Strafrecht overig
Panter onderzoek. Poging tot afpersing en woningaanslagen na cocaïnevondst fruitbedrijf in Hedel. Poging tot…
Hoge Raad, 17 november 2026
ECLI:NL:HR:2026:1944 · Hoge Raad · 17 november 2026
https://www.uitspraken.nl/uitspraak/hoge-raad/strafrecht/strafrecht-overig/cassatie/ecli-nl-hr-2026-1944
Zaakgegevens
Op 17 november 2026 heeft de Hoge Raad in cassatie uitspraak gedaan in een zaak over strafrecht.
- Instantie
- Hoge RaadHoge RaadDe hoogste rechter van Nederland in civiele zaken, strafzaken en belastingzaken. Hij beoordeelt zaken in cassatie.Meer uitleg
- Datum uitspraak
- 17 november 2026
- Datum publicatie
- 16 november 2026
- Zaaknummer
- 25/01244
- Rechtsgebied
- Strafrecht » Strafrecht overig
- Procedure
- CassatieCassatieHet laatste rechtsmiddel: de Hoge Raad beoordeelt alleen of het recht goed is toegepast en of de uitspraak voldoende is gemotiveerd. De feiten staan dan vast.Meer uitleg
- ECLI
- ECLI:NL:HR:2026:1944
Inhoud van deze uitspraak
Samenvatting
Panter onderzoek. Poging tot afpersing en woningaanslagen na cocaïnevondst fruitbedrijf in Hedel. Poging tot afpersing (meermalen gepleegd), art. 317 Sr, medeplegen opzettelijke uitlokking van medeplegen opzettelijke brandstichting, art. 157.2 Sr, eendaadse samenloop van opzettelijke uitlokking van medeplegen poging tot moord en opzettelijke uitlokking van medeplegen opzettelijke brandstichting (meermalen gepleegd), art. 157.2 en 289 Sr en medeplegen opzettelijke uitlokking van bedreiging, art. 285 Sr. Vrijspraak t.z.v. poging tot afpersing en uitlokking van poging tot moord en opzettelijke brandstichting. 1. Post-Keskin, bedreigde getuige. Heeft verdediging reële en effectieve gelegenheid gehad om getuige te ondervragen? 2. Bewijsklacht poging tot afpersing. Heeft hof beraadslaagd op grondslag van tll. en kunnen oordelen dat verdachte als “pleger” strafrechtelijk verantwoordelijk is voor versturen van afpersingsberichten? 3. Bewijsklachten uitlokking van poging tot moord en opzettelijke brandstichting m.b.t.
Procesgang
Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden · 4 april 2025
ECLI:NL:GHARL:2025:2009Conclusie A-GConclusie A-GEen onafhankelijk advies aan de Hoge Raad over hoe de zaak beslist moet worden. De Hoge Raad hoeft dat advies niet te volgen.Meer uitleg · 7 juli 2026
ECLI:NL:PHR:2026:671Hoge Raad · 17 november 2026deze uitspraak
ECLI:NL:HR:2026:1944
Uitspraak
HOGE RAAD DER NEDERLANDEN
STRAFKAMER
Nummer 25/01244
Datum 17 november 2026
ARREST
op het beroep in cassatie tegen een arrest van het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden van 4 april 2025, nummer 21-004253-22, in de strafzaak
tegen
[verdachte] ,
geboren in [geboorteplaats] op [geboortedatum] 1985,
hierna: de verdachte.
1 Procesverloop in cassatie
Het beroep is ingesteld door de verdachte. Namens deze hebben de advocaten N. van Schaik en J. Kuijper bij schriftuur cassatiemiddelen voorgesteld.
De advocaat-generaal D.J.M.W. Paridaens heeft geconcludeerd tot vernietiging van het bestreden arrest, maar uitsluitend ten aanzien van de duur van de opgelegde gevangenisstraf vanwege de overschrijding van de redelijke termijn en tot vermindering daarvan naar de gebruikelijke maatstaf, en tot verwerping van het beroep voor het overige.
De raadslieden van de verdachte hebben daarop schriftelijk gereageerd.
2 Waar het in deze zaak om gaat
Het gaat in deze zaak om het volgende, zoals samengevat in de conclusie van de advocaat generaal onder 2.1 en 2.2. In 2019 werd in [plaats] ( [provincie] ) door medewerkers van een fruitbedrijf in een lading bananen afkomstig uit Ecuador een grote hoeveelheid cocaïne aangetroffen. Na die vondst werd de politie gewaarschuwd en is de cocaïne in beslag genomen. Daarna is geprobeerd een groot geldbedrag (aan bitcoins) van (de directie van) het bedrijf los te krijgen. Om die afpersing kracht bij te zetten, vond in de loop van 2020 en 2021 een lange reeks woningaanslagen plaats, veelal op adressen van personen die op de personeelslijst van het bedrijf stonden. Het hof heeft vastgesteld dat de verdachte de drijvende kracht is geweest achter de langdurige poging tot afpersing van (de directie van) het fruitbedrijf en de daarmee verband houdende ernstige woningaanslagen.
3 Beoordeling van het eerste cassatiemiddel
Het cassatiemiddel klaagt onder meer dat het gebruik van de door de [getuige] afgelegde verklaringen voor het bewijs niet verenigbaar is met artikel 6 van het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden (hierna: EVRM), omdat de verdediging, ondanks het nodige initiatief daartoe, geen reële en effectieve gelegenheid heeft gehad om deze getuige te ondervragen.
De bewezenverklaring en de bewijsoverwegingen van het hof zijn weergegeven in de uitspraak van het hof die is gepubliceerd op rechtspraak.nl onder ECLI:NL:GHARL:2025:2009.
Het hof heeft verklaringen van [getuige] voor het bewijs gebruikt. Het arrest van het hof houdt daarover in:
“2.2. Verklaringen van [getuige] in het licht van de Vidgen-jurisprudentie
Verweren van de verdediging
De verdediging heeft kort gezegd aangevoerd dat een eventuele bewezenverklaring in beslissende mate steunt op de verklaringen van [getuige] , maar dat de verdediging onvoldoende in de gelegenheid is geweest hem te ondervragen. Daarbij is er door de verdediging op gewezen dat een goede reden ontbreekt voor het niet (nogmaals) bieden van het ondervragingsrecht en dat factoren ontbreken die compensatie bieden voor het ontbreken van een ondervragingsgelegenheid. De verklaringen van [getuige] kunnen volgens de verdediging om deze redenen niet voor het bewijs worden gebruikt zonder het door artikel 6 EVRM gewaarborgde recht op een eerlijk proces te schenden.
Standpunt van de advocaten-generaal
De advocaten-generaal zijn van mening dat bij het gebruiken van de verklaringen van [getuige] van een schending van het recht op een eerlijk proces in de zin van artikel 6 EVRM geen sprake is. [getuige] heeft zich op zijn verschoningsrecht beroepen uit angst voor represailles en vanwege de druk die door verdachte op hem en zijn familie is uitgeoefend. Nu de dreiging uitgaat van verdachte, al dan niet in samenspraak met medeverdachten, heeft verdachte zijn recht om [getuige] te horen prijsgegeven. Daarnaast zijn de verklaringen van [getuige] onderdeel van het dossier, maar vormen zij niet in beslissende mate het bewijs tegen verdachte en zijn zij niet aan te merken als 'sole or decisive'. Ook is het niet kunnen effectueren van het ondervragingsrecht van [getuige] in voldoende mate gecompenseerd door het horen van [deskundige] . Alle door [getuige] afgelegde verklaringen, als getuige en als verdachte, kunnen worden gebruikt voor het bewijs.
