazen waarna de boomgiek is verbogen en beschadigd (Gerecht in eerste aanleg van Curaçao 04-06-2018, CUR201602010, ECLI:NL:OGEAC:2018:161). Dit zijn ernstige incidenten. Het kwalificeert als grove nalatigheid dat [verweerster] niet direct na het incident in 2015 veiligheidsrichtlijnen heeft opgesteld voor het ventileren van gesloten ruimtes. Door dit na te laten, kon precies eenzelfde ongeval een paar jaar later nogmaals plaatsvinden.”
M.i. is het denkbaar dat dit een en ander, bezien ook in onderling verband en samenhang, waarbij Thome c.s. dus onder meer hebben geput uit het Bramar-rapport, indien juist voldoende draagkracht heeft voor de conclusie dat ter zake door het management van [verweerster] bewust grote risico’s zijn genomen. Ook daarbij zij bedacht dat het bewust genomen zijn van grote risico’s zich mogelijk ook laat afleiden uit de in het concrete geval gegeven feiten en omstandigheden.
Dit wordt niet anders door de citaten in rov. 3.1.23 uit het Independent-rapport en in rov. 3.1.24 uit het Bramar-rapport.
M.i. respondeert het hof niet toereikend op deze stellingen van Thome c.s. met de enkele, ronduit summiere overweging in rov. 3.10, eerste zin (de laatste zin bevat enkel ’s hofs conclusie inzake het management van [verweerster] ). Immers: het is duidelijk dat het hof daarin oordeelt dát volgens hem uit die door Thome c.s. gestelde feiten niet kan worden afgeleid dat het management van [verweerster] ter zake bewust grote risico’s heeft genomen, maar ook hier maakt het hof niet echt inzichtelijk wáárom die door Thome c.s. gestelde feiten indien juist die conclusie dan niet kunnen dragen, terwijl dit laatste toch niet evident is. Dit wordt nog eens versterkt door de algemene ervaringsregel die het hof eigener beweging betrekt in rov. 3.8, vierde en vijfde zin, nu die het belang onderstreept van het in rov. 3.10, eerste zin bedoelde opstellen en handhaven door dit management van protocollen/procedures voor brandgevaarlijke werkzaamheden van, en ventilering van gesloten ruimtes door, het betrokken personeel. De in rov. 3.8, laatste zin bedoelde hindsight bias maakt de uitkomst niet anders. Ook met inachtneming daarvan geldt dat het hof in rov. 3.10 nog steeds aan de oppervlakte blijft, zonder noemenswaardig in te gaan op die concreet door Thome c.s. gestelde feiten.
Hierbij kan ik het laten.
Subonderdeel 1.8 stelt dat het oordeel van het hof onjuist althans onbegrijpelijk is, gelet op rov. 3.8, vierde en vijfde zin van het vonnis. De daarin bedoelde algemene ervaringsregel baseert het hof op een Hoge Raad-arrest over werknemersaansprakelijkheid, welke juridische grondslag in deze zaak geen rol speelt. Deze regel is niet relevant bij de beantwoording van de vraag of sprake is van inflicting damages intentionally of gross negligence, althans deze regel kan daaraan niet afdoen. In ieder geval is zonder nadere motivering niet begrijpelijk waarom deze in een andere context ontwikkelde regel hier in enig opzicht relevant zou kunnen zijn.
Behandeling
Het subonderdeel faalt, gelet op het volgende.
Ik stel voorop dat het hof wat betreft de onderhavige algemene ervaringsregel geen rechtstreeks beroep doet op het genoemde Hoge Raad-arrest, in termen van basis, maar vergelijkenderwijs verwijst naar dit arrest (“vergelijk”), nu de Hoge Raad daarin wees op die regel in een te onderscheiden context (“in een enigszins andere context”), te weten werknemersaansprakelijkheid op de voet van art. 7:661 lid 1 BW. In zoverre mist het subonderdeel feitelijke grondslag in het vonnis.
Dat het hof aldus uitgaat van een algemene ervaringsregel die niet slechts relevant is in die specifieke context van werknemersaansprakelijkheid, acht ik onjuist noch onbegrijpelijk. Dit is inherent aan de regel in kwestie: dat de ervaring leert dat de dagelijkse omgang met machines, werktuigen en gereedschappen het personeel dat het gebruikt er licht toe zal brengen niet alle voorzichtigheid in acht te nemen die ter voorkoming van ongelukken geraden is, kan immers naar de aard ook buiten die specifieke context van betekenis zijn.
Bijvoorbeeld bij beantwoording van de vraag of een bepaalde door Thome c.s. gestelde gedragslijn van [verweerster] -personeel inzake het brandincident en het ventilatie-incident gross negligence in de zin van de exoneratieclausule kan opleveren, door Thome c.s. dus verstaan, kort gezegd, als het bewust nemen van grote risico’s. Daarmee bedoelt het hof dan kennelijk dat, gelet op die ervaringsregel, niet al te snel van zulk bewust nemen van grote risico’s moet worden gesproken. M.i. kon het hof dit op zichzelf zo overwegen. Iets meer of anders zegt het hof dienaangaande niet in het bestreden oordeel.
Daarmee valt het doek voor het subonderdeel.
Subonderdeel 1.9 stelt, kort gezegd, dat het oordeel van het hof in rov. 3.8, vierde zin van het vonnis (omtrent voornoemde ervaringsregel) meebrengt dat het oordeel in rov. 3.10 onvoldoende (begrijpelijk) gemotiveerd is.
