Bij besluit van 22 december 2020 heeft het college van burgemeester en wethouders van Leudal, voor zover hier…

202502674/1/A2.

Datum uitspraak: 11 november 2026

AFDELING

BESTUURSRECHTSPRAAK

Uitspraak op het hoger beroep van:

Erfgoedvereniging Bond Heemschut, gevestigd in Amsterdam,

appellante,

tegen de uitspraak van de rechtbank Limburg van 4 april 2025 in zaak nr. 22/786 in het geding tussen:

Bond Heemschut

en

het college van burgemeester en wethouders van Leudal.

Procesverloop

Bij besluit van 22 december 2020 heeft het college, voor zover hier van belang, de aanvraag van Bond Heemschut om een gedeelte van het middendeel van het klooster Mariabosch als monument aan te wijzen, afgewezen.

Bij besluit van 22 februari 2022 heeft het college het door Bond Heemschut daartegen gemaakte bezwaar gegrond verklaard, maar het besluit van 22 december 2020, met verbetering van de motivering ervan, gehandhaafd.

Bij uitspraak van 4 april 2025 heeft de rechtbank het door Bond Heemschut daartegen ingestelde beroep gegrond verklaard, het besluit van 22 februari 2022 vernietigd, bepaald dat de rechtsgevolgen hiervan in stand blijven en het college en de Staat elk veroordeeld om aan Bond Heemschut een schadevergoeding tot een bedrag van € 875,00 te betalen wegens overschrijding van de redelijke termijn.

Tegen deze uitspraak heeft Bond Heemschut hoger beroep ingesteld.

Het college heeft een schriftelijke uiteenzetting gegeven.

Bond Heemschut heeft een nader stuk ingediend.

De Afdeling heeft de zaak op een zitting behandeld op 25 augustus 2026, waar Bond Heemschut, vertegenwoordigd door [gemachtigde], en het college, vertegenwoordigd door mr. W. Stark en ing. A. Janssen, zijn verschenen. Verder is op de zitting Provama Holding B.V., vertegenwoordigd door [gemachtigden], als partij gehoord.

Overwegingen

Achtergrond van het geschil

1.       In Baexem, gemeente Leudal, staat het kloostercomplex Mariabosch. Dit bestaat uit drie delen: de Kloosterkapel uit het jaar 1933, het middendeel uit 1877 inclusief tussendeel uit 1934 en het Poortgebouw uit 1954. Het deel waar het in deze zaak over gaat, het Oude Klooster, maakt deel uit van het middendeel, dat ingeklemd zit tussen de Kloosterkapel en het Poortgebouw. In 2012 zijn sommige onderdelen van het kloostercomplex als gemeentelijk monument aangewezen, zoals de Kloosterkapel, het Poortgebouw, de Lourdesgrot, het tuinhuis in chaletstijl, de muur om de kloostertuin en de bruggen over de beken. Het Oude Klooster is destijds niet als monument aangewezen, omdat het middendeel zou worden afgebroken in verband met vervanging door nieuwbouw.

2.       Sinds het jaar 2010 is het complex niet langer als klooster in gebruik en stond het leeg. Al voor 2010 werd nagedacht over de herontwikkeling ervan. In 2006 werd een woningbouwplan ontwikkeld, maar dit is niet gerealiseerd en is uiteindelijk gewijzigd. Het kloostercomplex moest huisvesting gaan bieden aan onder meer het Samen Zorgen Huis Leudal, dat sinds 2019 in de kapel is gevestigd. Het Oude Klooster is niet in gebruik.

3.       Op 1 juni 2019 heeft Bond Heemschut het college verzocht om het Oude Klooster alsnog als monument aan te wijzen. Zij is van mening dat het Oude Klooster, dat stamt uit het jaar 1877, als oudste deel van het kloostercomplex en vanwege de geschiedenis die daaraan kleeft, een grote cultuurhistorische waarde heeft. Zij wil daarom dat dat deel bewaard blijft.