Verklaringen van [getuige]
Het hof stelt vast dat [getuige] op verschillende momenten door de politie is verhoord: als getuige en als verdachte. Deze verklaringen zijn belastend voor verdachte. Zowel in eerste aanleg als in hoger beroep is het verzoek van de verdediging toegewezen om [getuige] bij de rechter-commissaris/raadsheer-commissaris als getuige te laten horen. In eerste aanleg heeft [getuige] één vraag willen beantwoorden en zich daarna op zijn verschoningsrecht beroepen en in hoger beroep heeft [getuige] zich vanaf het begin van het verhoor op zijn verschoningsrecht beroepen. Dit betekent dat de verdediging, ondanks het nodige initiatief daartoe, tot op heden geen reële en effectieve gelegenheid heeft gehad om de totstandkoming en de betrouwbaarheid van de verklaringen van [getuige] te toetsen.
Anders dan de verdediging, is het hof – zoals hieronder nader wordt onderbouwd – van oordeel dat het ontbreken van een effectieve ondervragingsgelegenheid in deze zaak niet meebrengt dat de voor verdachte belastende verklaringen van [getuige] niet voor het bewijs kunnen worden gebruikt zonder het door artikel 6 EVRM gewaarborgde recht op een eerlijk proces te schenden. Ook niet wanneer ten aanzien van bepaalde feiten zou moeten worden geoordeeld dat een bewezenverklaring in beslissende mate zou steunen op de verklaringen van [getuige] . (...) [Het] gaat hier overigens alleen om de als getuige (5 en 7 januari 2021) en de als verdachte (23, 24 en 25 februari 2021) afgelegde verklaringen van [getuige] .
Wettelijk kader
De Hoge Raad heeft in 2013:BX5539 bepaald dat uit beslissingen van het EHRM (onder meer) kan worden afgeleid dat ingeval een getuige weigert antwoord te geven op de hem gestelde vragen en op grond van objectieve gegevens in rechte komt vast te staan dat deze weigering het gevolg is van een ernstige bedreiging door of van de zijde van verdachte, verdachte het recht om deze getuige (nader) te (doen) horen heeft prijs gegeven. Daarnaast heeft de Hoge Raad in 2021:1418 overwogen en in 2022:86 herhaald, dat voor de beoordeling of in het geval van het ontbreken van een effectieve ondervragingsgelegenheid met het gebruik van een getuigenverklaring wordt voldaan aan de eisen van een eerlijk proces, het gewicht van de betreffende getuigenverklaring in de bewijsconstructie, een belangrijke beoordelingsfactor is. Daarnaast is ook de mogelijke aanwezigheid van een goede reden voor het niet kunnen ondervragen van de getuige en het bestaan van compenserende factoren van belang voor de beoordeling, waarbij de verschillende beoordelingsfactoren in onderling verband dienen te worden beschouwd. Naarmate het gewicht van de verklaring groter is, is het – wil de verklaring voor het bewijs kunnen worden gebruikt – des te meer van belang dat een goede reden bestaat voor het ontbreken van een ondervragingsgelegenheid en dat er in dat geval compenserende factoren zijn.
Toetsingskader
Het gaat er hier dus om dat het kan zijn dat een verdachte het recht om een getuige (nader) te (doen) horen, heeft prijs gegeven ingeval een getuige weigert antwoord te geven op de hem gestelde vragen als op grond van objectieve gegevens in rechte komt vast te staan dat deze weigering het gevolg is van een ernstige bedreiging door of van de zijde van verdachte. Daarnaast gaat het er om dat de rechter de betrouwbaarheid van de verklaring van de niet-ondervraagde getuige zorgvuldig onderzoekt, een en ander in samenhang met het overige bewijsmateriaal en in het licht van de betwisting door verdachte van die verklaring. Van belang daarbij kunnen zijn verklaringen van personen tegenover wie de getuige – kort na de gebeurtenissen waar het om gaat – zijn of haar verhaal heeft gedaan of die anderszins feiten en omstandigheden kunnen bevestigen waarop de getuigenverklaring ziet. Van belang kunnen ook zijn verklaringen van deskundigen die de totstandkoming en de betrouwbaarheid van de verklaring van de niet-ondervraagde getuige dan wel de persoon van die getuige aan een onderzoek hebben onderworpen. Verder kan compensatie betrekking hebben op procedurele waarborgen zoals de beschikbaarheid van een audiovisuele vastlegging van het verhoor van de getuige of het ondervragen van de zojuist genoemde personen of deskundigen. In dit verband kan ook van belang zijn dat de verdediging wel een beperkte mogelijkheid heeft gehad om vragen te (doen) stellen aan de getuige.
Overwegingen van het hof
Het hof overweegt in het licht van het voorgaande het volgende.
(i) Er is inbreuk gemaakt op het ondervragingsrecht van de verdediging doordat de verdediging niet in de gelegenheid is geweest om [getuige] op een behoorlijke en effectieve wijze te ondervragen. [getuige] heeft zich bij het verhoor bij de rechter- en raadsheer-commissaris vrijwel geheel beroepen op zijn verschoningsrecht en ter terechtzitting in zijn eigen strafzaak aangegeven dat bij een eventueel nieuw verhoor opnieuw te zullen doen vanwege de bedreigingen richting hem en zijn familie zoals die vanaf 18 april 2021 bestaan. Het hof is van oordeel dat voldoende is komen vast te staan dat verdachte direct of indirect achter het op 18 april 2021 aan de moeder van [getuige] verstuurde dreigbericht zit. In dat bericht wordt onder meer gesproken over “de advocaten van alle verdachten”, wat een dreiging impliceert ook uit de richting van verdachte. Daarnaast heeft [medeverdachte 1] verklaard dat verdachte ervoor heeft gezorgd dat die jongen (het hof begrijpt: [getuige] ) de verklaringen ingetrokken had. Dat de dreiging nog steeds reëel is maakt het hof ook op uit het proces-verbaal verhoor [getuige] van 9 februari 2024, waar de raadsheer-commissaris op grond van het bepaalde in artikel 190 lid 3 Sv de personalia van [getuige] niet heeft opgenomen in het proces-verbaal. Het hof is dan ook van oordeel dat daarmee voldoende vast staat dat de bedreigingen, die [getuige] ervan weerhouden te willen verklaren, door of vanuit de zijde van verdachte komen. Reeds daarom is het hof van oordeel dat verdachte zijn recht op het opnieuw horen van [getuige] heeft prijsgegeven.
(ii) Uit de regels die voortvloeien uit de Vidgen-jurisprudentie en de jurisprudentie van de Hoge Raad komt naar voren dat het gebruik van een in het vooronderzoek afgelegde verklaring afkomstig van een niet-ondervraagde getuige onverenigbaar is met artikel 6 lid 3 EVRM indien die verklaring niet wordt bevestigd door ander bewijsmateriaal dat betrekking heeft op de door verdachte betwiste onderdelen van de belastende verklaring. Naar het oordeel van het hof is het gewicht van de verklaringen van [getuige] , binnen het geheel van de resultaten van het strafvorderlijke onderzoek, voor de bewezenverklaring van het feit niet dusdanig groot dat die verklaringen van [getuige] aan te merken zijn als ‘sole or decisive'. Het hof overweegt hieromtrent dat de verklaringen van [getuige] steun vinden in verschillende objectieve gegevens, waaronder de ANPR-gegevens van de bewegingen van auto's zoals bijvoorbeeld die van [getuige] zelf, maar ook van de auto van [betrokkene 1] in de zaak [plaats] , de locatiegegevens van telefoons van medeverdachten, verklaringen van derden en de vastgestelde betrokkenheid van medeverdachten. Bovendien, zoals hieronder in de bewijsoverwegingen aan de orde zal komen, is er in de afzonderlijke onderzoeken ander bewijs aanwezig op basis waarvan het hof later zal oordelen dat verdachte de opdrachtgever is geweest van de aanslagen.
Desalniettemin moet het hof bezien of sprake is van voldoende compenserende factoren om het recht op een eerlijk proces te kunnen waarborgen.