Behandeling
De betekenis van ‘s hofs oordeel in rov. 3.8, vierde zin (omtrent voornoemde ervaringsregel) voor diens oordeel in rov. 3.10 heb ik al betrokken bij de bespreking van subonderdeel 1.7. Uit die bespreking volgt reeds dat rov. 3.10 m.i. onvoldoende (begrijpelijk) is gemotiveerd. Bij deze stand van zaken missen Thome c.s. het vereiste belang bij het onderhavige subonderdeel, dat geen verdere bespreking behoeft.
Daarmee is onderdeel I.1 afgewikkeld.
Ik zie aanleiding nu eerst in te gaan op onderdeel I.3.
Onderdeel I.3 (“Onjuist en/of onvoldoende [begrijpelijk] oordeel van het hof met betrekking tot de vraag of [verweerster] aansprakelijkheid heeft erkend, dan wel haar beroep op de exoneratie heeft verwerkt (rov. 3.12-3.13)”)
Het derde onderdeel bevat zes subonderdelen en is gericht tegen rov. 3.12-3.13 van het vonnis.
Subonderdeel 3.1 bevat een weergave van rov. 3.12-3.13. Het subonderdeel formuleert geen klachten.
Voor een goed begrip citeer ik deze oordelen van het hof:
“3.12 Anders dan het Gerecht, leest het Hof in de zijdens [verweerster] gedane verklaringen en gedragingen geen erkenning van aansprakelijkheid of schadeplichtigheid en geen toezegging dat, ondanks de exoneratieclausule, de herstelwerkzaamheden niet in rekening zouden worden gebracht. Hiertoe overweegt het Hof als volgt.
Niet is gebleken dat de exoneratieclausule in de contacten tussen Thome c.s. en [verweerster] [is] genoemd.
Indien technisch personeel van [verweerster] mondeling heeft verklaard dat [verweerster] (technische) fouten heeft gemaakt, mochten Thome c.s. daar redelijkerwijs geen verklaringen over rechtsgevolgen in lezen. Ook uitingen van spijt en excuses houden geen erkenning van schadeplichtigheid of toezegging van gratis herstel in, evenmin als de inschakeling van verzekeraars. Ook de omstandigheid dat [verweerster] niet meteen heeft gereageerd op stellingen zijdens Thome c.s. dat [verweerster] aansprakelijkheid zou hebben erkend, levert geen gerechtvaardigde verwachting bij Thome c.s. op dat het herstel gratis zou zijn.
De e-mail van [betrokkene 1] van 25 februari 2022 (zie 3.1.11 hiervoor) vermeldt, naast spijtbetuigingen, ook dat de reden van de ontstane overdruk nog onbekend is en dat er onderzoek zal worden gedaan naar de schadeoorzaak.
Uit het gebruik van het woord accordingly in de e-mail van [betrokkene 1] van 1 maart 2022 (zie 3.1.14 hiervoor) blijkt slechts dat het afwachten van een repair plan in overeenstemming is met hetgeen Thome c.s. verlangden.
De e-mail van [betrokkene 4] van 4 maart 2022 (zie 3.1.16 hiervoor) bevestigt slechts dat [verweerster] de herstelwerkzaamheden in samenwerking met Alatas zal uitvoeren.
Ook in de latere mails zijdens [verweerster] heeft het Hof geen toezegging aangetroffen dat het herstel voor rekening van [verweerster] zou zijn.
Thome c.s. moesten redelijkerwijs begrijpen dat [verweerster] geen voorrang gaf aan discussie over de aansprakelijkheid, maar aan herstel. Thome c.s. drongen ook aan op snel herstel door [verweerster] .
Uit de omstandigheid dat [verweerster] geen variation order heeft verlangd om de herstelwerkzaamheden uit te voeren, volgt slecht[s] dat [verweerster] de herstelwerkzaamheden niet als meerwerk bij de oorspronkelijke opdracht heeft geboekt, maar daaraan mochten Thome c.s. geen vertrouwen ontlenen dat de werkzaamheden gratis zouden zijn.
Gelet op het voorgaande kan niet worden aangenomen dat [verweerster] aansprakelijkheid heeft erkend, noch dat zij het recht heeft verwerkt zich te beroepen op de exoneratieclausule. Bij dit oordeel beschouwt het Hof de in 3.12.1-3.12.8 besproken argumenten van Thome c.s. ook in onderling verband en samenhang.”
Subonderdeel 3.2 stelt dat deze oordelen in de eerste plaats rechtens onjuist zijn, omdat het hof miskent dat voor het aannemen van rechtsverwerking niet is vereist dat de wil van [verweerster] is gericht op het prijsgeven van het beroep op de exoneratie, althans Thome c.s. het redelijkerwijs zo mochten begrijpen dat de wil van [verweerster] daarop gericht was.
Behandeling
Het subonderdeel faalt, gelet op het volgende.
Het subonderdeel leest in rov. 3.12-3.13 dat volgens het hof voor een succesvol beroep op rechtsverwerking vereist is dat [verweerster] wil gericht was op het prijsgeven van een beroep op de exoneratieclausule, althans dat Thome c.s. het redelijkerwijs zo mochten begrijpen dat [verweerster] wil daarop gericht was.
