Strafrecht overig
Conclusie · Parket bij de Hoge Raad · Strafrecht overig
Parket bij de Hoge Raad, 25 september 2026
ECLI:NL:PHR:2026:1110 · Parket bij de Hoge Raad · 25 september 2026
https://www.uitspraken.nl/uitspraak/parket-bij-de-hoge-raad/strafrecht/strafrecht-overig/ecli-nl-phr-2026-1110
Zaakgegevens
Op 25 september 2026 heeft het Parket bij de Hoge Raad een conclusie genomen in een zaak over strafrecht.
- Instantie
- Parket bij de Hoge RaadParket bij de Hoge RaadHet onafhankelijke parket van de procureur-generaal en de advocaten-generaal, die de Hoge Raad adviseren in conclusies.Meer uitleg
- Datum uitspraak
- 25 september 2026
- Datum publicatie
- 16 november 2026
- Zaaknummer
- bijlage 26/02895 PJV
- Rechtsgebied
- Strafrecht » Strafrecht overig
- ECLI
- ECLI:NL:PHR:2026:1110
Inhoud van deze uitspraak
Samenvatting
ontvankelijkheidsbeoordeling 26/02895 PJV (ECLI:NL:HR:2026:1940)
Conclusie
PROCUREUR-GENERAAL
BIJ DE
HOGE RAAD DER NEDERLANDEN
Nummer 26/02895 PJV
Zitting 25 september 2026
ONTVANKELIJKHEIDSBEOORDELING
P.M. Frielink
In de zaak
[verdachte 1] ,
geboren in [geboorteplaats] op [geboortedatum] 1970,
[verdachte 2] ,
geboren in [geboorteplaats] op [geboortedatum] 1954,
[verdachte 3] ,
geboren in [geboorteplaats] op [geboortedatum] 1964,
[verdachte 4] ,
geboren in [geboorteplaats] op [geboortedatum] 1968,
[verdachte 5] ,
geboren in [geboorteplaats] op [geboortedatum] 1973,
[verdachte 6] ,
geboren in [geboorteplaats] op [geboortedatum] 1969,
[verdachte 7] ,
geboren in [geboorteplaats] op [geboortedatum] 1970,
[verdachte 8] ,
geboren in [geboorteplaats] op [geboortedatum] 1976,
[verdachte 9] B.V.,
gevestigd te [vestigingsplaats] ,
[verdachte 10] N.V.,
gevestigd te [vestigingsplaats] ,
[verdachte 11] N.V.,
gevestigd te [vestigingsplaats] ,
[verdachte 12] Ltd,
gevestigd te [vestigingsplaats] ,
[verdachte 13] B.V.,
gevestigd te [vestigingsplaats] ,
[verdachte 14] Ltd,
gevestigd [vestigingsplaats] ,
[verdachte 15] Ltd,
gevestigd te [vestigingsplaats] ,
hierna: de verdachten.
1 Inleiding
Het rechter-commissariaat van de rechtbank Oost-Brabant is sinds de eerste helft van 2021 betrokken bij een omvangrijk strafrechtelijk onderzoek naar het illegaal aanbieden van online kansspelen, witwassen en deelname aan een criminele organisatie (onderzoek ‘Milwaukee’) (parketnrs. 01-997576-20, 01-997577-20, 01-997578-20, 01-997579-20, 82-044755-22, 01-997580-20, 82-037871-24, 01-997581-20, 01-997582-20, 01-997583-20, 01-997584-20, 01-997585-20, 01-997586-20, 01-997046-19 en 01-997006-21). Op 5 juli 2021 hebben de met het onderzoek belaste officieren van justitie bij de rechter-commissaris een vordering als bedoeld in art. 181 Sv ingediend strekkende tot het filteren van een door de Belastingdienst overgedragen dataset en van een vijftal ambtshandelingen van de FIOD (genummerd AMB-001, AMB-002, AMB-003, AMB-004 en AMB-007) op verschoningsgerechtigd materiaal. Op 27 juli 2026 heeft de rechter-commissaris de beslissing op de vordering aangehouden en een vijftal prejudiciële vragen voorgelegd aan de Hoge Raad.
