Civiel recht overig
Verdeling; waarde van de woning.
Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden, 10 november 2026
ECLI:NL:GHARL:2026:7301 · Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden · 10 november 2026
https://www.uitspraken.nl/uitspraak/gerechtshof-arnhem-leeuwarden/civiel-recht/civiel-recht-overig/hoger-beroep/ecli-nl-gharl-2026-7301
Zaakgegevens
Op 10 november 2026 heeft het Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden in hoger beroep uitspraak gedaan in een zaak over civiel recht.
- Instantie
- Gerechtshof Arnhem-LeeuwardenGerechtshofDe rechter in hoger beroep in civiele zaken, strafzaken en belastingzaken. Nederland heeft vier gerechtshoven.Meer uitleg
- Zittingsplaats
- Leeuwarden
- Datum uitspraak
- 10 november 2026
- Datum publicatie
- 12 november 2026
- Zaaknummer
- 200.359.272/01
- Rechtsgebied
- Civiel recht » Civiel recht overig
- Procedure
- Hoger beroepHoger beroepEen hogere rechter behandelt de zaak opnieuw, zowel de feiten als het recht, omdat een partij het niet eens is met de eerste uitspraak.Meer uitleg
- Advocaat
- mr. E.D. de Jong in Haren (Groningen), mr. R.W. Lagerwaard in Hilversum
- ECLI
- ECLI:NL:GHARL:2026:7301
Inhoud van deze uitspraak
Samenvatting
Verdeling; waarde van de woning.
Uitspraak
GERECHTSHOF ARNHEM-LEEUWARDEN
locatie Leeuwarden
afdeling civiel recht
zaaknummer gerechtshof 200.359.272/01
(zaaknummer rechtbank Noord-Nederland 240460)
arrest van 10 november 2026
in de zaak van
[appellant] (de vrouw),
die woont in [woonplaats1] ,
die hoger beroep heeft ingesteld,
en bij de rechtbank optrad als eiseres in conventie en verweerster in reconventie,
advocaat: mr. E.D. de Jong in Haren (Groningen).
en
[geïntimeerde] (de man),
die woont in [woonplaats2] ,
en bij de rechtbank optrad als verweerder in conventie en eiser in reconventie,
advocaat: mr. R.W. Lagerwaard in Hilversum.
1 Samenvatting
De rechtbank Noord-Nederland, locatie Groningen heeft in haar vonnis van 23 april 2025 onder andere voor recht verklaard dat de man geen vergoeding aan de vrouw is verschuldigd bij de toedeling van de woning aan de man. Het hof beslist anders. Het hof bepaalt dat er een taxatie van de woning moet plaatsvinden en veroordeelt de man tot betaling van de helft van de overwaarde van de woning aan de vrouw. Het hof legt hierna uit waarom.
2 De feiten en de procedure bij de rechtbank
Partijen zijn met elkaar gehuwd geweest. Tussen partijen bestond een wettelijke gemeenschap van goederen.
Het huwelijk is ontbonden door inschrijving van de echtscheidingsbeschikking in de registers van de burgerlijke stand [in] 2015. Partijen hebben de vermogensrechtelijke gevolgen van de echtscheiding vastgelegd in een echtscheidingsconvenant. Het echtscheidingsconvenant is aan de echtscheidingsbeschikking gehecht.
In het echtscheidingsconvenant, dat [in] 2014 door partijen is ondertekend, is - voor zover in deze zaak relevant - het volgende opgenomen:
Artikel 2: Afwikkeling gemeenschap van goederen
1. De man en de vrouw wonen reeds vanaf 1 december 2013 gescheiden en hebben alle gemeenschappelijke bezittingen reeds feitelijk verdeeld, met uitzondering van de gemeenschappelijke woning.
2. In verband met vorenstaande komen partijen, voor zover nodig overeen, dat aan de man respectievelijk de vrouw worden toebedeeld alle bezittingen die hij/zij reeds onder zich heeft, zonder nadere verrekening.
3. In gemeenschappelijk eigendom van partijen is de woning met tuin, garage, erf en verdere aanhorigheden, staande en gelegen te [postcode] [woonplaats2] , [adres] . Op deze onroerende zaak rust een schuld uit hoofde van een hypothecaire geldlening. De restanthoofdsom van deze hypothecaire geldlening bedraagt per heden € 230.000,00. Behorend bij deze hypotheekstelling is afgesloten een levensverzekeringspolis bij Zwitserleven, thans overgenomen door Reaal, waarvan de contante waarde op heden ongeveer € 5.000,00 bedraagt. Deze polis is verpand.