Om rechtsverwerking te kunnen aannemen, is nodig dat de rechthebbende zich heeft gedragen op een wijze die naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onverenigbaar is met het vervolgens geldend maken van zijn recht of bevoegdheid. Naar vaste rechtspraak van de Hoge Raad is enkel tijdsverloop daarvoor onvoldoende. Er moet sprake zijn van bijzondere omstandigheden op grond waarvan bij de wederpartij gerechtvaardigd vertrouwen is gewekt dat de rechthebbende zijn aanspraak niet meer geldend zal maken, of waardoor de positie van de wederpartij onredelijk verzwaard of benadeeld zou worden indien het recht of de bevoegdheid alsnog geldend wordt gemaakt. Tijdsverloop kan wel als een van de relevante omstandigheden meewegen bij beoordeling van de vraag of de rechthebbende zich heeft gedragen op een wijze die naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onverenigbaar is met het vervolgens geldend maken van zijn recht of bevoegdheid.
Ik zie niet dat het hof in rov. 3.12-3.13 een rechtsopvatting huldigt die afwijkt van het onder 3.30.2 hiervoor uiteengezette kader, meer in het bijzonder: dat volgens het hof in rov. 3.12-3.13 voor een succesvol beroep op rechtsverwerking vereist is dat [verweerster] wil gericht was op het prijsgeven van een beroep op de exoneratieclausule, althans dat Thome c.s. het redelijkerwijs zo mochten begrijpen dat [verweerster] wil daarop gericht was. Wat het hof doet in rov. 3.12-3.13, voor zover het gaat om de vraag of [verweerster] het recht heeft verwerkt zich te beroepen op de exoneratieclausule, is iets anders: beoordelen wat Thome c.s. volgens het hof hebben aangevoerd voor de door hen voorgestane bevestigende beantwoording van die vraag. Daarom overweegt het hof inzake die vraag zoals het doet in rov. 3.12-3.13. Het vonnis biedt geen aanknopingspunt om aan te nemen dat het hof daarbij voornoemde kader miskent.
Het subonderdeel loopt derhalve reeds vast op een gebrek aan feitelijke grondslag in het vonnis.
Subonderdeel 3.3 stelt dat het hof althans miskent dat rechtsverwerking kan worden aangenomen indien [verweerster] zich heeft gedragen op een wijze die naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onverenigbaar is met het vervolgens geldend maken van haar recht of bevoegdheid. Enkel tijdsverloop is daarvoor onvoldoende. Er moet sprake zijn van bijzondere omstandigheden op grond waarvan bij de wederpartij gerechtvaardigd vertrouwen is gewekt dat de rechthebbende zijn recht of bevoegdheid niet meer geldend zal maken of waardoor de positie van de wederpartij onredelijk verzwaard of benadeeld zou worden indien het recht of de bevoegdheid alsnog geldend wordt gemaakt.
Behandeling
Het subonderdeel strandt in het voetspoor van subonderdeel 3.2, dat dus faalt. Dit behoeft geen verdere toelichting.
Subonderdeel 3.4 stelt dat bovendien het oordeel van het hof onjuist is, omdat het eraan voorbij heeft gezien dat het in het kader van rechtsverwerking niet alleen de mogelijkheid heeft gehad om te concluderen dat [verweerster] in het geheel geen beroep meer toekomt op de exoneratieclausule, maar het, in het kader van het beroep van Thome c.s. op rechtsverwerking, ook (ambtshalve) voor een relatief werkende derogering had kunnen kiezen, zodat het beroep van [verweerster] voor een deel onaanvaardbaar moet worden geacht naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid.
Behandeling
Het subonderdeel faalt, gelet op het volgende.
In het betoog van Thome c.s. in feitelijke instanties dat [verweerster] het recht heeft verwerkt een beroep te doen op de exoneratieclausule, heb ik geen stellingen gevonden die verband houden met een proportionele toepassing door de rechter van het rechtsverwerkingsleerstuk in dit concrete geval, laat staan dat onderbouwd is in hoeverre dat dan zou kunnen gebeuren. Het subonderdeel wijst ook niet op dergelijke stellingen, laat staan met enige vindplaats. Het hof heeft dergelijke stellingen van Thome c.s. kennelijk evenmin aangetroffen. Gezien het voorgaande acht ik dit niet onbegrijpelijk. Bij deze stand van zaken kan ook niet worden volgehouden dat het hof hier “ambtshalve” (ik begrijp: op de voet van art. 52 Rv-Curaçao) voor een proportionele toepassing van het rechtsverwerkingsleerstuk had kunnen kiezen, nog daargelaten of zo’n toepassing rechtens mogelijk is. Daarmee ontvalt reeds de bodem aan het subonderdeel.
Ten overvloede nog dit. In de ST Thome c.s. wordt, voor de toelichting op het subonderdeel, verwezen naar de toelichting op subonderdeel 2.5. In die laatste toelichting wordt een beroep gedaan op het Hoge Raad-arrest inzake Royal and Sun Alliance/Universal Pictures. Wat daarvan verder zij: in dit arrest bezag de Hoge Raad eerst of het gerechtshof kon oordelen, zoals het deed, dat ter zake de drempel van art. 6:248 lid 2 BW was gehaald. In de onderhavige zaak is volgens het hof wat betreft het beroep van Thome c.s. op rechtsverwerking de drempel (dus: dat [verweerster] zich heeft gedragen op een wijze die naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onverenigbaar is met het vervolgens inroepen van de exoneratieclausule) niet gehaald. Volgen wij die lijn van het Hoge Raad-arrest, dan was met dit laatste de weg naar een eventuele proportionele toepassing van het rechtsverwerkingsleerstuk, zo al mogelijk, hier ook al afgesneden.