Naar het oordeel van het hof bestaan de volgende compenserende factoren:
- het proces-verbaal van bevindingen over de WOD-actie opgemaakt door de A- en B-nummers, waarbij schriftelijk is gereageerd op de vragen van de raadslieden;
- de processen-verbaal opgemaakt door de officier van justitie en de rechercheofficier van justitie over de WOD-actie;
- de verhoren bij de rechter-commissaris van alle politiemensen die bij de WOD-actie betrokken zijn geweest (A-nummers, B-nummers en OT-nummers);
- de verhoren bij de raadsheer-commissaris van vier politiemensen die bij de WOD-actie betrokken zijn geweest (A-nummers);
- de verhoren van [getuige] als getuige zijn auditief vastgelegd en konden door de verdediging worden beluisterd;
- de verhoren van medeverdachten bij de rechter- en raadsheer-commissaris en ter terechtzitting in eerste aanleg als getuige;
- de verhoren bij de rechter-commissaris van getuigen die voor verdachte belastend hebben verklaard bij de politie (zoals [betrokkene 1] en [betrokkene 2] );
- [deskundige] is op verzoek van de verdediging als deskundige benoemd en heeft een rapport over de totstandkoming en validiteit van de verklaringen van [getuige] opgemaakt;
- de rechtbank heeft ambtshalve een verkort proces-verbaal opgemaakt met daarin de zaaksgerelateerde verklaring van [getuige] zoals hij deze ter terechtzitting heeft afgelegd en deze ambtshalve aan het dossier van verdachte toegevoegd;
- naar aanleiding van die verklaring heeft de rechtbank [deskundige] aanvullend laten rapporteren waarbij ook enkele raadslieden aanvullende vragen hebben ingediend, die vervolgens zijn beantwoord, waarna deze aanvullende rapportage ambtshalve aan het dossier van verdachte is toegevoegd;
- de verdediging heeft de mogelijkheid gehad om [deskundige] ter terechtzitting als deskundige (nader) te bevragen en daarvan gebruik gemaakt;
- het hof heeft op verzoek van de verdediging een verkort proces-verbaal opgemaakt met daarin de zaaksgerelateerde verklaring van [getuige] zoals hij deze ter terechtzitting in hoger beroep heeft afgelegd, deze aan de verdediging verstrekt en de verdediging de gelegenheid gegeven om zich daarover uit te laten ter terechtzitting en
- het feit dat de rechtbank ambtshalve heeft beslist dat alle raadslieden bij alle getuigenverhoren door de rechter-commissaris aanwezig konden zijn, ook als zij daar niet zelf om hadden verzocht, geldt als extra procedurele waarborg.
Wanneer al de hiervoor genoemde beoordelingsfactoren (de reden dat het ondervragingsrecht niet kan worden uitgeoefend, het gewicht van de verklaringen en het bestaan van compenserende factoren) in onderling verband worden bezien, komt het hof tot de slotsom dat de omstandigheid dat de verdediging, ondanks het nodige initiatief daartoe, geen reële en effectieve ondervragingsmogelijkheid ten aanzien van [getuige] heeft gehad, niet eraan in de weg staat dat zijn verklaringen bij de politie afgelegd als getuige en als verdachte voor het bewijs kunnen worden gebruikt.
Conclusie
Het hof is van oordeel dat deze verklaringen van [getuige] voor het bewijs kunnen worden gebruikt zonder dat het door artikel 6 EVRM gewaarborgde recht op een eerlijk proces is geschonden.
Betrouwbaarheid van de verklaringen van [getuige] (Panter 1)
Het hof concludeert dat [getuige] op verschillende momenten (als getuige en als verdachte) verklaringen heeft afgelegd waarin hij zichzelf, [verdachte] , [medeverdachte 2] , [medeverdachte 3] en [medeverdachte 4] heeft belast. Het gaat om de verklaringen van:
- 5 en 7 januari 2021 (als getuige);
- 23, 24 en 25 februari 2021 (als verdachte).
Het hof is van oordeel dat de hier genoemde verklaringen van [getuige] als betrouwbaar kunnen worden aangemerkt. De verklaringen zijn in de kern gelijkluidend en vinden op diverse punten bevestiging in objectieve onderzoeksresultaten. Het hof zal daar bij het bespreken van de afzonderlijke zaaksdossiers dieper op ingaan.
Naast de objectieve onderzoeksresultaten wijst het hof ook op het rapport en het aanvullende rapport van [deskundige] (hierna te noemen de deskundige) die op verzoek van de verdediging vanuit rechtspsychologisch perspectief onderzoek heeft gedaan naar de validiteit van de verklaringen van [getuige] . Daaruit komt onder meer naar voren dat bij de verklaringen die [getuige] als getuige en als verdachte heeft afgelegd de manier van vragen stellen goed was. De manier waarop [getuige] zijn verhalen vertelde komt overeen met de manier waarop het menselijk geheugen pleegt te werken: sommige dingen weten we zeker, over sommige dingen zijn we onzeker en van sommige dingen weten we zeker dat we ze niet weten. Volgens de deskundige is voorts van belang dat [getuige] ook regelmatig details weet te benoemen die de validiteit van zijn verhaal ondersteunen. Op de beschreven manier tonen de verklaringen van [getuige] in januari en februari zich volgens de deskundige als verklaringen die valide zijn. De deskundige merkt ook op dat verklaringen die zich valide tonen, niet valide hoeven te zijn. In dit verband verwijst de deskundige naar de omstandigheid dat – gelet op de gebrekkige verslaglegging van de WOD-actie – niet vastgesteld kan worden of de door [getuige] afgelegde verklaring op 29 december 2020 in het busje van invloed is geweest op de latere verklaringen. Volgens de deskundige kan die invloed niet worden vastgesteld, maar ook niet worden uitgesloten. Hoewel het hof die invloed ook niet kan uitsluiten en hiervoor reeds heeft overwogen dat het hof de verklaring die is afgelegd in het busje niet zal gebruiken vanwege de gebrekkige verslaglegging, ziet het hof ook geen aanwijzingen voor een dergelijke invloed. Hierbij speelt mee dat [getuige] op enig moment onder meer heeft verklaard over de betrokkenheid van hemzelf en (onder meer) verdachte bij een aanslag in [plaats] (onderzoek Navigator), die losstaat van […] en die bij het politieteam nog niet in beeld was en steun vindt in andere bewijsmiddelen. De verklaringen van [getuige] kunnen niet gevoed zijn door vragen van de opsporingsambtenaren in de WOD-actie, maar moeten uit zijn eigen geheugen voortkomen. Het hof heeft geen reden aan te nemen dat dit anders is voor de overige gedeeltes van de verklaringen van [getuige] . Integendeel: het hof ziet in de verklaring van [getuige] over zijn betrokkenheid bij een aanslag in [plaats] en ook in de door [deskundige] benoemde punten die vóór de validiteit van de verklaringen van [getuige] pleiten concrete steun voor de betrouwbaarheid van de verklaringen van [getuige] . Dit alles maakt dat het hof de eerder genoemde verklaringen van [getuige] als betrouwbaar aanmerkt.
Wat betreft de verklaringen van [getuige] van 17 en 18 mei 2021 overweegt het hof nog het volgende. Dat [getuige] op 17 en 18 mei 2021 heeft verklaard dat alles wat hij eerder had gezegd gelogen was en zich verder op zijn zwijgrecht heeft beroepen, maakt niet dat zijn eerdere verklaringen daadwerkelijk feitelijk onjuist of onvolledig zijn. Reden voor zijn latere opstelling was volgens [getuige] zelf een aan zijn moeder gerichte dreig-sms van 18 april 2021 met een ultimatum aan [getuige] om zijn verklaring in te trekken omdat het leven voor hem en zijn familie anders een hel zou worden. Het hof acht het aannemelijk dat deze sms - gelet op de inhoud afkomstig van de dader(s) van de aanslagen - voor [getuige] reden is geweest om zijn proceshouding aan te passen en zich vanaf dat moment als verdachte op zijn zwijgrecht en als getuige op zijn verschoningsrecht te beroepen. Iets wat [getuige] ter terechtzitting in eerste aanleg in zijn eigen strafzaak ook heeft verklaard. Het hof hecht om die reden geen waarde aan de verklaring van [getuige] dat hij alles wat hij eerder had verklaard, heeft gelogen.
