Conclusie AG. Veroordeling wegens 1. doodslag (art. 287 Sr) en 2. poging wederrechtelijke vrijheidsberoving…

“ONDERZOEKSWENSEN

Op de voet van artikel 263 Sv verzoekt appellant voor de terechtzitting in hoger beroep de volgende getuige op te roepen, dan wel de stukken in handen te stellen van de raadsheer-commissaris ex artikel 316 Sv, opdat hij aldaar kan worden gehoord:

1. [medeverdachte 1], geboren op [geboortedatum] 1991, nadere gegevens bekend bij politie en/of justitie

[medeverdachte 1] betreft een van de medeverdachten in het onderzoek Kanaga. Zowel [medeverdachte 1] als cliënt hebben verklaard dat zij de ochtend van 16 februari 2021 samen vanuit de Achterhoek zijn vertrokken. De rechtbank heeft ten aanzien van de gebeurtenissen van 16 februari het volgende vastgesteld:

(…)

De rechtbank heeft onder andere ten aanzien van de verdenking van de poging tot wederrechtelijke vrijheidsberoving overwogen dat het niet anders kan dat client wist van het plan om het slachtoffer te ontvoeren. Tevens overweegt de rechtbank dat client hierbij een significante bijdrage heeft geleverd doordat hij samen met de andere drie heeft geprobeerd het slachtoffer in de gereedstaande auto te duwen. De rechtbank heeft vervolgens ten aanzien van de verdenking van het medeplegen van de doodslag overwogen dat er een aanmerkelijke kans was dat er vuurwapens zouden worden meegebracht en gebruikt, waardoor het niet anders kan dan dat client dit moet hebben geweten en dat hij deze kans bewust heeft aanvaard.

De verdediging wenst [medeverdachte 1] — gelet op de vermeende betrokkenheid in het onderzoek Kanaga en de verdenking dat client, in het kader van medeplegen, betrokken zou zijn bij de doodslag en de wederrechtelijke vrijheidsberoving van het slachtoffer — nader te horen over de veronderstelde rol van client bij deze feiten en de veronderstelde wetenschap van de wederrechtelijke vrijheidsberoving, zoals door de Rechtbank is vastgesteld. Client ontkent immers wetenschap te hebben gehad van enig plan om het slachtoffer wederrechtelijk van zijn vrijheid te beroven, hetgeen heeft geleid tot de dood van het slachtoffer, en ontkent een significante bijdrage te hebben geleverd bij deze poging tot wederrechtelijke vrijheidsberoving.

In tegenstelling tot client is [medeverdachte 1] door de Rechtbank integraal vrijgesproken. De rechtbank overweegt in haar vonnis:

(…)

De Rechtbank heeft dan ook geoordeeld dat de verklaring van [medeverdachte 1] niet als ongeloofwaardig moet worden aangemerkt.

De verdediging wenst [medeverdachte 1] nadere vragen te stellen over de gebeurtenissen voorafgaand aan het incident op [b-straat] . Zo wenst de verdediging [medeverdachte 1] onder meer te bevragen waar er in de rit vanuit de [A] naar de tankstations over gesproken is. Ook wenst de verdediging [medeverdachte 1] te bevragen of hij heeft vernomen wat er tussen [verdachte] en de vriend die zij zouden ontmoeten op het tankstation telefonisch is besproken. Tevens wenst de verdediging [medeverdachte 1] nadere vragen te stellen over de gebeurtenissen op [b-straat] . Zo wenst de verdediging nadere vragen te stellen over het wegrijden van [b-straat] en of er tussen [medeverdachte 1] en client nog is gesproken over het incident en, zo ja, wat er besproken is.

Namens appellant verzoek ik u op grond van art. 263 Sv voornoemde persoon als getuigen te horen. Indien de getuige niet zouden worden gehoord dan wordt appellant in zijn belangen geschaad. Bij de maatstaf van het verdedigingsbelang dient rekening gehouden te worden met waarden als de onschuldpresumptie, de waarheidsvinding, de tegensprekelijkheid en het ondervragingsrecht zoals neergelegd in artikel 6 lid 3 EVRM. De verdediging heeft er belang bij zelf de geloofwaardigheid en betrouwbaarheid van de verklaringen te kunnen toetsen en vragen aan de getuige te kunnen stellen waardoor de schuldvraag met betrekking tot appellant genuanceerd wordt. De getuige kan verklaren over de rol dan wel de onschuld van appellant. Ik verzoek u vriendelijk mij zo spoedig mogelijk te bevestigen dat de getuige gehoord zal worden.

Voor het overige is het de verdediging onbekend of en zo ja welke onderzoekswensen de medeverdachten zullen hebben. De verdediging wenst i.h.k.v, de verdenking van het medeplegen zoals ten laste is gelegd eventueel aan te sluiten bij de onderzoekswensen van de medeverdachten voor zover deze zien op de tenlastegelegde feiten dan wel kunnen bijdragen tot het bewijs daarvan. Ook indien sprake is rechtmatigheidsgetuigen welke bij de medeverdachte toegewezen zullen worden, is het belang voor de beantwoording van de vragen van art. 348/350 Sv dat daar eveneens door de verdediging bij aangesloten kan worden.”

“Regiezitting

Proces-verbaal van de in het openbaar gehouden terechtzitting van dit gerechtshof, meervoudige kamer voor strafzaken op 2 en 16 februari 2024.

(…)

De voorzitter doet de zaak tegen de hierna te noemen verdachten uitroepen.

(…)

Als raadsvrouw van de verdachte [verdachte] is ter terechtzitting aanwezig mr. S. Schilder, advocaat te Utrecht, die verklaart waar te nemen voor mr. Y. Bouchikhi, en voorts mededeelt dat de verdachte op de hoogte is van de zitting en dat zij wel uitdrukkelijk is gemachtigd als raadsvrouw de verdachte te verdedigen.

(…)

De voorzitter benoemt dat de zaken van voornoemde verdachten gelijktijdig, maar niet gevoegd worden behandeld en dat de zitting een zogenaamde regiezitting betreft.

De advocaat-generaal draagt de zaken voor en deelt mede dat het hoger beroep van het openbaar ministerie kort gezegd ziet op de (partiële) vrijspraken.

Nieuw binnengekomen stukken

De voorzitter meldt dat het hof de beschikking heeft over een groot aantal nieuwe stukken en dat daarvan een overzicht is opgesteld dat nu aan alle aanwezige partijen zal worden verstrekt. Dit overzicht is als bijlage I aangehecht.

Naar aanleiding van dit verstrekte overzicht van nieuwe stukken merken alle raadslieden op dat zij over de stukken in de zaak van hun eigen cliënt beschikken. De genoemde stukken worden in de onderscheidenlijke dossiers gevoegd.

De voorzitter merkt op dat de verdachten [medeverdachte 1] en [medeverdachte 3] op de terechtzitting in eerste aanleg van op 15, 17, 22, 23 maart 2023 en 12 april 2023 als verdachte in hun eigen zaak een inhoudelijke verklaring hebben afgelegd. De voorzitter deelt mede dat het hof voornemens is om de processen-verbaal inhoudende deze verklaringen te voegen in de zaken van alle verdachten.

(…)

De voorzitter deelt mee dat de voornoemde verklaring van [medeverdachte 1] in alle dossiers wordt gevoegd en dat de verklaring van [medeverdachte 3] in alle dossiers, vooralsnog met uitzondering van het dossier inzake [medeverdachte 4] wordt gevoegd. Mr. Moszkowicz zal in de gelegenheid worden gesteld om de verklaring van [medeverdachte 3] te lezen en alsnog een standpunt in te nemen ten aanzien van het voornemen tot het voegen daarvan.

(…)

Verzoeken in de zaak van de verdachte [verdachte]

De voorzitter geeft het woord aan mr. Schilder om de reden van het hoger beroep aan te geven en verzoeken te doen en toe te lichten. Desgevraagd geeft de raadsvrouw aan dat het hoger beroep zich richt tegen de bewezenverklaring en de hoogte van de opgelegde straf.

Ten aanzien van de onderzoekswensen verwijst de raadsvrouw naar het schrijven van mr. Bouchikhi van 26 januari 2024 en verzoekt tot het horen van de medeverdachte [medeverdachte 1] als getuige. Zij licht toe dat het verzoek deze getuige te horen al eerder is toegewezen, maar dat hij zich toen heeft beroepen op zijn verschoningsrecht waardoor de verdediging het ondervragingsrecht niet effectief heeft kunnen uitoefenen.