De door de rechter-commissaris gestelde prejudiciële vragen luiden als volgt:
“Vraag 1
Dient rechtsoverweging 5.4 van de beschikking van de Hoge Raad van 25 maart 2025 (ECLI:NL:HR:2025:456) zo begrepen te worden dat indien een verschoningsgerechtigde in een fiscaal geschil namens zijn cliënt, de belastingplichtige, een stuk indient waarin gegevens zijn opgenomen waarover zijn verschoningsrecht zich uitstrekt met daarbij gevoegde bijlagen, deze bijlagen – ongeacht de inhoud ervan – eveneens als verschoningsgerechtigd aangemerkt dienen te worden met als gevolg dat daarmee niet gezegd kan worden dat deze gegevens zijn prijsgegeven in relatie tot een (mogelijk) latere strafrechtelijke procedure?
Vraag 2
De Hoge Raad heeft zich in zijn beschikking toegespitst op de fiscale procedure nu de voorliggende kwestie betrekking had op het tiendagenstuk met bijlagen dat door mr. De Bont was ingediend voorafgaande aan de behandeling bij het Gerechtshof. De rechter-commissaris leidt hieruit af dat het gaat om de fiscale gerechtelijke procedure.
De rechter-commissaris vraagt zich in dit verband af of het antwoord op vraag 1 alsdan van gelijke toepassing is op stukken én gevoegde bijlagen die door verschoningsgerechtigden namens de belastingplichtige worden ingediend in de voorfase en bezwaarprocedure?
De rechter-commissaris verwijst in dit verband bijvoorbeeld naar de informatieverzoeken op grond van art. 47 en 53 AWR, waarbij een verschoningsgerechtigde namens een belastingplichtige een antwoordbrief kan sturen, opgesteld en getekend door een gevolmachtigde verschoningsgerechtigde inclusief aangehechte brondocumenten.
Vraag 3
In aansluiting op vraag 1 rijst bij de rechter-commissaris de vraag, afgezien van het fiscale geschil, of de enkele omstandigheid dat bijlagen zijn gevoegd bij een verschoningsgerechtigd bericht (zowel afkomstig van of bestemd voor een verschoningsgerechtigde), met zich brengt dat deze bijlagen eveneens als verschoningsgerechtigd dienen te worden aangemerkt?
Vraag 4
a) Hoe dient de rechter-commissaris om te gaan met de situatie indien de Belastingdienst (of een andere uitleverende partij) uit eigen administratie de herkomst niet kan vaststellen – in het geval de herkomst bepalend is voor de filtering van een document of deze als verschoningsgerechtigd dient te worden aangemerkt – terwijl de betrokken verschoningsgerechtigde dat evenmin kan of doet maar tegelijkertijd wel een beroep doet op het verschoningsrecht?
b) In aanvulling daarop vraagt de rechter-commissaris zich af hoe ver de eigen verantwoordelijkheid van verschoningsgerechtigden reikt als het gaat om het aanwijzen van de stukken waarover zijn/haar verschoningsrecht zich uitstrekt?
De rechter-commissaris merkt in dit verband op dat er in onderzoek Milwaukee door advocaten een beroep is gedaan op het verschoningsrecht, maar dat zij niet konden nagaan of de betreffende stukken wel door hen in de fiscale procedure zijn ingebracht.
Vraag 5
De rechter-commissaris overweegt verder dat in het licht van de beslissing van de rechter-commissaris te Amsterdam op 4 oktober 2022 (ECLI:NL:RBAMS:2022:6249) de volgende vraag zich aandient: Hoe luidt het antwoord op vraag 1 in het geval het fiscale geschil en de strafrechtelijke verdenking op dezelfde gedraging zien en deze informatie is verstrekt aan, dan wel door, de inspecteur van de belastingdienst?”
Op grond van art. 554 lid 1 Sv en art. 4.4.5.1 Procesreglement Hoge Raad der Nederlanden heeft de Hoge Raad de procureur-generaal in de gelegenheid gesteld om te beoordelen of de prejudiciële vragen zich lenen voor beantwoording bij wijze van prejudiciële beslissing en of de vragen daarvoor van voldoende gewicht zijn.