(...)
4 Eerlijk proces
Inleiding
Een verdachte heeft op grond van artikel 6 EVRM het recht op een eerlijke en openbare behandeling van zijn strafzaak door een onafhankelijk en onpartijdig gerecht, binnen een redelijke termijn. Daarbij heeft een verdachte onder meer het recht om getuigen te ondervragen. Het hof zal in dit hoofdstuk ingaan op de vraag of verdachte een eerlijk proces heeft gehad.
[getuige]
Door de verdediging zijn verschillende verweren gevoerd over het gebruik van de door [getuige] afgelegde verklaringen voor het bewijs. (...)
Daarnaast heeft het hof vastgesteld dat verdachte geen reële en effectieve gelegenheid heeft gehad om de totstandkoming en de betrouwbaarheid van de wel gebruikte verklaringen van [getuige] te toetsen, door hem als getuige te ondervragen. Het hof heeft daarbij evenwel ook gemotiveerd geoordeeld dat het ontbreken van die effectieve ondervragingsgelegenheid in deze zaak niet meebrengt dat de voor verdachte belastende verklaringen van [getuige] niet voor het bewijs kunnen worden gebruikt zonder het door artikel 6 EVRM gewaarborgde recht op een eerlijk proces te schenden.
(...)
Conclusie
Het hof komt, gelet op het voorgaande, tot de conclusie dat het proces dat verdachte heeft gehad voldoet aan de eisen van een eerlijk proces en ook in zijn totaliteit in overeenstemming is met de eisen van artikel 6 EVRM.”
De door het hof bedoelde dreig-sms die op 18 april 2021 door de moeder van [getuige] is ontvangen houdt in:
“PRAAT GOED MET [getuige] (de Hoge Raad begrijpt: [getuige] ) JULLIE KRIJGEN TOT WOENSDAG 21 APRIL OM EEN VERKLARING AF TE GEVEN BIJ DE ADVOCATEN VAN ALLE VERDACHTEN WAARIN HIJ BEKENT EEN LEUGENAAR TE ZIJN ZO NIET DAN BREEKT VOOR JULLIE DE HEL LOS.”
(p. 2208 van het dossier).
Het Europees hof voor de rechten van de mens (hierna: EHRM) heeft in zijn uitspraak van 15 december 2011, nrs. 26766/05 en 22228/06 (Al-Khawaja en Tahery/Verenigd Koninkrijk) onder meer overwogen:
“2. Whether there is a good reason for the non-attendance of a witness
(...)
123. When a witness’s fear is attributable to the defendant or those acting on his behalf, it is appropriate to allow the evidence of that witness to be introduced at trial without the need for the witness to give live evidence or be examined by the defendant or his representatives – even if such evidence was the sole or decisive evidence against the defendant. To allow the defendant to benefit from the fear he has engendered in witnesses would be incompatible with the rights of victims and witnesses. No court could be expected to allow the integrity of its proceedings to be subverted in this way. Consequently, a defendant who has acted in this manner must be taken to have waived his rights to question such witnesses under Article 6 § 3 (d). The same conclusion must apply when the threats or actions which lead to the witness being afraid to testify come from those who act on behalf of the defendant or with his knowledge and approval.”
In zijn arrest van 29 januari 2013, ECLI:NL:HR:2013:BX5539 (overweging 3.4) heeft de Hoge Raad onder meer overwogen dat uit de rechtspraak van het EHRM, waaronder de uitspraak in de zaak Al-Khawaja en Tahery/Verenigd Koninkrijk, kan worden afgeleid dat:
“ingeval een getuige weigert antwoord te geven op de hem gestelde vragen en op grond van objectieve gegevens in rechte komt vast te staan dat deze weigering het gevolg is van een ernstige bedreiging door of van de zijde van de verdachte, de verdachte het recht om deze getuige (nader) te (doen) horen heeft prijs gegeven.”
In zijn arrest van 20 april 2021, ECLI:NL:HR:2021:576 is de Hoge Raad ingegaan op de beoordeling van verzoeken tot het oproepen en horen van getuigen door de feitenrechter, in de situatie dat zo’n verzoek betrekking heeft op een getuige ten aanzien van wie de verdediging het ondervragingsrecht nog niet heeft kunnen uitoefenen, terwijl deze getuige al – in het vooronderzoek of anderszins – een verklaring heeft afgelegd met een belastende strekking. In dat verband heeft de Hoge Raad onder meer aandacht besteed aan de manier waarop de rechter, in aansluiting op de rechtspraak van het EHRM, moet nagaan of de procedure in haar geheel voldoet aan het door artikel 6 EVRM gewaarborgde recht op een eerlijk proces. Daarover heeft de Hoge Raad onder meer overwogen:
“2.12.1 De voor het Nederlandse stelsel kenmerkende omstandigheid dat de rechter in de loop van het strafproces beslissingen neemt over het oproepen en horen van getuigen, is niet alleen van betekenis bij de beoordeling van getuigenverzoeken, maar ook bij de eindbeoordeling van de zaak. Zoals in het (...) arrest van 4 juli 2017 [ECLI:NL:HR:2017:1015] is overwogen, moet de rechter voordat hij einduitspraak doet, nagaan of de procedure in haar geheel voldoet aan het door artikel 6 EVRM gewaarborgde recht op een eerlijk proces. Zo nodig zal hij hetzij ambtshalve alsnog overgaan tot het oproepen en het horen van (een) getuige(n), hetzij bij zijn beslissing over de bewezenverklaring onder ogen moeten zien of en zo ja, welke gevolgen moeten worden verbonden aan de omstandigheid dat de verdediging, ondanks het nodige initiatief daartoe, geen gebruik heeft kunnen maken van de mogelijkheid om de relevante getuige(n) in enig stadium van het geding te (doen) ondervragen.
Deze wijze van beoordeling sluit aan bij de drie stappen die in de rechtspraak van het EHRM deel uitmaken van de beoordeling of, in gevallen waarin de verdediging niet een behoorlijke en effectieve mogelijkheid heeft gehad om het ondervragingsrecht uit te oefenen, het proces als geheel eerlijk is verlopen. Van belang hierbij zijn (i) de reden dat het ondervragingsrecht niet kan worden uitgeoefend met betrekking tot een getuige van wie de verklaring voor het bewijs wordt gebruikt, (ii) het gewicht van de verklaring van de getuige, binnen het geheel van de resultaten van het strafvorderlijke onderzoek, voor de bewezenverklaring van het feit, en (iii) het bestaan van compenserende factoren, waaronder ook procedurele waarborgen, die compensatie bieden voor het ontbreken van een ondervragingsgelegenheid. Deze beoordelingsfactoren moeten daarbij in onderling verband worden beschouwd. Naarmate het gewicht van de verklaring groter is, is het – wil de verklaring voor het bewijs kunnen worden gebruikt – des te meer van belang dat een goede reden bestaat voor het niet bieden van een ondervragingsgelegenheid en dat compenserende factoren bestaan. Dit betekent dat met name in gevallen waarin niet tot een bewezenverklaring kan worden gekomen zonder dat die in beslissende mate zal steunen op de verklaring van de getuige, terwijl de verdediging het nodige initiatief heeft getoond om het ondervragingsrecht te kunnen uitoefenen en een goede reden ontbreekt om de getuige niet te horen, de rechter (alsnog) zal moeten overgaan tot het oproepen en horen van die getuige, althans nog zal moeten doen wat redelijkerwijs mogelijk is om de verdediging de gelegenheid te bieden tot uitoefening van het ondervragingsrecht.