De advocaat-generaal kreeg desgevraagd aan dat het openbaar ministerie in hoger beroep is gekomen omdat het zich niet verenigt met de partiële vrijspraak van het onder 1 primair ten laste gelegde. Zij deelt verder mee te persisteren bij haar standpunt zoals verwoord in haar schriftelijke reactie van 29 januari 2024, inhoudende dat zij zich verzet tegen het horen van de getuige, nu daartoe geen noodzaak is.”

“Verzoeken in de zaak van de verdachte [verdachte]

1. Het hof wijst toe het verzoek tot het horen als getuige van de medeverdachte [medeverdachte 1] en bepaalt dat de getuige op een nader te bepalen terechtzitting tijdens de inhoudelijke behandeling dienen te worden gehoord.

(…)

Alle verdachten - beslissing van het hof met betrekking tot de toegewezen getuigen (medeverdachten)

De toegewezen getuigen - voor zover het medeverdachten betreft - zullen in de zaken van alle verdachten worden gehoord, met dien verstande dat de verdachten niet als getuigen in hun eigen zaak worden gehoord. Deze verhoren zullen ter terechtzitting plaatsvinden.

(…)

De voorzitter deelt vervolgens als beslissing van het hof mee dat het onderzoek wordt geschorst voor onbepaalde tijd (in de zaak [medeverdachte 2] langer dan een maand maar niet langer dan drie maanden, om de klemmende reden dat het zittingsrooster van het hof een verdere behandeling van de zaak binnen één maand niet toelaat),

met bevel tot oproeping van de verdachten en de raadslieden tegen die dag en dat tijdstip.

Voor die zitting dienen tevens te worden opgeroepen de benodigde tolken en de nabestaanden.

De voorzitter deelt tevens mede dat het hof bepaalt dat voor de eerste dag van de nader te bepalen terechtzitting van de inhoudelijke behandeling de volgende getuigen dienen te worden opgeroepen:

- [medeverdachte 4] , geboren te [geboorteplaats] op [geboortedatum] 1994, zonder bekende woon- of verblijfplaats;

- [medeverdachte 3] , geboren te [geboorteplaats] op [geboortedatum] 1973, adres: [c-straat 1] , [plaats] ;

- [verdachte] , geboren te [geboorteplaats] op [geboortedatum] 1978, adres: [d-straat 1] [plaats] ; -

- [medeverdachte 2] , geboren te [geboorteplaats] op [geboortedatum] 1994, thans gedetineerd in P.I. [...] ;

- [medeverdachte 1] , geboren te [geboorteplaats] op [geboortedatum] 1991, adres: [e-straat 1] , [plaats] ;

- [medeverdachte 6] , geboren te [geboorteplaats] op [geboortedatum] 1995, adres: [f-straat 1] , [plaats] ;

- [medeverdachte 5] , geboren te [geboorteplaats] op [geboortedatum] 1986, adres: [g-straat 1] , [plaats] ;

- [medeverdachte 7] , geboren te [geboorteplaats] op [geboortedatum] 1992, adres: [h-straat 1] , [plaats] .”

“Het hof hervat met instemming van de advocaat-generaal en de raadslieden het onderzoek ter terechtzitting in de stand waarin het zich bevond ten tijde van de schorsing van het onderzoek ter terechtzitting op 16 februari 2024.

(…)

De voorzitter stelt vast dat als getuigen ter terechtzitting zijn verschenen de verdachten [medeverdachte 2] , [medeverdachte 1] en [medeverdachte 7] , maar dat de verdachten [medeverdachte 4] , [medeverdachte 5] , [medeverdachte 3] , [medeverdachte 6] en [verdachte] niet zijn verschenen, hoewel zij wel behoorlijk zijn opgeroepen als getuigen in de zaken van de medeverdachten. De voorzitter vraagt de raadslieden hieromtrent een standpunt in te nemen.

(…)

Mr. Bouchikhi reageert in de zaak [verdachte] dat de verdediging persisteert bij het horen van de niet- verschenen medeverdachten als getuigen.

De advocaat-generaal deelt mede:

De medeverdachten zijn als getuigen opgeroepen op de bij ons bekende adressen. Sommigen zijn voortvluchtig en in die zaken is de oproeping betekend aan een medewerker van het Openbaar Ministerie. Omdat er van de verdachte [medeverdachte 5] een nieuw adres bekend was, is de politie daar wel langs geweest. Hij is op dat adres echter niet aangetroffen. Ik meen dat niet aannemelijk is dat het zal lukken om de niet-verschenen getuigen in onderhavige zaken binnen een afzienbare tijd te horen, zodat met de inhoudelijke behandeling kan worden doorgegaan.

De voorzitter deelt mee dat het hof hier later op zal terugkomen en gaat over tot het horen van de verschenen getuigen.”

Uit het hiervoor geschetste procesverloop volgt – samengevat – het volgende. De raadsman van de verdachte heeft voorafgaand aan de regiezitting van 2 februari 2024 bij e-mail verzocht de medeverdachte [medeverdachte 1] als getuige te horen. In dat e-mailbericht heeft hij voorts meegedeeld: "de verdediging wenst i.h.k.v. de verdenking van het medeplegen zoals ten laste is gelegd eventueel aan te sluiten bij de onderzoekswensen van de medeverdachten voor zover deze zien op de tenlastegelegde feiten dan wel kunnen bijdragen tot het bewijs daarvan". Op de regiezitting van 2 februari 2024 heeft de verdediging het verzoek om de medeverdachte [medeverdachte 1] als getuige te horen gehandhaafd en zich verder niet uitgelaten over andere getuigen. Het hof heeft dit verzoek op de terechtzitting van 16 februari 2024 toegewezen. Het hof heeft daarnaast bevolen dat "de toegewezen getuigen – voor zover het medeverdachten betreft – (...) in de zaken van alle verdachten [zullen] worden gehoord, met dien verstande dat de verdachten niet als getuigen in hun eigen zaak worden gehoord". In de zaken van de medeverdachten heeft het hof (onder meer) de verzoeken om de medeverdachten [medeverdachte 4] , [medeverdachte 3] , [medeverdachte 2] , [medeverdachte 6] , [medeverdachte 5] en [medeverdachte 7] als getuigen te horen toegewezen. De getuigen [medeverdachte 4] , [medeverdachte 5] , [medeverdachte 3] en [medeverdachte 6] zijn op de daarop volgende zitting van 2 juni 2025 niet verschenen. De raadsman van de verdachte heeft daar aangegeven te persisteren in het horen van deze getuigen. Het hof heeft meegedeeld dat het later terug zal komen op de niet-verschenen getuigen. Noch het proces-verbaal van de terechtzitting van 2 en 4 juni 2025, noch de bestreden uitspraak bevat echter een beslissing over de niet-verschenen getuigen. De raadsman is tijdens deze zittingen evenmin teruggekomen op het horen van de niet-verschenen getuigen.

Bespreking van het middel

“1. hij op 16 februari 2021 te [plaats] , gemeente [...] , tezamen en in vereniging met anderen, [slachtoffer] opzettelijk van het leven heeft beroofd, door [slachtoffer] met een vuurwapen in het lichaam te schieten;

2. hij op 16 februari 2021 te [plaats] , gemeente [...] , tezamen en in vereniging met anderen, ter uitvoering van het door verdachte en zijn mededaders voorgenomen misdrijf om opzettelijk [slachtoffer] wederrechtelijk van de vrijheid te beroven, een afspraak heeft gemaakt met [slachtoffer] in [plaats] , en vervolgens met meerdere voertuigen en meerdere personen bewapend met vuurwapens naar de afgesproken plek is gekomen en [slachtoffer] heeft vastgepakt en [slachtoffer] in de richting van een gereedstaand voertuig heeft getrokken en [slachtoffer] met een vuurwapen in het lichaam heeft geschoten, terwijl de uitvoering van dat voorgenomen misdrijf niet is voltooid, ten gevolge waarvan [slachtoffer] is overleden.”

“Bewijsoverweging

Standpunt van het Openbaar Ministerie

Het Openbaar Ministerie heeft zich op het standpunt gesteld dat kan worden bewezenverklaard dat [verdachte] zich schuldig heeft gemaakt aan het onder 1 primair tenlastegelegde feit, met dien verstande dat hij dient te worden vrijgesproken van gekwalificeerde doodslag. Voorts kan bewezen worden verklaard dat de verdachte zich schuldig heeft gemaakt aan het onder 2 primair tenlastegelegde feit.