Subonderdeel 3.5 stelt dat althans ’s hofs oordeel onvoldoende (begrijpelijk) gemotiveerd is, omdat zonder nadere toelichting niet valt in te zien waarom de overwegingen met betrekking tot de vraag of [verweerster] afstand heeft gedaan van de mogelijkheid om zich op de exoneratieclausule te beroepen (in rov. 3.12 van het vonnis), zonder méér tot gevolg hebben dat ook geen sprake is van rechtsverwerking aan de zijde van [verweerster] met betrekking tot die mogelijkheid, gelet op het in de subonderdelen 3.2-3.3 aangeduide verschil in toetsingsmaatstaven tussen beide leerstukken.
Behandeling
Het subonderdeel faalt, gelet op het volgende.
Het subonderdeel leest in rov. 3.12-3.13 dat volgens het hof (i) de overwegingen met betrekking tot de vraag of [verweerster] afstand heeft gedaan van de mogelijkheid om zich op de exoneratieclausule te beroepen (in rov. 3.12), (ii) zonder méér tot gevolg hebben dat ook geen sprake is van rechtsverwerking aan de zijde van [verweerster] met betrekking tot die mogelijkheid.
Ik lees de door het subonderdeel veronderstelde tweestapsredenering van het hof niet terug in rov. 3.12-3.13. In rov. 3.12-3.12.8 beoordeelt het hof mede of hetgeen Thome c.s. volgens het hof hebben aangevoerd voor bevestigende beantwoording van de vraag of [verweerster] het recht heeft verwerkt zich te beroepen op de exoneratieclausule, die bevestigende beantwoording kan dragen. Blijkens rov. 3.13, eerste zin is dat volgens het hof niet zo: “[g]elet op het voorgaande kan niet worden aangenomen dat [verweerster] (…) het recht heeft verwerkt zich te beroepen op de exoneratieclausule”.
Daaraan doet niet af dat het hof in rov. 3.12-3.12.8 ook beoordeelt of hetgeen Thome c.s. volgens het hof hebben aangevoerd voor bevestigende beantwoording van de - te onderscheiden - vraag of [verweerster] aansprakelijkheid heeft erkend, die bevestigende beantwoording kan dragen. Blijkens rov. 3.13, eerste zin is dat volgens het hof niet zo: “[g]elet op het voorgaande kan niet worden aangenomen dat [verweerster] aansprakelijkheid heeft erkend (…)”. Daarmee zegt het hof niet dat ‘dus’ ook de onder 3.36.2 hiervoor bedoelde vraag ontkennend moet worden beantwoord: dit laatste beoordeelt het hof zelfstandig in rov. 3.12-3.13.
Aan het voorgaande doet evenmin af dat het hof in rov. 3.13, laatste zin nog overweegt dat het bij dit oordeel (rov. 3.13, eerste zin) de in rov. 3.12.1-3.12.8 besproken argumenten van Thome c.s. ook in onderling verband en samenhang beschouwt. Dit laat onverlet dat het hof in rov. 3.12-3.13 de onder 3.36.2-3.36.3 hiervoor bedoelde vragen zelfstandig beoordeelt.
Het subonderdeel loopt derhalve reeds vast op een gebrek aan feitelijke grondslag in het vonnis.
Subonderdeel 3.6 komt erop neer dat ‘s hofs oordeel onvoldoende (begrijpelijk) is gemotiveerd, gelet op in het subonderdeel weergegeven stellingen van Thome c.s. (onder (i) t/m (vii)). Daarbij wijst het subonderdeel, samengevat, op het volgende (ik begrijp: ook in onderling verband en samenhang).
a. Niet alleen technisch personeel van [verweerster] heeft verklaard dat [verweerster] fouten heeft gemaakt, zoals het hof overweegt in rov. 3.12.1 van het vonnis. De fouten zijn ook erkend zijdens het bestuur van [verweerster] (zie stelling (i)). [verweerster] heeft uit eigen initiatief herstelwerkzaamheden gestart/doen starten, en daartoe een onderaannemer gecontracteerd (zie de stellingen (ii) en (iii)). Daaruit blijkt dat vanuit het management van [verweerster] fouten zijn erkend en herstel is geïnitieerd.
b. In het licht van stelling (iv) geeft het hof in rov. 3.12.4 een onbegrijpelijke uitleg aan de e-mail van [betrokkene 1] van 1 maart 2022. [betrokkene 1] geeft daarin aan dat de eis van Thome c.s., dat de reparatie en de kosten daarvan voor rekening van [verweerster] zijn, ontvangen is en dat [verweerster] “Accordingly” instructies afwacht van de onderaannemer. Het woord “accordingly” kan hier niet anders worden begrepen dan dat [verweerster] ook onderkent dat deze reparatie voor haar rekening blijft.
c. Het oordeel van het hof in rov. 3.12.6, dat het hof ook in latere e-mails zijdens [verweerster] geen toezegging heeft aangetroffen dat de herstelkosten voor rekening van [verweerster] zijn, is onbegrijpelijk althans ontoereikend gemotiveerd in het licht van stelling (v). Want daaruit volgt dat de (toenmalige) ceo van [verweerster] zich op 15 april 2022 namens [verweerster] jegens Thome c.s. heeft gecommitteerd om zorg te dragen voor het herstel van de kraan.
d. Het oordeel van het hof in rov. 3.12.8, dat uit het feit dat [verweerster] geen variation order heeft verlangd slechts volgt dat [verweerster] de herstelwerkzaamheden niet als meerwerk bij de oorspronkelijke opdracht heeft geboekt, is onbegrijpelijk. Want naar Thome c.s. hebben gesteld (zie stelling (vi)), zou dit de enige manier zijn geweest om het contractueel ertoe te leiden dat Thome c.s. tot betaling van deze kosten zouden kunnen worden gehouden. Dat dit niet is gedaan, duidt er dus op dat [verweerster] ervan uitging dat deze kosten voor haar rekening zouden blijven en Thome c.s. daarop gerechtvaardigd mochten vertrouwen.
