Strafrecht overig

Conclusie AG. Ontucht met twee aan zijn zorg toevertrouwde minderjarigen (art. 249 (oud) Sr). M1 over o.a. de…

Parket bij de Hoge Raad, 3 november 2026

Zaakgegevens

Op 3 november 2026 heeft het Parket bij de Hoge Raad een conclusie genomen in een zaak over strafrecht.

Instantie
Parket bij de Hoge Raad
Datum uitspraak
3 november 2026
Datum publicatie
30 oktober 2026
Zaaknummer
25/01923
ECLI
ECLI:NL:PHR:2026:1056
E-mail
Inhoud van deze uitspraak

Samenvatting

Conclusie AG. Ontucht met twee aan zijn zorg toevertrouwde minderjarigen (art. 249 (oud) Sr). M1 over o.a. de vraag of het hof na een kleine wijziging van de bewezenverklaring gehouden was het gehele vonnis te vernietigen of kon volstaan met vernietiging van die bewezenverklaring. M2 over bewijsminimum. M3 over verwerping verweer detentieongeschiktheid. M4 over de oplegging van een contactverbod met gezinsleden die niet direct slachtoffer zijn en over de motivering van de dadelijke uitvoerbaarheid van de voorwaarden. Alle middelen falen en de conclusie strekt tot verwerping van het beroep.

Conclusie

PROCUREUR-GENERAAL

BIJ DE

HOGE RAAD DER NEDERLANDEN

Nummer 25/01923

Zitting 3 november 2026

CONCLUSIE

M.E. van Wees

In de zaak

[verdachte] ,

geboren in [geboorteplaats] op [geboortedatum] 1952,

hierna: de verdachte.

1 Inleiding

1.1

De verdachte is bij arrest van 8 mei 2025 door het gerechtshof Amsterdam (parketnr. 23-002615-23), met gedeeltelijke bevestiging van een vonnis van de rechtbank Noord-Holland van 19 september 2023 (parketnr. 15-156601-22), wegens feit 1. "ontucht plegen met een aan zijn zorg, opleiding of waakzaamheid toevertrouwde minderjarige, meermalen gepleegd" en feit 2. "ontucht plegen met een aan zijn zorg, opleiding of waakzaamheid toevertrouwde minderjarige, meermalen gepleegd", veroordeeld tot een gevangenisstraf voor de duur van twintig maanden, waarvan acht maanden voorwaardelijk met een proeftijd van twee jaren, aan welke proeftijd het hof een aantal bijzondere voorwaarden heeft verbonden waaronder een contactverbod. Het hof heeft beslist dat de bijzondere voorwaarden en het reclasseringstoezicht dadelijk uitvoerbaar zijn. Ook is beslist op de vorderingen van de benadeelde partijen en is een schadevergoedingsmaatregel opgelegd, één en ander zoals vermeld in het bestreden arrest.

1.2

Het cassatieberoep is ingesteld namens de verdachte. O.F. Qane, advocaat in Amsterdam, heeft vier middelen van cassatie voorgesteld. Voordat ik deze middelen bespreek, zal ik eerst de relevante onderdelen weergeven van het bestreden arrest, het vonnis waarvan beroep en het ter terechtzitting in hoger beroep gevoerde verweer.

2 Relevante stukken

2.1

Het bestreden arrest houdt voor de beoordeling van de middelen van belang in:


“Vonnis waarvan beroep

Het hof verenigt zich met het vonnis waarvan beroep en zal dit derhalve bevestigen, behalve ten aanzien van de bewezenverklaring van de feiten 1 en 2, de straf (in het bijzonder de bijzondere voorwaarden en de dadelijke uitvoerbaarheid) en de beslissing inzake de vordering van de benadeelde partijen. In zoverre zal het vonnis worden vernietigd.

Tenlastelegging

Aan de verdachte is tenlastegelegd dat:

1.

hij op een of meer tijdstip(pen) in of omstreeks de periode van 1 januari 2020 tot en met 27 november 2021, te [plaats] , in elk geval in Nederland, (telkens) ontucht heeft gepleegd met de aan zijn zorg en/of waakzaamheid toevertrouwde minderjarige, te weten [slachtoffer 1] , geboren op [geboortedatum] 2013, bestaande die ontucht (telkens) uit

- het (onder de kleding) betasten van en/of voelen aan en/of aaien en/of wrijven over de (ontblote) vagina en/of schaamstreek van die [slachtoffer 1] en/of

- het likken en/of brengen van zijn tong en/of mond tegen/in/op/over de vagina van die [slachtoffer 1] ;

2. hij op een of meer tijdstip(pen) in of omstreeks de periode van 1 januari 2020 tot en met 27 november 2021, te [plaats] , in elk geval in Nederland, (telkens) ontucht heeft gepleegd met de aan zijn zorg en/of waakzaamheid toevertrouwde minderjarige, te weten [slachtoffer 2] , geboren op [geboortedatum] 2015, bestaande die ontucht (telkens) uit

- het (onder de kleding) betasten van en/of voelen aan en/of aaien en/of wrijven over de (ontblote) vagina en/of schaamstreek van die [slachtoffer 2] .

Bewezenverklaring

Het hof acht wettig en overtuigend bewezen dat de verdachte het onder 1 en 2 tenlastegelegde heeft begaan, met dien verstande dat:

1.

hij op meer tijdstippen in de periode van 1 januari 2020 tot en met 27 november 2021, te [plaats] , telkens ontucht heeft gepleegd met de aan zijn zorg en waakzaamheid toevertrouwde minderjarige, te weten [slachtoffer 1] , geboren op [geboortedatum] 2013, bestaande die ontucht telkens uit

- het betasten van de ontblote vagina van die [slachtoffer 1] en

- het likken van de vagina van die [slachtoffer 1] ;

2. hij op meer tijdstippen in de periode van 1 januari 2020 tot en met 27 november 2021, te [plaats] , telkens ontucht heeft gepleegd met de aan zijn zorg en waakzaamheid toevertrouwde minderjarige, te weten [slachtoffer 2] , geboren op [geboortedatum] 2015, bestaande die ontucht telkens uit

- het betasten van en wrijven over de ontblote vagina van die [slachtoffer 2] .

Oplegging van straf

De rechtbank Noord-Holland heeft de verdachte voor het in eerste aanleg onder 1 en 2 bewezenverklaarde veroordeeld tot een gevangenisstraf voor de duur van 20 maanden waarvan acht maanden voorwaardelijk, met een proeftijd van twee jaren. De rechtbank heeft daarnaast bijzondere voorwaarden opgelegd.

De advocaat-generaal heeft gevorderd dat het hof het vonnis waarvan beroep zal bevestigen, met dien verstande dat zij het hof heeft verzocht de aan de proeftijd verbonden bijzondere voorwaarde van contactverbod uit te breiden.

De raadsvrouw heeft het hof verzocht indien wordt gekomen tot een veroordeling, bij het bepalen van een passende sanctie rekening te houden met de lichamelijke conditie van de verdachte en zijn medische aandoeningen. Detentie zou volgens de raadsvrouw een risico vormen voor zijn leven, nu hij kampt met onder andere ernstige hartklachten. Het hof verenigt zich met de overwegingen van de rechtbank inzake de strafoplegging en neemt deze over. In aanvulling daarop overweegt het hof als volgt. De medische situatie van de verdachte is door de raadsvrouw slechts onderbouwd met een opsomming van de kwalen van de verdachte en een enkele verklaring van de huisarts van 17 december 2024. Nu geen verklaring van een medisch specialist of ziekenhuis is overgelegd en de verdachte zelf in hoger beroep ook niet ter zitting is verschenen, ziet het hof geen aanleiding voor het opleggen van een lagere straf of andere strafmodaliteit.

Tenuitvoerlegging van de opgelegde gevangenisstraf zal volledig plaatsvinden binnen de penitentiaire inrichting, tot het moment dat de veroordeelde in aanmerking komt voor deelname aan een penitentiair programma, als bedoeld in artikel 4 Penitentiaire beginselenwet, dan wel de regeling van voorwaardelijke invrijheidsstelling, als bedoeld in artikel 6:2:10 Wetboek van Strafvordering, aan de orde is.

Bijzondere voorwaarden

Het hof verbindt aan het voorwaardelijke deel van de straf dezelfde voorwaarden als de rechtbank heeft beslist en door de advocaat-generaal zijn gevorderd.

De advocaat-generaal heeft daarnaast gevorderd dat de bijzondere voorwaarde van contactverbod dient te worden uitgebreid met ook de jongste dochter van het gezin, [betrokkene 1] .

Gelet op de omstandigheid dat de woning van de verdachte zich in de nabijheid bevindt van de woning van de slachtoffers en de omstandigheid dat, gezien de inhoud van het dossier, de feiten zoals bewezen verklaard niet alleen verstrekkende gevolgen hebben gehad voor de beide slachtoffers maar ook voor de overige gezinsleden afzonderlijk en voor het gezin als geheel, is het hof van oordeel dat het contactverbod ook van toepassing dient te zijn op [betrokkene 1] , de jongste dochter van het gezin.

Dadelijke uitvoerbaarheid

Het hof zal de dadelijke uitvoerbaarheid van de bijzondere voorwaarden bevelen. Gelet op de omstandigheid dat het onder 1. en 2. bewezenverklaarde misdrijf is gericht tegen de onaantastbaarheid van het lichaam van de beide slachtoffers, de proceshouding van de verdachte - hij heeft de bewezenverklaarde feiten steeds ontkend en heeft zodoende geen inzicht gegeven in zijn beweegredenen, noch heeft hij enig inzicht getoond in de gevolgen van zijn handelen voor de slachtoffers -en de woning van de verdachte zich in de nabijheid bevindt van de woning van de slachtoffers, overweegt het hof dat er ernstig rekening mee moet worden gehouden dat de verdachte opnieuw een misdrijf als de onderliggende zal begaan en/of zich belastend zal gedragen jegens de slachtoffers. Hierbij speelt een rol dat een eventuele druk voor de verdachte om zich aan de bijzondere voorwaarden te houden in verband met de zitting in hoger beroep, na dit arrest komt te vervallen.

BESLISSING

Het hof:

Vernietigt het vonnis waarvan beroep ten aanzien van de bewezenverklaring, de straf (in het bijzonder de bijzondere voorwaarden en de dadelijke uitvoerbaarheid) en de beslissing inzake de vordering van de benadeelde partijen en doet in zoverre opnieuw recht.

Veroordeelt de verdachte tot een gevangenisstraf voor de duur van 20 (twintig) maanden.

Bepaalt dat een gedeelte van de gevangenisstraf, groot 8 (acht) maanden, niet ten uitvoer zal worden gelegd, tenzij de rechter later anders mocht gelasten omdat de verdachte zich voor het einde van een proeftijd van 2 (twee) jaren aan een strafbaar feit heeft schuldig gemaakt of de verdachte gedurende de proeftijd van 2 (twee) jaren dan wel de hierna te noemen bijzondere voorwaarden niet heeft nageleefd.