4.       Het wettelijk kader is opgenomen in de bijlage, die deel uitmaakt van deze uitspraak.

Besluitvorming

5.       Aan de afwijzing van de aanvraag heeft het college ten grondslag gelegd dat herbestemming van het kloostercomplex met behoud van het middendeel niet realistisch is, dat het middendeel in een zeer slechte staat verkeert en door zijn structuur niet functioneel in te delen is, dat de kosten bij behoud vele malen hoger zijn dan bij nieuwbouw en dat nieuwbouw van het middendeel noodzakelijk is om het gehele kloostercomplex financieel rendabel te maken. In het besluit van 22 februari 2022 heeft het college daaraan toegevoegd dat het de cultuurhistorische waarde van het middendeel erkent, maar niettemin bij de afwijzing blijft, omdat de exploitatie van de volledige zorglocatie alleen mogelijk is als op de plaats van het middendeel een nieuw functioneel en duurzaam bouwvolume kan worden gerealiseerd. Het belang om het kloostercomplex duurzaam tot zorglocatie te ontwikkelen weegt volgens het college zwaarder dan het belang van het behoud van het Oude Klooster.

Uitspraak van de rechtbank

6.       De rechtbank heeft een motiveringsgebrek in het besluit van 22 februari 2022 geconstateerd, maar heeft vervolgens geoordeeld dat het college dit gebrek, met de nadere motivering en ingediende stukken van 25 september 2024, heeft hersteld. Het college heeft voldoende gemotiveerd en onderbouwd dat de aanwijzing van het Oude Klooster als gemeentelijk monument leidt tot een onevenredige (financiële) benadeling van de eigenaar en een onevenredige belemmering of beperking van de gebruiks- of ontwikkelingsmogelijkheden van het kloostercomplex en dat hieraan meer gewicht toekomt dan het belang bij het behoud van het Oude Klooster. Het college heeft de aanvraag van Bond Heemschut dan ook mogen afwijzen op grond van artikel 5, derde lid, van de Erfgoedverordening Leudal 2018 (Erfgoedverordening). Dat het college geen waardebepaling van het Oude Klooster heeft laten verrichten aan de hand van het puntensysteem dat is opgenomen in de toepasselijke beleidsregels, doet daaraan niet af, aldus de rechtbank.

Hoger beroep

7.       Het hoger beroep is gericht tegen de beslissing van de rechtbank om de rechtsgevolgen van het door haar vernietigde besluit in stand te laten. De rechtsgevolgen van een vernietigd besluit kunnen in stand blijven, indien het bestuursorgaan vasthoudt aan het besluit, voor zover het die rechtsgevolgen betreft, het gebrek aan dat besluit is hersteld en de andere partij zich daarover in voldoende mate heeft kunnen uitlaten. Daarbij is beslissend of de inhoud van dat besluit na het herstellen van dat gebrek de rechterlijke toets kan doorstaan.

Niet beslist op de aanvraag

8.       Bond Heemschut betoogt dat de rechtbank, naar aanleiding van haar beroepsgrond dat het college heeft miskend dat haar aanvraag uitsluitend ziet op het Oude Klooster en niet op het volledige middendeel, ten onrechte heeft overwogen dat zij dit niet in bezwaar naar voren heeft gebracht. Uit het bezwaarschrift blijkt dat zij dat wel degelijk in bezwaar heeft aangevoerd. Zij stelt zich op het standpunt dat het college de strekking van de aanvraag heeft miskend.

8.1.    In het bezwaarschrift heeft Bond Heemschut onder meer aangevoerd dat het college geen rekening heeft gehouden met haar argumenten om een gedeelte van het middendeel als gemeentelijk monument aan te wijzen. Zij heeft daarbij benadrukt dat zij niet heeft verzocht om het gehele middendeel als gemeentelijk monument aan te wijzen, maar alleen het Oude Klooster, met uitzondering van de opgehoogde extra laag. Zij heeft dit punt dus, anders dan de rechtbank heeft overwogen, ook in bezwaar al aan de orde gesteld. Niettemin volgt de Afdeling het oordeel van de rechtbank dat er geen gebrek aan de besluitvorming kleeft. Weliswaar heeft het college, zoals het op de zitting heeft toegelicht, het wellicht wat ongelukkig geformuleerd door steeds het middendeel te noemen, maar dit betekent niet dat het de aanvraag breder heeft opgevat dan Bond Heemschut heeft bedoeld. Het Oude Klooster maakt immers deel uit van het middendeel. Het college heeft zich gedurende de besluitvorming onverkort op het standpunt gesteld dat de sloop van het gehele middendeel vereist is om herontwikkeling van het kloostercomplex mogelijk te maken. Dit brengt met zich dat ook het Oude Klooster niet kan worden behouden. Door te concluderen dat het middendeel niet als monument kan worden aangewezen, heeft het college niet anders bedoeld of gedaan dan te beslissen op de aanvraag over het Oude Klooster.