4. De intentie van partijen is dat de gemeenschappelijke woning en de rechten voortvloeiende uit de polis van levensverzekering aan de man wordt toegedeeld en geleverd, waartegenover hij de hypothecaire geldlening voor zijn rekening neemt.
5. Toescheiding van de voormalige echtelijke woning en de polis levensverzekering aan de man geschiedt onder de opschortende voorwaarde, dat de hypotheeknemer de vrouw ontslaat uit haar hoofdelijke verplichtingen met betrekking tot de bedoelde hypotheekschuld en premieplicht.
6. Partijen realiseren zich echter dat de betrokken bank bij de huidige situatie niet zal instemmen met een ontslag van de vrouw uit de hoofdelijke aansprakelijkheid. Partijen zijn derhalve overeengekomen dat zolang de vrouw niet ontslagen kan worden uit de hoofdelijke aansprakelijkheid, de woning nog niet wordt toegedeeld en geleverd aan de man.
7. Zolang de woning nog niet is verdeeld en geleverd aan de man, verplicht de man zich om bij uitsluiting van de vrouw alle uit de hypothecaire geldlening voortvloeiende verplichtingen als eigen schuld te voldoen. Hij vrijwaart de vrouw daarvoor en verklaart jegens de vrouw dat hij zijn verplichtingen in deze nauwgezet zal nakomen.
8. De man verplicht zich tevens om, indien en zodra de vrouw wel kan worden ontslagen uit haar hoofdelijke aansprakelijkheid, dit ook daadwerkelijk bij de betrokken bank te bewerkstelligen.
9. De man neemt op zich om bij uitsluiting van de vrouw alle uit deze hypothecaire geldlening voortvloeiende verplichtingen als eigen schuld te voldoen. Hij vrijwaart de vrouw/man daarvoor.
10. Zolang de woning nog onverdeeld is en de man alle lasten voor zijn rekening neemt, zoals hiervoor afgesproken, heeft hij tevens het recht om de woning met uitsluiting van de vrouw te bewonen.
11. Indien voormelde onverdeeldheid van de gemeenschappelijke woning bij een van partijen tot onoverkomelijke financiële problemen leidt, dan verplichten partijen zich om met elkaar in overleg te treden teneinde een oplossing te bewerkstellingen.
12. Partijen zijn zich bewust van het feit dat het (tijdelijk) onverdeeld laten van de gemeenschappelijke woning op termijn kan lijden tot een beperking van de aftrekbaarheid van de hypotheekrente voor de inkomstenbelasting. Partijen spreken af dat zij zich hieromtrent laten informeren en met elkaar in overleg blijven omtrent de mogelijke gevolgen daarvan.
De vrouw heeft in de inleidende dagvaarding van 15 november 2024 de verkoop van de woning gevorderd om zodoende tot een verdeling van de verkoopopbrengst te komen.
De man heeft op zijn beurt gevorderd dat de vrouw meewerkt aan de verdeling van de woning, waarbij de woning wordt toegedeeld aan hem. De rechtbank heeft in het bestreden vonnis de vrouw veroordeeld tot medewerking aan haar ontslag uit de hoofdelijke aansprakelijkheid voor de hypothecaire geldlening voor de woning, en tot medewerking aan de toedeling van deze woning aan de man, waarbij de man geen vergoeding verschuldigd is aan de vrouw.
De rechtbank heeft voorts bepaald dat, indien de vrouw, niet binnen vier weken na betekening van het vonnis haar medewerking verleent, het vonnis in de plaats zal treden van de benodigde toestemming, wilsverklaring en/of handtekening van de vrouw.
De woning is bij akte van 27 oktober 2025 aan de man geleverd en de vrouw is uit de hoofdelijke aansprakelijkheid ontslagen.