Stelt als bijzondere voorwaarde dat de verdachte gedurende de volledige proeftijd:

-zich meldt op afspraken bij Reclassering Nederland, gevestigd op het adres Drechterwaard 102, 1824 DX Alkmaar, zo vaak en zo lang de reclassering dit noodzakelijk vindt;

-medewerking verleent aan een aanmeld- en intakeprocedure bij De Waag, of een soortgelijke instelling ten behoeve van het onderzoeken van de behandelmogelijkheden ten aanzien van eventuele zedenproblematiek en/of persoonlijkheidsproblematiek om te komen tot een ambulante behandeling. Diagnostiek kan een onderdeel van de behandeling zijn. De verdachte dient zich te houden aan de huisregels van de zorgverlener;

-op geen enkele wijze - direct of indirect - contact zal opnemen, zoeken of hebben met [slachtoffer 1] , geboren op [geboortedatum] 2013 te [plaats] , zolang de reclassering dit noodzakelijk acht;

- op geen enkele wijze - direct of indirect - contact zal opnemen, zoeken of hebben met [slachtoffer 2] , geboren op [geboortedatum] 2015 te [geboorteplaats] , zolang de reclassering dit noodzakelijk acht;

- op geen enkele wijze - direct of indirect - contact zal opnemen, zoeken of hebben met [betrokkene 1] , zolang de reclassering dit noodzakelijk acht;

- op geen enkele wijze - direct of indirect - contact zal opnemen, zoeken of hebben met [betrokkene 2] , geboren op [geboortedatum] 1982 te [geboorteplaats] , zolang de reclassering dit noodzakelijk acht;

- op geen enkele wijze - direct of indirect - contact zal opnemen, zoeken of hebben met [betrokkene 3] , geboren op [geboortedatum] 1980 te [geboorteplaats] , zolang de reclassering dit noodzakelijk acht.

Geeft opdracht aan de reclassering tot het houden van toezicht op de naleving van voormelde bijzondere voorwaarden en de verdachte ten behoeve daarvan te begeleiden.

Beveelt dat de voormelde voorwaarden en het reclasseringstoezicht dadelijk uitvoerbaar zijn. (…)”

2.2

Het vonnis houdt voor zover voor de beoordeling van de middelen van belang in:

“3. Beoordeling van het bewijs

3.1.

Standpunt van de officier van justitie

De officier van justitie heeft gerekwireerd tot vrijspraak van het onder 2 ten laste gelegde feit en tot bewezenverklaring van het onder 1 ten laste gelegde feit.

3.2.

Standpunt van de verdediging

De raadsman heeft bepleit dat de verdachte integraal moet worden brijgesproken. Daartoe heeft hij aangevoerd dat de belastende verklaringen van de kleindochters van de verdachte, [slachtoffer 1] (hierna te noemen “ [slachtoffer 1] ”) en [slachtoffer 2] (hierna te noemen “ [slachtoffer 2] ”), onvoldoende betrouwbaar zijn om tot het bewijs te kunnen dienen terwijl ook geen sprake is van voldoende steunbewijs.

Voor zover de rechtbank van oordeel is dat de verklaring van [slachtoffer 1] wel voor het bewijs kan worden gebruikt. Heeft de raadsman het voorwaardelijk verzoek gedaan om de behandeling van de zaak aan te houden en een deskundige te benoemen om de betrouwbaarheid van deze verklaring opnieuw te laten onderzoeken. Op de zitting is van [slachtoffer 1] namelijk een slachtofferverklaring overgelegd die op verschillende onderdelen niet in overeenstemming is met haar verklaring tijdens het studioverhoor bij de politie.

3.3

Oordeel van de rechtbank

3.3.1

Redengevende feiten en omstandigheden

De rechtbank komt tot bewezenverklaring van beide ten laste gelegde feiten op grond van de bewijsmiddelen die in de bijlage bij dit vonnis zijn vervat en de volgende bewijsoverwegingen.

3.3.2

Bewijsoverwegingen feit 1 en 2

Bewijs in zedenzaken

Zedenzaken zijn vaak bewijstechnisch lastige zaken. Het gaat daarin namelijk veelal om feiten die zich in het verborgene (zouden) hebben afgespeeld, zodat het in de kern gaat om het woord van de aangever tegen dat van de verdachte. Dat geldt ook voor deze zaak: de belastede verklaringen van [slachtoffer 1] en [slachtoffer 2] staan tegenover de ontkennende verklaring van de verdachte.

In artikel 342, tweede lid, van het Wetboek van Strafvordering (Sv) is bepaald dat de rechter het bewijs dat een verdachte een ten laste gelegd feit heeft begaan niet uitsluitend kan aannemen op de verklaring van één getuige. Voor zowel de verklaring van [slachtoffer 1] als de verklaring van [slachtoffer 2] geldt dat die op specifieke punten moet worden ondersteund door ander bewijsmateriaal, zodat die niet op zichzelf staat, maar is ingebed in een concrete context die bevestiging vindt in een andere bron. Niet is vereist dat het steunbewijs betrekking heeft op de tenlastegelegde gedragingen (Hoge Raad 15 mei 20218, ECLI:NL:HR2018:717).

De rechtbank zal hierna eerst de betrouwbaarheid van de verklaringen van [slachtoffer 1] en [slachtoffer 2] beoordelen. Zij doet dit aan de hand van criteria als consistentie (geen innerlijke tegenstrijdigheden) en authenticiteit (echtheid: oorspronkelijkheid). Vervolgens zal de rechtbank de vraag beantwoorden of hun verklaringen voldoende steun vinden in ander bewijsmateriaal.

De betrouwbaarheid van de verklaring van [slachtoffer 1]

Door [deskundige] is onderzoek gedaan naar de betrouwbaarheid van de verklaring die door [slachtoffer 1] is afgelegd in de kindvriendelijke verhoorstudio. In de rapportage van 30 januari 2023 concludeert de deskundige dat de verklaring van [slachtoffer 1] met betrekking tot de vermeende seksuele handelingen geen problemen laat zien wat betreft volledigheid, accuraatheid en consistentie. De inhoud van de verklaring van [slachtoffer 1] tijdens het studioverhoor is bovendien dermate gedetailleerd en duidelijk dat de deskundige geen ondersteuning ziet voor mogelijke alternatieve scenario’s. De rechtbank onderschrijft deze conclusies en neemt deze over.

Gelet hierop acht de rechtbank de verklaring van [slachtoffer 1] betrouwbaar en bruikbaar voor het bewijs.

Betrouwbaarheid van de verklaring van [slachtoffer 2]

De deskundige constateert dat er geen grote problemen zijn met de consistentie van de verklaring van [slachtoffer 2] . De informatie die over de uitspraken van [slachtoffer 2] naar voren komt in het informatief gesprek, de aangifte en het getuigenverhoor is summier, maar niet tegenstrijdig aan wat zij tijdens het verhoor vertelt.

De deskundige constateert daarnaast dat de verklaringen van [slachtoffer 2] op bepaalde onderdelen onjuist zijn: zo beschrijft zij dat zij haar opa ook na 27 november 2021 nog heeft gesproken, terwijl dit niet het geval is geweest. Ook komen haar verklaringen op enkele, naar het oordeel van de rechtbank ondergeschikte, punten niet overeen.

De rechtbank gaat om die reden uiterst behoedzaam met haar verklaringen om. De hiervoor genoemde constateringen van de deskundige leiden er echter niet toe dat de verklaringen van [slachtoffer 2] in hun geheel onjuist of onbetrouwbaar zouden zijn. De rechtbank constateert namelijk ook dat [slachtoffer 2] in hoofdlijnen consistent heeft verklaard over de ontuchtige handelingen door de verdachte. Zo verklaart [slachtoffer 2] - net als de verdachte - dat zij door de verdachte gemasseerd werd. Zij verklaart vervolgens consistent dat de verdachte hierbij haar vagina masseerde, dat dit niet fijn was, dat dit pijn deed en dat zij hier een branderig gevoel in haar vagina van kreeg. Verder draagt bij aan de betrouwbaarheid dat [slachtoffer 2] tegenover de politie ook op een bepaald punt aangeeft dat zij het niet weet en draagt ook de wijze waarop haar verklaringen tot stand zijn gekomen bij aan die betrouwbaarheid van haar verklaringen. Zo was de eerste keer dat [slachtoffer 2] over het seksueel misbruik vertelde tegenover haar vader spontaan, na het douchen. [slachtoffer 2] begon toen namelijk uit zichzelf te vertellen dat de verdachte aan haar gevraagd had of zij zijn piemel vast wilde houden. Zeer kort daarna vertelde [slachtoffer 2] dat de verdachte aan haar vagina heeft gezeten Daarnaast hebben zowel de vader als de moeder van [slachtoffer 2] verklaard over de emotionele toestand waarin [slachtoffer 2] verkeerde toen zij over het seksueel misbruik sprak.

Gelet op het voorgaande acht de rechtbank de verklaringen van [slachtoffer 2] ook betrouwbaar en bruikbaar voor het bewijs.

Steunbewijs

De vervolgvraag is of er voldoende steunbewijs aanwezig is voor de verklaringen van [slachtoffer 1] en [slachtoffer 2] . De rechtbank overweegt hieromtrent als volgt.

De verdachte verklaart zelf - net als [slachtoffer 1] , [slachtoffer 2] en hun beide ouders - dat hij in de ten laste gelegde periode regelmatig bij zijn kleindochters thuis kwam om op te passen. De verdachte erkent ook dat hij daarbij op de bovenyerdieping kwam en op het trapje van de hoogslapers heeft gestaan. Daar komt bij dat de verdachte zowel bij de politie als ter terechtzitting verklaard heelt dat hij aan [slachtoffer 1] heeft gevraagd “Moet ik je ook een kusje op je kutje geven” en dat hij aan [slachtoffer 2] heeft gevraagd “wil je mijn piemeltje ook kriebelen”. De rechtbank ziet deze verklaringen van de verdachte als steunbewijs voor de verklaringen van [slachtoffer 1] en [slachtoffer 2] .

Daarnaast acht de rechtbank ook relevant dat er op de telefoon van de verdachte brieven zijn aangetroffen, die dateren van enkele dagen nadat hij door zijn zoon voor het eerst is geconfronteerd met de verklaringen van [slachtoffer 1] en [slachtoffer 2] , maar voordat zijn zoon aangifte heeft gedaan tegen de verdachte. In deze brieven instrueert de verdachte zijn andere kinderen om al zijn spullen te verkopen en zaken voor hem te regelen. Naar eigen zeggen omdat hij rekening hield met een gevangenisstraf. Ook lijkt de verdachte zijn excuses aan te bieden aan zijn familie wanneer hij schrijft: “Het spijt me vreselijk dat ik jullie in dit drama heb gesleept, ik kan het helaas niet ongedaan maken. Sorry. Jullie vader ik hou van jullie allemaal.”

Tot slot acht de rechtbank van belang dal de moeder van [slachtoffer 1] en [slachtoffer 2] heeft verklaard dat [slachtoffer 1] op school altijd een hele goede concentratie had, maar dat dit vanaf groep drie steeds minder werd. Zowel thuis als op school kreeg zij last van woedeaanvallen. Sinds ze over het seksueel misbruik heeft verteld gaat het beter met die woedeaanvallen.

Ten aanzien van [slachtoffer 2] heeft moeder verklaard dat zij sinds een aantal maanden afwachtender en minder knuffelig was geworden. Terwijl zij normaal een heel rustig, lief en bedeesd meisje was, begon ze nu erg brutaal en boos te worden. Ook begon ze steeds feller te worden, ook naar haar vriendinnetjes en zussen. Deze geconstateerde gedragsveranderingen bij [slachtoffer 1] en [slachtoffer 2] binnen de ten laste gelegde periode ziet de rechtbank ook als steunbewijs voor hun verklaringen.

Het voorgaande in onderlinge samenhang bezien levert naar het oordeel van de rechtbank voldoende steunbewijs op dat de verdachte in de periode van 1 januari 2020 tot en met 27 november 2021 te [plaats] meermalen ontucht heeft gepleegd met zijn twee kleindochters [slachtoffer 1] en [slachtoffer 2] , die op dat moment aan zijn zorg en waakzaamheid waren toevertrouwd.

(…)

3.4.