Als de uitoefening van het ondervragingsrecht niet wordt gerealiseerd, moet de rechter onderzoeken of voldoende compenserende factoren hebben bestaan voor de door de verdediging ondervonden beperkingen bij het onderzoek naar de betrouwbaarheid van de verklaring van de getuige, waarmee ook de deugdelijkheid van de bewijsbeslissing wordt gewaarborgd. Als de rechter oordeelt dat (vooralsnog) onvoldoende compenserende factoren hebben bestaan, onderzoekt hij of daartoe alsnog stappen kunnen worden gezet. Het gaat er daarbij in de kern om dat de rechter de betrouwbaarheid van de verklaring van de niet-ondervraagde getuige zorgvuldig onderzoekt, een en ander in samenhang met het overige bewijsmateriaal en in het licht van de betwisting door de verdachte van die verklaring. Van belang daarbij kunnen zijn verklaringen van personen tegenover wie de getuige – kort na de gebeurtenissen waar het om gaat – zijn of haar verhaal heeft gedaan of die anderszins feiten en omstandigheden waarop de getuigenverklaring ziet, kunnen bevestigen. Het kan onder omstandigheden ook gaan om verklaringen van deskundigen die de totstandkoming en de betrouwbaarheid van de verklaring van de niet-ondervraagde getuige dan wel de persoon van die getuige aan een onderzoek hebben onderworpen. Verder kan compensatie betrekking hebben op procedurele waarborgen zoals de beschikbaarheid van een audiovisuele vastlegging van het verhoor van de getuige of het ondervragen van de zojuist genoemde personen of deskundigen. In dit verband kan ook van belang zijn dat de verdediging wel een beperkte mogelijkheid heeft gehad om vragen te (doen) stellen aan de getuige.
De toetsing in cassatie kan gericht zijn op de vraag of de beslissing het tenlastegelegde mede op grond van een verklaring van een niet-ondervraagde getuige bewezen te verklaren in overeenstemming is met het door artikel 6 EVRM gewaarborgde recht op een eerlijk proces en de daaraan verbonden notie van ‘the overall fairness of the trial’. Bij deze beoordeling kan van belang zijn of de feitenrechter zijn oordeel dat dit het geval is, (nader) heeft gemotiveerd.”
In zijn arrest van 12 oktober 2021, ECLI:NL:HR:2021:1418 heeft de Hoge Raad onder meer overwogen:
“2.4.2 Hierbij is nog het volgende van belang. In het (...) arrest van de Hoge Raad van 4 juli 2017, ECLI:NL:HR:2017:1016 heeft de Hoge Raad overwogen dat “de omstandigheid dat de verdediging, ondanks het nodige initiatief daartoe, geen gebruik heeft kunnen maken van de mogelijkheid een getuige te ondervragen, niet eraan in de weg [staat] dat een door die getuige afgelegde verklaring voor het bewijs wordt gebezigd, mits is voldaan aan de eisen van een eerlijk proces, in het bijzonder doordat de bewezenverklaring niet in beslissende mate op die verklaring wordt gebaseerd dan wel – indien de bewezenverklaring wel in beslissende mate op die verklaring wordt gebaseerd – het ontbreken van een behoorlijke en effectieve mogelijkheid om de desbetreffende getuige te ondervragen in voldoende mate wordt gecompenseerd.” De Hoge Raad ziet mede in verband met de [hiervoor] bedoelde rechtspraak van het EHRM aanleiding deze rechtspraak als volgt te verduidelijken. Voor de beoordeling of wordt voldaan aan de eisen van een eerlijk proces, is het gewicht van de betreffende getuigenverklaring in de bewijsconstructie nog altijd een belangrijke beoordelingsfactor. Dat doet er echter niet aan af dat ook de aanwezigheid van een goede reden voor het niet kunnen ondervragen van de getuige en het bestaan van compenserende factoren in die beoordeling moeten worden betrokken, waarbij al deze beoordelingsfactoren in onderling verband dienen te worden beschouwd (vgl. rechtsoverweging 2.12.2 van [HR 20 april 2021, ECLI:NL:HR:2021:576]).”
Het hof heeft het volgende vastgesteld. [getuige] is op verschillende momenten door de politie verhoord: als getuige onder meer op 5 en 7 januari 2021 en als verdachte op 23, 24 en 25 februari 2021. [getuige] heeft bij die verhoren verklaringen afgelegd die belastend zijn voor de verdachte. Toen [getuige] op verzoek van de verdediging in eerste aanleg bij de rechter-commissaris werd verhoord, was hij alleen bereid om één vraag te beantwoorden en heeft hij zich daarna op zijn verschoningsrecht beroepen. Toen [getuige] in hoger beroep op verzoek van de verdediging werd gehoord bij de raadsheer-commissaris heeft hij zich van het begin af aan op zijn verschoningsrecht beroepen. [getuige] heeft in zijn eigen strafzaak tijdens de terechtzitting te kennen gegeven dat hij zich bij een eventueel nieuw verhoor opnieuw zal beroepen op het verschoningsrecht. Reden voor die procesopstelling is een aan de moeder van [getuige] gerichte dreig-sms van 18 april 2021 met een ultimatum aan [getuige] om zijn verklaring in te trekken omdat het leven voor hem en zijn familie anders een hel zou worden. Op het moment van de uitspraak in hoger beroep was de dreiging nog steeds reëel.
Het hof heeft geoordeeld dat voldoende is komen vast te staan dat de verdachte direct of indirect achter het op 18 april 2021 aan de moeder van [getuige] verstuurde dreigbericht zit dat [getuige] ervan weerhoudt te willen verklaren. Het hof heeft bij dat oordeel onder meer betrokken dat in het dreigbericht wordt gesproken van “de advocaten van alle verdachten”, wat impliceert dat de dreiging ook uit de richting van de verdachte komt. Ook heeft het hof in aanmerking genomen dat de mededader [medeverdachte 1] heeft verklaard dat de verdachte ervoor heeft gezorgd dat [getuige] zijn verklaringen heeft ingetrokken.
Het hof heeft overwogen dat de verdediging, ondanks het nodige initiatief daartoe, geen reële en effectieve gelegenheid heeft gehad om de totstandkoming en de betrouwbaarheid van de verklaringen van de [getuige] te toetsen. Het hof heeft geoordeeld dat het gebruik van de verklaringen van deze getuige voor het bewijs desondanks in overeenstemming is met het recht op een eerlijk proces als bedoeld in artikel 6 EVRM. Het hof heeft aan dat oordeel onder meer ten grondslag gelegd dat sprake is van een ernstige bedreiging uit de richting van de verdachte waardoor de verdachte zijn recht op het (opnieuw) horen van [getuige] als getuige heeft prijsgegeven. Daarnaast heeft het hof aan dat oordeel over de bruikbaarheid voor het bewijs ten grondslag gelegd dat de verklaringen van [getuige] steun vinden in andere bewijsmiddelen, waaronder verschillende objectieve gegevens (zoals de ANPR-gegevens van de bewegingen van auto’s) en dat er compenserende factoren bestaan, waaronder ook procedurele waarborgen, die compensatie bieden voor het ontbreken van een ondervragingsgelegenheid. Het hof heeft in dat verband uitvoerig aan de hand van de onder 3.3.3 en 3.3.4 weergegeven beoordelingsfactoren – die aansluiten bij de drie stappen die in de rechtspraak van het EHRM deel uitmaken van de beoordeling of, in gevallen waarin de verdediging niet een behoorlijke en effectieve mogelijkheid heeft gehad om het ondervragingsrecht uit te oefenen, het proces als geheel eerlijk is verlopen – gemotiveerd dat en waarom de procedure in haar geheel voldoet aan het door artikel 6 EVRM gewaarborgde recht op een eerlijk proces. Het hof heeft daarbij ook de betrouwbaarheid van de verklaringen van [getuige] onderzocht, waarbij het hof zijn oordeel over die betrouwbaarheid onder meer heeft gemotiveerd aan de hand van een deskundigenrapport waarin de totstandkoming en validiteit van die verklaringen vanuit rechtspsychologisch perspectief zijn beoordeeld.