Standpunt verdediging

De verdediging heeft zich op het standpunt gesteld dat [verdachte] van beide feiten moet worden vrijgesproken. Hij had geen wetenschap van het plan om het slachtoffer te ontvoeren en dus geen (voorwaardelijk) opzet op de wederrechtelijke vrijheidsberoving. Dat [verdachte] zich zou hebben bemoeid met de worsteling van anderen met het slachtoffer, maakt niet dat hij wetenschap had van dit plan. Dit maakt ook dat [verdachte] geen voorwaardelijk opzet had op de dood van het slachtoffer. Als het hof zou oordelen dat hij wel wetenschap had van het ontvoeringsplan, dan maakt dit niet dat hij wetenschap had van het meenemen en/of gebruik van wapens door anderen. Voor deze wetenschap ontbreekt bewijs. Als het hof de doodslag wel bewezen zou achten, dan is er geen sprake van gekwalificeerde doodslag.

Feiten en omstandigheden

Uit de bewijsmiddelen leidt het hof de volgende feiten en omstandigheden af.

Aanloop naar 16 februari 2021

[medeverdachte 5] is de gebruiker van het SkyECC (hierna: SKY) account [account 1] . De onbekende gebruiker van SKY-account [account 2] stuurt op 11 februari 2021 foto's van pakketten met vermoedelijk cocaïne naar [medeverdachte 5] . [account 2] zegt dat [medeverdachte 5] ‘25’ [het hof begrijpt: 25 kilogram] van hem krijgt en dat [medeverdachte 5] dan ‘money 150’ [het hof begrijpt: € 150.000,00] aan hem geeft. [account 2] stuurt dat hij [medeverdachte 5] later ziet, waarna [account 2] een foto van een straatnaambord van de [k-straat] stuurt. Na de ontmoeting stuurt [medeverdachte 5] berichten naar het SKY-account [account 3] , waarvan [medeverdachte 3] de gebruiker is. [medeverdachte 5] laat weten dat de Colombianen hem hadden vastgebonden en zijn Rolex en € 150.000,00 van hem hebben afgenomen. [medeverdachte 5] zegt verder dat hij tijdens de beroving besloot om te gaan liggen, omdat hij anders neergeschoten zou worden. De Colombianen zouden 25 kilogram cocaïne aan hem verkopen. Ze hebben twee kilogram echte cocaïne laten zien, maar de overige 23 kilogram bleek suiker te zijn. Uit voorgaande bevindingen leidt het hof af dat op 11 februari 2021 sprake is geweest van een mislukte drugsdeal met een groep Colombianen waarbij [medeverdachte 5] als potentiële koper van een hoeveelheid cocaïne is beroofd van een aanzienlijk geldbedrag en een Rolex horloge.

[medeverdachte 3] biedt [medeverdachte 5] vervolgens zijn hulp aan om de Colombianen op te sporen en gevangen te zetten. [medeverdachte 3] zegt tegen [medeverdachte 5] dat hij Albanezen heeft die sterk zijn en indien nodig ‘veel uitrusting’ hebben. Hij heeft een team ter plaatse als dat nodig is. [medeverdachte 5] antwoordt bevestigend op de vraag van [medeverdachte 3] of hij moet rondvragen en zoeken en stuurt een afbeelding met het adres [k-straat 1] . Diezelfde dag laat [medeverdachte 4] , gebruiker van SKY-account ALNKGM, aan twee onbekend gebleven personen weten dat [medeverdachte 5] door de Colombianen met wapens is bedreigd en is beroofd en hoe een en ander is gegaan. [medeverdachte 4] zegt dat hij in Servië is, maar dat hij al onderweg is.

[medeverdachte 3] laat op 12 februari 2021 aan [medeverdachte 5] weten dat hij al een team met uitrusting klaar heeft, dat ze weten wat ze moeten doen, en dat de Rolex en ‘de saus’ [het hof begrijpt: het geld] die uit hen wordt geperst, zodra ze ontwapend en vastgebonden zijn, voor [medeverdachte 5] zijn. Er komt vijf man met uitrusting. [medeverdachte 5] moet erbij komen zodra het klaar is. [medeverdachte 5] zegt hierop: “ik wil hen en de Rolex, voor het principe.” [medeverdachte 3] verzekert [medeverdachte 5] dat hij een professioneel team heeft. Zodra de Colombianen zijn ontwapend en vastgebonden, kan [medeverdachte 5] komen om hen te verhoren. Zijn team zal het vuile werk doen, maar er moet geen kop vallen want dan zal er veel geruis zijn. [medeverdachte 5] laat [medeverdachte 3] om 21.37 uur weten dat de Colombianen ‘het lokaas hebben gegrepen’ en dat zij een afspraak willen.

[medeverdachte 3] biedt [medeverdachte 5] op 13 februari 2021 nogmaals zijn hulp aan en biedt hem de keuze of hij zelf ‘die vent van straat wil plukken’ of dat anderen dat voor hem moeten doen. Hij benoemt daarbij dat het een heftige aanvaring kan zijn met gebruik van uitrusting.

Op 14 februari 2021 laat [medeverdachte 5] aan een onbekend gebleven persoon met SKY-account [account 4] weten wat het plan is. Hij schrijft: “en we moeten praten, zij moeten rijden en die Colombiaan van de straat oprollen en hem brengen, er moet alleen een plek geregeld worden waar naartoe”. Nadat de onbekend gebleven persoon een logeerplek aanbiedt, reageert [medeverdachte 5] : “zo eentje om hem daar naar binnen te dragen en breken, en verhoren” en “wij beveiligen aan de zijkanten, maar laat hen hem in het busje gooien, mij of jou zouden ze van ver herkennen.” Uit de inhoud van deze gesprekken volgt dat [medeverdachte 5] , al dan niet via anderen, in contact is gekomen met de Colombianen en een afspraak heeft gemaakt. Ook blijkt wat het doel van de afspraak is: een Colombiaan ontvoeren en (zwaar) mishandelen. Het ontvoeringsplan blijkt ook uit de hierna nog te bespreken SKY-gesprekken na afloop van de feiten op 16 februari 2021.

De gebeurtenissen op 16 februari 2021

Op 16 februari 2021 laat [medeverdachte 5] in de vroege ochtend aan meerdere personen weten dat de Colombianen rond 11.00 uur het adres zullen geven. [medeverdachte 3] reageert dat hij direct [betrokkene 1] gaat bellen dat hij zijn lui wakker maakt. Hij laat [medeverdachte 5] even later weten dat hij al naar vier een bericht heeft gestuurd dat ze moeten opstaan en dat eentje met uitrusting kan zijn. [medeverdachte 3] vraagt eerst om 12.06 uur aan [medeverdachte 5] waar ze naartoe moeten rijden, en vervolgens zegt hij tegen [medeverdachte 4] omstreeks 12.10 uur dat [medeverdachte 5] het bericht moet lezen omdat hij ‘ze’ ergens naartoe moet sturen. [medeverdachte 5] stuurt ongeveer tien minuten later naar [medeverdachte 3] een kaartje met de route naar [b-straat] in [plaats] en schrijft dat er maar één toegangsweg is. [medeverdachte 5] zegt dat ze daar voorlopig niet in moeten rijden. [medeverdachte 3] reageert dat zijn mensen vooralsnog naar Amsterdam rijden.

Om 13.24 uur zegt [medeverdachte 3] dat zijn mensen over 15 minuten in het centrum van ‘dat plaatsje’ [het hof begrijpt: [plaats] ] kunnen zijn. Om 13.28 uur instrueert [medeverdachte 5] [medeverdachte 3] dat ‘ze 10 km bij die stad vandaan moeten wachten’ en dat hij hen daar zal ontmoeten. Hij stuurt [medeverdachte 3] het adres van de Albert Heijn XL aan de [i-straat 1] in [plaats] . [medeverdachte 5] zal ze daar opvangen en zegt dat hij met een witte en een donkerblauwe Citroën is. Omstreeks 14.00 uur vertrekken drie auto’s die betrokkenheid hebben gehad bij de schietpartij vanuit de omgeving van Den Haag richting Alkmaar en [plaats] , waaronder de Citroën C5 met kenteken [kenteken 1] (hierna: de Citroën). [medeverdachte 3] zegt dat er een Audi A3 op het parkeerterrein aan het wachten is. Hij vraagt aan [medeverdachte 5] om hem ook over te nemen en hem ergens neer te zetten. Uit voorgaande bevindingen leidt het hof af dat vanuit Den Haag [medeverdachte 5] samen met anderen naar Alkmaar reist waar voorafgaand aan de afspraak met de Colombianen een ontmoeting plaatsvindt met andere betrokkenen bij het plan. Uit de SKY-berichten volgt dat de bedoeling is dat [medeverdachte 5] de anderen daar instrueert over wat er in [plaats] moet gebeuren.