Bewezenverklaring

De rechtbank acht wettig en overtuigend bewezen dat de verdachte de ten laste gelegde feiten heeft begaan, met dien verstande dat:

1.

hij op meer tijdstippen in de periode van 1 januari 2020 tot en met 27 november 2021, te [plaats] , telkens ontucht heeft gepleegd met de aan zijn zorg en waakzaamheid toevertrouwde minderjarige, te weten [slachtoffer 1] , geboren op [geboortedatum] 2013, bestaande die ontucht telkens uit

- het betasten van de vagina van die [slachtoffer 1] en

- het likken van de vagina van die [slachtoffer 1] ;

2. hij op meer tijdstippen in de periode van 1 januari 2020 tot en met 27 november 2021, te [plaats] , telkens ontucht heeft gepleegd met de aan zijn zorg en waakzaamheid toevertrouwde minderjarige, te weten [slachtoffer 2] , geboren op [geboortedatum] 2015, bestaande die ontucht telkens uit

- het betasten van en wrijven over de vagina van die [slachtoffer 2] .

4 Kwalificatie en strafbaarheid van de feiten

Het bewezenverklaarde levert op:

Feit 1:

Ontucht plegen met een aan zijn zorg, opleiding of waakzaamheid toevertrouwde minderjarige, meermalen gepleegd.

Feit 2:

Ontucht plegen met een aan zijn zorg, opleiding of waakzaamheid toevertrouwde minderjarige, meermalen gepleegd.

(…)

6 Motivering van de sanctie

6.1

Standpunt van de officier van justitie

De officier van justitie heeft gevorderd dal de verdachte zal worden veroordeeld tot een gevangenisstraf voor de duur van zestien maanden, waarvan acht maanden voorwaardelijk met daaraan verbonden de door de reclassering geadviseerde bijzondere voorwaarden en een contactverbod met de twee kleindochters en de ouders, met daaraan gekoppeld een proeftijd van twee jaren.

6.2

Standpunt van de verdediging

De raadsman heeft verzocht om bij een bewezenverklaring rekening te houden met de persoonlijke omstandigheden van de verdachte en een gevangenisstraf op te leggen waarvan het onvoorwaardelijk deel zo kort mogelijk is. Daarnaast heeft de raadsman verzocht om geen contactverbod op te leggen, aangezien de verdachte in dezelfde buurt woont als de kleindochters en hun ouders en het niet valt uit te sluiten dat zij elkaar een keer tegenkomen in de straal. De verdachte heeft geen moeite met een eventueel locatieverbod.

6.3

Oordeel van de rechtbank

Bij de beslissing over de sanctie die aan de verdachte moet worden opgelegd, heeft de rechtbank zich laten leiden door de aard en de ernst van het bewezenverklaarde en de omstandigheden waaronder dit is begaan, alsmede de persoon van de verdachte, zoals van een en ander uit het onderzoek ter terechtzitting is gebleken.

De verdachte heeft zich in een periode van bijna twee jaren meermalen schuldig gemaakt aan het plegen van ontuchtige handelingen met zijn twee kleindochters. De oudste was op dat moment tussen de zes en acht jaar oud. De jongste was tussen de vier en zes jaar oud. De ontuchtige handelingen vonden plaats in het ouderlijk huis van de kleindochters en bestonden uit het betasten van de vagina’s van beide meisjes en het likken van de vagina van de oudste kleindochter.

Dergelijke handelingen vormen een ernstige inbreuk op de lichamelijke en geestelijke integriteit van de zeer jonge slachtoffers en laten veelal diepe en blijvende (psychische) sporen na bij een slachtoffer. Uit de slachtofferverklaringen die ter zitting zijn voorgelezen en de onderbouwing van de vorderingen tot schadevergoeding blijkt dat dit ook in deze zaak het geval is. De slachtoffers ervaren nog altijd veel last van wat hen is aangedaan en er is bij beiden een posttraumatische stressstoornis (PTSS) vastgesteld, bij [slachtoffer 1] is zelfs sprake van een complexe PTSS. Met het handelen van de verdachte heeft hij daarnaast ook veel schade berokkend aan zijn eigen zoon en schoondochter, de vader en moeder van de twee slachtoffers. Zij hebben de verdachte op de slachtoffers laten oppassen. De slachtoffers en hun ouders mochten er op vertrouwen dat de slachtoffers juist bij hun opa in veilige handen waren. Dat de ontuchtige handelingen uiteindelijk zijn gestopt lijkt alleen te danken aan de omstandigheid dat de jongste kleindochter haar vader op een gegeven moment spontaan heeft verteld van de ontuchtige handelingen.

De rechtbank rekent het de verdachte verder aan dat hij op geen enkel moment – ook niet tijdens de zitting – enige blijk heeft gegeven het laakbare van zijn handelen in te (willen) zien.

Naar het oordeel van de rechtbank rechtvaardigen de aard en de ernst van de hiervoor beschreven feiten en de impact daarvan op de slachtoffers de oplegging van een vrijheidsbenemende straf van aanzienlijke duur.

Wat betreft de persoon van de verdachte heeft de rechtbank in het bijzonder op het volgende gelet.

De verdachte is een 71-jarige man met de nodige gezondheidsproblemen. Uit een op naam van de verdachte staand Uittreksel Justitiële Documentatie, gedateerd 28 juli 2023, blijkt dat de verdachte niet eerder voor een zedendelict is veroordeeld, zodat dit niet in zijn nadeel meeweegt bij het bepalen van de strafoplegging.

De reclassering heeft op 30 juni 2023 een adviesrapport over de verdachte opgesteld. Uit dit advies blijkt dat de reclassering geen delictanalyse kan opstellen, omdat de verdachte de bewezen verklaarde feiten ontkent De reclassering schat desondanks het recidiverisico in als laag. De reclassering ziet echter wel aanknopingspunten voor het opleggen van een meldplicht en een ambulante behandeling bij ForLight GGZ of een soortgelijke instelling.

Alles afwegende is de rechtbank van oordeel dat een vrijheidsbenemende straf van twintig maanden moet worden opgelegd. De rechtbank zal echter bepalen dat een gedeelte daarvan, te weten acht maanden, vooralsnog niet ten uitvoer zal worden gelegd en verbindt daaraan een proeftijd van twee jaren, zodat de verdachte ervan wordt weerhouden zich voor het einde van die proeftijd schuldig te maken aan een strafbaar feit.

De rechtbank zal aan de proeftijd de bijzondere voorwaarden van een meldplicht en een verplichting tot ambulante behandeling verbinden. De rechtbank gaat er daarbij van uit dat er een behandeling zal worden gezocht die past bij de bewezenverklaarde feiten en niet de door de reclassering geadviseerde behandeling bij FortLight GGZ die ziet op het maken van ongepaste opmerkingen door de verdachte.

Namens de slachtoffers is nog verzocht om oplegging van een locatie- en contactverbod. De rechtbank acht een contactverbod met [slachtoffer 1] , [slachtoffer 2] , [betrokkene 2] en [betrokkene 3] noodzakelijk. Een dergelijk verbod zal als bijzondere voorwaarde aan het voorwaardelijk deel van de opgelegde straf worden verbonden. De rechtbank ziet echter geen aanleiding om daarnaast nog een locatieverbod op te leggen aan de verdachte.

De rechtbank legt een hogere straf op dan door de officier van justitie is geëist. De reden hiervoor is gelegen in het feit dat de rechtbank, anders dan de officier van justitie, tot bewezenverklaring komt van beide ten laste gelegde feiten.”

2.3

De verdediging heeft volgens de ter terechtzitting in hoger beroep van 24 april 2025 voorgedragen pleitnota het volgende verweer gevoerd (hier weergegeven met weglating van voetnoten):

“Betrouwbaarheid verklaringen

4. Ten aanzien van de bewezenverklaring zal de verdediging voornamelijk stilstaan bij betrouwbaarheid van de afgelegde verklaringen van [slachtoffer 1] en [slachtoffer 2] . Op zaterdagochtend 27 november 2021 stond [slachtoffer 2] onder de douche en tijdens het afdrogen vroeg zij aan haar vader of zij zijn piemel mocht vasthouden. Daarbij vroeg de vader aan [slachtoffer 2] hoe zij daarbij kwam. Ze gaf aan dat opa dat aan haar had gevraagd.

5. Mijn cliënt heeft zowel bij zijn verhoor als in eerste aanleg aangegeven dat hij ongelukkige en ongepaste opmerkingen kan maken, zich achteraf pas beseft wat hij heeft gezegd en daarna pas beseft voor impact dit op iemand kan hebben. De opmerking was vanuit hem bedoeld om de kinderen te weren, voor als mensen dit wél oprecht aan hen vroegen. Het is dan ook, alhoewel de opmerking (en zeker op deze leeftijd) zeer ongepast is, op basis daarvan niet volledig onbegrijpelijk dat [slachtoffer 2] zoiets tegen haar vader heeft gezegd.

6. Vervolgens heeft [slachtoffer 2] , nadat haar moeder erbij kwam en haar vader vroeg of zij dit wilde herhalen, ook aan haar moeder verteld. Vervolgens werd [slachtoffer 1] erbij gehaald en werd ook aan haar gevraagd óf en wat opa tegen haar zou hebben gezegd. Op aandringen van [slachtoffer 2] , vertelde ook [slachtoffer 1] wat er zou zijn gebeurd: "Vertel het maar, ik heb het ook al verteld tegen papa en mama". Dat de kinderen van elkaar iets wisten, volgt hieruit luidt en duidelijk.

7. [slachtoffer 1] heeft toen enkel aangegeven dat mijn cliënt opmerkingen had gemaakt. En alhoewel de opmerkingen in cliënts ogen erop gericht waren om de kinderen te behoeden voor mensen die zulke vragen stellen, zegt dit niets over de daadwerkelijk verweten ontucht met beide kleindochters. Geen van beiden liet toen ook maar iets vallen over de ontucht en dat terwijl zij blijkbaar beiden van elkaars situatie afwisten en dit wellicht met elkaar hebben besproken. Alhoewel de ouders er niet expliciet naar hebben gevraagd, is dat toch een van de eerste dingen dat bij een kind zou opkomen?

8. Het is [slachtoffer 1] die pas de volgende ochtend haar moeder roept, vervolgens een likkende beweging maakt, daarna naar haar vagina wees en zei dat mijn cliënt dat ook had gedaan.

9. Hierbij komen verschillende vragen op: hebben [slachtoffer 2] en [slachtoffer 1] daadwerkelijk contact met elkaar gehad over mijn cliënt? Wat is er dan tussen de kinderen besproken? En wanneer was dit contact? Zijn de kinderen met elkaars uitspraken geconfronteerd? Alhoewel ik het onder 6 reeds benoemd had, geeft de moeder hierover het volgende aan in haar verhoor:

V: Wat hebben jouw dochters verteld over waar exact op hun lichaam hun opa hen had aangeraakt?

A: Bij hun vlum, in de onderbroek zeiden ze.

V: Hebben ze dat alle twee gezegd?

A: Ja.

V: Waren ze bij elkaar op dat moment?

A: Nee, zij hebben dingen afzonderlijk aan ons verteld, behalve die eerste keer dan op zaterdag . Het meeste vertelden ze bij het naar bed brengen.

10. Juist dat specifieke moment, die bewuste zaterdag, is van essentieel belang voor de vraag of de kinderen elkaar mogelijk hebben beïnvloed in hun belastende verklaringen over mijn cliënt. Op dat moment waren zij immers reeds op de hoogte van elkaars situatie. Daarbij is ook het moment waarop de kinderen voor het eerst verklaringen over mijn cliënt afleggen van groot belang.

11. Zoals eerder benoemd: wanneer [slachtoffer 1] wordt geconfronteerd met hetgeen [slachtoffer 2] heeft verklaard, spreekt zij niet over ontuchtige handelingen - ook [slachtoffer 2] heeft daar op geen enkel moment melding van gemaakt bij haar ouders.