2 Het juridisch kader
De materiële voorwaarden
In zijn prejudiciële beslissing van 13 juni 2023 heeft de Hoge Raad omschreven wat onder een prejudiciële vraag als bedoeld in art. 553 lid 1 Sv moet worden verstaan. Het moet gaan om een rechtsvraag waarop een antwoord ‘nodig is om te beslissen’ in de betreffende procedure. Het antwoord dient daarnaast een ‘zaaksoverstijgend belang’ te hebben en daarmee in beginsel relevant te zijn voor de rechtsontwikkeling. De vraag zelf moet ‘afgebakend en ondubbelzinnig’ zijn geformuleerd.
Een prejudiciële vraag is – in beginsel – een ‘zuivere rechtsvraag’. Daarbij kan worden gedacht aan “een vraag die van algemene strekking is en (dus) kan worden geabstraheerd van de omstandigheden van het geval”. De rechter moet terughoudend zijn met het stellen van ‘gemengde vragen’ (waarbij ook feitelijke elementen een rol spelen).
Een vraag leent zich niet voor beantwoording door een prejudiciële beslissing als
- de vraag te veel is verweven met de feiten van de zaak;
- de vraag onvoldoende verband heeft met de zaak;
- de vraag al door de Hoge Raad is beantwoord of waarop het antwoord al zonder meer duidelijk is;
- de vraag van onvoldoende gewicht is om beantwoording te rechtvaardigen.
De Hoge Raad kan zich bij de vermelding van de gronden van zijn beslissing beperken tot het oordeel dat zich één van deze gevallen voordoet.
De processuele voorwaarden
Op grond van art. 553 lid 2 Sv moeten de betrokken procespartijen – voordat de rechter de vraag stelt – in de gelegenheid worden gesteld om – eventueel schriftelijk – een standpunt in te nemen over zowel het voornemen van de rechter om een vraag te stellen, als over de beoogde inhoud van de te stellen vraag. Op grond van art. 553 lid 3, eerste volzin, Sv vermeldt de rechter in de beslissing waarbij de prejudiciële vraag wordt gesteld de relevante feitelijke en juridische context en de standpunten die door de betrokken procespartijen zijn ingenomen. Op grond van art. 553 lid 3, tweede volzin, Sv bevat die beslissing bovendien een motivering waaruit blijkt dat met de beantwoording van de vraag aan de materiële eisen van art. 553 lid 1 Sv is voldaan. De Hoge Raad moet immers kunnen beschikken over de gegevens die nodig zijn om het zaaksoverstijgend belang van het antwoord op de prejudiciële vraag te kunnen bepalen en om te beoordelen of het antwoord op de vraag nodig is voor de rechter om te kunnen beslissen in de betreffende procedure.
Indien niet is voldaan aan deze materiële en/of processuele voorwaarden, kan de Hoge Raad afzien van beantwoording van de aan hem voorgelegde prejudiciële vraag.
Ten slotte
Als uitgangspunt geldt dat de Hoge Raad alleen zal overgaan tot beantwoording van een prejudiciële vraag als op het moment dat de rechter die vraag stelt, het antwoord daarop van belang is voor de door de rechter – na de beantwoording – te nemen beslissing over de kwestie waarop de gestelde prejudiciële vraag betrekking heeft.
De wetgever heeft uitdrukkelijk willen afzien van de mogelijkheid tot het stellen van hypothetische dan wel extrajudiciële vragen. Daar is de prejudiciële procedure bij de Hoge Raad niet voor bedoeld.
3 De beoordeling van de ontvankelijkheid van de voorgelegde prejudiciële vragen
Toetsing van de processuele voorwaarden
Blijkens de beslissing van de rechter-commissaris van 27 juli 2026 waarbij de prejudiciële vragen zijn gesteld, heeft de rechter-commissaris op 30 juni 2026 zijn voornemen om prejudiciële vragen te stellen voorgelegd aan de procespartijen en heeft hij hen in de gelegenheid gesteld zich binnen twee weken uit te laten over dat voornemen en over de beoogde inhoud van de te stellen vragen. De reacties van de procespartijen zijn als bijlagen bij de beslissing van 27 juli 2026 gevoegd. Uit die reacties is het volgende op te maken.
[verdachte 3] heeft medegedeeld dat hij geen gebruik zal maken van de gelegenheid om een standpunt in te dienen.
De raadsvrouw van de verdachten [verdachte 1] en [verdachte 11] N.V., te weten [betrokkene 1] heeft verzocht tekstuele aanpassingen/toevoegingen te verwerken in de concept-beslissing van de rechter-commissaris om prejudiciële vragen te stellen.