3 De procedure bij het hof
De vrouw is met vier grieven in hoger beroep gekomen van het bestreden vonnis. Zij vordert dat het vonnis (deels) wordt vernietigd en dat opnieuw rechtdoende voor recht wordt verklaard dat de helft van de (vast te stellen) overwaarde en de helft van de waarde van de polis van de levensverzekering (Reaal) aan haar toekomt, dat de man wordt veroordeeld om binnen veertien dagen na dit arrest mee te werken aan het laten vaststellen van de waarde per 23 april 2025, dan wel een datum die het hof juist acht en wel door Bennink Makelaardij B.V. of een ander door het hof aan te wijzen makelaar, op straffe van een dwangsom van € 500,- per dag dat de man nalatig is, dat de man wordt veroordeeld om binnen een door het hof te bepalen termijn de helft van de overwaarde aan de vrouw te voldoen en dat de man wordt veroordeeld om de helft van de waarde van de polis van de levensverzekering (per 23 april 2025 of datum die het hof bepaalt) aan haar te voldoen, kosten rechtens.
De man voert verweer en vordert primair dat de grieven worden verworpen, het vonnis wordt bekrachtigd en de vrouw wordt veroordeeld in de kosten van het hoger beroep, inclusief de nakosten. Subsidiair vordert hij dat de vorderingen van de vrouw worden afgewezen en de vrouw wordt veroordeeld in de kosten van het hoger beroep, inclusief de nakosten.
Het hof heeft de volgende stukken gekregen:
- de dagvaarding in hoger beroep;
- de memorie van grieven van de vrouw met bijlage(n);
- de memorie van antwoord van de man.
De zitting heeft op 27 augustus 2026 plaatsgevonden. Aanwezig waren:
- de vrouw, bijgestaan door mr. De Jong;
- de man, bijgestaan door mr. Lagerwaard.
Van de mondelinge behandeling is een verslag gemaakt dat aan het dossier is toegevoegd (proces-verbaal).
4 De motivering van de beslissing
Ontvankelijkheid
Het hof stelt voorop dat de rechter kan bepalen dat zijn uitspraak in de plaats treedt van (een deel van) een akte die is bestemd tot levering van een registergoed, zoals een woning (artikel 3:300/3:301 lid 1 van het Burgerlijk Wetboek). Hoger beroep tegen een dergelijke uitspraak moet op straffe van niet-ontvankelijkheid binnen acht dagen na het instellen daarvan worden ingeschreven in het rechtsmiddelenregister (artikel 3:301 lid 2 van het Burgerlijk Wetboek). Dit voorschrift strekt ertoe dat zoveel mogelijk buiten twijfel wordt gesteld dat op het tijdstip waarop de beroepstermijn verstreek, geen rechtsmiddel is ingesteld. Dit is van belang voor de rechtszekerheid die is vereist bij de verkrijging van registergoederen. De rechter dient ambtshalve na te gaan of aan het voorschrift van artikel 3:301 lid 2 van het Burgerlijk Wetboek is voldaan. Die bepaling heeft een beperkte strekking. Gelet op de zware sanctie van niet-ontvankelijkheid is er geen grond het toepassingsbereik van deze bepaling uit te breiden tot gevallen die niet door de wettekst worden bestreken, of waarin de betrouwbaarheid van de openbare registers niet in het geding is. Daarom moet worden aangenomen dat de eis van inschrijving in het rechtsmiddelenregister slechts geldt voor gevallen waarin de bestreden uitspraak op het moment dat het rechtsmiddel wordt ingesteld, daadwerkelijk in de plaats van (een deel van) de akte van levering is getreden of nog kan treden. Verder strekt een niet-ontvankelijkheid op grond van artikel 3:301 lid 2 van het Burgerlijk Wetboek zich alleen uit tot de grieven of klachten die zich richten tegen oordelen die betrekking hebben op het gedeelte van de uitspraak dat blijkens het dictum in de plaats treedt van (een deel van) de tot levering bestemde akte en daarmee onlosmakelijk verbonden oordelen.
In het bestreden vonnis heeft de rechtbank onder 5.3 bepaald dat indien de vrouw niet meewerkt aan het daarvóór omschrevene, het vonnis in de plaats treedt van de benodigde wilsverklaring van de vrouw strekkende tot verdeling en levering van (haar aandeel in) de woning aan de man. Dat betreft een situatie als bedoeld in artikel 3:301 lid 1 van het Burgerlijk Wetboek, waarop het voorschrift van artikel 3:301 lid 2 van het Burgerlijk Wetboek van toepassing is.
Tussen partijen staat vast dat ten tijde van het instellen van hoger beroep (nog) geen levering van de woning aan de man had plaatsgevonden. Dat betekent dat het vonnis, in ieder geval op het moment dat het hoger beroep werd ingesteld, daadwerkelijk nog in de plaats van (een deel van) de akte van levering kon treden. Nadien heeft de vrouw vrijwillig meegewerkt aan de levering van de woning aan de man.