12. De kinderen hebben - in elkaars aanwezigheid, al dan niet gelijktijdig - gesproken over wat mijn cliënt tegen hen zou hebben gezegd. Op basis van die gesprekken zijn de ouders vervolgens met de kinderen verder in gesprek gegaan. Omdat de kinderen wisten wat de ander had verklaard, konden zij daarop voortbouwen: zowel voorafgaand aan als ná de confrontatie met de ouders.

Verhoor zedenrechercheur 23 december 2021

22. De verdediging acht het van belang om - ten overvloede maar niettemin nadrukkelijk - aandacht te vragen voor de wijze waarop de verklaringen van de minderjarige betrokkenen mogelijk tot stand zijn gekomen.

23. Uit de beschikbare informatie blijkt dat de ouders van de kinderen herhaaldelijk met hen hebben gesproken over het verhoor, over hun grootvader ('opa [verdachte] ’) en over wat er volgens de ouders zou hebben plaatsgevonden.

24. Het politieverhoor van [slachtoffer 1] vond plaats bijna een maand na de eerste melding die zij had gedaan bij haar ouders. Opmerkelijk is dat zij pas de dag na deze eerste melding expliciet heeft verklaard dat haar grootvader haar zou hebben gelikt. Gedurende de tussenliggende periode van meerdere weken hebben de ouders van [slachtoffer 1] samen met hun kinderen gesprekken kunnen voeren over de vermeende gedragingen van de grootvader. Dit roept vragen op met betrekking tot mogelijke beïnvloeding of sturing van de verklaringen van de kinderen.

25. Voorts dient te worden opgemerkt dat [slachtoffer 1] , terwijl zij in de gang bij het politiebureau moest wachten op het verhoor, een briefje heeft opgesteld waarop zij diverse punten had genoteerd die zij tijdens het verhoor aan de orde wilde stellen - naar eigen zeggen om te voorkomen dat zij iets zou vergeten. Dit briefje werd opgesteld terwijl haar ouders zich naast haar bevonden. Vervolgens heeft zij dit briefje meegenomen in het verhoor en er daadwerkelijk gebruik van gemaakt bij het afleggen van haar verklaring.

26. Het gebruik van een dergelijk briefje, opgesteld in een context waarin ouderlijke invloed niet kan worden uitgesloten, en vervolgens gebruikt als geheugensteun tijdens het verhoor, roept fundamentele vragen op omtrent de spontane aard en de betrouwbaarheid van haar verklaring. De mogelijkheid van (onbedoelde) suggestie of beïnvloeding door de ouders kan in deze omstandigheden niet worden uitgesloten, hetgeen afbreuk kan doen aan de authenticiteit en bewijskracht van de afgelegde verklaring.

27. Dan kan de verklaring an sich op basis van het briefje voldoen aan de vereiste volledigheid, accuraatheid en consistentie, maar dit zegt niets over de verhouding tussen hetgeen wat [slachtoffer 1] een maand eerder aan haar ouders heeft verteld en wat tijdens het verhoor verklaard is.

28. Wanneer gekeken wordt naar het briefje, betreft dit daarnaast juist het feit waarvan mijn cliënt wordt verdacht:

“maar goet, opa heeft aan mijn vlum (met zijn tong) gezeten en daar waren papa en mama agter gekomen ”

29. Ook dient rekening te worden gehouden met bewuste beïnvloeding door derden, waarbij kinderlijke herinneringen kunnen vervloeien met externe suggesties en overtuigingen. In de literatuur wordt dit aangeduid als collaborative storytelling, een vorm van sociale beïnvloeding die leidt tot een gezamenlijk geconstrueerd narratief.

30. Jonge kinderen nemen herhaalde suggesties snel voor waar aan, ook wanneer deze feitelijk onjuist zijn. Dit doen zij niet alleen van volwassenen, maar ook van elkaar. Herhaling wekt een schijn van betrouwbaarheid en tast het onderscheid tussen herinnering en overgenomen informatie aan.

31. In sommige gevallen kan deze sociale beïnvloeding leiden tot ongefundeerde beschuldigingen, zoals van seksueel misbruik. Ouders kunnen elkaar hierin versterken en dubbelzinnige signalen ten onrechte als bevestiging interpreteren, waarna kinderen deze overtuigingen overnemen.

32. En dat zowel [slachtoffer 1] als [slachtoffer 2] in staat zijn om hun fantasieën de vrije loop te laten, blijkt wel uit de verklaringen die destijds bij de vordering benadeelde partijen zijn gevoegd. Plotseling wordt er door de kinderen niet alleen anders verklaard, maar worden ook andere en meer feiten aan mijn cliënt verweten. Wat zijn de beweegredenen hierachter? Waarom is dit niet verklaard bij het verhoor? En hoe komen de kinderen hierop? Vragen waarop de verdediging geen antwoord heeft.

33. Alhoewel de deskundige stelt dat er geen ondersteuning is voor de mogelijkheid van dat er sprake kan zijn geweest van bewuste beïnvloeding van [slachtoffer 2] , is niet uit te sluiten dat zij ook onbewust is beïnvloed door factoren van buitenaf.

34. Kinderen zijn in hoge mate gevoelig voor de verwachtingen van volwassenen, met name wanneer deze personen een gezagspositie bekleden, zoals ouders, hulpverleners of rechercheurs. In een poging aan deze verwachtingen te voldoen, kunnen kinderen antwoorden geven waarvan zij denken dat die gewenst zijn. Onder dergelijke omstandigheden kan confabulatie optreden: het opvullen van geheugenhiaten met verzonnen of door anderen aangedragen elementen, zonder dat het kind zich daarvan bewust is. Het verhaal wordt dan door het kind opgevuld met elementen die in de situatie (dus het verhoor) het meest logisch lijken.

35. De deskundige heeft op pagina 19 van zijn verslag benoemd dat uit het verhoor blijkt dat [slachtoffer 2] bereid is om feitelijk onjuiste informatie te geven, waarbij het lijkt alsof er soms sprake is van fantasie. Het is bij haar niet uit te sluiten dat de verklaring deels door onbedoelde beïnvloeding tot stand kan zijn gekomen in combinatie van een eigen invulling van [slachtoffer 2] .

36. Daarbij komt ook, aldus de deskundige, dat uit de verklaring van [slachtoffer 2] volgt dat [slachtoffer 1] informatie aan [slachtoffer 2] heeft gegeven voorafgaand aan de onthulling van [slachtoffer 2] tegen de vader en dat de ouders veel vragen hebben gesteld. Dit heb ik reeds onder ‘betrouwbaarheid verklaringen' ook aangekaart.

(…)

Samenvatting

56. Samengevat komt het erop neer dat de verklaringen van zowel [slachtoffer 1] als [slachtoffer 2] niet als betrouwbaar aangemerkt kunnen worden. Vanaf meet af aan hebben de kinderen contact met elkaar gehad over wat hun opa hen zou moeten hebben aangedaan. Vervolgens hebben zij dit tegen hun ouders gezegd, waarbij het op de desbetreffende zaterdag enkel over opmerkingen ging die mijn cliënt had gemaakt.

57. Vervolgens komt [slachtoffer 1] één dag later met de plotselinge mededeling dat mijn cliënt haar zou hebben gelikt. Uit de verklaringen van de ouders kan de verdediging niet opmaken of en welke emotie ermee gemoeid is gegaan. De weken die volgden was een rollercoaster voor het gezin: de vader van de kinderen heeft de rest van de familie ingeseind, er is aangifte gedaan, er zijn getuigenverklaringen afgenomen, het gezin heeft dagelijks met elkaar kunnen overleggen over de zaak en wellicht één van de belangrijkste punten: een maand na de mededeling hebben beide kinderen zich samen met hun ouders op het politiebureau gemeld. De een wellicht beter voorbereid dan de ander, nu [slachtoffer 1] een briefje heeft gemaakt in het bijzijn van haar ouders en deze mee naar het verhoor heeft genomen. ‘Om niets te vergeten’. Hoe kan iemand iets vergeten, als het naar de verklaringen die bij de vordering benadeelde partij zijn gevoegd, zoveel indruk heeft gemaakt?

58. Waar twijfel bestaat, moet vrijspraak volgen. De mogelijkheid dat iets gebeurd kan zijn, is niet hetzelfde als de zekerheid dat het is gebeurd. Mogelijkheid is geen bewijsgrond — en zonder de zekerheid dat mijn cliënt deze feiten daadwerkelijk heeft gepleegd, is strafrechtelijke aansprakelijkheid uitgesloten.

(…)

Persoonlijke omstandigheden

66. Mijn cliënt bevindt zich in een uitzonderlijk kwetsbare positie. Al geruime tijd kampt hij met ernstige, chronische gezondheidsproblemen die een diepe invloed hebben op zijn dagelijks functioneren en levenskwaliteit. Hij lijdt aan vergevorderd hartfalen, wat betekent dat zijn hart onvoldoende in staat is om bloed effectief door zijn lichaam te pompen. Hierdoor raakt hij bij de kleinste inspanning - zelfs bij het spreken - buiten adem. Een gewoon gesprek voeren is voor hem vaak al een uitputtingsslag.

67. Daarnaast wordt hij geteisterd door jichtaanvallen, die hevige pijn en zwelling in de gewrichten veroorzaken, waardoor lopen of zelfs kleine bewegingen haast onmogelijk zijn. Zijn mobiliteit is extreem beperkt. Bijkomend komt de ernstige slaapapneu waar hij onder lijdt: zijn ademhaling stokt meerdere keren per nacht, wat zorgt voor voortdurende vermoeidheid en bijkomende risico's voor zijn reeds zwakke hart.

Strafmaat

68. Ik verzoek u om cliënt vrij te spreken van beide aan hem ten laste gelegde feiten. Indien u één of beide feiten wél bewezen acht, verzoek ik u om rekening te houden met de persoonlijke omstandigheden van mijn cliënt zoals ik die zojuist heb voorgedragen.

69. Allereerst is het van belang om op te merken dat cliënt niet eerder voor dit soort feiten is veroordeeld. Ik verzoek u dan ook om een gevangenisstraf op te leggen waarvan het onvoorwaardelijke deel zo kort mogelijk is. Hierbij kan eventueel gedacht worden om, indien u oordeelt dat er een hogere straf moet volgen, dit als voorwaardelijk op te leggen.

70. De medische aandoeningen die mijn cliënt heeft, vereisen constante zorg, rust en toezicht. De detentieomgeving is om vele redenen ongeschikt en zelfs gevaarlijk voor zijn gezondheidstoestand. Gevangenisstraf zou voor mijn cliënt niet alleen een straf zijn in juridische zin, maar een reëel risico vormen voor zijn leven. Daarbij komt dat het geien zijn leeftijd en stadium van aftakelen is.

71. Ik verzoek u daarom met klem om bij het bepalen van een passende sanctie rekening te houden met de schrijnende medische situatie van mijn cliënt. De problemen die mijn cliënt heeft ten aanzien van zijn gezondheid, zijn immers problemen die chronisch zijn.

72. Daarnaast verzoek ik u om geen locatieverbod en geen contactverbod op te leggen. De kinderen wonen in dezelfde buurt als cliënt en cliënt woont daarnaast boven de [winkel] . De enige ‘uitstapjes’ die hij nog kan doen is boodschappen halen bij desbetreffende [winkel] . Een contactverbod is onnodig, nu cliënt zelf sinds eind 2021 geen contact met de kinderen en hun ouders heeft opgenomen en de kinderen geen behoefte hebben om hun opa nog te zien.”

2.4

Het proces-verbaal terechtzitting van 24 april 2025 houdt voorts het volgende in:

“De voorzitter bespreekt de persoonlijke omstandigheden van de verdachte en benoemt het advies van de reclassering van 30 juni 2023 en het rapport van 30 januari 2023 opgemaakt door [deskundige] .