Behandeling
Het subonderdeel boekt succes, gelet op het volgende.
Vooropgesteld: het subonderdeel bestrijdt dus ’s hofs oordeel in rov. 3.12-3.13. Daarin baseert het hof zijn - in rov. 3.12 aangekondigde - conclusie in rov. 3.13, eerste zin op de in rov. 3.12.1-3.12.8 (vrij staccato) besproken argumenten van Thome c.s., ook beschouwd in onderling verband en samenhang (rov. 3.13, laatste zin).
In onder meer de MvA, nr. 66 onder a hebben Thome c.s. aangevoerd:
“Op 25 februari 2022, de dag nadat de kraanarm door toedoen van [verweerster] was gedeformeerd, erkent [betrokkene 1] tijdens [e]en meeting dat [verweerster] een “terrible mistake” heeft gemaakt “with ventilating the boom resulting in damages to the boom[”] en erkent [betrokkene 2] dat “the hole drilled for ventilation was not big enough resulting in too high pressure and deforming of the boom”. Tijdens deze meeting “Apologies were made and [betrokkene 1] assured that DSCu will do whatever is in their power to correct this mistake and repair the boom asap” (p. 8 Bramar Rapport I, productie 27).”
[betrokkene 1] was commercial & business manager bij [verweerster] , [betrokkene 2] project manager. Het hof onderkent dit ook in rov. 3.1.10, waarin het ook vaststelt dat de dag na het ventilatie-incident, dus op 25 februari 2022, een ontmoeting plaatsvond tussen enerzijds [betrokkene 1] en [betrokkene 2] en anderzijds [betrokkene 3] . Volgens de onder 3.38.2 hiervoor geciteerde stelling van Thome c.s. - met basis in het Bramar-rapport, zie rov. 3.1.24 - heeft [betrokkene 1] tijdens die bijeenkomst erkend “dat [verweerster] een “terrible mistake” heeft gemaakt”, daarbij doelend op het ventilatie-incident (en heeft [betrokkene 2] in verband met dit incident erkend dat “the hole drilled for ventilation was not big enough resulting in too high pressure and deforming of the boom”).
Mogelijk kan [betrokkene 2] nog worden aangemerkt als vallend onder, wat het hof noemt, “technisch personeel” van [verweerster] (rov. 3.12.2, eerste zin). Dat ook [betrokkene 1] onder dat personeel zou vallen, ligt niet in de rede en volgt ook niet uit de stellingen van partijen. [betrokkene 1] was juist, in de woorden van [verweerster] , “een zeer ervaren commercial manager” (die “ruim 40 jaar” bij [verweerster] en haar voorganger heeft gewerkt). Thome c.s. hebben [betrokkene 1] aangeduid als bestuurder van [verweerster] (net als [betrokkene 4] ), als leidinggevende van [verweerster] (net als [betrokkene 4] ). Een betwisting daarvan door [verweerster] ben ik niet tegengekomen in het procesdossier.
Gelet op dit een en ander lees ik het bestreden oordeel zo dat het hof de onder 3.38.2 hiervoor geciteerde stelling van Thome c.s. ten aanzien van die erkenning door [betrokkene 1] niet adresseert met rov. 3.12.2, maar met rov. 3.12.3. Kort en goed: de daarin bedoelde inhoud van de e-mail van [betrokkene 1] aan Thome c.s. van 25 februari 2022, waarbij [betrokkene 1] onder meer schrijft “dat de reden van de ontstane overdruk nog onbekend is en dat er onderzoek zal worden gedaan naar de schadeoorzaak” (rov. 3.1.11), neutraliseert een eventuele erkenning door hem eerder die dag als bedoeld in voornoemde stelling van Thome c.s. Daarbij gaat het hof dus ervan uit dat [betrokkene 1] - anders dan [betrokkene 2] - valt onder het management van [verweerster] , te onderscheiden van haar (technisch) personeel.
Tegen die achtergrond valt dan rov. 3.12.4 te bezien. Daarin overweegt het hof kortweg en kennelijk eigenstandig dat uit het gebruik van het woord accordingly, in de e-mail van [betrokkene 1] aan Thome c.s. van 1 maart 2022 (rov. 3.1.14), slechts blijkt dat het afwachten van een repair plan in overeenstemming is met hetgeen Thome c.s. verlangden. Wat opvalt, is dat het hof nergens weergeeft waarop [betrokkene 1] hier nou eigenlijk reageert, oftewel waarop hij doelt in die e-mail met “your below correspondence”.
Dit laatste betreft een e-mail van Thome c.s. aan [verweerster] van eerder die dag, aldus geciteerd in onder meer de MvA, nr. 66 onder d:
“Op 1 maart 2022 schrijft Thome c.s. het volgende aan [verweerster] : “With reference to damaged crane boom we are in contact with ALATAS / Class in order to arrange repairs. Please consider same as support in order not to extend the repair time further. In this way please confirm that all costs, connected to crane boom repairs will be covered by [verweerster] Ship Repairs. If it is not the case we will stop all our activities and looking forward to receive your action plan asap” (bijlage 8 bij Rapport Bramar, productie 27). “All costs” impliceert dus ook de dagelijkse kosten van Thome gedurende de 55 dagen vertraging.”