Reisbewegingen Groep [A] en Groep [B]

Er zijn verder twee verdachtengroepen concreet in beeld gekomen. Groep [A] bestaat uit [verdachte] en [medeverdachte 1] . Zij zijn vrienden van elkaar, stonden op hetzelfde adres ingeschreven en [verdachte] werkte voor [medeverdachte 1] . Groep [A] rijdt op 16 februari 2021 omstreeks 8.30 uur vanaf 's-Heerenberg met de BMW X5 van [medeverdachte 1] (hierna: de BMW X5) in de richting van Amersfoort. De andere groep is Groep [B] , bestaande uit [medeverdachte 2] en [betrokkene 2] . [medeverdachte 2] rijdt met zijn Volvo op 16 februari 2021 omstreeks 10.00 uur vanuit de omgeving van Ermelo naar 't Harde. Vanaf daar wordt [medeverdachte 2] vergezeld door [betrokkene 2] en bewegen hun telefoons via eenzelfde route over de A27.

[betrokkene 2] en [verdachte] hebben omstreeks 11.23 uur telefonisch contact met elkaar, waarna de twee groepen elkaar ontmoeten bij een tankstation langs de snelweg. Daarna rijden de twee groepen door naar het filiaal van de Kentucky Fried Chicken (hierna: KFC) aan de [a-straat] te [plaats] . Aldaar worden zij vergezeld door in ieder geval de bestuurder van een Duitse Mercedes A200 met kenteken [kenteken 2] (hierna: de Mercedes) en door de bestuurder van een Audi A6 Avant (station) met kenteken [kenteken 3] (hierna: de Audi A6).

Vanaf het KFC-restaurant vertrekt eerst de Audi A6 - via het centrum van [plaats] waar deze omstreeks 13.57 uur langsrijdt - naar de Albert Heijn XL aan de [i-straat 1] te [plaats] . [medeverdachte 2] - die zijn Volvo in Amsterdam achterliet - en [verdachte] zijn inmiddels naar de Audi A6 overgestapt, evenals [betrokkene 2] , die de Audi A6 vanaf dit moment bestuurde. Om 13.23 uur rijdt de Audi A6 voorbij Akersloot en pas op dat moment vertrekken de BMW X5, met daarin [medeverdachte 1] als enige inzittende, en de Mercedes in de richting van Alkmaar. Omstreeks 15.00 uur stralen de telefoons van [medeverdachte 1] en [medeverdachte 2] zendmastlocaties aan die dekking geven aan de [i-straat 1] in [plaats] . Uit voorgaande bevindingen leidt het hof af dat aan de [i-straat 1] in [plaats] een ontmoeting plaatsvindt met enkele mannen, onder wie degenen die bij de eerdere ontmoetingen aanwezig waren, en [medeverdachte 5] . [medeverdachte 4] voert op dat moment een voorverkenning uit in [plaats] .

De reis van Alkmaar naar [plaats]

Na deze ontmoeting rijdt [medeverdachte 1] met zijn BMW X5 naar [plaats] . Ook de Mercedes en de Audi A6 vertrekken daar naartoe. Uit de track- en tracegegevens van de Mercedes blijkt dat dit voertuig om 15.09 uur uit Alkmaar is vertrokken en naar [plaats] rijdt. [medeverdachte 4] schrijft om 15.10 uur naar [medeverdachte 3] : “Nee, ik ben in een andere auto met de uitrusting.” Om 15.13 uur stuurt [medeverdachte 5] de volgende audioberichten naar [medeverdachte 4] : “ze gaan er al naar toe, in ieder geval in een BMW een X5, in ieder geval een Audi in stationcar uitvoering en nog een Mercedes. Ze rijden er al daar naar toe”, “Ze zeiden dat er vlakbij de rotonde een Colombiaans varken rondloopt” en “Wij rijden daar al naar toe, met een Citroën, verdomme, ook zo'n Jeepje, we rijden met een Jeepje-Citroën en de Audi in de combi rijdt eveneens.” De voertuigen die [medeverdachte 5] in dit bericht noemt, zijn ook te zien op camerabeelden in (het centrum van) [plaats] , terwijl deze achtereenvolgens naar [plaats] rijden. Te zien is dat eerst de Audi A6 hier arriveert, die vijf seconden later wordt gevolgd door [medeverdachte 1] in de BMW X5. Ongeveer een minuut later rijdt de Citroën op dezelfde plek voorbij.

De gebeurtenissen op [b-straat] in [plaats]

Uit de (beschrijving van de) camerabeelden die onderdeel uitmaken van het dossier, blijkt het volgende. Om 15.28 uur parkeert een Ford Focus op [b-straat] , aan de kant van de flat. Om 15.34 uur straalt de telefoon van [medeverdachte 2] een zendmast aan in [plaats] en rijdt de Audi A6 een verkenningsronde over de rotonde, waarna de auto uit beeld verdwijnt. Omstreeks 15.36 uur komt [medeverdachte 1] met zijn BMW X5 voor de eerste keer aanrijden bij de rotonde bij de plaats delict. Hij rijdt met lage snelheid een rondje en verlaat vervolgens de plaats delict. Na ongeveer anderhalve minuut arriveert [medeverdachte 1] wederom stapvoets bij de rotonde, en verlaat hij wederom de plaats delict. Na deze twee rondes voert [medeverdachte 1] een telefoongesprek met [verdachte] van 74 seconden.

Om 15.38 uur rijdt [medeverdachte 1] voor de derde keer zijn BMW X5 [b-straat] op en parkeert daar in een parkeervak. Een paar seconden later rijdt de Mercedes [b-straat] op en parkeert eveneens in een parkeervak, vlakbij de plaats waar de Ford Focus staat. Om 15.33 uur hadden de Colombianen een WhatsAppbericht ontvangen dat ‘ze’ aankomen in een witte Mercedes. Om 15.42 uur loopt het latere slachtoffer [slachtoffer] (hierna: het slachtoffer) vanaf de [j-straat] [b-straat] op en hij loopt naar de Mercedes toe waar hij aan de bestuurderszijde blijft staan en kennelijk in gesprek raakt met de bestuurder. Rond dezelfde tijd rijdt de Citroën C5 [b-straat] op en passeert het slachtoffer ter hoogte van de voetgangersoversteekplaats. De Citroën C5 rijdt de rotonde op en verdwijnt uit beeld. Enkele ogenblikken later, omstreeks 15.43 uur, rijdt de Citroën C5 weer de rotonde van [b-straat] op.

Om 15.44 uur rijdt de Audi A6 [b-straat] op en stopt ter hoogte van de Mercedes, waar het slachtoffer nog steeds staat. Op het moment dat de Audi A6 stopt, klinkt er direct een luide knal. Er stappen achtereenvolgens vanuit de rechterachterportier en de bijrijdersplaats van de Audi A6 twee personen (persoon 1 en persoon 2) uit die naar het slachtoffer lopen, waarbij er een worsteling ontstaat en persoon 1, even later geholpen door persoon 2, het slachtoffer via de linkerzijde van het voertuig in de Audi A6 probeert te duwen. Op een gegeven moment rijdt [medeverdachte 1] met zijn BMW X5 achterwaarts uit het parkeervak en blijft hij op de rijbaan staan. Vrijwel op hetzelfde moment stappen er twee personen uit de Mercedes. De bestuurder van de Mercedes, van wie het hof op basis van het forensische bewijs en de locatiegegevens van zijn telefoon zoals die hierna worden besproken vaststelt dat dit [medeverdachte 2] is, loopt naar de mannen die bij de Audi A6 aan het worstelen zijn en maakt direct een slaande beweging met zijn arm. Ook de persoon op de bijrijdersstoel van de Mercedes, van wie het hof op basis van de verklaring van [medeverdachte 1] vaststelt dat dit [verdachte] is, loopt daar naartoe en neemt deel aan de worsteling. Dan klinkt er weer een harde knal. Terwijl de worsteling nog gaande is, loopt [verdachte] naar de BMW X5 van [medeverdachte 1] . Dan zijn er meerdere knallen te horen. Twee van de mannen lopen naar de Mercedes, stappen in en rijden met verhoogde snelheid weg. [verdachte] is inmiddels als bijrijder bij [medeverdachte 1] in de BMW X5 gestapt, die ook wegrijdt. De andere man is in de Audi A6 gestapt, die eveneens wegrijdt. Het slachtoffer blijft liggend op de grond achter en wordt door twee personen in de Ford Focus getild. Om 15.46 uur rijdt de Ford Focus ook weg.