De verdachte is alleenstaand en heeft nog weinig contact met zijn familie. Hij ontvangt pensioen. Hij heeft last van hartritmestoornissen. De verdachte woont in dezelfde buurt als [slachtoffer 1] en [slachtoffer 2] , zijn kleindochters.

De voorzitter vraagt de raadsvrouw of nog sprake is geweest van contact tussen de verdachte en zijn kleindochters.

De raadsvrouw antwoordt:

Dat weet ik niet. De verdachte zegt dat ze elkaar nooit meer hebben gezien. De verdachte gebruikt veel medicijnen. Reizen en emoties zijn hem te veel. Zoals ik hem laatst zag, is het een aflopende zaak. Het opleggen van een gevangenisstraf: dat zie ik fout gaan. Ik beschik niet over een medische verklaring van een cardioloog. Ik heb wel een verklaring van de huisarts.

De raadsvrouw legt een verklaring van de verdachte over, die in het dossier wordt gevoegd en waarvan de inhoud als hier ingevoegd geldt. Voorts houdt de raadsvrouw een verklaring voor van de huisarts van de verdachte, van 17 december 2024 (de raadsvrouw heeft na de zitting deze verklaring als bijlage bij een e-mail aan de griffier gestuurd. De verklaring is in het dossier gevoegd).

(…)

De raadsvrouw reageert, in dupliek:

De verklaring van [slachtoffer 2] komt uit het niets.

De slachtofferverklaringen staan haaks op het studioverhoor en dat staat haaks op de verklaring van de ouders.

Over dat briefje van [slachtoffer 1] : als een gebeurtenis zoveel impact heeft gehad, dan vergeet je dat niet.”

3 Het eerste middel

3.1

Het eerste middel valt uiteen in twee deelklachten. Met de eerste deelklacht wordt geklaagd dat het hof art. 423 Sv heeft geschonden. De steller van het middel voert onder verwijzing naar HR 13 juli 2010, ECLI:NL:HR:2010:BM0256 aan dat, indien het gerechtshof “ten aanzien van de bewezenverklaring tot een ander oordeel komt dan de eerste rechter, het vonnis niet vatbaar is voor bevestiging”. Waaruit volgens de steller van het middel voortvloeit dat vernietiging van de bewezenverklaring aldus dient te leiden tot algehele vernietiging van het vonnis. In de tweede plaats wordt geklaagd dat door de bewezenverklaring te vernietigen, ook de motivering van die beslissing is vervallen zodat het oordeel van het hof niet meer is gemotiveerd. Bovendien heeft het hof verzuimd in het bijzonder de redenen op te geven waarom het is afgeweken van een door de verdediging ter terechtzitting in hoger beroep naar voren gebracht uitdrukkelijk onderbouwd standpunt.

Het juridisch kader

3.2

Art. 423 lid 1 en lid 3 Sv houdt het volgende in:

“1. Het gerechtshof kan het vonnis hetzij geheel bevestigen, hetzij gedeeltelijk bevestigen en gedeeltelijk vernietigen, hetzij geheel vernietigen. Het gerechtshof bevestigt het vonnis geheel hetzij met gehele of gedeeltelijke overneming hetzij met aanvulling of verbetering van gronden. Ingeval het vonnis geheel of gedeeltelijk wordt vernietigd, doet het gerechtshof wat de rechtbank had behoren te doen, behoudens terugwijzing op grond van het tweede lid.

3. In geval van vernietiging van het vonnis is het gerechtshof niettemin bevoegd bepaalde gedeelten daarvan in zijn arrest over te nemen.”

3.3

De functie van deze bepaling is te voorkomen dat in een en dezelfde zaak over hetzelfde beslispunt twee verschillende rechterlijke uitspraken naast elkaar bestaan. Uit het bepaalde van art. 423 Sv volgt dus als hoofdregel dat het hof, als appelrechter, het vonnis waarvan beroep als uitgangspunt moet nemen en deze (geheel of gedeeltelijk) moet bevestigen of (geheel of gedeeltelijk) vernietigen. Voor zowel het bevestigen als het vernietigen geeft art. 423 Sv verschillende smaken. Daarbij is het volgende van belang. Uit onder meer HR 13 juli 2010, ECLI:NL:HR:2010:BM0256, rov. 2.8.2 volgt dat een vonnis dient te worden vernietigd indien en voor zover het hof zich niet kan verenigen met de door de eerste rechter op de voet van art. 358 Sv in verbinding met de art. 348 en 350 Sv genomen beslissingen. Dat zijn de beslissingen inzake de geldigheid van de inleidende dagvaarding, de bevoegdheid van de eerste rechter tot kennisneming van de zaak, de ontvankelijkheid van het openbaar ministerie in de vervolging dan wel de aanwezigheid van redenen voor schorsing van de vervolging, en voorts de beslissingen over de vraag of de verdachte het tenlastegelegde heeft begaan, de strafbaarheid van het bewezenverklaarde en van de verdachte alsmede de oplegging van straf en/of maatregel. Een vonnis waarmee de appelrechter zich wat betreft de gronden niet kan verenigen, leent zich voor bevestiging, zij het met aanvulling of verbetering van die gronden. Daarmee wordt gedoeld op de motivering van de beslissingen, zoals nader geregeld in art. 359, art. 359a lid 3 en art. 360 Sv.

3.4

Uit het samenstel van het eerste en derde lid van art, 423 Sv volgt, dat de deelbeslissingen die tezamen het vonnis vormen, ieder kunnen worden bevestigd of vernietigd. De motivering waarmee de rechter een deelbeslissing toelicht, komt bij een vernietiging van die beslissing te vervallen, tenzij deze motivering (gedeeltelijk) wordt overgenomen en aangevuld en/of verbeterd als bedoeld in art. 423 lid 3 Sv. De motivering kan bovendien ook bij een bevestiging van die beslissing in haar geheel worden overgenomen en worden aangevuld en/of verbeterd.

3.5

Voor zover de steller van het middel aanvoert dat “vernietiging van de bewezenverklaring dient te leiden tot algehele vernietiging van het vonnis”, wijs ik op het volgende. Deze stellingname berust op al wat oudere rechtspraak, die inhoudt dat bij wijziging van de bewezenverklaring de grondslag voor het vonnis ontvalt zodat dit vonnis niet meer voor bevestiging vatbaar is, ongeacht of die wijziging van de bewezenverklaring gepaard is gegaan met een vernietiging van die bewezenverklaring. In de literatuur werd voorheen uit deze rechtspraak het principe afgeleid dat door Harteveld is geïllustreerd met de blokkentoren. Deze beeldspraak houdt in dat een vonnis bestaat uit vier verschillende blokken c.q. deelbeslissingen, elk corresponderend met de vragen van artikel 350 Sv: i) bewezenverklaring, ii) kwalificatie, iii) de strafbaarheid van de dader en iv) de strafoplegging. De blokken worden op elkaar gestapeld en blok i) de bewezenverklaring vormt de fundering van de blokkentoren. De toren stort geheel of gedeeltelijk in wanneer men een van de onderste blokjes wegneemt.

3.6

Anderen, waaronder De Jong, menen dat, zeker sinds de op 1 maart 2007 in werking getreden Wet Stroomlijnen hoger beroep “de ‘ijzeren logica’ van de blokkendoos [moet worden] gerelativeerd”, want “wat [is] er tegen (…) om een ondeugdelijke bouwsteen te vervangen door een goede en de rest van het bouwwerk in stand te laten”. Dat zou betekenen dat een vonnis ook ten aanzien van de bewezenverklaring mag worden vernietigd en in plaats daarvan de bewezenverklaring van de appelrechter wordt gesteld, en dat het vonnis mag worden bevestigd voor het overige, namelijk voor wat betreft de deelbeslissingen over de: ii) kwalificatie, iii) strafbaarheid van de dader en iv) de strafoplegging. De Jong meent dat de Hoge Raad daarvoor ruimte heeft willen scheppen in onder meer zijn arrest van 13 juli 2010, ECLI:NL:HR:2010:BM0256, gelet op de in dit arrest gebruikte formulering dat een vonnis dient te worden vernietigd “indien en voor zover” het hof zich niet kan verenigen met een van de beslissingen van art. 348 en 350 Sv en op de overweging dat na een wijziging in de bewezenverklaring door het hof, het vonnis “in dat opzicht” niet vatbaar is voor bevestiging.

3.7

Ik sluit mij bij deze uitleg aan. Ik wijs verder nog op HR 20 maart 2018, ECLI:NL:HR:2018:372. In dit arrest oordeelde de Hoge Raad dat het mogelijk is de sanctiebeslissing deels te vernietigen en deels te bevestigen. In dit geval handhaafde het hof de opgelegde terbeschikkingstelling, maar paste het onder andere de gevangenisstraf aan. Dat art. 423 Sv hieraan “op zichzelf” niet in de weg staat, baseerde de Hoge Raad mede op een citaat uit de memorie van toelichting bij de Wet stroomlijnen hoger beroep:


“Bevestigen of vernietigen

(...)

Vernietiging van het vonnis kan geheel of gedeeltelijk geschieden. Formeel bestaan in dat opzicht weinig beperkingen, mits de constructie maar logisch is en niet wordt voortgebouwd op aan nietigheid lijdende onderdelen.”

Ik zou een kader zoals de ‘blokkentoren’ die Harteveld heeft beschreven, willen duiden als een formele beperking in het geval een bewezenverklaring wordt aangepast op een punt dat geen enkel gevolg heeft voor de beslissingen over de strafbaarheid van het feit en van de dader en voor de opgelegde sanctie.

3.8

Dat betekent niet dat er geen randvoorwaarden zijn. De beslissingen van het hof dienen samen met de beslissingen van de rechtbank een sluitend geheel te vormen dat alle beslissingen dekt en geen tegenstrijdigheden en dubbelingen bevat. Verder moet het oordeel van het hof navolgbaar zijn. Deze gedachte lijkt mij ook ten grondslag te liggen aan het citaat uit de memorie van toelichting dat de ‘constructie’ logisch moet zijn en aan de overweging in HR 20 maart 2018, ECLI:NL:HR:2018:372 dat uit de combinatie van het arrest en het vonnis “ondubbelzinnig” moet blijken welke straf en/of maatregel is opgelegd.

Bespreking van het middel

3.9

Uit dit kader vloeit de verwerping voort van de eerste deelklacht. Blijkens het arrest heeft het hof onder het kopje ‘Vonnis waarvan beroep’ overwogen: “Het hof verenigt zich met het vonnis waarvan beroep en zal dit derhalve bevestigen, behalve ten aanzien van de bewezenverklaring van de feiten 1 en 2, de straf (in het bijzonder de bijzondere voorwaarden en de dadelijke uitvoerbaarheid) en de beslissing inzake de vordering van de benadeelde partijen. In zoverre zal het vonnis worden vernietigd.” Volgens het dictum heeft het hof uiteindelijk als volgt beslist: “Vernietigt het vonnis waarvan beroep ten aanzien van de bewezenverklaring, de straf (in het bijzonder de bijzondere voorwaarden en de dadelijke uitvoerbaarheid) en de beslissing inzake de vordering van de benadeelde partijen en doet in zoverre opnieuw recht.” Hoewel het uit dit dictum niet verder naar voren komt, heeft het hof in het arrest wel een eigen bewezenverklaring opgenomen die het kennelijk in de plaats heeft gesteld van de vernietigde bewezenverklaring van de rechtbank.

3.10

Vergelijking van de bewezenverklaringen van het hof en de rechtbank levert op dat het hof slechts één woord heeft gewijzigd. In zowel feit 1 als feit 2 is het woord “ontblote” toegevoegd voorafgaand aan het woord “vagina”, wat een basis heeft in de door de rechtbank in het vonnis opgenomen bewijsmiddelen. Voor de door het hof bevestigde beslissing over de strafbaarheid van het feit en de strafbaarheid van de verdachte heeft deze wijziging geen gevolg. Anders dan de steller van het middel betoogt, was het hof niet gehouden deze laatste beslissingen of het vonnis in zijn geheel te vernietigen.

