Omgevingsvergunning mestvergistingsinstallatie. Belanghebbendheid Stichting Leefbaar Buitengebied Gelderland…

De rechtbank komt in deze uitspraak tot het oordeel dat eiseres voldoende werkzaamheden verricht en daarom aan te merken is als belanghebbende.

Eiseres krijgt dus gelijk en het beroep is gegrond. Hierna legt de rechtbank uit hoe zij tot dit oordeel komt en welke gevolgen dit oordeel heeft.

“Op 22 december 2025 heeft bezwaarde 2 e-mails naar de commissie gestuurd met daarbij een tiental bijlagen ter onderbouwing van de uitgevoerde activiteiten door de stichting.

1. Bezwaarde heeft de volgende werkzaamheden aangegeven:

2. Monitoren van alle vergunningsactiviteiten die een bedreiging kunnen zijn voor de leefbaarheid in het Achterhoekse buitengebied;

3. Op kritische wijze volgen van uitbreidingsplannen van industrieparken in de regio Achterhoek;

4. Kritisch monitoren van door het waterschap verleende lozingsvergunningen in het buitengebied van de Achterhoek;

5. Kritisch monitoren van ontwikkelingen rondom bestaande en nieuwe te plannen mestverwerkingsinstallaties in de regio Achterhoek;

6. Aan derden onze expertise beschikbaar stellen;

7. Dialoog met lokale en provinciale overheden met betrekking tot het realiseren van onze doelstelling;

8. Door derden ingehuurd worden met betrekking tot advisering, onderzoek en rapportage;

9. Burgers en agrariërs adviseren met betrekking tot plannen die hun directe leefomgeving bedreigen;

10. Samenwerken met landelijke collega's;

11. Communicatie en publiciteit.

Tijdens de hoorzitting heeft de commissie vragen gesteld aan bezwaarde over deze werkzaamheden. De commissie heeft hierbij aangegeven dat ze de werkzaamheden onvoldoende onderbouwd vinden en de concreetheid op dit punt missen. Zo blijkt uit de stukken niet altijd wanneer de werkzaamheden hebben plaatsgevonden. Bezwaarde is tijdens de hoorzitting in de gelegenheid gesteld om toe te lichten welke feitelijke werkzaamheden zij het afgelopen half jaar heeft uitgevoerd voorafgaand aan het indienen van het bezwaarschrift. Bezwaarde heeft hierop aangegeven dat de stichting onder meer een opiniestuk heeft doorgestuurd naar de Gelderlander, een literatuuronderzoek naar sensortechnologie heeft gedaan, een analyse over het Korenburgerveen heeft gemaakt, een lezing heeft gegeven in de gemeente Bronckhorst en heeft gereageerd op een anonieme tip over een overtreding.

De commissie heeft zowel de website www.stlbg.nl onder het kopje berichten, als de informatie uit de e-mails van 22 december 2025 en hetgeen aangegeven is tijdens de hoorzitting in haar overwegingen meegenomen. De commissie heeft geconstateerd dat de werkzaamheden veelal het in rechte opkomen tegen besluiten betreft. Daarnaast zijn het werkzaamheden ter voorbereiding hierop en die hiermee verband houden, zoals het indienen van zienswijzen, het vergaren van informatie en het informeren van derden over aanhangige en/of afgeronde procedures. Ook heeft de informatie die bezwaarde heeft aangeleverd gedeeltelijk betrekking op de periode langer dan 6 maanden geleden voorafgaand aan het indienen van het bezwaarschrift en/of heeft bezwaarde niet geconcretiseerd wanneer deze werkzaamheden hebben plaatsgevonden.

Alles overwegend komt de commissie tot de conclusie dat de stichting in de periode voorafgaand aan het indienen van het bezwaarschrift onvoldoende relevante feitelijke werkzaamheden heeft verricht.”

“Een belanghebbende kan tegen een besluit beroep instellen bij de bestuursrechter.”

“1. Degene aan wie het recht is toegekend beroep bij een bestuursrechter in te stellen, dient alvorens beroep in te stellen bezwaar te maken, [...]”