De vrouw stelt dat zij niet gehouden was om het hoger beroep in te schrijven in het rechtsmiddelenregister, omdat zij het eens is met de toedeling van de woning aan de man en daaraan ook haar medewerking heeft verleend. De man bestrijdt dat niet. Het hoger beroep van de vrouw ziet dan ook niet op de levering van de woning aan de man, noch op onderdeel 5.3 van het vonnis, maar ziet alleen op de verklaring voor recht dat de man haar geen vergoeding verschuldigd zal zijn bij de toedeling van de woning aan hem.
Evenals de man, acht het hof de vrouw ontvankelijk in haar hoger beroep voor zover dit ziet op de verklaring voor recht dat de man geen vergoeding aan de vrouw verschuldigd is bij de toedeling van de woning aan de man. De beslissing over de vergoeding is naar het oordeel van het gerechtshof niet onlosmakelijk verbonden met de beslissing dat het vonnis in de plaats treedt van (een deel van) de leveringsakte, althans kon in dit specifieke geval niet tot aantasting van de leveringstitel leiden.
Verdeling van de woning
Partijen strijden over de verdeling van de waarde van woning die deel uitmaakte van de ontbonden gemeenschap van goederen.
Er bestaat een nauw verband tussen de verdeling van een goed en de waardepeildatum van dat goed. Volgens vaste rechtspraak van de Hoge Raad geldt als peildatum voor de waardering van tot een gemeenschap behorende goederen in beginsel de datum van de verdeling. Dit is anders als partijen een andere datum zijn overeengekomen, of als op grond van redelijkheid en billijkheid een andere datum moet worden aanvaard. Dit betekent dat allereerst van belang is dat vast komt te staan op welk moment de verdeling tot stand is gekomen. Als de rechter de verdeling heeft vastgesteld zoals is bedoeld in artikel 3:185 van het Burgerlijk Wetboek, geldt in beginsel de datum van die uitspraak als datum van verdeling.
* wanneer heeft verdeling plaatsgevonden
De vrouw stelt dat de woning bij vonnis van 23 april 2025 is toegedeeld aan de man. Ook de man stelt dat als tijdstip van de verdeling de datum van de uitspraak van de rechtbank geldt. Het hof zal er dan ook van uitgaan dat de woning op 23 april 2025 is verdeeld.
Voor zover de man tevens betoogt dat partijen in het convenant de woning al obligatoir hadden verdeeld, staat dit haaks op zijn uitlatingen in zijn memorie van antwoord, en blijkt dit ook niet uit het convenant. Partijen zijn in artikel 2 lid 6 van hun convenant overeengekomen dat zolang de vrouw niet ontslagen kan worden uit de hoofdelijke aansprakelijkheid, de woning nog niet wordt toegedeeld en geleverd aan de man. Nog daargelaten dat lid 4 van dat artikel spreekt over een intentie van partijen tot toedeling van de woning en de rechten uit de polis van de levensverzekering aan de man, gaan ook de leden 7, 10, 11 en 12 van dat artikel er steeds van uit en noemen expliciet dat de woning op dat moment nog onverdeeld is, ook al spreekt lid 5 al wel over toescheiden onder opschortende voorwaarde aan de man. Partijen gingen er in het convenant van uit dat verdeling nog niet zou plaatsvinden.
* waardepeildatum
Nu de datum van het bestreden vonnis als datum van verdeling geldt, komt vervolgens de vraag aan de orde of als waardepeildatum ook deze datum heeft te gelden, of dat daarvan moet worden afgeweken.
De man heeft gesteld dat partijen in hun convenant een afwijkende waardepeildatum zijn overeengekomen. Dat zou blijken uit het woord ‘waartegenover’. De zin waar de man op duidt, luidt: “De intentie van partijen is dat de gemeenschappelijke woning en de rechten voortvloeiende uit de polis van levensverzekering aan de man wordt toegedeeld en geleverd, waartegenover hij de hypothecaire geldlening voor zijn rekening neemt.” Het hof maakt daaruit niet op, en ook niet anderszins uit het convenant of uit de onderlinge berichten van partijen, dat zij een afwijkende peildatum voor de waardering van de woning zijn overeengekomen of zijn overeengekomen dat de waarde van de woning en rechten uit de polis van de levensverzekering gelijk is aan de waarde van de hypothecaire geldlening.