3.11

De eerste deelklacht faalt.

3.12

In de tweede deelklacht wordt als eerste aangevoerd dat door vernietiging van de bewezenverklaring ook de motivering van die beslissing is vervallen. Hoewel het hof dit niet helemaal gelukkig heeft verwoord, maak ik uit de hiervoor weergegeven bewoordingen van het arrest op dat het hof heeft bedoeld de bewezenverklaring te vernietigen met overname van gronden. Ik baseer dit mede op de omstandigheid dat het hof deze gronden niet zelf in het arrest heeft ‘overgedaan’, waaruit ik afleid dat het hof de gronden waarop de (vernietigde) bewezenverklaring van de rechtbank rust, ‘voor zijn rekening wil nemen’. Ik meen dus dat het middel in zoverre feitelijke grondslag mist en dat het niet tot cassatie leidt.

3.13

Dan het tweede punt in deze deelklacht. In de kern wordt aangevoerd dat het hof kennelijk de bewijsoverweging van de rechtbank heeft overgenomen en daarmee in strijd met artikel 359 lid 2, tweede volzin, Sv niet in het bijzonder de redenen heeft opgegeven waarom het is afgeweken van het door de verdediging ter terechtzitting in hoger beroep naar voren gebracht uitdrukkelijk onderbouwd standpunt dat verdachte “moet worden vrijgesproken van het onder 1 en 2 ten laste gelegde omdat de verklaringen van de getuigen [slachtoffer 1] en [slachtoffer 2] niet betrouwbaar zijn”. De steller van het middel voert daartoe aan dat het betoog in hoger beroep voor wat betreft die betrouwbaarheid “wezenlijk anders” was dan het betoog in eerste aanleg, nu in hoger beroep is gewezen op het feit dat de slachtofferverklaringen van beide getuigen bij de rechtbank gewag maken van meer feiten en ook haaks staan op de studioverhoren en de verklaring van hun ouders, terwijl deze verklaringen zijn afgelegd ná het deskundigenonderzoek waarop de rechtbank zich (mede) beroept.

3.14

Bij de bespreking van deze klacht stel ik voorop dat de selectie en waardering van het beschikbare bewijsmateriaal is voorbehouden aan de feitenrechter. Ook de vraag of bepaalde verklaringen gelet op hun betrouwbaarheid voor het bewijs kunnen worden gebruikt, is een kwestie van waardering van het bewijs die zich in belangrijke mate afspeelt in het domein van de feitenrechter. In cassatie kan een en ander slechts op begrijpelijkheid worden onderzocht. Daarbij is van belang dat de feitenrechter alleen verplicht is te reageren op een verweer inzake de betrouwbaarheid als het aangevoerde kan worden aangemerkt als een uitdrukkelijk onderbouwd standpunt in de zin van art. 359 lid 2 Sv. Van een uitdrukkelijk onderbouwd standpunt is slechts sprake als het een standpunt is dat duidelijk, door argumenten ondersteund en voorzien van een ondubbelzinnige conclusie ten overstaan van de feitenrechter naar voren is gebracht. De verwerping van een uitdrukkelijk onderbouwd standpunt kan ook besloten liggen in de gebezigde, voor de verwerping van het standpunt relevante bewijsmiddelen. Verder hoeft niet op ieder detail van de argumentatie te worden ingegaan.

3.15

Het hof heeft de enkele opmerking van de raadsvrouw ter terechtzitting in hoger beroep inhoudende: “De slachtofferverklaringen staan haaks op het studioverhoor en dat staat haaks op de verklaring van de ouders”, kennelijk niet opgevat als een afzonderlijk uitdrukkelijk onderbouwd standpunt in de zin van art. 359 lid 2, tweede volzin, Sv. Dat oordeel acht ik niet onbegrijpelijk. Dat geldt evenzo voor het in hoger beroep onder randnr. 32 van de pleitnota aangevoerde “plotseling wordt er door de kinderen niet alleen anders verklaard, maar worden er ook andere en meer feiten aan mijn cliënt verweten. Wat zijn de beweegredenen hierachter? (…)”. Ik neem hierbij in aanmerking dat de raadsvrouw deze opmerkingen slechts als één van de argumenten noemt waarom sprake zou zijn van “bewuste en onbewuste beïnvloeding van [slachtoffer 1] en [slachtoffer 2] ”. De raadsvrouw heeft daarbij niet gesteld dat het deskundigenonderzoek waarop de rechtbank haar oordeel over de betrouwbaarheid van de verklaren van [slachtoffer 1] en [slachtoffer 2] ten dele baseert, door de nieuwe informatie niet meer volledig zou zijn. Voor zover in de toelichting op het middel wordt gewezen op hetgeen de raadsvrouw van de verdachte op de terechtzitting van de rechtbank heeft gezegd, wijs ik erop dat voor het oordeel of sprake is van een uitdrukkelijk onderbouwd standpunt waarop het hof had moeten reageren slechts van belang is wat ten overstaan van het hof naar voren is gebracht.

3.16

Tot slot merk ik op dat met de door het hof van de rechtbank overgenomen gronden voor de bewezenverklaring, uitvoerig is gemotiveerd waarom het hof in overeenstemming de verklaringen van aangeefsters betrouwbaar acht.

4 Het tweede middel

4.1

Het tweede middel bevat de klacht dat het bewijsminimumvoorschrift als vervat in artikel 342 lid 2 Sv is geschonden, althans dat het oordeel dat daaraan is voldaan ontoereikend is gemotiveerd.

4.2

Volgens vaste jurisprudentie van de Hoge Raad geldt met betrekking tot het in artikel 342 lid 2 Sv neergelegde bewijsminimum het volgende:


“Volgens artikel 342 lid 2 Sv kan het bewijs dat de verdachte het tenlastegelegde feit heeft begaan, door de rechter niet uitsluitend worden aangenomen op de verklaring van één getuige. Deze bepaling heeft betrekking op de tenlastelegging in haar geheel en niet op een onderdeel daarvan. Zij beoogt de deugdelijkheid van de bewijsbeslissing te waarborgen, in die zin dat artikel 342 lid 2 Sv de rechter verbiedt tot een bewezenverklaring te komen als de door één getuige naar voren gebrachte feiten en omstandigheden op zichzelf staan en onvoldoende steun vinden in ander bewijsmateriaal. De vraag of aan het bewijsminimum van artikel 342 lid 2 Sv is voldaan, laat zich niet in algemene zin beantwoorden, maar vereist een beoordeling van het concrete geval. De Hoge Raad kan daarom geen algemene regels geven over de toepassing van artikel 342 lid 2 Sv, maar daarover slechts tot op zekere hoogte duidelijkheid geven door het beslissen van concrete gevallen. Opmerking verdient nog dat het bij de beoordeling in cassatie of aan het bewijsminimum van artikel 342 lid 2 Sv is voldaan, van belang kan zijn of de feitenrechter zijn oordeel dat dat het geval is, nader heeft gemotiveerd (Vgl. HR 13 juli 2010, ECLI:NL:HR:2010:BM2452).”

4.3

In aanvulling daarop volgt uit de rechtspraak van de Hoge Raad dat het steunbewijs geen betrekking hoeft te hebben op de tenlastegelegde gedragingen, maar dat niet een te ver verwijderd verband dient te bestaan tussen de verklaring van de aangever en het steunbewijs. Het moet gaan om feiten en omstandigheden die op relevante wijze in verband staan met de inhoud van de verklaring van de aangever. Hoewel aan de aard van het steunbewijs nauwelijks specifieke eisen worden gesteld, het hoeft bijvoorbeeld niet om een tweede getuigenverklaring te gaan, geldt als duidelijke beperking dat de tweede bewijsgrond niet van dezelfde bron afkomstig mag zijn als de verklaring van de aangever.

4.4

De steller van het middel voert aan dat “i) de verklaring van [de verdachte] over zijn aanwezigheid in de woning en over zijn opmerkingen tegen zijn kleinkinderen, ii) de brieven die op de telefoon van [de verdachte] zijn aangetroffen en iii) de verklaring van de moeder van [slachtoffer 1] en [slachtoffer 2] over de gedragsverandering van beiden”, telkens in een te ver verwijderd verband staan tot de “bewezenverklaarde gedragingen” en dus niet afdoende zijn om als steunbewijs te dienen. De steller van het middel trekt vervolgens de drie omstandigheden uit elkaar en betoogt per omstandigheid waarom deze in een te ver verwijderd verband zou staan tot die bewezenverklaarde gedragingen. Daarmee miskent de steller van het middel echter dat het hof deze omstandigheden juist niet geïsoleerd heeft bezien, maar juist in onderlinge samenhang. Ik meen dat gelet op die onderlinge samenhang het oordeel van het hof dat aan het bewijsminimumvoorschrift is voldaan, niet onbegrijpelijk is en ook toereikend is gemotiveerd.

5 Het derde middel

5.1

Met het derde middel wordt geklaagd dat het hof heeft verzuimd in het bijzonder de redenen op te geven waarom het is afgeweken van het door de verdediging naar voren gebrachte uitdrukkelijk onderbouwde standpunt dat “de oplegging van een onvoorwaardelijke gevangenisstraf (van lange duur) een reëel risico zou vormen voor het leven van [de verdachte]”, “althans is de strafmotivering van het gerechtshof in het licht van hetgeen is aangevoerd onbegrijpelijk dan wel onvoldoende gemotiveerd”. Daartoe wordt aangevoerd dat het hof niet heeft gemotiveerd “waarom de verklaring van een medisch specialist of ziekenhuis meer gewicht in de schaal zou leggen dan de verklaring van een huisarts.” Voorts zou onbegrijpelijk zijn waarom de afwezigheid van de verdachte ter terechtzitting heeft bijgedragen aan het oordeel dat geen aanleiding wordt gezien voor de oplegging van een lagere straf of andere strafmodaliteit.

5.2

In een geval als het onderhavige, waarin gemotiveerd is aangevoerd dat de verdachte niet in staat is gevangenisstraf te ondergaan, zal de rechter, indien hij desalniettemin gevangenisstraf oplegt, verantwoording dienen af te leggen van zijn oordeel dat de verdachte gevangenisstraf kan ondergaan. Daarbij wijs ik wel op ‘het uitzonderlijke karakter van de relevantie van detentieongeschiktheid in het kader van de straftoemeting’. Dat karakter houdt mede verband met de aanwezige mogelijkheden die in het kader van de tenuitvoerlegging van de gevangenisstraf bestaan om rekening te houden met de zorgbehoeften van de veroordeelde en brengt mijns inziens ook eisen mee voor de motvering van het verweer.

5.3

De raadsvrouw heeft blijkens haar pleitnota ter terechtzitting in hoger beroep aangevoerd dat de verdachte zich in een uitzonderlijk kwetsbare positie bevindt en dat hij geruime tijd kampt met ernstige, chronische gezondheidsproblemen, bestaande uit vergevorderd hartfalen, jichtaanvallen en slaapapneu. Volgens de raadsvrouw vereisen de medische aandoeningen constante zorg, rust en toezicht. De detentieomgeving zou om vele redenen ongeschikt en zelfs gevaarlijk zijn voor de gezondheidstoestand van de verdachte. Ter onderbouwing van dat verweer heeft de raadsvrouw een verklaring van de huisarts overgelegd.