Het overlijden van het slachtoffer

De inmiddels gealarmeerde politie treft de Ford Focus kort daarna rijdend aan in [plaats] . Het slachtoffer wordt ernstig gewond aangetroffen en is ter plaatse overleden. Het NFI heeft een sectie verricht op het lichaam. Daarbij zijn drie schotletsels aangetroffen, waarvan één schampschot ter hoogte van de heup. Het tweede schotletsel betreft een inschotverwonding aan de voorzijde van zijn rechterbovenbeen en een uitschotverwonding aan de achterzijde van het rechterbovenbeen. Het rechterbovenbeen was hierdoor gebroken. Het derde schotletsel betreft een inschotverwonding hoog op de rug, tussen de schouderbladen. Het NFI heeft geconcludeerd dat het overlijden van het slachtoffer zonder meer wordt verklaard door inwendige letsels als gevolg van het inschotletsel hoog aan de rug, met een mogelijke bijdrage aan het overlijden of de snelheid van het overlijden van een doorschot door het rechterbovenbeen.

De kogel van het kaliber 9mm Parabellum zat nog in het lichaam van het slachtoffer. Op de plaats delict zijn twee hulzen aangetroffen van het kaliber 9mm Parabellum (bodemstempel CBC 9mm Luger) en zeven hulzen van het kaliber 7.65mm Browning (bodemstempel 7.65mm 15 S&B). Het NFI heeft geconcludeerd dat het zeer veel waarschijnlijker is dat de inschotbeschadiging in de spijkerbroek van het slachtoffer is veroorzaakt door een kogel van het kaliber 9mm Parabellum, dan door munitie van het kaliber 7.65mm Browning. Tevens is de conclusie zowel ten aanzien van de aangetroffen hulzen van het kaliber 7.65mm Browning als de aangetroffen hulzen van het kaliber 9mm Parabellum dat deze zijn verschoten met één vuurwapen.

Gebeurtenissen na afloop van de mislukte ontvoering

Om 16.08 uur, ruim twintig minuten na het schietincident, stuurt [medeverdachte 3] naar [medeverdachte 5] : “Jullie kunnen daar beter wegwezen, want iets is niet oké.” [medeverdachte 5] schrijft terug: ‘weet ik’. [medeverdachte 3] vraagt of hij een bunker klaar moet maken en [medeverdachte 5] antwoordt met ‘nee’. Om 16.10 uur laat [medeverdachte 4] aan [medeverdachte 3] weten dat hij aan het oprotten is. [medeverdachte 4] stuurt naar SKY-account [account 5] : “wat een rit, verdomme”, “bij ons iedereen heel”, “we hebben twee getroffen”, “zij waren verrast en zij spraken op het parkeerterrein af” en “en toen wij begonnen die ene in te trekken [ook: naar binnen te trekken], strooiden zij zich uit en begonnen te bonken en ik verneukte hem direct 2 keer en de klojo viel neer in die andere”. Naar het oordeel van het hof duidt dit, in onderlinge samenhang bezien met de overige bewijsmiddelen, erop dat de dadersgroep het slachtoffer heeft verrast met de poging tot ontvoering en dat er vanuit de dadersgroep in ieder geval tweemaal op hem is geschoten.

De Mercedes is in de avond van 16 februari 2021 aangetroffen in Egmond aan den Hoef. Op beelden is te zien dat op die plek rond 15.52 uur twee personen in de Citroën C5 stappen. Vlak daarvoor passeert de Audi A6 die plek.

De telefoon en de auto van [medeverdachte 1] bewegen zich na het schietincident in de richting van De Goorn/Hoorn, waar de telefoon omstreeks 18.15 uur een zendmast aanstraalt. Vervolgens beweegt de telefoon zich via Landsmeer en de omgeving van Arnhem in de richting van de Duitse grens, waar [medeverdachte 1] woont. De telefoon van [verdachte] maakt een zelfde soort reisbeweging, evenals de telefoon van [betrokkene 2] voor het eerste deel van de terugreis, waardoor hieruit kan worden afgeleid dat zij na afloop van de schietpartij samen zijn gereisd.

De telefoon van [medeverdachte 2] straalt rond 15.58 uur zendmasten aan in Heiloo en Egmond-Binnen. Vervolgens verplaatst de telefoon zich naar Castricum (16.04 uur) en Uitgeest (16.08 uur). Deze reisbeweging vertoont overeenkomsten met de route die de Citroën C5 na het schietincident heeft afgelegd. Rond 17.00 uur straalt de telefoon van [medeverdachte 2] een zendmast in Amsterdam aan. Ook de Citroën C5 is rond dat tijdstip in Amsterdam. Om 17.15 uur straalt de telefoon van [medeverdachte 2] een zendmast aan in Ouderkerk aan de Amstel. Deze zendmastlocatie geeft onder meer dekking aan het gebied rond de KFC aan de [a-straat] in [plaats] . Verder staat het telefoonnummer eindigend op [telefoonnummer 1] op 16 februari 2021 na het incident in [plaats] in contact met de telefoon van [medeverdachte 2] .

Rol van [verdachte]

De verklaring die [verdachte] bij de politie heeft afgelegd komt er op neer dat hij geen wetenschap had van een ontvoeringsplan. Hij is op verzoek van vrienden meegereden naar [plaats] . Daar stapte een jongen uit en [verdachte] hoorde ‘politie, politie’ en zag dat de jongen ruzie met iemand had. Toen is hij uitgestapt en is hij naar de BMW X5 van [medeverdachte 1] gelopen, die daar ook stond geparkeerd en is samen met [medeverdachte 1] weggereden. [verdachte] heeft verklaard zich nergens mee te hebben bemoeid.

Het hof overweegt als volgt.

Uit de hiervoor vastgestelde feiten en omstandigheden volgt dat [verdachte] samen met [medeverdachte 1] in diens auto in de ochtend van 16 februari 2021 vanuit het oosten van het land richting Noord-Holland is gereisd. Bij een tankstation langs de A1 hebben zij [betrokkene 2] en [medeverdachte 2] ontmoet. Vervolgens hebben [verdachte] en [medeverdachte 1] een ontmoeting bij de KFC in [plaats] met in ieder geval [medeverdachte 2] , [betrokkene 2] en de bestuurders van de Mercedes en de Audi A6. Deze twee voertuigen zijn gebruikt bij de mislukte ontvoering. Vanaf daar is [verdachte] samen met [medeverdachte 2] en [betrokkene 2] in de Audi A6 via [plaats] naar de volgende ontmoetingsplaats in Alkmaar gereden, alwaar ook [medeverdachte 1] met de BMW X5 en de Mercedes aanwezig waren. Daar heeft [medeverdachte 5] instructies gegeven over wat er in [plaats] moest gebeuren. Vervolgens is [verdachte] naar [plaats] gereisd en op [b-straat] zat hij als bijrijder in de Mercedes. Het slachtoffer is, nadat de Colombianen een bericht hadden ontvangen dat de afspraak zou zijn met een persoon in een witte Mercedes, naar de Mercedes toegelopen, aan de bestuurderszijde van de Mercedes gaan staan en heeft daar ongeveer twee minuten voorovergebogen gestaan. Hieruit kan worden afgeleid dat het slachtoffer met de bestuurder van de Mercedes, te weten [medeverdachte 2] , heeft gesproken. Nadat er een worsteling was ontstaan tussen het slachtoffer en de twee personen uit de Audi A6 die hem in deze auto probeerden te duwen, zijn ook [medeverdachte 2] en [verdachte] uitgestapt, hebben zich met de worsteling bemoeid en hebben samen met de andere twee personen geprobeerd het slachtoffer in de Audi A6 te duwen.