8.2.    Het betoog slaagt niet.

Zorgvuldigheid

9.       Bond Heemschut betoogt dat de rechtbank niet heeft onderkend dat het college in strijd met artikel 3:2 van de Algemene wet bestuursrecht (Awb) heeft gehandeld. Zo heeft het college geen waardebepaling van het Oude Klooster laten verrichten aan de hand van het puntensysteem in de toepasselijke beleidsregels. Verder heeft het college haar niet de gelegenheid geboden om haar alternatieve plan voor de herontwikkeling van het kloostercomplex toe te lichten. Ten slotte heeft het college zich niet, althans niet zonder nader onderzoek te doen naar andere (financiële) mogelijkheden om het Oude Klooster te handhaven en te renoveren, op het standpunt mogen stellen dat de gehele herontwikkeling van het kloostercomplex financieel onhaalbaar is als het Oude Klooster wordt behouden en gerenoveerd.

9.1.    De Afdeling is van oordeel dat in het betoog geen grond is te vinden voor het oordeel dat het college in strijd met artikel 3:2 van de Awb heeft gehandeld. Daartoe overweegt zij het volgende.

9.2.    Op grond van artikel 5, eerste lid, van de Erfgoedverordening kan het college besluiten om een object als gemeentelijk monument aan te wijzen vanwege zijn cultuurhistorische waarde. In de Beleidsregel voor aanwijzing gemeentelijke monumenten is neergelegd wanneer een object voldoende cultuurhistorische waarde bezit om daarvoor in aanmerking te komen en dat het college dit beoordeelt aan de hand van een waardebepaling. Indien een object voldoende cultuurhistorische waarde bezit, laat dit onverlet dat artikel 5, derde lid, van de Erfgoedverordening alsnog aan de aanwijzing van een object als een gemeentelijk monument in de weg kan staan.

9.3.    De cultuurhistorische waarde van het kloostercomplex is niet in geschil. Het college heeft die zelfs uitdrukkelijk erkend. Het stelt zich echter op het standpunt dat het de belangrijkste delen van het kloostercomplex wil behouden en dat het middendeel het minst waardevol is door de slechte bouwkundige staat en het veelvoorkomende karakter hiervan. De sloop van het middendeel is daarnaast vereist om een nieuwe en noodzakelijke invulling aan het kloostercomplex te geven en dat aanwijzing van het Oude Klooster als gemeentelijk monument de financiële exploitatie van de complete herbestemming van het kloostercomplex zou ondermijnen. Vandaar dat het college op grond van artikel 5, derde lid, van de Erfgoedverordening heeft beslist om dit niet te doen. Zelfs al had het college een waardebepaling aan de hand van de toepasselijke beleidsregels uitgevoerd, dan had dit dus niet tot een andere uitkomst geleid.

9.4.    Verder heeft het college gesteld dat het alternatieve plan van Bond Heemschut is beoordeeld op haalbaarheid. Delen van dat plan zijn echter op gronden gelegen die in het toepasselijke omgevingsplan zijn aangeduid als beschermingszone, zodat het niet uitvoerbaar is. Nader overleg daarover zou volgens het college niet tot een andere conclusie hebben geleid. De Afdeling ziet niet in hoe het college op dit punt in strijd heeft gehandeld met artikel 3:2 van de Awb. Daarbij komt dat Bond Heemschut de mogelijkheid heeft gehad om haar alternatieve plan schriftelijk toe te lichten. Als zij dit ook nog mondeling had willen doen, had dit tijdens de hoorzitting in bezwaar gekund.

9.5.    Bovendien heeft het college, anders dan Bond Heemschut stelt, wel degelijk onderzoek gedaan naar mogelijkheden om het Oude Klooster te behouden. Zoals het college in zijn schriftelijke uiteenzetting heeft toegelicht, is bij de eerste plannen onderzocht of het complete kloostergebouw kon worden behouden. Uit een studie van Satijnplus Architecten uit het jaar 2009 volgde echter dat dit niet uitvoerbaar was. Vanwege de slechte bouwkundige staat van het middendeel was het behoud daarvan in zijn geheel niet mogelijk. Satijnplus Architecten heeft daarom geadviseerd om het deel dat dateert uit 1877 (waaronder het Oude Klooster) te slopen. Het college heeft zich op basis van dit onderzoek op het standpunt gesteld dat de gehele herontwikkeling van het kloostercomplex financieel onhaalbaar is als het Oude Klooster wordt behouden en gerenoveerd.