Het in rov. 3.1.14 bedoelde antwoord daarop van [betrokkene 1] namens [verweerster] , op 1 maart 2022, is aldus geciteerd in onder meer de MvA, nr. 66 onder e:
“Diezelfde dag antwoordt [verweerster] als volgt: “We confirm safe receipt of your below correspondence, which contents we have duly noticed. Accordingly we are remaining further instructions from ALATAS / Class in respect of the repair plan and procedures for the crane boom. Also we would appreciate to receive a estimate of the cost involved in order to present this to our insurance for their evaluation” (bijlage 9 bij Rapport Bramar, productie 27).”
Ik kan, zacht gezegd, niet goed volgen hoe het hof erbij komt dat uit het gebruik van het woord accordingly in deze e-mail van [betrokkene 1] “slechts blijkt” dat het afwachten van een repair plan in overeenstemming is met hetgeen Thome c.s. verlangden. Dat zit zo.
[betrokkene 1] stelt in die e-mail voorop de onder 3.38.7 hiervoor bedoelde e-mail van Thome c.s. in goede orde te hebben ontvangen en nota te hebben genomen van de inhoud van die e-mail. Daarin schrijven Thome c.s., samengevat en onder verwijzing naar de “damaged crane boom”, dat zij:
- in contact staan met “ALATAS / Class in order to arrange repairs”;
- [verweerster] vragen om hetzelfde te doen (“Please consider same”), ter “support in order not to extend the repair time further”;
- [verweerster] vragen om, hiervan uitgaande (“In this way”), te bevestigen dat “all costs, connected to crane boom repairs will be covered by [verweerster] ”;
- indien [verweerster] hierin niet meegaat (“If it is not the case”), al hun activiteiten zullen stoppen en Thome c.s. graag van [verweerster] zo spoedig mogelijk een actieplan tegemoet zien (“we will stop all our activities and looking forward to receive your action plan asap”).
Waar [betrokkene 1] dan in die e-mail vervolgt met “Accordingly”, dus in lijn / overeenstemming met het daaraan voorafgaande in die e-mail, en dan nota bene schrijft dat [verweerster] “further instructions from ALATAS / Class in respect of the repair plan and procedures for the crane boom” afwacht en prijs stelt op een “estimate of the cost involved in order to present this to our insurance for their evaluation”, valt zonder méér niet in te zien dat uit het gebruik van het woord accordingly in die e-mail “slechts blijkt” dat het afwachten van een repair plan in overeenstemming is met hetgeen Thome c.s. verlangden. Uitgaande van die “ALATAS / Class”-route verlangden Thome c.s. immers meer van [verweerster] , blijkens hun e-mail aan [verweerster] van 1 maart 2022 (waarmee het hof dus niets kenbaars doet). En [betrokkene 1] redeneert in dat vervolg nadrukkelijk vanuit die route, zonder daarbij kenbaar te maken dat [verweerster] die bevestiging niet wil geven; dit nog daargelaten dat [betrokkene 1] juist schrijft dat [verweerster] graag een inschatting ontvangt van “the cost involved” om deze te kunnen voorleggen aan [verweerster] verzekeraar “for their evaluation”. Dat méérdere biedt het hof evenwel nergens in het vonnis.
Het voorgaande klemt te meer gelet op voornoemde achtergrond, waarbij het hof dus ervan uitgaat dat [betrokkene 1] valt onder het management van [verweerster] .
Daarmee komen bijvoorbeeld ook rov. 3.12.5-3.12.7 in een ander licht te staan.
Zoals de in rov. 3.12.5 bedoelde e-mail van [betrokkene 4] aan Thome c.s. van 4 maart 2022, waarin [betrokkene 4] schrijft: “Received and confirmed” (rov. 3.1.16). Volgens het hof in rov. 3.12.5 “bevestigt” [betrokkene 4] daarmee “slechts” dat [verweerster] de herstelwerkzaamheden in samenwerking met Alatas zal uitvoeren. Maar dit beziet het hof kennelijk mede in het licht van de in rov. 3.12.4 bedoelde voorgeschiedenis, waarover onder 3.38.6-3.38.11 hiervoor (het hof doet overigens niets kenbaars met stellingen van Thome c.s. in onder meer de MvA, nr. 66 onder f-h over de tussenliggende gang van zaken op 2, 3 en 4 maart 2022). Die in rov. 3.12.4 gelegen basis is dus gebrekkig. Dit raakt dan logischerwijs ook rov. 3.12.5. Ik merk over die e-mail van [betrokkene 4] van 4 maart 2022 verder op dat het hof ook hier niet het daaraan voorafgaande bericht van Thome c.s. betrekt bij zijn beoordeling, terwijl ook dat bericht onderdeel was van de door Thome c.s. uiteengezette gang van zaken (waaronder de correspondentie tussen Thome c.s. en [verweerster] ) vanaf 25 februari 2022, de dag na het ventilatie-incident. Daarmee verzuimt het hof die e-mail van [betrokkene 4] te verstaan als onderdeel van die gang van zaken.