Het hof is op grond van deze overwegingen tot het oordeel gekomen dat artikel 6 EVRM niet in de weg staat aan het gebruik van door [getuige] afgelegde verklaringen voor het bewijs. Dat oordeel wordt, gelet op de onder 3.3.1 en 3.3.2 weergegeven rechtspraak, wat betreft de reden voor het ontbreken van een reële en effectieve ondervragingsgelegenheid gedragen door de – toereikend gemotiveerde – overweging van het hof dat de verdachte zijn recht op het (opnieuw) horen van [getuige] als getuige heeft prijsgegeven als gevolg van de (ernstige) bedreiging door of van de zijde van de verdachte van [getuige] . Ook wat het hof verder heeft geoordeeld over de bruikbaarheid voor het bewijs van verklaringen van [getuige] gelet op de steun in andere bewijsmiddelen en het bestaan van compenserende factoren, getuigt – in het licht van wat onder 3.3.3 en 3.3.4 is vooropgesteld – niet van een onjuiste rechtsopvatting en is toereikend gemotiveerd.
Het cassatiemiddel faalt.
4 Beoordeling van het derde cassatiemiddel
Het cassatiemiddel ziet op de bewezenverklaring in de zaak met parketnummer 05-780029-21 onder 1. Het klaagt onder meer dat het hof ten onrechte heeft geoordeeld dat de verdachte voor het versturen van de afpersingsberichten in de periode van 26 oktober 2020 tot en met 1 januari 2021 strafrechtelijk verantwoordelijk is als ‘pleger’. Verder klaagt het cassatiemiddel dat het hof de grondslag van de tenlastelegging heeft verlaten.
De bewezenverklaring en de bewijsoverwegingen van het hof zijn weergegeven in de conclusie van de advocaat-generaal onder 6.2 en 6.3.
Het cassatiemiddel leidt niet tot cassatie. De redenen daarvoor staan vermeld in de conclusie van de advocaat-generaal onder 6.4 tot en met 6.7.
5 Beoordeling van het zesde en het zevende cassatiemiddel
De cassatiemiddelen klagen over (de motivering van) de bewezenverklaring in de zaak met parketnummer 05-780001-21 onder 3.
De bewezenverklaring en de bewijsoverwegingen van het hof zijn weergegeven in de conclusie van de advocaat-generaal onder 9.2 en 9.3.
De cassatiemiddelen leiden niet tot cassatie. De redenen daarvoor staan vermeld in de conclusie van de advocaat-generaal onder 9.5 en 9.6, en onder 9.9 tot en met 9.14.
6 Beoordeling van het negende cassatiemiddel
Het cassatiemiddel klaagt over (de motivering van) de bewezenverklaring in de zaak met parketnummer 05-780001-21 onder 5.
De bewezenverklaring en de bewijsoverwegingen van het hof zijn weergegeven in de conclusie van de advocaat-generaal onder 11.2 en 11.3.
Het cassatiemiddel leidt niet tot cassatie. De redenen daarvoor staan vermeld in de conclusie van de advocaat-generaal onder 11.4, 11.5, 11.8, 11.9 (in samenhang met 9.12) en 11.10.
7 Beoordeling van het achttiende cassatiemiddel
Het cassatiemiddel klaagt over de bewezenverklaring van het in de zaak met parketnummer 05-780039-21A onder 2 subsidiair tenlastegelegde. Het voert daartoe onder meer aan dat uit de bewijsvoering niet (zonder meer) kan worden afgeleid dat ten tijde van de (gebrekkige) uitvoering van de opdracht tot het plegen van de aanslag zich mensen in de woning bevonden.
Ten laste van de verdachte is in de zaak met parketnummer 05-780039-21A onder 2 subsidiair bewezenverklaard dat:
“hij in of omstreeks de periode van 20 april 2021 tot en met 2 mei 2021 te [plaats] ter uitvoering van een door hem, verdachte voorgenomen misdrijf om tezamen en in vereniging met (een) ander(en) [medeverdachte 5] en [medeverdachte 6] door beloften en door het verschaffen van inlichtingen te bewegen om misdrijven, te weten moord en opzettelijke brandstichting en/of opzettelijk een ontploffing teweegbrengen in een woning (perceel [a-straat 1] te [plaats] ) met gemeen gevaar voor goederen en met levensgevaar voor de bewoner(s) te duchten, te begaan, daartoe opzettelijk
- adresgegevens van voormelde woning aan die [medeverdachte 5] en aan die [medeverdachte 6] hebben verstrekt en
- een geldbedrag aan die [medeverdachte 5] en die [medeverdachte 6] als beloning voor het plegen van dit feit in het vooruitzicht hebben gesteld of laten stellen en
- die [medeverdachte 5] en [medeverdachte 6] op dwingende wijze hebben gezegd dit feit te plegen en
- aan die [medeverdachte 5] en die [medeverdachte 6] instructies hebben gegeven of laten geven hoe dit feit diende te worden uitgevoerd,
terwijl de uitvoering van dat voorgenomen misdrijf, te weten de uitlokking, niet is voltooid.”
Deze bewezenverklaring steunt op onder meer de volgende bewijsvoering:
“2 mei 2021: incident in [plaats]
Op 2 mei 2021 heeft zich 's nachts een incident voorgedaan bij de woning van [aangever] op het adres [a-straat 1] in [plaats] . De aangever heeft op camerabeelden waargenomen dat omstreeks 01.22 uur een man iets tegen de muur bij de voordeur gooide en dat omstreeks 01.25 uur diezelfde man iets gooide tegen een woningraam. Dat laatste heeft geleid tot krassen op dat raam. De politie heeft op camerabeelden van [aangever] waargenomen dat op 2 mei 2021 omstreeks 01.22 uur een man iets tegen de muur boven de deur gooide en dat daarbij een klap hoorbaar was. Nadat de man was weggerend, gooide om 01.25 uur een man met hetzelfde signalement iets naar de woning.
Het adres [a-straat 1] in [plaats] komt voor op de personeelslijst van […] die in het onderzoek Maldiven in het dossier is gevoegd.
[medeverdachte 6] heeft verklaard dat hij de persoon is die zichtbaar is op de camerabeelden en dat hij kiezelstenen naar de woning heeft gegooid. Hij was door [medeverdachte 1] gebeld met het oog op dat incident. [medeverdachte 1] zat op dat moment vast. [medeverdachte 1] had [medeverdachte 6] voor de aanslag een geldbedrag beloofd.
Verdachte heeft op de terechtzitting van het hof van 4 november 2024 verklaard dat hij [medeverdachte 1] het adres in [plaats] heeft gegeven met de opdracht daar een aanslag te laten plegen.
Verdachte en [medeverdachte 1] waren in de periode van 11 maart 2021 tot 23 september 2021 allebei gedetineerd in PI [plaats] , locatie […] .
[medeverdachte 1] heeft verklaard dat verdachte hem een stukje papier gaf waarop hij van verdachte het adres [a-straat 1] moest noteren. Van verdachte moest daar chaos worden gemaakt. Het raam moest kapot en er moest iets naar binnen. [medeverdachte 1] heeft daarvoor [medeverdachte 5] (het hof begrijpt: [medeverdachte 5] ) benaderd.