9.6.    Het betoog slaagt niet.

Herstel motiveringsgebrek

10.     Bond Heemschut betoogt dat de rechtbank ten onrechte heeft geoordeeld dat het college het motiveringsgebrek in het besluit van 22 februari 2022 heeft hersteld met de nadere motivering en ingediende stukken van 25 september 2024. Uit deze motivering en stukken blijkt niet van een aantoonbare onevenredige (financiële) benadeling van de eigenaar of van een aantoonbare onevenredige belemmering of beperking van de gebruiks- of ontwikkelingsmogelijkheden, als bedoeld in artikel 5, derde lid, van de Erfgoedverordening. Bond Heemschut betwist met name dat, zoals het college heeft gesteld, het bij behoud van het Oude Klooster slechts mogelijk is om een beperkt aantal appartementen te realiseren en het noodzakelijk is om het middendeel te slopen om herontwikkeling van het kloostercomplex mogelijk te maken. Verder is zij het niet eens met de financiële onderbouwingen van deze herontwikkeling en met de stelling dat het Oude Klooster zich in een slechte bouwkundige staat bevindt. Gelet op het voorgaande, heeft het college ook geen zorgvuldige en correcte belangenafweging gemaakt, aldus Bond Heemschut.

10.1.  Naar het oordeel van de Afdeling heeft het college aannemelijk gemaakt dat de gebruiks- of ontwikkelmogelijkheden van het kloostercomplex aantoonbaar onevenredig worden belemmerd of beperkt als het Oude Klooster als gemeentelijk monument wordt aangewezen. De rechtbank heeft daarom terecht de rechtsgevolgen van het door haar vernietigde besluit van 22 februari 2022 in stand gelaten. Van belang hierbij is dat het college beoordelingsruimte heeft op grond van artikel 5, derde lid, van de Erfgoedverordening. Hierna zal de Afdeling toelichten hoe zij tot haar oordeel is gekomen.

10.2.  Bond Heemschut en het college zijn het hoofdzakelijk oneens over de herontwikkelingsmogelijkheden van het kloostercomplex bij behoud van het Oude Klooster en over de verhouding daarvan tot de herontwikkelingsmogelijkheden bij sloop van het gehele middendeel. Niet in geschil is dat het noodzakelijk is om ter hoogte van het middendeel een bepaald aantal appartementen te realiseren om de herontwikkeling van het gehele kloostercomplex rendabel te maken. Daar kunnen in ieder geval 40 nieuwbouwappartementen worden gerealiseerd als het gehele middendeel wordt gesloopt. Verder heeft het college gedurende de bestuurlijke voorprocedure, op grond van de planologische en financiële onderbouwing herontwikkeling Mariabosch (de onderbouwing), als uitgangspunt genomen dat er maximaal 20 appartementen kunnen worden gerealiseerd bij behoud van het middendeel, namelijk 10 appartementen in het te renoveren middendeel en 10 appartementen in een nieuwbouwblok. Een grotere bouwmassa is volgens de onderbouwing ruimtelijk niet inpasbaar vanwege de beperkingen van de spoorlijn en de afstemming met de omliggende bebouwing.

10.3.  Bond Heemschut betwist niet dat herontwikkeling van het kloostercomplex (financieel) onuitvoerbaar is als er ter hoogte van het middendeel slechts 20 appartementen worden gerealiseerd, maar betoogt dat daar meer appartementen kunnen komen, zelfs al wordt het Oude Klooster behouden. Volgens haar alternatieve plan van 28 februari 2019 kunnen daar in totaal 36 appartementen worden gerealiseerd. Het college heeft op de zitting bij de Afdeling toegelicht dat dit alternatieve plan geen reële optie is, aangezien het in strijd is met het toepasselijke omgevingsplan. Zo volgt uit de onderbouwing dat de ontwikkelingsmogelijkheden binnen het plangebied beperkt zijn vanwege een veiligheidszonde, een geurzone, een beschermingszone watergang, een bestemming groen en monumentale bouwdelen. De Afdeling ziet geen reden om te twijfelen aan deze strijdigheid met het omgevingsplan, temeer omdat Bond Heemschut dit niet gemotiveerd heeft betwist. Het moet er daarom voor worden gehouden dat er slechts 20 appartementen kunnen worden gerealiseerd als het Oude Klooster als gemeentelijk monument wordt aangewezen.