De raadslieden van de verdachten [verdachte 4] , [verdachte 6] , [verdachte 10] N.V. en [verdachte 12] Ltd, te weten G.J.M.E. de Bont en M. Prins , hebben zich onder meer op het standpunt gesteld dat er geen noodzaak en geen zaaksoverstijgend belang is tot het stellen van prejudiciële vragen. Dit standpunt is per vraag onderbouwd. Verder stellen de raadslieden zich op het standpunt dat de vraag of een verschoningsgerechtigde een beroep op zijn verschoningsrecht toekomt, samenhangt met de herkomst van de betreffende documenten.
De raadsvrouw van de verdachten [verdachte 2] en [verdachte 9] BV, te weten [betrokkene 2] , heeft laten weten dat zij geen afzonderlijke inhoudelijke reactie op de concept-beslissing van de rechter-commissaris zal indienen en dat zij zich zal aansluiten bij de inhoudelijke reactie van De Bont en Prins .
De raadsman van de verdachten [verdachte 15] Ltd en [verdachte 14] Ltd, te weten [betrokkene 3] , heeft aangegeven dat zijn cliënten geen enkel belang hebben bij verdere vertraging als gevolg van de voorgestelde prejudiciële procedure en heeft de rechter-commissaris verzocht zijn voornemen om prejudiciële vragen te stellen, te heroverwegen.
Het Openbaar Ministerie heeft zich op het standpunt gesteld dat voor de beantwoording van de vraag of gegevens onder het verschoningsrecht vallen, de inhoud van het afzonderlijke document beslissend is en dat de herkomst ervan daaraan ondergeschikt is. Verder heeft het Openbaar Ministerie onder meer verzocht de concept-beslissing op bepaalde onderdelen te verduidelijken en te corrigeren, aanvullende vragen te formuleren en een aanvullende overweging op te nemen met betrekking tot de inrichting en reikwijdte van de filtering en een aantal redactionele punten te verwerken.
De ontvangen standpunten van de procespartijen zijn voor de rechter-commissaris reden geweest om zijn concept-beslissing tot het stellen van prejudiciële vragen op onderdelen aan te passen. Gelet op het voorgaande is – hoewel de procespartijen niet in de gelegenheid zijn gesteld om zich over de aanpassingen uit te laten – voldaan aan het bepaalde in art. 553 lid 2 Sv.
De rechter-commissaris heeft in zijn beslissing van 27 juli 2026 de relevante feitelijke en juridische context en de standpunten die door de betrokken procespartijen zijn ingenomen, vermeld. Daarmee is voldaan aan het bepaalde in art. 553 lid 3, eerste volzin, Sv.
De rechter-commissaris heeft verder overeenkomstig het bepaalde in art. 553 lid 3, tweede volzin, Sv gemotiveerd dat de beantwoording van de vragen nodig is om een beslissing te kunnen nemen, namelijk het (op adequate wijze) kunnen filteren van de door de Belastingdienst aan de FIOD (of het Openbaar Ministerie) overgedragen gegevens en de startprocessen-verbaal van de FIOD en dat met de beantwoording van de rechtsvragen een zaaksoverstijgend belang is gemoeid. De overdracht van gegevens van de Belastingdienst aan de FIOD (en vice versa) is namelijk gangbare praktijk. In zijn beschikking van 25 maart 2025 heeft de Hoge Raad onder meer overwogen dat het stelsel van het Wetboek van Strafvordering zich er niet tegen verzet dat de officier van justitie, in samenspraak met de inspecteur van de Belastingdienst, voorafgaand aan de eventuele verstrekking van gegevens door de inspecteur van de Belastingdienst, een vordering tot de rechter-commissaris richt tot het maken van een selectie tussen gegevens die wel en die niet onder het verschoningsrecht kunnen vallen. Gelet hierop is het volgens de rechter-commissaris aannemelijk dat in toenemende mate beroep zal worden gedaan op de regievoerende rol van de rechter-commissaris in de filtering van gegevens afkomstig van de Belastingdienst. Voor een deugdelijke en juiste uitvoering van die filtering moet geen onduidelijkheid bestaan over de vraag of de herkomst van de afzonderlijke gegevens bepalend is voor de filtering van (potentieel) verschoningsgerechtigde gegevens.