Op grond van al deze feiten en omstandigheden, in onderling verband en samenhang bezien, komt het hof tot het oordeel dat [verdachte] zich schuldig heeft gemaakt aan de poging tot wederrechtelijke vrijheidsberoving van het slachtoffer. Het hof leidt uit deze feiten en omstandigheden af dat de verschillende ontmoetingen waarbij [verdachte] aanwezig was en de door [medeverdachte 5] tijdens de ontmoeting in Alkmaar gegeven instructies, verband hielden met de geplande ontvoering. Het hof schuift de verklaring van [verdachte] dat hij geen wetenschap had van dit plan als ongeloofwaardig terzijde. Hierbij betrekt het hof dat de verklaring van [verdachte] , inhoudende dat hij is doorgelopen naar de auto van [medeverdachte 1] toen hij na het uitstappen zag dat zijn vriend een handgemeen had met het slachtoffer, wordt weerlegd door de (beschrijving van de) beelden waaruit blijkt dat hij actief deelneemt aan dit handgemeen.

Medeplegen van de poging tot wederrechtelijke vrijheidsberoving (feit 2 primair)

Voor de kwalificatie medeplegen is volgens vaste rechtspraak vereist dat sprake is van een nauwe en bewuste samenwerking. Die kwalificatie is slechts gerechtvaardigd als de bewezenverklaarde - intellectuele en/of materiële - bijdrage aan het delict van de verdachte van voldoende gewicht is. Bij de vorming van zijn oordeel dat sprake is van de voor medeplegen vereiste nauwe en bewuste samenwerking, kan de rechter rekening houden met onder meer de intensiteit van de samenwerking, de onderlinge taakverdeling, de rol in de voorbereiding, de uitvoering of de afhandeling van het delict en het belang van de rol van de verdachte, diens aanwezigheid op belangrijke momenten en het zich niet terugtrekken op een daartoe geëigend tijdstip. Bij medeplegen ligt het accent op de samenwerking en minder op de vraag wie welke feitelijke handelingen heeft verricht.

Uit de hiervoor vastgestelde feiten en omstandigheden blijkt dat er planmatig is gehandeld en intensief is samengewerkt door [verdachte] en zijn medeverdachten, waarbij de taken onderling werden verdeeld. Ook blijkt dat [verdachte] aanwezig is op verschillende cruciale momenten en dat hij een belangrijke rol heeft in de feitelijke uitvoering, doordat hij samen met anderen heeft geprobeerd het slachtoffer in de Audi te duwen. Aldus is er sprake van een nauwe en bewuste samenwerking tussen hem en zijn medeverdachten. Het hof acht dan ook wettig en overtuigend bewezen dat [verdachte] medepleger is van de poging tot wederrechtelijke vrijheidsberoving van het slachtoffer.

Strafverzwarende omstandigheid ‘de dood ten gevolge hebbend’

Onder feit 2 primair is de strafverzwarende omstandigheid tenlastegelegd dat de poging tot ontvoering de dood van het slachtoffer tot gevolg heeft gehad. Voor een bewezenverklaring van het strafverzwarende gevolg is vereist dat een zodanig verband bestaat tussen de poging tot wederrechtelijke vrijheidsberoving en de dood van het slachtoffer, dat de dood redelijkerwijs als gevolg van dat feit aan [verdachte] kan worden toegerekend. Uit de inhoud van de bewijsmiddelen - zoals hiervoor weergegeven - volgt dat [verdachte] en zijn medeverdachten van plan waren het slachtoffer met geweld te ontvoeren. Tijdens de uitvoering van de poging om het slachtoffer in een auto te duwen is het slachtoffer in zijn rug en zijn been geschoten, als gevolg waarvan hij is komen te overlijden. Onder deze omstandigheden bestaat een zodanig verband tussen de poging tot wederrechtelijke vrijheidsberoving en de dood van het slachtoffer, dat de dood van het slachtoffer redelijkerwijs aan [verdachte] kan worden toegerekend.

Medeplegen doodslag (feit 1 primair)

Op grond van de bewijsmiddelen stelt het hof vast dat een van de verdachten van de poging ontvoering de kogels die het slachtoffer dodelijk hebben geraakt op hem heeft afgevuurd. Naar het oordeel van het hof is [verdachte] aan te merken als medepleger van deze doodslag. [verdachte] heeft als uitvoerder deelgenomen aan een plan dat inhield dat het slachtoffer op klaarlichte dag op een parkeerplaats met geweld zou worden ontvoerd om hem vervolgens vast te houden. Daarbij was het de verwachting dat de Colombianen gewapend zouden zijn. Met het oog hierop hebben medeverdachten van [verdachte] ook (een) vuurwapen(s) (uitrusting) meegenomen. Dat bij de ontvoering met het vuurwapen zou worden gedreigd en dat het vuurwapen mogelijk ook zou worden gebruikt, kan dan ook niet anders dan onderdeel van het plan zijn geweest. Daarbij acht het hof van belang dat uit SKY-berichten volgt dat er rekening mee werd gehouden dat de groep Colombianen ook bewapend was en dat er sprake zou kunnen zijn van een gewelddadige confrontatie. Het gebruik van vuurwapengeweld is tegen de achtergrond van de poging tot ontvoering in deze criminele setting ook niet zo uitzonderlijk dat dit uitsluitend een spontane ingeving moet zijn geweest van een medeverdachte, die niet aan zijn medeverdachten kan worden toegerekend. Niet blijkt dat [verdachte] heeft deelgenomen aan de SKY-berichten waarin op 16 februari 2021 en de dagen daaraan voorafgaand door verschillende medeverdachten is gesproken over een ontvoeringsplan en de uitvoering daarvan. Wel was hij voorafgaand aan het schietincident bij drie ontmoetingsplaatsen waar ook andere betrokkenen bij het plan zijn geweest. In Alkmaar heeft [medeverdachte 5] , die een organiserende en sturende rol had, instructies gegeven over wat er in [plaats] moest gebeuren. Het hof neemt aan dat [verdachte] , als uitvoerder van de poging tot ontvoering, in ieder geval vanaf dat moment op de hoogte is geweest van het ontvoeringsplan waarbij het beoogde slachtoffer naar [b-straat] zou komen in de veronderstelling dat daar een drugsdeal zou gaan plaatsvinden. Tegen deze achtergrond, een ontvoering die zich afspeelt in het drugsmilieu, moet [verdachte] er rekening mee gehouden hebben dat er (een) wapen(s) meegenomen zou(den) worden en dat het gebruik daarvan niet zou worden geschuwd. In dat verband is mede van belang dat de plaats waar de poging tot ontvoering was gepland (namelijk overdag op een openbaar parkeerterrein) een snelle overmeestering van het slachtoffer nog belangrijker maakte en (dreiging met) vuurwapengeweld dit kon bewerkstelligen. Het hof acht daarbij ook van belang dat op het moment dat de Audi A6 op [b-straat] stopte en nog voordat er iemand is uitgestapt, er een schot wordt gelost. Daardoor wist [verdachte] , die op dat moment in de Mercedes zat en ongeacht wie er had geschoten, dat er vuurwapens in het spel waren. Dit heeft hem er niet van weerhouden uitvoering te geven aan het ontvoeringsplan dat volgde. Integendeel, [verdachte] is uitgestapt en gaan meehelpen om het slachtoffer in de Audi te krijgen, waarna er nog een schot klinkt. Door met de wetenschap dat er (een) wapen(s) werd(en) meegenomen en het gebruik daarvan niet werd geschuwd, uitvoering te geven aan het ontvoeringsplan, waarbij met het slachtoffer een directe confrontatie werd aangegaan en werd geworsteld, heeft [verdachte] bewust de kans aanvaard dat het slachtoffer zou komen te overlijden door vuurwapengeweld vanuit de dadergroep waar [verdachte] deel van uitmaakte.”