5.4

Het hof heeft het verweer van de raadsvrouw kennelijk opgevat als een responsieplichtig verweer. Het hof heeft vervolgens dat verweer verworpen door te overwegen dat de raadsvrouw onvoldoende heeft toegelicht waarom de “opsomming van kwalen” waaraan de verdachte lijdt, zouden meebrengen dat aan de verdachte een andere straf dan een gevangenisstraf moet worden opgelegd. Het hof heeft daartoe de verklaring van de huisarts onvoldoende geacht. Dat oordeel acht ik niet onbegrijpelijk, gelet op hetgeen namens de verdachte is aangevoerd, afgezet tegen het uitzonderlijke karakter van de relevantie van detentieongeschiktheid in het kader van de straftoemeting en de eisen die mede daarom aan de onderbouwing van een dergelijk verweer mogen worden gesteld. Ik meen dus dat het hof in voldoende mate heeft gerespondeerd op het verweer en dat het middel faalt. Ten overvloede merk ik op dat het hof met de overweging dat “de verdachte zelf in hoger beroep ook niet ter zitting is verschenen”, kennelijk heeft bedoeld dat het hof zich daardoor ook niet, in aanvulling op de overgelegde stukken, zelfstandig een actueel beeld van de gezondheidssituatie van de verdachte kon vormen. Daarbij is verder van belang dat dat niet meteen met zich hoeft te brengen dat het hof gebruik had moeten maken van de bevoegdheid om de zaak aan te houden om zich te laten voorlichten over de medische situatie van de verdachte. Ik wijs in dat verband wederom op hetgeen namens de verdachte is aangevoerd en wat daarvan mag worden verwacht.

6 Het vierde middel

6.1

Het vierde middel richt zich met twee deelklachten tegen de strafoplegging. In de eerste plaats heeft het hof volgens de steller van het middel ten onrechte, althans ontoereikend gemotiveerd, aan de voorwaardelijke veroordeling de bijzondere voorwaarde verbonden dat de verdachte geen contact mag opnemen met [betrokkene 1] , [betrokkene 2] en [betrokkene 3] . Daartoe wordt aangevoerd dat een contactverbod jegens genoemde personen “volstrekt onnodig is”, omdat de personen niet een direct slachtoffer zijn van het bewezenverklaarde en ook niet is gebleken dat de verdachte nu of in de toekomst met hen in contact wil treden. Het contactverbod kan snel worden overtreden omdat de verdachte dichtbij woont. Daarnaast is het contactverbod niet door de Reclassering geïndiceerd. In de tweede plaats wordt geklaagd dat het hof de dadelijke uitvoerbaarheid van de bijzondere voorwaarden heeft bevolen, terwijl het hof niet heeft gemotiveerd op grond waarvan “ernstig rekening ermee moet worden gehouden dat rekwirant wederom een misdrijf zal begaan dat gericht is tegen of gevaar veroorzaakt voor de onaantastbaarheid van het lichaam van een of meer personen als bedoeld in art. 14e (…) Sr.”

Het juridisch kader

6.2

Het hof heeft bij het voorwaardelijk deel van de gevangenisstraf op grond van art. 14c lid 2, aanhef en onder 5º, Sr, de bijzondere voorwaarde gesteld dat de verdachte gedurende zijn proeftijd van twee jaren “op geen enkele wijze – direct of indirect – contact zal opnemen, zoeken of hebben” met de slachtoffers en de in het middel genoemde personen, te weten het jongste zusje respectievelijk de ouders van beide slachtoffers.

6.3

Art. 14c lid 2, aanhef en onder 5º, Sr luidt als volgt:
“Bij toepassing van artikel 14a kunnen voorts de volgende bijzondere voorwaarden worden gesteld, waaraan de veroordeelde gedurende de proeftijd, of een bij de veroordeling te bepalen gedeelte daarvan, dan wel binnen een door de rechter te bepalen termijn, ten hoogste gelijk aan de proeftijd, heeft te voldoen:
(…)
5° een verbod contact te leggen of te laten leggen met bepaalde personen of instellingen;”

6.4

Deze bepaling is ingevoerd per 1 april 2012. Voor deze datum werd de voorwaarde ook al opgelegd, maar deze had toen als grondslag de zogenoemde restbepaling, te weten: “andere bijzondere voorwaarden, het gedrag van de veroordeelde betreffend” (art. 14c lid 2 onder 5º (oud) Sv). Met de wetswijziging was alleen beoogd de voorwaarde van het contactverbod wettelijk te verankeren en niet zozeer het geven van een nieuwe invulling daaraan. Oudere rechtspraak kan daarom nog steeds van betekenis zijn.

6.5

Van die rechtspraak noem ik HR 3 oktober 1989, NJ 1990/443. Daarin had het hof aan een verdachte die was veroordeeld voor ontucht met zijn dochter een contactverbod opgelegd met die dochter én haar zoon. De Hoge Raad toetste of de verdachte hiertoe gehouden was “volgens geldende normen van maatschappelijke betamelijkheid”, het criterium voor toepassing van de restbepaling. De voorwaarde doorstond die toets waarbij de Hoge Raad overwoog:


“Het hof heeft bij het opleggen van deze bijzondere voorwaarde kennelijk voor ogen gehad dat de verdachte volgens geldende normen van maatschappelijke betamelijkheid gehouden is het slachtoffer van de door hem gepleegde misdrijven althans gedurende twee jaren ongemoeid te laten, om haar hierdoor het leed te besparen dat elke hernieuwde confrontatie tussen haar en haar jeugdig kind enerzijds en de verdachte anderzijds kan opleveren en om haar, indien mogelijk, beter in staat te stellen de schadelijke gevolgen van de door de verdachte jegens haar gepleegde misdrijven te boven te komen.”

6.6

Voor de oplegging van een contactverbod is dus niet van belang of de daarin genoemde personen direct slachtoffer zijn van het bewezenverklaarde feit waarvoor het is opgelegd. Ook de geschiedenis van de per 1 april 2012 in werking getreden wetswijziging duidt op een wijdere kring. Daarin wordt in de memorie van toelichting een verbod om contact te leggen met een of meerdere slachtoffers van een delict alleen als een voorbeeld genoemd. In de nota naar aanleiding van het verslag wordt als illustratie ook een contactverbod genoemd met het slachtoffer “en haar familie”.

6.7

Het opleggen van een bijzondere voorwaarde hoeft verder door de rechter niet ambtshalve te worden gemotiveerd. Een ter zitting gevoerd verweer kan de rechter wel nopen nader te verklaren waarom een bijzondere voorwaarde moet worden opgelegd.

6.8

In artikel 6:1:16 lid 1 Sv is als hoofdregel neergelegd dat een rechterlijke beslissing niet ten uitvoer wordt gelegd zolang daartegen nog een gewoon rechtsmiddel openstaat en, als dit is aangewend, totdat het is ingetrokken of daarop is beslist. Als de rechter vervolgens de dadelijke uitvoerbaarheid van een bepaalde sanctie beveelt, wordt van die hoofdregel afgeweken. Dat betekent dat alleen in door de wet bepaalde gevallen de sanctie direct ten uitvoer kan worden gelegd. De dadelijke uitvoerbaarheid kan niet alleen worden bevolen voor enkele sancties, maar ook ten aanzien van de opgelegde voorwaarden en het daarop uit te oefenen toezicht in het kader van de voorwaardelijke veroordeling zoals bepaald in artikel 14e Sr, welke bepaling als volgt luidt:

“De rechter kan bij zijn uitspraak, ambtshalve of op vordering van het openbaar ministerie, bevelen dat de op grond van artikel 14c gestelde voorwaarden en hierop uit te oefenen toezicht, dadelijk uitvoerbaar zijn, indien er ernstig rekening mee moet worden gehouden dat de veroordeelde wederom een misdrijf zal begaan dat gericht is tegen of gevaar veroorzaakt voor de onaantastbaarheid van het lichaam van een of meer personen.”

6.9

Met de zinsnede “indien er ernstig rekening mee moet worden gehouden dat de veroordeelde wederom een misdrijf zal begaan dat gericht is tegen of gevaar veroorzaakt voor de onaantastbaarheid van het lichaam van een of meer personen”, wordt een gevaarscriterium tot uitdrukking gebracht. De feitenrechter zal in zijn uitspraak moeten uitleggen waarom aan dat gevaarscriterium is voldaan. Dit is van belang omdat de dadelijke uitvoerbaarheid van de op grond van art. 14c Sr gestelde bijzondere voorwaarden verstrekkende gevolgen kan hebben voor de veroordeelde.

De bespreking van het middel

6.10

Ik begin met de bespreking van de tweede deelklacht. Het hof heeft gelet op de aard van de feiten niet onbegrijpelijk vastgesteld dat sprake is van feiten die zijn gericht tegen of gevaar hebben veroorzaakt voor de onaantastbaarheid van het lichaam van een of meer personen.

6.11

Het hof overweegt in zijn strafmotivering verder dat het zich verenigt met de overwegingen van de rechtbank inzake de strafoplegging en deze overneemt. Daarmee laat het hof in de strafmotivering ook meewegen i) dat de verdachte ook schade heeft berokkend aan de ouders van de directe slachtoffers, ii) dat de verdachte nooit enige blijk heeft gegeven het laakbare van zijn handelen in te zien, iii) dat uit de justitiële documentatie van de verdachte blijkt dat de verdachte niet eerder voor een zedendelict is veroordeeld, iv) dat de Reclassering geen delictanalyse heeft kunnen maken vanwege de ontkenning van de verdachte, maar het recidiverisico als laag inschat en v) dat de Reclassering aanknopingspunten ziet voor een ambulante behandeling in de geestelijke gezondheidszorg. De rechtbank heeft deze behandeling inderdaad als bijzondere voorwaarde verbonden aan de voorwaardelijk opgelegde gevangenisstraf, maar is er daarbij wel van uitgegaan dat er een behandeling zal worden gezocht die beter past bij de bewezenverklaarde feiten. Verder heeft de rechtbank als bijzondere voorwaarde een contactverbod opgelegd met de beide directe slachtoffers en hun ouders. Deze bijzondere voorwaarde heeft de rechtbank niet dadelijk uitvoerbaar verklaard.

6.12

Het hof heeft dit wel gedaan en daartoe overwogen:


“Het hof zal de dadelijke uitvoerbaarheid van de bijzondere voorwaarden bevelen. Gelet op de omstandigheid dat het onder 1. en 2. bewezenverklaarde misdrijf is gericht tegen de onaantastbaarheid van het lichaam van de beide slachtoffers, de proceshouding van de verdachte - hij heeft de bewezenverklaarde feiten steeds ontkend en heeft zodoende geen inzicht gegeven in zijn beweegredenen, noch heeft hij enig inzicht getoond in de gevolgen van zijn handelen voor de slachtoffers -en de woning van de verdachte zich in de nabijheid bevindt van de woning van de slachtoffers, overweegt het hof dat er ernstig rekening mee moet worden gehouden dat de verdachte opnieuw een misdrijf als de onderliggende zal begaan en/of zich belastend zal gedragen jegens de slachtoffers. Hierbij speelt een rol dat een eventuele druk voor de verdachte om zich aan de bijzondere voorwaarden te houden in verband met de zitting in hoger beroep, na dit arrest komt te vervallen.”

6.13

Met de overweging dat de verdachte geen inzicht heeft gegeven in zijn beweegredenen, heeft het hof tot uitdrukking gebracht dat er ernstig rekening mee moet worden gehouden dat de verdachte tot zijn daden is gekomen om een reden die nog steeds bestaat. Dit sluit aan bij de overweging dat een op het feit gerichte behandeling van de verdachte in de geestelijke gezondheidszorg is aangewezen. Het hof heeft verder niet kunnen vaststellen dat de beweegredenen om de feiten te plegen wordt geremd door enig inzicht in de gevolgen voor de directe slachtoffers, terwijl de nabijheid van de woning van de verdachte tot het gezin aan de verdachte wel gelegenheid kan geven de directe slachtoffers te ontmoeten en soortgelijke feiten te plegen. Gelet op de aard van de delicten, die op een niet begrensde seksuele gerichtheid op kinderen duiden, en op het gebrek aan medewerking van de verdachte waardoor geen nadere vaststellingen over recidivegevaar kunnen worden gedaan, acht ik het op deze overwegingen gebaseerde oordeel van het hof dat er ernstig rekening mee moet worden gehouden dat de veroordeelde wederom een misdrijf zal begaan dat gericht is tegen of gevaar veroorzaakt voor de onaantastbaarheid van het lichaam van een of meer personen, niet onbegrijpelijk en toereikend gemotiveerd.