Gelet op het voorgaande, meen ik dat aan de processuele voorwaarden is voldaan. Dat ligt anders bij de materiële voorwaarden.
Toetsing van de materiële voorwaarden
In de volgende randnummers zet ik uiteen waarom ik meen dat de gestelde prejudiciële vragen zich niet lenen voor beantwoording bij wijze van prejudiciële beslissing. De vragen 1 en 3 bespreek ik gezamenlijk, de vragen 2, 4 en 5 afzonderlijk.
De eerste en de derde prejudiciële vraag
In de kern wordt in de eerste en de derde vraag aan de orde gesteld of de enkele omstandigheid dat bijlagen zijn gevoegd bij een stuk waarin gegevens zijn opgenomen waarover het verschoningsrecht zich uitstrekt met zich brengt dat die bijlagen – ongeacht de inhoud daarvan – eveneens als verschoningsgerechtigd materiaal moeten worden aangemerkt.
Het antwoord op deze vragen volgt naar mijn mening onmiskenbaar uit de beschikking van de Hoge Raad van 25 maart 2025, ECLI:NL:HR:2025:456, NJ 2025/314, m.nt. P.A.M. Mevis en S.C.W. Douma, en wel in het bijzonder uit rov. 5.4. Deze door de Hoge Raad ten overvloede (ik begrijp: ter verduidelijking) gemaakte overweging luidt (met weglating van een voetnoot) als volgt:
“De omstandigheid dat een advocaat een stuk waarin gegevens zijn opgenomen waarover zijn verschoningsrecht zich uitstrekt, heeft ingebracht in een fiscale procedure brengt niet met zich dat het verschoningsrecht ten aanzien van de betreffende gegevens wordt prijsgegeven in relatie tot een (mogelijk) latere strafrechtelijke procedure. Dit geldt ook voor eventuele bijlagen die bij dat stuk zijn gevoegd en waarover het verschoningsrecht van de advocaat zich eveneens uitstrekt (cursivering door mij, A-G). Wel kan het inbrengen van die gegevens in de fiscale procedure ertoe leiden dat de belastingrechter de betreffende gegevens vermeldt in zijn uitspraak en dat die uitspraak openbaar wordt. In dat geval komt daarmee in zoverre het vertrouwelijke karakter te vervallen en komt de advocaat wat betreft de openbaar geworden gegevens geen beroep meer toe op zijn verschoningsrecht. Het is aan de belastingrechter om te beslissen welke gegevens hij al of niet in zijn uitspraak vermeldt. De omstandigheid dat op het in de fiscale procedure ingebrachte stuk een verschoningsrecht rust, brengt daarbij voor de belastingrechter geen beperking mee.”
Uit deze rechtsoverweging volgt dat een geheimhouderstuk zijn geprivilegieerde karakter in een latere strafrechtelijke procedure niet verliest door de enkele omstandigheid dat het stuk door de advocaat in een eerdere fiscale procedure is ingebracht. Volgens de Hoge Raad geldt dit ook voor de eventueel bij het geheimhouderstuk gevoegde bijlagen “waarover het verschoningsrecht van de advocaat zich eveneens uitstrekt”. Bijlagen bij een geheimhouderstuk hebben derhalve slechts een geprivilegieerd karakter indien het verschoningsrecht zich ook daarover uitstrekt. In zoverre zijn de vragen 1 en 3 al door de Hoge Raad beantwoord, althans is het antwoord op die vragen zonder meer duidelijk.
De rechter-commissaris baseert zijn andersluidende standpunt, dat alle stukken – inclusief alle daarbij gevoegde bijlagen – waarvan kan worden vastgesteld dat die door een advocaat zijn ingebracht in beginsel als verschoningsgerechtigd zouden moeten worden aangemerkt, op de eerste volzin van randnr. 5 van de annotatie van Mevis en Douma bij de beschikking. Die volzin luidt als volgt:
“In rov. 5.4 overweegt de Hoge Raad dat een stuk en eventueel daarbij gevoegde bijlagen hun geprivilegieerde karakter niet verliezen door het enkele feit dat zij in een belastingprocedure zijn ingebracht.”
