Strafrecht overig

Prejudiciële beslissing HR, art. 553 Sv. Ontvankelijkheidsbeoordeling over verschoningsrecht a.b.i. art 554.1…

Hoge Raad, 17 november 2026

Zaakgegevens

Op 17 november 2026 heeft de Hoge Raad in cassatie uitspraak gedaan in een zaak over strafrecht.

Instantie
Hoge Raad
Datum uitspraak
17 november 2026
Datum publicatie
13 november 2026
Zaaknummer
26/02895
Procedure
Cassatie
ECLI
ECLI:NL:HR:2026:1940
E-mail
Inhoud van deze uitspraak

Samenvatting

Prejudiciële beslissing HR, art. 553 Sv. Ontvankelijkheidsbeoordeling over verschoningsrecht a.b.i. art 554.1 Sv n.a.v. 5 prejudiciële vragen RC betreffende uitleg van HR:2025:456.

Prejudiciële vragen hebben betrekking op geval waarin advocaat stuk waarin gegevens zijn opgenomen waarover zijn verschoningsrecht zich uitstrekt, heeft ingebracht in fiscale procedure. Die vragen nemen tot uitgangspunt dat als in zo’n geval bijlagen bij dat stuk zijn gevoegd, daarmee ook voor die bijlagen geldt dat professioneel verschoningsrecht van die advocaat zich daarover uitstrekt, dus ongeacht inhoud van die bijlagen. Dit is echter niet wat in HR:2025:456 is bepaald. Het gaat er daarin om dat v.zv. eventuele bijlagen gegevens bevatten die onder verschoningsrecht vallen, deze gegevens dit karakter niet verliezen vanwege enkele omstandigheid dat deze zijn opgenomen in bijlagen die zijn gevoegd bij stuk dat wordt ingebracht in fiscale procedure. Dit is niet anders als advocaat namens belastingplichtige in eerdere fase van fiscale procedure stukken met bijlagen die onder zijn verschoningsrecht vallen, verstrekt aan inspecteur Belastingdienst. Algemeen uitgangspunt is immers dat voor antwoord op vraag of stuk onder professioneel verschoningsrecht valt, niet alleen herkomst van dat stuk relevant is, maar ook inhoud en eventuele samenhang met andere stukken (vgl. HR:2026:1527). Voorwaarde daarbij is telkens dat het moet gaan om stukken die informatie bevatten die verschoningsgerechtigde heeft verkregen in normale uitoefening van zijn beroep. Advocaat komt alleen verschoningsrecht toe i.h.k.v. zijn juridische dienstverlening aan degene die zich tot hem heeft gewend vanwege zijn hoedanigheid van advocaat (vgl. HR:2021:193).

Antwoord op eerste 4 prejudiciële vragen ligt dus al besloten in eerdere rechtspraak. HR zal daarom o.g.v. art. 554.1 jo. 555.2 Sv afzien van behandeling van die vragen (vgl. HR:2023:913).

Vijfde vraag ziet op situatie die in betreffende strafzaak “niet aan de orde” is. Daaruit volgt dat geen sprake is van rechtsvraag a.b.i. art. 553.1 Sv waarop antwoord “nodig is om te beslissen” (vgl. HR:2023:913). Deze vraag leent zich niet voor beantwoording bij wijze van prejudiciële beslissing.

HR ziet af van beantwoording van gestelde prejudiciële vragen.

ontvankelijkheidsverklaring: ECLI:NL:PHR:1110

Uitspraak

HOGE RAAD DER NEDERLANDEN

STRAFKAMER

Nummer 26/02895 PJV

Datum 17 november 2026

PREJUDICIËLE BESLISSING

op de door de rechter-commissaris in de rechtbank Oost-Brabant bij beslissing van 27 juli 2026, nummers 01-997576-20, 01-997577-20, 01-997578-20, 01-997579-20, 82044755-22, 01-997580-20, 82-037871-24, 01-997581-20, 01-997582-20, 0199758320, 01-997584-20, 01-997585-20, 01-997586-20, 01-997046-19 en 01997006-21, gestelde rechtsvragen in de zaak