6.14

Dan kom ik bij de bespreking van de eerste deelklacht over het verbod te contact te leggen met het jongere zusje en de ouders van de directe slachtoffers. De klacht houdt in, zo begrijp ik, dat de noodzaak van het contactverbod niet volgt uit de overwegingen van het hof.

6.15

Het hof heeft, in aanvulling op de hiervoor deels samengevatte overwegingen van de rechtbank, nog het volgende overwogen:


“Gelet op de omstandigheid dat de woning van de verdachte zich in de nabijheid bevindt van de woning van de slachtoffers en de omstandigheid dat, gezien de inhoud van het dossier, de feiten zoals bewezen verklaard niet alleen verstrekkende gevolgen hebben gehad voor de beide slachtoffers maar ook voor de overige gezinsleden afzonderlijk en voor het gezin als geheel, is het hof van oordeel dat het contactverbod ook van toepassing dient te zijn op [betrokkene 1] , de jongste dochter van het gezin.”

6.16

Met de nadruk op de nabijheid van de woning van de verdachte sluit het hof aan bij zijn hiervoor besproken, niet onbegrijpelijke overwegingen over het recidivegevaar, dat ook betrekking heeft op het zusje van de directe slachtoffers. Verder heeft hof, mede door overneming van de motivering van de rechtbank, geoordeeld dat de verdachte ook schade heeft toegebracht aan de ouders van de directe slachtoffers en dat het feit verstrekkende gevolgen heeft gehad voor alle gezinsleden afzonderlijk en voor het gezin als geheel. Het hierop gebaseerde oordeel van het hof dat een contactverbod met alle gezinsleden is aangewezen acht ik niet onbegrijpelijk en toereikend gemotiveerd. Daarbij betrek ik hetgeen ik hiervoor heb opgemerkt over het indirecte slachtofferschap, de niet nauw getrokken kring van betrokkenen waarvoor een contactverbod kan worden opgelegd en de leedtoevoeging die het gevolg kan zijn van hernieuwde confrontatie met personen uit de omgeving van een direct slachtoffer.

6.17

Over de stelling dat de verdachte tot nu toe geen contact heeft gezocht met het gezin en er geen aanwijzingen zijn dat hij dit in de toekomst wil, heeft het hof overwogen dat een eventuele druk voor de verdachte om zich aan de bijzondere voorwaarden te houden in verband met de zitting in hoger beroep, na dit arrest komt te vervallen. Ook deze overweging acht ik in de omstandigheden van dit geval niet onbegrijpelijk.

6.18

De steller van het middel betoogt ten slotte dat de verdachte aanzienlijk wordt beperkt in zijn bewegingsvrijheid en dat het contactverbod snel kan worden overtreden omdat de verdachte dichtbij de in het contactverbod genoemde personen woont en hij het niet in zijn macht heeft wie aanwezig is in het centrum van [plaats] . Het hof heeft echter niet de voorwaarde opgelegd dat de verdachte met de gezinsleden niet samen in het centrum van [plaats] mag zijn, maar, in de kern, de voorwaarde dat hij geen contact met hen mag leggen of laten leggen. Gelet op hetgeen daarover door de verdachte bij het hof is aangevoerd, hoefde het hof niet nader te motiveren dat deze voorwaarde de verdachte niet disproportioneel beperkt in diens bewegingsvrijheid.

6.19

Ook de tweede deelklacht faalt en daarmee het middel in zijn geheel.

7 Afronding

7.1

Alle middelen falen en kunnen worden afgedaan met de aan artikel 81 lid 1 RO ontleende motivering.

7.2

Ambtshalve heb ik geen gronden aangetroffen die tot vernietiging van de bestreden uitspraak aanleiding behoren te geven.

7.3

Deze conclusie strekt tot verwerping van het beroep.

De Procureur-Generaal

bij de Hoge Raad der Nederlanden

AG

ECLI:NL:GHAMS:2025:1256. H.G.M. Krabbe, Verzet en hoger beroep in strafzaken, Alphen aan den Rijn: Tjeenk Willink 1983, p. 170. Zie onder meer G.J.M. Corstens, Het Nederlands strafprocesrecht, bewerkt door P.A.M. Verrest, Deventer: Wolters Kluwer 2026, p. 903-904. Zie eveneens uitvoerig J.J.I. de Jong, ‘De techniek van het bevestigen en vernietigen van het vonnis waarvan beroep’, TPWS 2019, p. 54-82. HR 26 april 1937, NJ 1937/956; HR 1 april 1969, NJ 1969/319 en HR 31 oktober 1972, NJ 1973/38. HR 27 oktober 1992, DD 93.116. A.E. Harteveld, Bevestigen of vernietigen, in: Liber Amicorum D.H. de Jong, Pet af, Nijmegen: Wolf Legal Publishers 2007, p. 101-103. A.E. Harteveld, Bevestigen of vernietigen, in: Liber Amicorum D.H. de Jong, Pet af, Nijmegen: Wolf Legal Publishers 2007, p. 101-103. Zie ook H.G.M. Krabbe, Verzet en hoger beroep in strafzaken, H.D. Tjeenk Willink, Alphen aan den Rijn 1983, p. 176; G.J.M. Corstens, Het Nederlands strafprocesrecht, bewerkt door P.A.M. Verrest, Deventer: Wolters Kluwer 2026, p. 904-905; B.F. Keulen en G. Knigge, Strafprocesrecht (Ons Strafrecht deel 2), Deventer: Wolters Kluwer 2024, p. 710 en Blok & Besier II, p. 379. G.J.M. Corstens, Het Nederlands strafprocesrecht, bewerkt door P.A.M. Verrest, Deventer: Wolters Kluwer 2026, p. 905; B.F. Keulen en G. Knigge, Strafprocesrecht (Ons Strafrecht deel 2), Deventer: Wolters Kluwer 2024, p. 710-711; G. Pesselse en J.H.B. Bemelmans, ‘Vernietigen of verwerpen’, DD 2025/25, p. 355, die overigens, net als andere auteurs, menen dat de rechtspraak nog niet “volledig uitgekristalliseerd is”. Stb. 2006, 470. Harteveld pleitte voor een dergelijke relativering, maar meende dat dit niet nog niet inde Wet stroomlijnen hoer beroep besloten lag, A.E. Harteveld, Bevestigen of vernietigen, in: Liber Amicorum D.H. de Jong, Pet af, Nijmegen: Wolf Legal Publishers 2007, p. 108-114. Hij verwijst ook naar HR 8 februari 2011, NBStraf 2011/92 en HR 10 april 2018, ECLI:NL:HR:2018:546. Vgl. J.J.I. de Jong, ‘De techniek van het bevestigen en vernietigen van het vonnis waarvan beroep’, TPWS 2019/25, p. 54-82. Ik verwijs daartoe ook graag naar de uitgebreide overwegingen van AG Keulen in diens conclusie van 30 januari 2018, ECLI:NL:PHR:2018:221, randnrs. 38-49, voorafgaand aan HR 20 maart 2013, ECLI:NL:HR:2018:372. In dezelfde zin ook de AG’s Aben (ECLI:NL:PHR:2019:1241, randnr. 8) en Machielse (ECLI:NL:PHR:2018:323, randnr. 3.7). Kamerstukken II 2005/06, 30 320, nr. 3, p. 30. G. Pesselse en J.H.B. Bemelmans, ‘Vernietigen of verwerpen’, DD 2025/25, p. 355 en 359 (deels in verband met het toekomstige wettelijke kader voor het hoger beroep in het nieuwe Wetboek van Strafvordering). Kennelijk heeft het hof daarbij vrijgesproken van de delen van de tenlastelegging die het niet heeft bewezenverklaard. Zie bijvoorbeeld HR 11 april 2006, ECLI:NL:HR:2006:AU9130, rov. 3.8.1, HR 23 juni 2020, ECLI:NL:HR:2020:1072, rov. 2.3 en HR 20 december 2022, ECLI:NL:HR:2022:1902, rov. 3.3. HR 5 oktober 2021, ECLI:NL:HR:2021:1413, rov. 2.3. HR 11 april 2006, ECLI:NL:HR:2006:AU9130, rov. 3.7.1. HR 11 april 2006, ECLI:NL:HR:2006:AU9130, rov. 3.8.2. HR 27 juni 2023, ECLI:NL:HR:2023:946, rov. 5.2 en HR 5 september 2023, ECLI:NL:HR:2023:1152, rov. 2.3. HR 15 mei 2018, ECLI:NL:HR:2018:717, rov. 2.4. HR 5 september 2023, ECLI:NL:HR:2023:1152, rov. 2.4 en HR 26 januari 2010, ECLI:NL:HR:2010:BK2094, rov. 3.4. Zie ook het overzicht gegeven in de conclusie van AG Paridaens van 2 april 2024, ECLI:NL:PHR:2024:356, onder randnrs 4-15. G.J.M. Corstens, Het Nederlands strafprocesrecht, bew. door P.A.M. Verrest, Deventer: Wolters Kluwer 2026, p. 761. HR 7 november 1995, ECLI:NL:HR:1995:AC0054, rov. 4.3 en HR 17 april 2012, ECLI:NL:HR:2012:BW242, rov. 3.4. HR 24 mei 2016, ECLI:NL:HR:2016:953, rov. 3.4. In HR 24 mei 2016, ECLI:NL:HR:2016:953, rov. 3.4 werden dergelijke eisen ook gesteld aan een verzoek tot het doen van onderzoek naar de detentiegeschiktheid. Wet van 17 november 2011,Stb. 2011, 545. Kamerstukken II 2009/10, 32 319, nr. 3, p. 6. Kamerstukken II 2009/10, 32 319, nr. 3, p. 7. Kamerstukken II 2009/10, 32 319, nr. 7, p. 18, verwezen wordt naar Gerechtshof Arnhem, 18 oktober 2010, ECLI:NL:GHARN:2010:BO0970. Overigens kan de vraag worden gesteld of de kring van personen met deze formulering voldoende bepaald is. HR 3 oktober 1989, NJ 1990/443, rov. 5.3 en HR 22 april 2014, ECLI:NL:HR:2014:973, rov. 2.3. HR 6 februari 1990, NJ 1999/429, rov. 6.4. HR 26 november 2024, ECLI:NL:HR:2024:1729, rov. 6.1.2. Vgl. HR 20 december 2022, ECLI:NL:HR:2022:1729, HR 18 februari 2025, ECLI:NL:HR:2025:287 en HR 1 juli 2025, ECLI:NL:HR:2025:835. Ik laat hier buiten beschouwing dat het hof in zijn overwegingen ook de mogelijkheid heeft genoemd dat de verdachte zich belastend zal gedragen jegens de slachtoffers. Over de toepassing van dit, mogelijk uit art. 38v lid 4 Sr afgeleide, criterium wordt niet geklaagd, terwijl de overwegingen van het hof over de kans dat de verdachte wederom een geweldsdelict pleegt, het oordeel van het hof zelfstandig kunnen dragen. Vgl. HR 6 oktober 2015, ECLI:NL:HR:2015:2981, rov. 2.3.2. Vgl. HR 19 mei 2026, ECLI:NL:HR:2026:775, rov. 2.4.