Doordat de annotatoren in deze volzin de zinsnede “en waarover het verschoningsrecht van de advocaat zich eveneens uitstrekt” uit rov. 5.4 van de beschikking van de Hoge Raad niet hebben opgenomen, lijken zij – aldus de rechter-commissaris – te menen dat er geen afzonderlijke beoordeling dient plaats te vinden of de bijlagen (inhoudelijk) op zichzelf verschoningsgerechtigd materiaal betreffen. Deze lezing van de beschikking van de Hoge Raad suggereert volgens de rechter-commissaris dat enkel en alleen de herkomst van stukken – dus: of deze al dan niet door een verschoningsgerechtigde zijn ingebracht – bepalend is voor de reikwijdte van het verschoningsrecht.
Ik kan de rechter-commissaris hierin niet volgen. Daarbij stel ik voorop dat Mevis en Douma in hun noot niet met zoveel woorden het standpunt innemen dat bijlagen bij een geheimhouderstuk zonder meer onder het verschoningsrecht vallen. Uit de onder randnr. 3.10 geciteerde volzin kan ik een dergelijk lezing ook niet opmaken. Daarin staat niet meer dan dat een stuk en daarbij gevoegde bijlagen hun geprivilegieerde karakter niet verliezen door de enkele omstandigheid dat zij in een belastingprocedure zijn ingebracht. Daar komt bij dat in de lezing van de rechter-commissaris de zinsnede “en waarover het verschoningsrecht van de advocaat zich eveneens uitstrekt” uit rov. 5.4 volstrekt betekenisloos zou zijn. Als de Hoge Raad had beoogd te zeggen dat het verschoningsrecht zich uitstrekt over alle bij een geheimhouderstuk gevoegde bijlagen, dan had hij deze zinssnede beslist achterwege gelaten. Maar dat is niet het geval. Hij heeft de zinsnede – gelet op het gebruik van het voegwoord “en” – cumulatief toegevoegd. Daardoor kan de hele zin niet anders worden begrepen dan dat bijlagen bij een geheimhouderstuk slechts een geprivilegieerd karakter hebben indien en voor zover het verschoningsrecht zich ook daarover uitstrekt. Het komt dus aan op de inhoud van de bijlagen en niet op de herkomst.
Daarmee is niet gezegd dat de herkomst zonder betekenis is. Integendeel. De herkomst is een belangrijke indicatie dat het verschoningsrecht kan spelen. In beginsel springen de seinen op rood bij stukken die afkomstig zijn van verschoningsgerechtigden. Dan dient het spoorboekje te worden gevolgd dat de Hoge Raad heeft uiteengezet in zijn beslissing van 12 maart 2024, ECLI:NL:HR:2024:375, NJ 2024/318, m.nt. P.A.M. Mevis.
Dat de vraag wie het stuk heeft opgemaakt of waar het vandaan is gekomen ondergeschikt is aan de aard en de inhoud daarvan, blijkt overigens ook uit het bepaalde in art. 98 lid 5 Sv. Op grond van die bepaling mogen bij verschoningsgerechtigden als bedoeld in art. 218 Sv zonder hun toestemming brieven of geschriften die voorwerp van het strafbare feit uitmaken of tot het begaan daarvan hebben gediend (corpora et instrumenta delicti) in beslag worden genomen aangezien zulke brieven en geschriften geen object van het verschoningsrecht zijn. Het ‘criminele’ karakter (de aard) van dergelijke stukken gaat in dit opzicht boven de herkomst daarvan.
Ten slotte wijs ik erop dat de rechter-commissaris en de rechtbank bij de toetsing van de juistheid van het standpunt van de verschoningsgerechtigde dat een brief of geschrift geen voorwerp van het strafbare feit uitmaakt noch tot het begaan daarvan heeft gediend en waarvan kennisneming zou leiden tot schending van het beroepsgeheim mogen kennisnemen van het stuk en daarbij niet (slechts) naar de herkomst van het stuk kijken, maar (vooral) naar de aard en inhoud daarvan.