van

[verdachte 1] ,

geboren in [geboorteplaats] op [geboortedatum] 1970,

[verdachte 2] ,

geboren in [geboorteplaats] op [geboortedatum] 1954,

[verdachte 3] ,

geboren in [geboorteplaats] op [geboortedatum] 1964,

[verdachte 4] ,

geboren in [geboorteplaats] op [geboortedatum] 1968,

[verdachte 5] ,

geboren in [geboorteplaats] op [geboortedatum] 1973,

[verdachte 6] ,

geboren in [geboorteplaats] op [geboortedatum] 1969,

[verdachte 7] ,

geboren in [geboorteplaats] op [geboortedatum] 1970,

[verdachte 8] ,

geboren in [geboorteplaats] op [geboortedatum] 1976,

[verdachte 9] B.V.,

gevestigd in [geboorteplaats] ,

[verdachte 10] N.V.,

gevestigd in [geboorteplaats] ,

[verdachte 11] N.V.,

gevestigd in [geboorteplaats] ,

[verdachte 12] LTD,

gevestigd in [geboorteplaats] ,

[verdachte 13] B.V.,

gevestigd in [geboorteplaats] ,

[verdachte 14] LTD,

gevestigd in [geboorteplaats] ,

[verdachte 15] LTD,

gevestigd in [geboorteplaats] ,

hierna: de verdachten.

1 Procesverloop bij de Hoge Raad

De rechter-commissaris in de rechtbank Oost-Brabant heeft bij beslissing van 27 juli 2026 prejudiciële vragen gesteld aan de Hoge Raad.

De advocaat-generaal P.M. Frielink heeft in zijn ontvankelijkheidsbeoordeling als bedoeld in artikel 554 lid 1 van het Wetboek van Strafvordering (hierna: Sv) de Hoge Raad in overweging gegeven af te zien van de beantwoording van de door de rechter-commissaris in strafzaken in de rechtbank Oost-Brabant gestelde prejudiciële vragen.

De ontvankelijkheidsbeoordeling van de advocaat-generaal is aan deze beslissing gehecht.

2 Lenen de gestelde prejudiciële vragen zich voor beantwoording?

2.1

De rechter-commissaris heeft de volgende prejudiciële vragen gesteld:

“1. Dient rechtsoverweging 5.4. van de beschikking van de Hoge Raad van 25 maart 2025 (ECLI:NL:HR:2025:456) zo begrepen te worden dat indien een verschoningsgerechtigde in een fiscaal geschil namens zijn cliënt, de belastingplichtige, een stuk indient waarin gegevens zijn opgenomen waarover zijn verschoningsrecht zich uitstrekt met daarbij gevoegde bijlagen, deze bijlagen – ongeacht de inhoud ervan – eveneens als verschoningsgerechtigd aangemerkt dienen te worden met als gevolg dat daarmee niet gezegd kan worden dat deze gegevens zijn prijsgegeven in relatie tot een (mogelijk) latere strafrechtelijke procedure?

2. De rechter-commissaris vraagt zich af of het antwoord op vraag 1 van gelijke toepassing is op stukken en gevoegde bijlagen die door verschoningsgerechtigden namens de belastingplichtige worden ingediend in de voorfase en bezwaarprocedure?

3. In aansluiting op vraag 1 rijst bij de rechter-commissaris de vraag, afgezien van het fiscale geschil, of de enkele omstandigheid dat bijlagen zijn gevoegd bij een verschoningsgerechtigd bericht (zowel afkomstig van of bestemd voor een verschoningsgerechtigde), met zich brengt dat deze bijlagen eveneens als verschoningsgerechtigd dienen te worden aangemerkt?

4. a) Hoe dient de rechter-commissaris om te gaan met de situatie indien de Belastingdienst (of een andere uitleverende partij) uit eigen administratie de herkomst niet kan vaststellen – in het geval de herkomst bepalend is voor de filtering van een document of deze als verschoningsgerechtigd dient te worden aangemerkt – terwijl de betrokken verschoningsgerechtigde dat evenmin kan of doet maar tegelijkertijd wel een beroep doet op het verschoningsrecht?

b) In aanvulling daarop vraagt de rechter-commissaris zich af hoe ver de eigen verantwoordelijkheid van verschoningsgerechtigden reikt als het gaat om het aanwijzen van de stukken waarover zijn/haar verschoningsrecht zich uitstrekt?

5. Hoe luidt het antwoord op vraag 1 in het geval het fiscale geschil en de strafrechtelijke verdenking op dezelfde gedraging zien en deze informatie is verstrekt aan, dan wel door, de inspecteur van de belastingdienst?”