10.4.  Uit het voorgaande volgt dat het behoud van het Oude Klooster negatieve financiële gevolgen zal hebben voor de herontwikkeling van het gehele kloostercomplex. De gemiddelde kosten per appartement zouden dan toenemen, omdat de totale kosten slechts over 20 appartementen kunnen worden verdeeld in plaats van 40, waardoor een gemiddelde prijs per m² ontstaat die zodanig hoog is, dat de herontwikkeling in gevaar komt. Daarbij komt dat de Afdeling met de rechtbank en het college van oordeel is dat het Oude Klooster zich in een slechte bouwkundige staat bevindt, zoals onder andere volgt uit het rapport van DOOK erfgoedwerk van 30 augustus 2024. De stelling van Bond Heemschut, op de zitting van de Afdeling, dat zij bij een visuele inspectie heeft geconstateerd dat de buitengevels nog in goede staat zijn, doet daaraan niet af. Verder moet ook rekening worden gehouden met de mogelijkheid dat renovatie duurder is dan nieuwbouw en dat er aanvullende eisen uit een monumentenstatus voortvloeien. Bond Heemschut heeft niet aannemelijk gemaakt dat de door het college gestelde gevolgen van het behoud van het Oude Klooster - te weten dat de gehele herontwikkeling van het kloostercomplex stokt en dat de zorgaanbieder vertrekt als er daardoor minder zorgappartementen komen dan is voorzien - onjuist zijn.

10.5.  Zoals het college heeft toegelicht in zijn schriftelijke uiteenzetting, zijn er meerdere relevante belangen te onderscheiden. Naast het belang van monumentenzorg gaat het bijvoorbeeld om volkshuisvestelijke belangen, leefbaarheid en toegang tot medische zorg. Volgens het college is de herontwikkeling van het kloostercomplex dringend gewenst. Ook Bond Heemschut heeft het maatschappelijk belang hiervan erkend. Bovendien zouden veel van de al gemaakte investeringskosten verloren gaan als een nieuw plan moet worden opgesteld, waaraan vervolgens opnieuw kosten zijn verbonden. Dit zou de herontwikkelingsmogelijkheden van het kloostercomplex niet ten goede komen. Gelet daarop valt goed te begrijpen waarom het college, in de belangenafweging, meer gewicht heeft toegekend aan het belang van het voorkomen van onevenredige benadeling van de eigenaar van het kloostercomplex en belemmering van de ontwikkelingsmogelijkheden dan aan het belang van het behoud van het Oude Klooster. Daarbij komt dat het behoud van de overige delen van het kloostercomplex, die het college overigens waardevoller acht, in het gedrang komt als de bredere herontwikkeling niet zou doorgaan vanwege de verplichte renovatie van het Oude Klooster.

10.6.  Het betoog slaagt niet.

Conclusie

11.     Het hoger beroep is ongegrond. De Afdeling bevestigt de uitspraak van de rechtbank, voor zover aangevallen.

12.     Het college hoeft geen proceskosten te vergoeden.

Beslissing

De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State:

bevestigt de uitspraak van de rechtbank, voor zover aangevallen.

Aldus vastgesteld door mr. J.C.A. de Poorter, lid van de enkelvoudige kamer, in tegenwoordigheid van mr. R.J.R. Hazen, griffier.

w.g. De Poorter

lid van de enkelvoudige kamer

w.g. Hazen

griffier

Uitgesproken in het openbaar op 11 november 2026

452-1197

 

BIJLAGE

 

Wettelijk kader

Erfgoedverordening Leudal 2018

Artikel 5

1. Burgemeester en wethouders kunnen besluiten een monument of archeologisch monument dat van bijzonder belang is voor de gemeente vanwege zijn schoonheid, betekenis voor de wetenschap of cultuurhistorische waarde aan te wijzen als gemeentelijk monument.

[…].

3. Een pand wordt niet als gemeentelijk monument aangewezen:

- indien een eigenaar of zakelijk gerechtigde aantoonbaar onevenredig in zijn financiële belangen wordt geschaad;

- indien de gebruiks- of ontwikkelmogelijkheden van het betreffende pand aantoonbaar onevenredig worden belemmerd of beperkt;

- indien een eigenaar of zakelijk gerechtigde anderszins aantoonbaar onevenredig in zijn belangen wordt geschaad.

Algemene wet bestuursrecht

Artikel 3:2

Bij de voorbereiding van een besluit vergaart het bestuursorgaan de nodige kennis omtrent de relevante feiten en de af te wegen belangen.