[medeverdachte 5] heeft verklaard dat hij met [medeverdachte 1] heeft gesproken over het plegen van een aanslag op het adres [a-straat 1] in [plaats] .
Tussenconclusie
Op basis van het voorgaande komt het hof tot de volgende tussenconclusie. Verdachte heeft in PI […] medegedetineerde [medeverdachte 1] benaderd om een aanslag te laten plegen op het adres [a-straat 1] in [plaats] . [medeverdachte 1] heeft vervolgens naar aanleiding van die opdracht onder meer gesproken met [medeverdachte 5] en [medeverdachte 6] . Eén van de voorliggende vragen is tot welk misdrijf of tot welke misdrijven [medeverdachte 1] geprobeerd heeft [medeverdachte 5] en/of [medeverdachte 6] uit te lokken. Bij de beantwoording van die vraag heeft het hof onder meer gelet op onderstaande (fragmenten van) telefoongesprekken die [medeverdachte 1] vanuit PI […] heeft gevoerd met [medeverdachte 5] en [medeverdachte 6] .
(...)
Het hof leidt uit het voorgaande het volgende af.
Op 20 april 2021 zei [medeverdachte 1] tegen [medeverdachte 5] dat er een adres was en dat daar iets moest gebeuren, met daarbij aan [medeverdachte 5] het verzoek dat uit te voeren in ruil voor geld (‘pap’). Op 21 april 2021 verstrekte [medeverdachte 1] het adres ( [a-straat 1] ) aan [medeverdachte 5] . Tijdens verschillende gesprekken in de periode van 20 tot en met 30 april 2021 bespraken [medeverdachte 1] en [medeverdachte 5] wat [medeverdachte 1] wilde dat op dat adres zou gebeuren. [medeverdachte 1] sprak daarbij over het doen breken (‘splash’) van een raam (‘window’) en vervolgens iets naar binnen gooien. Daarbij sprak [medeverdachte 1] in verschillende gesprekken over het gebruik van een explosief (‘cobra’) of een brandbare stof (benzine). Toen [medeverdachte 5] het gebruik van een molotovcocktail (‘molo’) voorstelde, reageerde [medeverdachte 1] instemmend en voegde [medeverdachte 1] daaraan toe dat het het beste is als ’die ding splashja’ (het hof begrijpt: de ruit wordt ingegooid) en ‘daarna binnen’ (het hof begrijpt: daarna de molotovcocktail naar binnen wordt gegooid). Daarbij zei [medeverdachte 1] op 25 april 2021 tegen [medeverdachte 5] dat het hem ( [medeverdachte 1] ) niet boeide als het huis (‘osso’) ‘loezoe’. Het hof begrijpt dat dit in de gegeven context betekende dat het [medeverdachte 1] niet uitmaakte of de aanslag zou leiden tot verwoesting van de woning.
[medeverdachte 1] heeft aanvankelijk [medeverdachte 5] benaderd om de opdracht van [verdachte] uit te voeren. Tijdens het gesprek van 22 april 2021 noemde [medeverdachte 5] dat ‘ [medeverdachte 6] ’ ( [medeverdachte 6] ) mogelijk mee zou gaan, waarbij het toen nog de insteek was dat [medeverdachte 5] en [medeverdachte 6] beiden zouden deelnemen aan de uitvoering. In het gesprek van 27 april 2021 verstrekte [medeverdachte 5] aan [medeverdachte 1] het telefoonnummer van [medeverdachte 6] . In het gesprek van 30 april 2021 tussen [medeverdachte 1] en [medeverdachte 5] zei [medeverdachte 1] dat ‘hij', een derde dus, vandaag moet gaan. Het hof leidt daaruit af dat het op dat moment de insteek was dat [medeverdachte 6] de aanslag zou plegen. Op 1 mei 2021 nam [medeverdachte 1] telefonisch contact op met [medeverdachte 6] . In dat gesprek benadrukte [medeverdachte 1] dat het die dag moest gebeuren. Ook werd gesproken over de financiële beloning voor [medeverdachte 6] voor het plegen van de aanslag (‘Je wou drie, toch?’). In dat gesprek werd niet gesproken over de wijze van uitvoering, terwijl niet is gebleken van verder contact tussen [medeverdachte 1] en [medeverdachte 6] voorafgaand aan het incident van 2 mei 2021. Het hof leidt hieruit af dat ( [medeverdachte 1] ervan uitgang dat) [medeverdachte 6] over de wijze van uitvoering was geïnstrueerd door [medeverdachte 5] .
3.5.3.1. Rol [medeverdachte 1]
Op basis van het voorgaande concludeert het hof dat [medeverdachte 1] een poging heeft gedaan om [medeverdachte 5] en [medeverdachte 6] te bewegen tot het plegen een aanslag op het adres [a-straat 1] in [plaats] . Om hen tot die woningaanslag te bewegen, heeft [medeverdachte 1] onder meer het adres verstrekt waar de aanslag moest plaatsvinden en hen een financiële beloning in het vooruitzicht gesteld voor het uitvoeren van de aanslag. Daarnaast heeft [medeverdachte 1] aan [medeverdachte 5] instructies gegeven over de wijze waarop de aanslag moest worden uitgevoerd en ging [medeverdachte 1] ervan uit dat [medeverdachte 5] instructies doorgaf aan [medeverdachte 6] .
Poging tot uitlokking van een misdrijf
De opdracht van [medeverdachte 1] strekte ertoe dat een woningraam zou worden ingegooid en dat vervolgens een explosief (‘cobra’) of een brandend voorwerp (‘benzine’, molotovcocktail) in de woning zou worden gegooid. Naar het oordeel van het hof is daarmee gepoogd om anderen te bewegen tot het begaan van een brandstichting of een ontploffing teweeg te brengen waarvan gemeen voor goederen te duchten was. Daarnaast geldt voor een dergelijke woningaanslag dat daarin de reële, niet onwaarschijnlijke mogelijkheid besloten ligt dat de aanslag leidt tot een woningbrand of andersoortige levensgevaarlijke situatie met een dodelijke afloop voor de personen die op dat moment in die woning aanwezig zijn. Naar het oordeel van het hof is dit – zoals reeds eerder opgemerkt – ook algemeen bekend, wat meebrengt dat (het redelijkerwijs niet anders kan zijn dan dat) [medeverdachte 1] zich ervan bewust is geweest dat hij [medeverdachte 5] en [medeverdachte 6] probeerde te bewegen tot een woningaanslag die zou leiden tot een aanmerkelijke kans op het overlijden van de personen die (mogelijk) in die woning aanwezig zouden zijn. Dit besef heeft [medeverdachte 1] niet weerhouden van de poging om de woningaanslag uit te lokken. Daar komt bij dat [medeverdachte 1] tegen [medeverdachte 5] heeft gezegd dat het hem niet boeit als het huis ‘loezoe’ (het hof begrijpt: verwoest wordt). Het hof leidt uit deze uitspraak af dat [medeverdachte 1] er rekening mee hield dat de beoogde woningaanslag verstrekkende gevolgen zou hebben en dat die gevolgen voor [medeverdachte 1] geen reden vormden om van (de poging tot uitlokking van) die woningaanslag af te zien. Op basis van het voorgaande concludeert het hof dat [medeverdachte 1] bewust de aanmerkelijk kans heeft aanvaard op het overlijden van de mensen die (eventueel) in die woning aanwezig zouden zijn. Daarmee is naar het oordeel van het hof sprake van opzettelijke uitlokking van medeplegen van opzettelijk brandstichten of een ontploffing teweegbrengen, terwijl daarvan gemeen gevaar voor goederen en levensgevaar of gevaar voor zwaar lichamelijk letsel voor een ander te duchten is.