2.2

De prejudiciële vragen strekken ertoe dat de rechter-commissaris van de Hoge Raad wil vernemen welke uitleg toekomt aan de beschikking van de Hoge Raad van 25 maart 2025, ECLI:NL:HR:2025:456, overweging 5.4. Die overweging luidt als volgt:

“De omstandigheid dat een advocaat een stuk waarin gegevens zijn opgenomen waarover zijn verschoningsrecht zich uitstrekt, heeft ingebracht in een fiscale procedure brengt niet met zich dat het verschoningsrecht ten aanzien van de betreffende gegevens wordt prijsgegeven in relatie tot een (mogelijk) latere strafrechtelijke procedure. Dit geldt ook voor eventuele bijlagen die bij dat stuk zijn gevoegd en waarover het verschoningsrecht van de advocaat zich eveneens uitstrekt. Wel kan het inbrengen van die gegevens in de fiscale procedure ertoe leiden dat de belastingrechter de betreffende gegevens vermeldt in zijn uitspraak en dat die uitspraak openbaar wordt. In dat geval komt daarmee in zoverre het vertrouwelijke karakter te vervallen en komt de advocaat wat betreft de openbaar geworden gegevens geen beroep meer toe op zijn verschoningsrecht. Het is aan de belastingrechter om te beslissen welke gegevens hij al of niet in zijn uitspraak vermeldt. De omstandigheid dat op het in de fiscale procedure ingebrachte stuk een verschoningsrecht rust, brengt daarbij voor de belastingrechter geen beperking mee.”

2.3

De gestelde prejudiciële vragen hebben betrekking op het geval waarin een advocaat een stuk waarin gegevens zijn opgenomen waarover zijn verschoningsrecht zich uitstrekt, heeft ingebracht in een fiscale procedure. Die vragen nemen tot uitgangspunt dat als in zo’n geval bijlagen bij dat stuk zijn gevoegd, daarmee ook voor die bijlagen geldt dat het professioneel verschoningsrecht van die advocaat zich daarover uitstrekt, dus ongeacht de inhoud van die bijlagen. Dit is echter niet wat de onder 2.2 weergegeven overweging inhoudt. Het gaat er daarin om dat voor zover eventuele bijlagen gegevens bevatten die onder het verschoningsrecht vallen, deze gegevens dit karakter niet verliezen vanwege de enkele omstandigheid dat deze zijn opgenomen in bijlagen die zijn gevoegd bij een stuk dat wordt ingebracht in een fiscale procedure. Dit is niet anders als een advocaat namens de belastingplichtige in een eerdere fase van de fiscale procedure – de voorfase en de bezwaarprocedure – stukken met bijlagen die onder zijn verschoningsrecht vallen, verstrekt aan de inspecteur van de Belastingdienst. Het algemene uitgangspunt is immers dat voor het antwoord op de vraag of een bepaald stuk onder het professioneel verschoningsrecht valt, niet alleen de herkomst van dat stuk relevant is, maar ook de inhoud van het stuk en de eventuele samenhang met andere stukken (vgl. HR 22 september 2026, ECLI:NL:HR:2026:1527, overweging 3.4.1 en 4.2). Voorwaarde daarbij is telkens dat het moet gaan om stukken die informatie bevatten die een verschoningsgerechtigde heeft verkregen in de normale uitoefening van zijn beroep. Een advocaat komt alleen een verschoningsrecht toe in het kader van zijn juridische dienstverlening aan degene die zich tot hem heeft gewend vanwege zijn hoedanigheid van advocaat. (Vgl. HR 9 februari 2021, ECLI:NL:HR:2021:193, overweging 4.2.1.)

2.4.1

Uit het voorgaande volgt dat het antwoord op de eerste vier prejudiciële vragen, zoals weergegeven onder 2.1, al besloten ligt in de onder 2.3 aangeduide rechtspraak. De Hoge Raad zal daarom op grond van artikel 554 lid 1 in samenhang met artikel 555 lid 2 Sv afzien van een behandeling van die vragen (vgl. HR 13 juni 2023, ECLI:NL:HR:2023:913, overweging 3.5).

2.4.2

Over de vijfde vraag heeft de rechter-commissaris in zijn beslissing overwogen dat deze ziet op een situatie die in de betreffende strafzaak “niet aan de orde” is. Deze vraag leent zich niet voor beantwoording bij wijze van prejudiciële beslissing. Uit de vaststelling dat deze situatie in de betreffende zaak niet aan de orde is, volgt immers dat geen sprake is van een rechtsvraag als bedoeld in artikel 553 lid 1 Sv waarop het antwoord ‘nodig is om te beslissen’ in de betreffende procedure. (Vgl. HR 13 juni 2023, ECLI:NL:HR:2023:913, overweging 3.3.1.)

3 Beslissing

De Hoge Raad ziet af van beantwoording van de gestelde prejudiciële vragen.

Deze beslissing is gegeven door de vice-president M.J. Borgers als voorzitter, en de raadsheren A.L.J. van Strien en T. Kooijmans, in bijzijn van de waarnemend griffier H.J.S. Kea, en uitgesproken ter openbare terechtzitting van 17 november 2026.