Ik wijs verder op rov. 3.12.6, waarin het hof volstaat met de enkele overweging dat het ook in de latere e-mails zijdens [verweerster] (dus na die e-mail van [betrokkene 4] van 4 maart 2022) geen toezegging heeft aangetroffen dat het herstel voor rekening van [verweerster] zou zijn. Dit omvat dan de (alleen) in rov. 3.1.17 genoemde e-mail van [betrokkene 4] aan Thome c.s. van 15 april 2022, waarin [betrokkene 4] schrijft:
“The yard has commited to reinstate the damaged crane jib to its original condition and so we will do. We apologize for the inconvenience and eventual misunderstanding.”
De uitleg van die e-mail plaatst het hof kennelijk mede in het licht van de in rov. 3.12.4-3.12.5 bedoelde voorgeschiedenis, waarover onder 3.38.6-3.38.14 hiervoor. Die in rov. 3.12.4-3.12.5 gelegen basis is dus gebrekkig. Thome c.s. hebben die e-mail juist aangevoerd als onderdeel van de door hen uiteengezette gang van zaken (waaronder de correspondentie tussen Thome c.s. en [verweerster] ) vanaf 25 februari 2022, de dag na het ventilatie-incident, waaronder de e-mailwisseling van 1 maart 2022 waarbij, volgens Thome c.s., [betrokkene 4] namens [verweerster] nog eens haar aansprakelijkheid heeft erkend.,
Dit een en ander werkt dan ook door in rov. 3.12.7, waarin het hof volstaat met de enkele overweging - kennelijk mede te verstaan in het licht van de in rov. 3.12.1-3.12.6 bedoelde voorgeschiedenis - dat Thome c.s. redelijkerwijs moesten begrijpen dat [verweerster] geen voorrang gaf aan discussie over de aansprakelijkheid, maar aan herstel, en dat Thome c.s. ook aandrongen op snel herstel door [verweerster] . Die overweging blijft dan niet overeind.
Hetzelfde geldt voor rov. 3.12.8, waarin het hof volstaat met de enkele overweging - kennelijk mede te verstaan in het licht van de in rov. 3.12.1-3.12.7 bedoelde voorgeschiedenis - dat uit de omstandigheid dat [verweerster] geen variation order heeft verlangd om de herstelwerkzaamheden uit te voeren “[slechts] volgt” dat [verweerster] die werkzaamheden niet als meerwerk bij de oorspronkelijke opdracht heeft geboekt, maar Thome c.s. daaraan geen vertrouwen mochten ontlenen dat de werkzaamheden gratis zouden zijn. Dit is dan evenmin een afdoende respons van het hof op de andersluidende stelling van Thome c.s., die het hof hier kennelijk beoogt te verwerpen., Ook hier geldt dat het betoog van Thome c.s. dat [verweerster] (mede) door het niet sturen van variation orders het gerechtvaardigd vertrouwen heeft gewekt dat zij geen beroep meer zou doen op de exoneratieclausule, onderdeel is van een door Thome c.s. uiteengezette gang van zaken (waaronder de correspondentie tussen Thome c.s. en [verweerster] ) vanaf 25 februari 2022, de dag na het ventilatie-incident. Die omstandigheid van het niet sturen van variation orders moet mede in dat licht worden verstaan. Ik zie het hof dat ook hier, en ondanks diens overweging in rov. 3.13, laatste zin dat het de daaraan voorafgaande besproken argumenten van Thome c.s. ook in onderling verband en samenhang beschouwt, niet doen.
Gezien mijn vooropstelling onder 3.38.1 hiervoor betekent het voorgaande reeds dat ’s hofs motivering in rov. 3.12-3.13 geen stand houdt. Dit stelt het subonderdeel m.i., ten minste deels en per saldo afdoende, terecht aan de orde. Het subonderdeel behoeft geen verdere bespreking.
Daarmee is onderdeel I.3 afgewikkeld.
Dan rest onderdeel I.2.
Onderdeel I.2 (“Onjuiste en onvoldoende onbegrijpelijke oordeelsvorming hof ten aanzien van het beroep van Thome c.s. op de beperkende werking van redelijkheid en billijkheid (rov. 3.14)”)
Het tweede onderdeel bevat zeven subonderdelen en is gericht tegen rov. 3.14 van het vonnis.
Voor een goed begrip citeer ik dit oordeel van het hof:
“Ook voor het overige hebben Thome c.s. onvoldoende gesteld om het oordeel te kunnen rechtvaardigen dat het naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar is dat [verweerster] zich op de exoneratieclausule beroept. Dit geldt ook als de verschillende gezichtspunten, genoemd in onder meer HR 19 mei 1967, ECLI:NL:HR:1967:AC4745, NJ 1967/261 (Saladin/HBU) en HR 20 februari 1976, ECLI:NL:HR:1976:AC5695, NJ 1976/486 (Pseudovogelpest), in aanmerking worden genomen. De overeenkomst is gesloten tussen twee grote commerciële partijen. Er bestaat geen wanverhouding tussen de kosten van de oorspronkelijk overeengekomen werkzaamheden inclusief meerwerk en de kosten van herstel van de schade van het ventilatie-incident (zie 3.1.19 hiervoor).”
Nu het hof in rov. 3.14 goeddeels voortbouwt op rov. 3.6-3.13 (“Ook voor het overige”, etc.) ter verwerping van het door Thome c.s. gedane beroep op de beperkende werking van de redelijkheid en billijkheid wat betreft [verweerster] beroep op de exoneratieclausule, en de tegen rov. 3.6-3.13 gerichte onderdelen I.1 en I.3 dus ten dele succes boeken, kan ’s hofs oordeel in rov. 3.14 reeds daarom niet in stand blijven. In het verlengde daarvan gaat ook het vervolg van het vonnis onderuit, vanaf rov. 3.15.