“a. de leefbaarheid, de gezondheid en welzijn van mens en dier in het buitengebied van Gelderland in het algemeen en de Achterhoek in het bijzonder, de kwaliteit van het leefgenot, het milieu, de natuur en het agrarisch landschap van de provincie Gelderland te beschermen en de verrommeling van het landschap te voorkomen;

b. het verrichten van alle verdere handelingen, die met het vorenstaande in de ruimste zin verband houden of daartoe bevorderlijk kunnen zijn;

c. het bevorderen van toegang tot relevante informatie, inspraak in de besluitvorming en toegang tot de rechter inzake leefmilieuaangelegenheden in het buitengebied voor derden.

[…]”

Eiseres is opgericht in 2012. Sinds de oprichting tot 4 mei 2021 heeft de Stichting een vijftal procedures bij de rechtbank gevoerd. Daarin heeft de rechtbank de Stichting als belanghebbende aangemerkt, bijvoorbeeld in de uitspraak van 27 juni 2019 die ging over een omgevingsvergunning, watervergunning en natuurvergunning voor een andere mestverwerkingsinstallatie in Oost Gelre. Ook in procedures bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (hierna: Afdeling) die dateren van vóór de Varkens in Nood-uitspraak is eiseres (impliciet) als belanghebbende aangemerkt.

Dat betekent echter niet dat eiseres automatisch ook in deze zaak belanghebbende is. Belanghebbendheid dient per besluit te worden beoordeeld en als een rechtspersoon gestopt is met het verrichten van feitelijke werkzaamheden, dan kan belanghebbendheid op een later moment anders worden beoordeeld. Daarbij merkt de rechtbank op dat uit de door eiseres aangehaalde rechtbankuitspraken van 27 juni 2025 en 31 oktober 2025 niet kan worden afgeleid dat de rechtbank in die zaken de belanghebbendheid van eiseres al heeft beoordeeld. In die uitspraken was namelijk – anders dan in deze zaak – sprake van de uitgebreide voorbereidingsprocedure én had eiseres een zienswijze ingediend. In die zaken hoefde de rechtbank de belanghebbendheid vanwege de Varkens in Nood-uitspraak niet te beoordelen, want in die zaken stond ook voor niet-belanghebbenden, die een zienswijze hadden ingediend, beroep open. Dat eiseres in andere gemeenten en door andere bezwaarschriftencommissies wel als belanghebbende is aangemerkt, betekent ook niet dat het college eiseres als belanghebbende moet aanmerken. Het college is daar niet aan gebonden.

Welke werkzaamheden kunnen worden meegenomen?

Bij de reguliere voorbereidingsprocedure gaat het om feitelijke werkzaamheden die verband houden met de statutaire doelstellingen van eiseres en die zij een jaar voorafgaand aan het indienen van bezwaar heeft verricht. Ook werkzaamheden langer dan een jaar geleden kunnen echter van belang zijn, als de continuïteit van de activiteiten van de rechtspersoon ter beoordeling voorligt.

In dit geval gaat het gelet op wat de rechtbank heeft overwogen onder 4.7 om de continuïteit van de activiteiten van eiseres. Het college heeft in het bestreden besluit dus ten onrechte slechts gekeken naar een periode van een half jaar.

Welke activiteiten zijn aan te merken als feitelijke werkzaamheden?

Wat wel relevante feitelijke werkzaamheden zijn, is het informeren en mobiliseren van omwonenden (vóórdat juridische procedures worden gevoerd), het zoeken van contact met politici, bestuurders en de media, het geven van cursussen en lezingen en het bijhouden van een website.

Uit de stukken blijkt dat eiseres in de periode van een jaar voorafgaand aan de bezwaartermijn heeft deelgenomen aan een themabijeenkomst over mestvergisting in de gemeente Bronckhorst, dat er overleg is geweest met (provinciale) ambtenaren, dat eiseres contact onderhoudt met (diverse) media en opinieartikelen heeft ingezonden. Ook staat vast dat de stichting een website onderhoudt en dat op deze website niet alleen maar artikelen staan over gevoerde juridische procedures.

De rechtbank is van oordeel dat eiseres gelet op deze activiteiten voldoende feitelijke werkzaamheden in het kader van haar doelstellingen verricht en dat eiseres gelet op de doelstellingen en de feitelijke werkzaamheden is aan te merken als belanghebbende in de zin van artikel 1:2 van de Awb. Het college heeft het bezwaar van eiseres tegen de omgevingsvergunning daarom ten onrechte niet-ontvankelijk verklaard.

De beroepsgrond slaagt.