Een recente beschikking van de Hoge Raad bevestigt dat de hiervoor besproken lezing van de rechter-commissaris niet overeenkomt met de visie van de Hoge Raad. Ik doel op de beschikking van 22 september 2026, ECLI:NL:HR:2026:1527. In die beschikking heeft de Hoge Raad overwogen dat stukken die raadpleegbaar zijn via openbare registers als zodanig niet kunnen worden aangemerkt als stukken waarover het verschoningsrecht zich uitstrekt. Volgens de Hoge Raad kan dat onder omstandigheden anders zijn, onder meer als dergelijke stukken deel uitmaken van andere stukken die onder het verschoningsrecht vallen. De Hoge Raad overweegt niet dat dit onder omstandigheden anders is, maar dat dit zo kan zijn. Hieruit volgt eveneens dat de enkele omstandigheid dat stukken die raadpleegbaar zijn via openbare registers en als bijlagen zijn gevoegd bij een stuk dat onder het verschoningsrecht valt niet zonder meer ook onder het verschoningsrecht vallen.
Samengevat komt het voorgaande erop neer dat uit de rechtspraak van de Hoge Raad volgt dat de enkele omstandigheid dat bijlagen zijn gevoegd bij een geheimhouderstuk niet zonder meer met zich brengt dat die bijlagen eveneens als verschoningsgerechtigd materiaal moeten worden aangemerkt. Dat betekent dat de vragen 1 en 3 al door de Hoge Raad zijn beantwoord en dat die vragen zich niet meer lenen voor beantwoording door een prejudiciële beslissing (zie randnr. 2.3).
De tweede prejudiciële vraag
In de tweede vraag wordt aan de orde gesteld of het verschoningsrecht in een latere strafrechtelijke procedure wordt prijsgegeven als door de verschoningsgerechtigde namens de belastingplichtige stukken en bijlagen die onder het verschoningsrecht vallen, worden ingebracht in de aan een fiscale gerechtelijke procedure voorafgaande fase, dus in de fase die is gericht op het vaststellen van aanslagen en een eventueel daaropvolgende fiscale bezwaarprocedure.
De omstandigheid dat een advocaat een stuk waarin geprivilegieerde gegevens zijn opgenomen, verstrekt aan een derde brengt niet met zich dat het verschoningsrecht ten aanzien van dat stuk jegens alle andere derden wordt prijsgegeven. Dat zou een ernstige miskenning zijn van de betekenis van het verschoningsrecht, dat zich in beginsel uitstrekt tot alle informatie die door een cliënt aan de verschoningsgerechtigde is toevertrouwd. In het geval de verschoningsgerechtigde die informatie aan een derde verstrekt, impliceert dat niet dat die informatie ook ten opzichte van alle andere derden aan de vertrouwelijkheid is onttrokken. Daarover heeft de Hoge Raad in zijn hiervoor besproken beschikking van 25 maart 2025 geen enkel misverstand laten bestaan. Eerder al heeft de Hoge Raad overwogen dat de inspecteur van de Belastingdienst en de FIOD, hoewel zij allebei onderdeel uitmaken van de Belastingdienst, niet één en ondeelbaar zijn. Datzelfde geldt te meer voor de inspecteur van de Belastingdienst en het Openbaar Ministerie. In lijn met de rechtspraak van de Hoge Raad betekent dit dat het verschoningsrecht in een latere strafzaak ook niet wordt prijsgegeven als een advocaat namens de belastingplichtige in een eerdere fiscale voorfase of bezwaarprocedure stukken met bijlagen die onder zijn verschoningsrecht vallen, verstrekt aan de inspecteur van de Belastingdienst.
In dit verband merk ik nog op dat de door een advocaat in een fiscale juridische procedure ingebrachte geprivilegieerde gegevens openbaar kunnen worden als en voor zover de belastingrechter die in zijn gepubliceerde uitspraak opneemt en dat de omstandigheid dat op het in de fiscale procedure ingebrachte stuk een verschoningsrecht rust voor de belastingrechter geen beperking meebrengt in zijn beslissing welke gegevens hij al of niet in zijn uitspraak vermeldt. Informatievergaring, uitwisseling van stukken en uitkomsten van de fiscale voorfase en de bezwaarprocedure zijn niet openbaar. Op grond van art. 67 AWR geldt voor die procedures een strikte geheimhoudingsplicht geldt. Hoewel de geheimhoudingsplicht van de inspecteur van de Belastingdienst losstaat van het verschoningsrecht van de advocaat, ligt het, gelet op het besloten karakter van de fiscale voorfase en bezwaarprocedure en de wettelijke geheimhoudingsplicht van de inspecteur van de Belastingdienst, bepaald niet in de rede dat het door een advocaat namens de belastingplichtige in die fasen inbrengen van geheimhouderstukken maakt dat de advocaat in een latere strafrechtelijke procedure ten aanzien van die stukken geen beroep meer toekomt op zijn verschoningsrecht.