In het voorgaande ligt verder besloten dat is geprobeerd een woningaanslag uit te lokken die naar het oordeel van het hof tevens kan worden aangemerkt als een (poging tot) moord, begaan tegen de personen die op dat moment in die woning aanwezig waren. Het hof leidt uit het voorgaande namelijk af dat ook is gehandeld met voorbedachte raad. Zowel de uitlokkers als de beoogde uitvoerders hadden immers de gelegenheid om na te denken over de betekenis en de gevolgen van de beoogde woningaanslag en om zich daarvan rekenschap te geven.
3.5.3.2. Rol [verdachte]
Naar het oordeel van het hof heeft [verdachte] als medepleger deelgenomen aan de poging van [medeverdachte 1] om anderen te bewegen tot het begaan van een moord. [verdachte] heeft aan de basis heeft gestaan van het incident in [plaats] door [medeverdachte 1] het adres [a-straat 1] in [plaats] te verstrekken met de opdracht daar een aanslag te laten plaatsvinden. Daarbij acht het hof bewezen dat [verdachte] bij het verstrekken van die opdracht aan [medeverdachte 1] bewust de aanmerkelijke kans heeft aanvaard dat de uitvoering daarvan zou leiden tot de dood van de eventuele aanwezigen in die woning. Ter onderbouwing hiervan overweegt het hof het volgende.
Wat betreft de wijze van uitvoering van de woningaanslag heeft [verdachte] bij het hof verklaard dat hij [medeverdachte 1] heeft opgedragen om ervoor te zorgen dat met een handvuurwapen twee of drie keer op de woning zou worden geschoten. Naar het oordeel van het hof is dit niet geloofwaardig. Die verklaring van [verdachte] staat op gespannen voet met de opdracht die [medeverdachte 1] heeft gegeven aan de beoogde uitvoerders. Het hof ziet geen aanknopingspunten om aan te nemen dat [medeverdachte 1] aan de opdracht van [verdachte] een eigen invulling heeft gegeven met mogelijk veel ernstigere gevolgen dan bij een woningbeschieting. Hierbij heeft het hof in aanmerking genomen dat [verdachte] in het kader van de (poging tot) afpersing van [betrokkene 3] al eerder opdracht had gegeven tot woningaanslagen waarbij een explosief in een woning tot ontploffing is gekomen (of daartoe een poging is gedaan). Het hof gaat er dus van uit dat de opdrachten die [medeverdachte 1] aan de beoogde uitvoerders gaf, pasten binnen de opdracht die [medeverdachte 1] had gekregen van [verdachte] .
Op basis van het voorgaande concludeert het hof dat [verdachte] aan [medeverdachte 1] de opdracht heeft gegeven om een woningaanslag te laten plegen waarbij eerst een woningraam zou worden ingegooid en vervolgens een explosief of een brandend voorwerp in de woning zou worden gegooid. Naar het oordeel van het hof geldt voor een dergelijke woningaanslag dat daarin de reële, niet onwaarschijnlijke mogelijkheid besloten ligt dat de aanslag leidt tot een woningbrand of andersoortige levensgevaarlijke situatie met een dodelijke afloop voor de personen die op dat moment in die woning aanwezig zijn. Naar het oordeel van het hof is dit ook algemeen bekend, wat meebrengt dat (het redelijkerwijs niet anders kan zijn dan dat) [verdachte] zich ervan bewust is geweest dat hij aan [medeverdachte 1] opdracht gaf tot het laten plegen van een woningaanslag die zou leiden tot een aanmerkelijke kans op het overlijden van de personen die in die woning aanwezig zouden zijn. Dit besef heeft [verdachte] er niet van weerhouden [medeverdachte 1] die opdracht te geven. Op basis van het voorgaande concludeert het hof dat [verdachte] bewust de aanmerkelijk kans heeft aanvaard op het overlijden van de mensen die (eventueel) in die woning aanwezig zouden zijn.”
De overige bewijsoverwegingen en de bewijsmiddelen zijn weergegeven in de uitspraak van het hof, onder 3, die is gepubliceerd op rechtspraak.nl onder ECLI:NL:GHARL:2025:2009.
Het hof heeft onder meer het volgende vastgesteld. De verdachte heeft in de penitentiaire inrichting [plaats] (locatie […] ) de medegedetineerde [medeverdachte 1] benaderd om een aanslag te laten plegen op het adres [a-straat 1] in [plaats] . [medeverdachte 1] heeft vervolgens naar aanleiding van die opdracht gesproken met [medeverdachte 5] en [medeverdachte 7] en hun een geldbedrag in het vooruitzicht gesteld als zij op het betreffende adres een woningaanslag zouden plegen. [medeverdachte 1] heeft daarbij, overeenkomstig de aanwijzingen die de verdachte aan hem had gegeven, aan [medeverdachte 5] en [medeverdachte 6] instructies gegeven over de manier waarop de aanslag moest worden uitgevoerd. Die instructies hielden in dat er een ruit zou worden ingegooid en dat vervolgens een explosief of brandend voorwerp naar binnen zou worden gegooid, waarbij het “niet boeit” of het huis verwoest wordt. Het hof heeft verder vastgesteld dat er uiteindelijk geen aanslag op de woning heeft plaatsgevonden. Wel heeft zich op 2 mei 2021 een incident bij de woning voorgedaan waarbij [medeverdachte 6] kiezelstenen tegen de woning heeft gegooid.
Op basis van onder meer deze vaststellingen heeft het hof geoordeeld dat de verdachte als medepleger betrokken is geweest bij uitlokking van (i) (poging tot) moord en van (ii) opzettelijke brandstichting dan wel het opzettelijk teweegbrengen van een ontploffing in een woning met gemeen gevaar voor goederen en met te duchten levensgevaar voor de bewoners. Dit oordeel is niet onbegrijpelijk. Omdat het bewezenverklaarde (het medeplegen van) een poging tot uitlokking betreft, doet daaraan niet af dat het hof niet heeft vastgesteld dat zich ten tijde van het incident op 2 mei 2021 mensen in de woning bevonden.
Het cassatiemiddel faalt in zoverre.
8 Beoordeling van het negentiende cassatiemiddel en ambtshalve
Het cassatiemiddel klaagt dat in de cassatiefase de redelijke termijn als bedoeld in artikel 6 lid 1 van het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden (hierna: EVRM) is overschreden omdat de stukken te laat door het hof zijn ingezonden.
Het cassatiemiddel is gegrond. Bovendien doet de Hoge Raad in deze zaak waarin de verdachte zich in voorlopige hechtenis bevindt, uitspraak nadat meer dan zestien maanden zijn verstreken na het instellen van het cassatieberoep. Dit alles brengt mee dat de redelijke termijn als bedoeld in artikel 6 lid 1 EVRM is overschreden. Dit moet leiden tot vermindering van de opgelegde gevangenisstraf van 26 jaren en 6 maanden.
9 Beoordeling van de cassatiemiddelen voor het overige
De Hoge Raad heeft ook de overige klachten over de uitspraak van het hof beoordeeld. De uitkomst hiervan is dat ook deze klachten niet kunnen leiden tot vernietiging van die uitspraak. De Hoge Raad hoeft niet te motiveren waarom hij tot dit oordeel is gekomen. Bij de beoordeling van deze klachten is het namelijk niet nodig om antwoord te geven op vragen die van belang zijn voor de eenheid of de ontwikkeling van het recht (zie artikel 81 lid 1 van de Wet op de rechterlijke organisatie).
10 Beslissing
De Hoge Raad:
- vernietigt de uitspraak van het hof, maar uitsluitend wat betreft de duur van de opgelegde gevangenisstraf;
- vermindert deze in die zin dat deze 26 jaren en 3 maanden beloopt;
- verwerpt het beroep voor het overige.
Dit arrest is gewezen door de vice-president M.J. Borgers als voorzitter, en de raadsheren A.L.J. van Strien en F. Posthumus, in bijzijn van de waarnemend griffier E. Schnetz, en uitgesproken ter openbare terechtzitting van 17 november 2026.