Bij deze stand van zaken behoeft het onderdeel geen verdere bespreking.
Ten overvloede, zonder concreet te responderen op klachten in het onderdeel, merk ik nog wel dit op.
Wat het hof zegt in rov. 3.14 is tamelijk summier, want op de keper beschouwd slechts dit.
- Ook voor het overige hebben Thome c.s. onvoldoende gesteld om het oordeel te kunnen rechtvaardigen dat het naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar is dat [verweerster] zich op de exoneratieclausule beroept.
- Dit geldt ook als de verschillende gezichtspunten genoemd in relevante Hoge Raad-rechtspraak in aanmerking worden genomen.
- De overeenkomst is gesloten tussen twee grote commerciële partijen.
- Er bestaat geen wanverhouding tussen de kosten van de oorspronkelijk overeengekomen werkzaamheden inclusief meerwerk en de kosten van herstel van de schade van het ventilatie-incident (zie rov. 3.1.19).
Volgens rov. 4.21 van het vonnis van het gerecht “staat vast dat de schade die door de aan [verweerster] toe te rekenen incidenten is ontstaan, zeker in verhouding tot de prijs van het overeengekomen werk, zeer groot is en er daardoor sprake is van een wanverhouding tussen de omvang van de schade en de reikwijdte van de exoneratie”. Thome c.s. hebben daarop ook gewezen. In rov. 3.14, laatste zin overweegt het hof in andere zin, want kortweg: er bestaat geen wanverhouding tussen de kosten van de oorspronkelijk overeengekomen werkzaamheden inclusief meerwerk en de kosten van herstel van de schade van het ventilatie-incident. Wáárom dat zo is, legt het hof niet echt uit. Het hof volstaat immers met een kale verwijzing naar rov. 3.1.19. Daarin staat enkel dat Thome c.s. op 5 mei 2022 twee pro forma facturen ontvingen van [verweerster] : bij de ene factuur bracht [verweerster] USD 471.065,87 in rekening voor de oorspronkelijk overeengekomen werkzaamheden en voor aanvullende werkzaamheden waarvoor variation orders (meerwerkopdrachten) waren verstrekt, bij de andere factuur USD 506.991,31 voor werkzaamheden tot herstel van de schade die ontstaan was bij het ventilatie-incident. Zonder méér, en dat méérdere zie ik nergens in het vonnis, is het voor mij niet navolgbaar hoe het hof, in afwijking van het gerecht, tot het oordeel komt dat van zo’n wanverhouding geen sprake is.
Thome c.s. hebben daarnaast onder meer gewezen op de omstandigheid dat [verweerster] (conform het contract) een aansprakelijkheidsverzekering heeft afgesloten en dekking kan claimen. Dit strookt met rov. 4.21 van het vonnis van het gerecht, waaruit volgt dat [verweerster] zich kan verzekeren tegen aansprakelijkheid voor schades als deze en als onbetwist vaststaat dat zij dat ook heeft gedaan. Ik lees in de ST [verweerster] , nr. 3.14 geen weerspreking daarvan, wel “dat [verweerster] verzekerd was”. Het hof betrekt deze omstandigheid niet kenbaar in rov. 3.14, kennelijk omdat het daartoe geen aanleiding ziet gelet op wat het uiteenzet in rov. 3.6-3.14. Dit laat onverlet dat die omstandigheid wel een relevant gezichtspunt kan opleveren bij een herbeoordeling van de vraag of Thome c.s., al met al, voldoende hebben gesteld om het oordeel te kunnen rechtvaardigen dat het naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar is dat [verweerster] zich op de exoneratieclausule beroept.
Dit laatste geldt ook voor de door Thome c.s. aangevoerde omstandigheid dat partijen niet hebben onderhandeld over het contract inclusief de exoneratieclausule (Thome c.s. hebben het contract geaccepteerd zoals dit werd aangeboden door [verweerster] ), en dat Thome c.s. hierin ook niet zijn bijgestaan door een juridisch adviseur. Ik lees in de ST [verweerster] , nr. 3.16 geen weerspreking hiervan, overigens wel dat volgens [verweerster] het hof in rov. 3.14 die omstandigheid “heeft ‘meegenomen’ in de beoordeling of [verweerster] zich al dan niet kan beroepen op het exoneratiebeding” met de overweging dat de overeenkomst is gesloten tussen twee grote commerciële partijen. Duidelijk is dit laatste niet. Mogelijk is ook dat het hof daarmee laat zien acht te slaan op een andere stelling van Thome c.s.: dat het contract is gesloten tussen professionele partijen, betekent niet dat Thome c.s. per definitie geen beroep meer kunnen doen op de beperkende werking van de redelijkheid en billijkheid. Zou het hof met die enkele overweging wel ook voornoemde omstandigheid hebben willen bestrijken, dan is mij op basis van het vonnis niet duidelijk wat het hof daarmee meer precies voor ogen heeft.
Daarmee is ook onderdeel I.2 afgewikkeld.
Slotsom
Het cassatiemiddel van Thome c.s. is derhalve ten dele terecht voorgesteld.
M.i. leent de zaak zich, ingeval van vernietiging van het vonnis, voor terugwijzing.
4 Conclusie
De conclusie strekt tot vernietiging van het vonnis, en tot terugwijzing.
De Procureur-Generaal bij de
Hoge Raad der Nederlanden
A-G