“Het hof stelt voorop dat, anders dan de advocaat-generaal en de verdediging hebben betoogd, de bewezenverklaarde feiten dienen te worden beschouwd als meerdaadse samenloop, zoals bedoeld in artikel 57 van het Wetboek van Strafrecht. Het hof stelt vast dat de poging tot wederrechtelijke vrijheidsberoving reeds was aangevangen en dat het latere gebruik van dodelijk geweld, te weten het meermalen op het slachtoffer schieten, een afzonderlijke, op zichzelf staande gedraging vormt. Dit schieten had immers niet tot doel de vrijheidsberoving alsnog te voltooien, maar was kennelijk gericht op het uitschakelen van het slachtoffer dat zich verzette. Het doden van het slachtoffer is derhalve niet op te vatten als een noodzakelijk of onvermijdelijk bestanddeel van de poging tot vrijheidsberoving. Aldus is sprake van twee onderscheiden feiten, hetgeen meerdaadse samenloop oplevert.”

“2.4 Het oordeel van het Hof dat de verdachte het voor het medeplegen vereiste opzet op de door [betrokkene 1] gepleegde poging tot doodslag heeft gehad, is niet toereikend gemotiveerd. Het Hof heeft weliswaar vastgesteld dat de verdachte en [betrokkene 1] het plan hadden opgevat een partij hennep weg te nemen zonder te betalen en dit plan gezamenlijk hebben uitgevoerd, maar uit de door het Hof gebruikte bewijsmiddelen – die, kort gezegd, op dit punt inhouden dat [betrokkene 1] met de verdachte de afspraak heeft gemaakt om vals geld te geven en de partij hennep mee te nemen, dat de verdachte wist dat het door [betrokkene 1] geprepareerde bundeltje grotendeels nepgeld betrof en dat zij zich verder “helemaal niet” hebben voorbereid op de afspraak – blijkt niet dat in enigerlei vorm een afspraak is gemaakt over het gebruik van een wapen, dan wel dat de verdachte wist dat [betrokkene 1] voor de uitvoering van het plan een wapen had geleend of zich bewust was van de mogelijkheid van het gebruik van een wapen door [betrokkene 1] bij die uitvoering dan wel dat de verdachte, nadat [betrokkene 1] begon met schieten, op enigerlei wijze heeft bijgedragen aan de poging tot doodslag. Anders dan kennelijk door het Hof is geoordeeld, kan het voor medeplegen vereiste opzet van de verdachte op de poging tot doodslag niet uitsluitend worden aangenomen op de gronden dat bij het dwingen van personen om waardevolle spullen af te staan dan wel het daartoe oplichten van personen binnen een crimineel milieu het in de lijn der verwachting ligt dat over en weer wapens worden meegebracht en zo nodig worden ingezet en dat het niet voor de hand ligt dat het meebrengen van een wapen niet bekend is bij of bekend wordt gemaakt aan een mededader.”

Het vierde middel heeft betrekking op de door het hof onder feit 2 bewezenverklaarde strafverzwarende omstandigheid, te weten dat het feit de dood ten gevolge heeft.

Het algemene juridisch kader

De tenlastelegging is toegesneden op art. 282 lid 1 en 3 Sr. Deze luiden als volgt:

“1. Hij die opzettelijk iemand wederrechtelijk van de vrijheid berooft of beroofd houdt, wordt gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste acht jaren of geldboete van de vijfde categorie.

(…)

3. Indien het feit de dood ten gevolge heeft, wordt hij gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste twaalf jaren of geldboete van de vijfde categorie.”

Art. 45 lid 1 Sr luidt:

“Poging tot misdrijf is strafbaar, wanneer het voornemen van de dader zich door een begin van uitvoering heeft geopenbaard.”

Aan de andere kant wringt er iets. In de wettelijke omschrijving van gekwalificeerde gevolgsdelicten is dit gevolg verbonden aan specifieke elementen, zoals een bepaald in het leven geroepen gevaar (zoals brandstichting met levensgevaar, art. 157 onder 3º Sr) of enkel aan een bepaalde handeling (zoals verzet tegen een ambtenaar, art. 180 jo. 181 onder 3º Sr). Soms is die handeling in de delictsomschrijving ook verbonden aan een bepaald ander gevolg (zoals dwingen tot een ambtsverrichting, art. 179 Sr jo. 181 onder 3º, of het ongeschikt maken voor dienst in het leger, art. 206 lid 1 onder 2º en lid 2 Sr). De gedraging die het begin van uitvoering is van het voornemen een dergelijk feit te plegen, kan nog ver afstaan van het gevaar of de handeling waaraan de wet het gevolg verbindt. Daar komt bij dat in de parlementaire geschiedenis van het Wetboek van Strafrecht tot uitdrukking is gebracht dat sommige delicten in pogingsvorm niet denkbaar zijn:

“Het is onnoodig de poging straffeloos te verklaren bij die vele misdrjjven, waarvan in regtskundigen zin geen poging denkbaar is, waartoe alle delicta culposa, voorts alle delicta omissionis maar ook vele delicta commissionis behooren.”

Zie ik het goed, dan verwoorden deze auteurs niet zozeer dat in het systeem van de wet een poging niet mogelijk is of niet is toegestaan, maar eerder dat deze in de praktijk vrijwel niet kan voorkomen omdat het gevolg niet zal intreden en dan niet kan worden vastgesteld dat de poging tot dit gevolg zou leiden. Van Veen zegt het als volgt:

“Ook zal de poging zelden gericht zijn op gevolgen van het delict die straf verzwarend werken. Want die gevolgen treden bijna steeds op na voltooiing van het delict: Brandstichting, die de dood ten gevolge heeft (art. 157, 3° Sr), zware mishandeling, die de dood ten gevolge heeft (art. 302 lid 2 Sr). Doordat het bij een poging is gebleven zullen meestal die gevolgen nu juist niet intreden. En die gevolgen zullen ook niet in het ‘Tatplan’ van de pleger hebben gezeten. Was dat wel het geval, hem zou poging tot moord worden verweten.”

Hij sluit daarmee niet geheel uit dat de gevolgen ook bij een poging zullen intreden, maar lijkt er ook van uit te gaan dat dergelijke gevallen dan niet ten laste zullen worden gelegd. Dat is hier wel gebeurd en hierna ga ik nader in op dergelijke tenlastegelegde feiten waarin de dood wel is ingetreden, maar het grondfeit niet is voltooid.

Dit kan bijvoorbeeld betekenen dat aansluiting wordt gezocht bij de ratio van de strafbaarstelling, meer specifiek dat wordt bekeken of het gevaar waartegen een abstract gevaarzettingsdelict wil beschermen zich heeft verwezenlijkt en mede ten grondslag ligt aan het intreden van het gevolg. Verder zou bijvoorbeeld kunnen worden bezien of de uitvoeringshandelingen voldoende concreet en vergevorderd zijn waardoor de voltooiing van het feit dicht is genaderd.

De literatuur en de rechtspraak over art. 282 en 282a Sr

De wetsgeschiedenis waar Van Dorst naar verwijst, is in de eerste plaats die bij art. 282 Sr zelf. Hij wijst op een discussie tussen de Tweede Kamer en de minister, waarbij de Tweede Kamer het standpunt innam dat de vrijheidsberoving zelf niet de oorzaak kan zijn van de dood, zodat aan de wettelijke strafverzwaringsgronden geen behoefte bestond. De minister antwoordde:

“De Minister gelooft dat wederrechtelijke opsluiting, waar ook, op zich zelve, en ook zonder bepaalde mishandeling, de gezondheid kan benadelen, misschien zelfs iemand krankzinnig maken of doen wegkwijnen. De voorzichtigheid gebiedt alzoo de verzwarende omstandigheden te behouden.”