Tot slot merk ik nog op dat het door de advocaat namens de belastingplichtige in een fiscale (juridische) procedure inbrengen van geprivilegieerde gegevens moet worden onderscheiden van de situatie waarin de advocaat louter optreedt als gegevensbewaarder. De situatie waarin de advocaat louter optreedt als gegevensbewaarder doet zich bijvoorbeeld voor wanneer de belastingplichtige de controle van de Belastingdienst probeert te ontlopen door voor de belastingheffing relevante stukken onder te brengen bij de advocaat met als enig doel die stukken onder het verschoningsrecht van de advocaat te laten vallen. In dat geval zijn de stukken niet aan de advocaat toevertrouwd in het kader van zijn juridische dienstverlening en strekt zijn verschoningsrecht zich niet uit over die stukken. De advocaat kan niet als een ‘kluis’ fungeren waarin de cliënt alle denkbare informatie, relevant of niet, kan ‘opslaan’, ongeacht of de inhoud daarvan aan de advocaat bekend is.
Ik meen dat het antwoord op de tweede vraag rechtstreeks volgt uit de rechtspraak van de Hoge Raad en dat de vraag zich om die reden niet leent voor beantwoording door een prejudiciële beslissing (zie randnr. 2.3).
De vierde prejudiciële vraag
Voor zover de vierde vraag al als een rechtsvraag kan worden aangemerkt dan wel niet te veel is verweven met de feiten (en zich om die reden niet leent voor een prejudiciële beslissing; zie randnrs. 2.1 tot en met 2.3), is ze gebaseerd op de aanname dat de herkomst van een stuk bepalend is voor de vraag of het verschoningsrecht zich daarover uitstrekt. Uit het voorgaande is gebleken dat uit de rechtspraak van de Hoge Raad volgt dat die aanname niet juist is. In randnr. 3.13 is erop gewezen dat de herkomst van stukken wel een belangrijke aanwijzing kan opleveren dat de inhoud daarvan geprivilegieerd materiaal betreft. Het – op filtering gerichte – onderzoek moet vervolgens daarop zijn gericht aan de hand van het in randnr. 3.13 bedoelde spoorboekje. De verschoningsgerechtigde speelt daarin een belangrijke rol. Hij dient concreet aan te geven welke stukken hebben te gelden als een geheimhouderstuk en als daarover twijfels rijzen, is het aan de rechter-commissaris om daar nader onderzoek naar te doen.
Samengevat komt het erop neer dat – anders dan waarvan in de vierde vraag wordt uitgegaan – de herkomst van stukken en gegevens op zichzelf niet bepalend is voor het antwoord op de vraag of die onder het verschoningsrecht vallen. Dat brengt met zich dat het antwoord op de vierde vraag niet nodig is voor een beslissing van de rechter-commissaris. De vierde vraag leent zich derhalve niet voor beantwoording bij wijze van prejudiciële beslissing (zie randnrs. 2.1 en 2.5).
De vijfde prejudiciële vraag
De vijfde vraag heeft betrekking op de situatie waarin het fiscale geschil en de strafrechtelijke verdenking op dezelfde gedraging zien. In het onderhavige geval is daarvan geen sprake. Dat heeft de rechter-commissaris in zijn beslissing van 27 juli 2026 ook onderkend. Dat betekent dat het antwoord op de vraag voor de rechter-commissaris niet nodig is om te beslissen en dat de vraag zich derhalve niet leent voor beantwoording bij wijze van prejudiciële beslissing (zie randnrs. 2.1 en 2.5).
4 Slotsom
Deze ontvankelijkheidsbeoordeling strekt ertoe dat de Hoge Raad afziet van de beantwoording van de door de rechter-commissaris in strafzaken in de rechtbank Oost-Brabant gestelde prejudiciële vragen.
De Procureur-Generaal
bij de Hoge Raad der Nederlanden
AG