Ook blijkt daaruit niet, maar ook niet ergens anders uit, dat partijen hebben afgesproken dat de vrouw zou afzien van een overwaarde of dat zij in geval van een onderwaarde daarin niet zou hoeven bij te dragen of dat zij andere afspraken hebben gemaakt over (de gevolgen van) een mogelijke onderwaarde of overwaarde of elkaar kwijting hebben verleend.
De man heeft verder nog aangevoerd dat de vrouw tien jaar heeft stil gezeten en niet heeft gevraagd om een taxatie en dat dat erop wijst dat partijen nooit hebben bedoeld financieel af te rekenen. De vrouw heeft evenwel meermalen gevraagd om over de woning en afhandeling daarvan met elkaar te spreken en verzocht de woning te verkopen of haar uit de hoofdelijke aansprakelijkheid te ontslaan, zoals blijkt uit de ingebrachte berichten tussen partijen. Er was dus geen sprake van stilzitten. Uit de afwezigheid van de vraag naar een taxatie, kan het hof overigens niet zonder meer opmaken dat partijen niet hebben bedoeld te (gaan) afrekenen over de waarde van de woning.
Het hof volgt daarom niet het standpunt van de man dat partijen een afwijkende peildatum hebben afgesproken en dat alleen hem de overwaarde zou toekomen en hij de vrouw daarin niets hoefde te vergoeden.
Het voorgaande brengt mee dat de overwaarde moet worden gedeeld en de waarde van de woning per datum van de verdeling moet worden bepaald. De vrouw heeft gevorderd te bepalen dat Bennink Makelaardij B.V. de waarde van de woning per april 2025 vaststelt. De man heeft geen bezwaar gemaakt tegen die makelaar. Het hof zal de man veroordelen om binnen veertien dagen na dit arrest mee te werken aan het door deze makelaar laten vaststellen van de waarde van de woning op 23 april 2025, op straffe van een – niet weersproken – dwangsom van € 500,- per dag dat de man nalatig is. Het hof zal de dwangsom maximeren op € 10.000,-.
Het hof zal de man voorts veroordelen om – na de taxatie – de helft van de overwaarde van de woning aan de vrouw te vergoeden, er daarbij rekening mee houdend – zoals op de mondelinge behandeling is besproken – dat de man vanaf de datum van het convenant de aflossingen op de hypotheek en de inleg in de polis heeft voldaan. De formule voor de vergoeding is: de taxatiewaarde van de woning op 23 april 2025 minus het restant van de hypothecaire geldlening op de datum van het convenant plus de waarde van de levensverzekeringpolis op de datum van het convenant, gedeeld door twee. De man heeft namelijk de inleg en aflossingen sinds de datum van het convenant op zich genomen.
De proceskosten
Het hof zal de proceskosten in hoger beroep compenseren, omdat partijen (gewezen) echtgenoten zijn en de procedure de verdeling van de ontbonden huwelijksgemeenschap betreft.
5 De beslissing
Het gerechtshof:
vernietigt het vonnis van de rechtbank Noord-Nederland, locatie Groningen, van 23 april 2025 en opnieuw beslissende:
veroordeelt de man om binnen veertien dagen na dit arrest mee te werken aan het door Bennink Makelaardij B.V. laten vaststellen van de waarde van de woning op 23 april 2025, op straffe van een dwangsom van € 500,- per dag dat de man nalatig is, met een maximum van € 10.000,-;
veroordeelt de man tot betaling van de helft van de overwaarde van de woning aan de vrouw, waarbij de totale overwaarde als volgt wordt berekend:
de waarde van de woning op 23 april 2025 minus het restant van de hypothecaire geldlening op de datum van het convenant plus de waarde van de levensverzekeringpolis op de datum van het convenant;
verklaart de veroordelingen uitvoerbaar bij voorraad;
bepaalt dat iedere partij de eigen kosten draagt van de procedure bij het hof;
wijst af wat verder gevorderd is.
Dit arrest is gegeven door mrs. C. Koopman, L. van Dijk en A.K. Oostlander-Vos, bijgestaan door mr. E.L.K. Bijma als griffier, en is op 10 november 2026 uitgesproken in het openbaar in tegenwoordigheid van de griffier.