Ook verwijst Van Dorst naar de wetsgeschiedenis bij art. 282a Sr dat in 1989 is ingevoerd. Dit artikel over de gijzeling is nauw verwant aan - het in de onderhavige zaak van toepassing zijnde - art. 282 Sr in die zin dat beide artikelen het opzettelijk iemand wederrechtelijk van de vrijheid beroven of beroofd houden strafbaar stellen, met dien te verstande dat art. 282a Sr daarbij een bijzonder oogmerk vereist. In zowel de memorie van toelichting als in de memorie van antwoord aan de Eerste Kamer worden opmerkingen gemaakt over de verhouding tussen de gijzeling en het doden van het slachtoffer:

“De delegatie van het Koninkrijk heeft tijdens de onderhandelingen over het Verdrag voorgesteld, dit ook betrekking te laten hebben op ernstige geweldsmisdrijven, in de loop van een gijzeling tegen de gijzelaars gepleegd. Belang van dit voorstel was dat, wanneer na een ontvoering een gijzelaar door de ontvoerder om het leven wordt gebracht, bij voorbeeld omdat aan zijn eisen niet wordt tegemoet gekomen, de ontvoerder niet alleen weder rechtelijke vrijheidsberoving, maar ook moord ten laste gelegd zal kunnen worden, met mogelijkheden van een hogere strafoplegging.
De Verdragspartijen die, zoals Nederland, alleen op grond van dit Verdrag voor het door dit Verdrag bestreken delict aan sommige andere Verdragspartijen kunnen uitleveren, zullen, nu uiteindelijk het voorstel het Verdrag ook op connexe misdrijven van toepassing te laten zijn is verworpen, in zo'n geval uitlevering alleen voor het door het Verdrag bestreken delict gijzeling kunnen toestaan maar niet voor moord. De verzoekende Staat zal vervolgens ook niet de moord ten laste mogen leggen, als gevolg van de werking van hetz.g. specialiteitsbeginsel (vgl. art. 12 Uitl.wet).”

en
“'Evenals het voorafgaand artikel 282, is artikel 282a Sr. geformuleerd als een delict, dat onder omstandigheden door het gevolg wordt gekwalificeerd. Deze gevolgen — zwaar lichamelijk letsel of de dood — dienen door het feit van gijzeling te zijn veroorzaakt, doch niet is vereist dat het opzet van de dader daarop gericht was, noch dat deze aan zijn schuld te wijten zijn geweest. Is aantoonbaar dat de dader opzettelijk zwaar lichamelijk letsel of de dood heeft veroorzaakt, of daaraan schuld heeft, dan kan dit als zelfstandige feiten in samenhang met de gijzeling worden beschouwd en ten laste gelegd. Het zal van de omstandigheden van het geval afhangen of er dan sprake is van een eendaadse samenloop in de zin van artikel 56 Sr of van meerdaadse samenloop in de zin van artikel 57 Sr.

Een gijzeling die uiteindelijk uitmondt in de 'executie' van de gijzelaar is dan ook op grond van de artikelen 282a, 289 en 57 Sr. met levenslange gevangenisstraf bedreigd.”

De bespreking van het middel

“Het hof stelt voorop dat, anders dan de advocaat-generaal en de verdediging hebben betoogd, de bewezenverklaarde feiten dienen te worden beschouwd als meerdaadse samenloop, zoals bedoeld in artikel 57 van het Wetboek van Strafrecht. Het hof stelt vast dat de poging tot wederrechtelijke vrijheidsberoving reeds was aangevangen en dat het latere gebruik van dodelijk geweld, te weten het meermalen op het slachtoffer schieten, een afzonderlijke, op zichzelf staande gedraging vormt. Dit schieten had immers niet tot doel de vrijheidsberoving alsnog te voltooien, maar was kennelijk gericht op het uitschakelen van het slachtoffer dat zich verzette. Het doden van het slachtoffer is derhalve niet op te vatten als een noodzakelijk of onvermijdelijk bestanddeel van de poging tot vrijheidsberoving. Aldus is sprake van twee onderscheiden feiten, hetgeen meerdaadse samenloop oplevert.”

“2.7 In de rechtspraak van de Hoge Raad over eendaadse samenloop is gaandeweg sterk het accent komen te liggen op de strekking van de aan de orde zijnde strafbepalingen. Indien die strekking uiteenloopt, is geen sprake van "één feit" in de zin van art. 55, eerste lid, Sr. Deze sterk juridisch getinte toetsing met een nadruk op de rechtsgoederen ter bescherming waarvan de onderscheidene delictsomschrijvingen strekken, leidt tot een beperkt bereik van de regeling van de eendaadse samenloop.

Uit die rechtspraak moet echter niet worden afgeleid dat eenzelfde strekking een noodzakelijke voorwaarde is voor het aannemen van eendaadse samenloop, zoals blijkt uit de recente jurisprudentie over het witwassen en de heling van dezelfde voorwerpen. Dat de strafbaarstelling van witwassen in sterkere mate dan bij heling het geval is, strekt ter bescherming van de integriteit van het financiële en economische verkeer, staat aan het aannemen van eendaadse samenloop niet in de weg indien het gaat om - naar de kern genomen - hetzelfde feitencomplex.

Evenmin is uitgesloten dat sprake is van een voortgezette handeling in de zin van art. 56, eerste lid, Sr van heling en witwassen indien aan de gedragingen van de verdachte met betrekking tot hetzelfde voorwerp één ongeoorloofd wilsbesluit ten grondslag ligt. Dat sluit aan bij eerdere rechtspraak over de voortgezette handeling waarin - in overeenstemming met de wetsgeschiedenis - centraal staan de met elkaar samenhangende eisen dat de verschillende strafbare feiten gelijksoortig zijn, en dat zij, chronologisch gezien, een nauw verband hebben, met één ongeoorloofd wilsbesluit als grondslag.

Uit hetgeen hiervoor onder 2.6 is overwogen blijkt dat ook de wetgever zich ervan bewust is dat recente wetgeving aanleiding geeft tot zorg over dubbele bestraffing en dat tegen die zorg wordt ingebracht dat de samenloopregeling waarborgen en oplossingen biedt. Dat betekent dat de samenloopregeling - en dan meer in het bijzonder de eendaadse samenloop en de voortgezette handeling - daarvoor ook daadwerkelijk voldoende ruimte moet bieden.

Daarom moet worden benadrukt dat naar huidig inzicht een enigszins uiteenlopen van de strekking van de desbetreffende strafbepalingen niet in de weg staat aan het aannemen van eendaadse samenloop indien het in essentie om hetzelfde feitencomplex gaat. Een dergelijk uiteenlopen is evenmin een blokkade voor het aannemen van een voortgezette handeling.

In het bijzonder verdient dus aandacht dat de rechter ruimte heeft voor het aannemen van eendaadse samenloop of een voortgezette handeling, ook indien de bewezenverklaring valt onder meerdere strafbepalingen met een enigszins uiteenlopende strekking.

Vervolgens komt het voor de eendaadse samenloop vooral aan op de vraag of de bewezenverklaarde gedragingen in die mate een samenhangend, zich min of meer op dezelfde tijd en plaats afspelend feitencomplex opleveren dat de verdachte daarvan (in wezen) één verwijt wordt gemaakt. Voor de voortgezette handeling komt het erop aan of de verschillende bewezenverklaarde, elkaar in de tijd opvolgende gedragingen (ook met betrekking tot het "wilsbesluit") zo nauw met elkaar samenhangen dat de verdachte daarvan (in wezen) één verwijt wordt gemaakt.

Het voorgaande brengt mee dat het toepassingsbereik van deze regelingen ruimer is dan wellicht kon worden afgeleid uit eerdere rechtspraak waarin vooral de verschillen in de strekking van de betrokken strafbepalingen centraal stonden.

De hierboven aangeduide ruimte voor eendaadse samenloop en voortgezette handeling vindt mede steun in het vooral met art. 55, eerste lid, Sr verwante art. 68 Sr dat ook dubbele bestraffing wil voorkomen. Ook in dat verband is immers bij de beantwoording van de vraag of sprake is van "hetzelfde feit" - naast de aan de orde zijnde gedraging van de verdachte - de juridische aard van de aan de orde zijnde feiten relevant, waarbij geen identieke strekking van de desbetreffende strafbepalingen is vereist, maar waarbij vooral van belang is of hun strekking niet wezenlijk uiteenloopt.

Het hiervoor onder 2.8 weergegeven toetsingskader voor "één feit" als bedoeld in art. 55, eerste lid, Sr kan echter niet worden gelijkgeschakeld met het toetsingskader voor "hetzelfde feit" in de zin van art. 68 Sr. Bij art. 68 Sr staat de vervolgbaarheid voorop, in die zin dat de verdachte niet opnieuw in rechte mag worden betrokken na een eerdere onherroepelijke rechterlijke einduitspraak over hetzelfde feit, en dat de tenlastelegging niet op de voet van art. 313 Sv aldus kan worden gewijzigd dat de verdachte alsnog wordt vervolgd voor een ander feit dan hem is tenlastegelegd. Bovendien wordt het ne bis in idem-beginsel dat aan art. 68 Sr ten grondslag ligt - anders dan de samenloop - mede bepaald door Europese regelgeving en rechtspraak.”

De Procureur-Generaal

bij de Hoge Raad der Nederlanden

AG