Premieplicht rijnvarende. Onrechtmatige risicoselectie? Schending van het evenredigheidsbeginsel? Toepassing…

Uitspraak op het hoger beroep van

[belanghebbende] ,

wonend in [woonplaats] ,

hierna: belanghebbende,

tegen de uitspraak van de rechtbank Zeeland-West-Brabant (hierna: de rechtbank) van 11 september 2024, nummer BRE 23/11367, in het geding tussen belanghebbende en

de inspecteur van de Belastingdienst,

hierna: de inspecteur,

De inspecteur heeft de aanslag inkomstenbelasting/premie volksverzekeringen (hierna: IB/PVV) 2019 opgelegd. Tevens is bij beschikking belastingrente in rekening gebracht.

Belanghebbende heeft bezwaar gemaakt. De inspecteur heeft uitspraak op bezwaar gedaan en het bezwaar gegrond verklaard.

Belanghebbende heeft tegen deze uitspraak beroep ingesteld bij de rechtbank. De rechtbank heeft het beroep ongegrond verklaard.

Belanghebbende heeft tegen de uitspraak van de rechtbank hoger beroep ingesteld bij het hof. De inspecteur heeft een verweerschrift ingediend.

Partijen hebben vóór de zitting nadere stukken ingediend. Deze stukken zijn doorgestuurd naar de andere partij.

De zitting heeft plaatsgevonden op 17 september 2026 in ’s-Hertogenbosch. Daar zijn verschenen [gemachtigde] , als gemachtigde van belanghebbende, en, namens de inspecteur, [inspecteur 1] en [inspecteur 2] .

Belanghebbende heeft tijdens de zitting een pleitnota voorgelezen en exemplaren daarvan overgelegd aan het hof en aan de andere partij.

Het hof heeft aan het einde van de zitting het onderzoek gesloten.

Van de zitting is een proces-verbaal opgemaakt, dat gelijktijdig met de uitspraak in Mijn Rechtspraak wordt geplaatst.

Belanghebbende heeft de Nederlandse nationaliteit en was in het onderhavige jaar woonachtig in Nederland. Hij had in 2019 de leeftijd van 65 jaar nog niet bereikt.

Van 1 januari 2019 tot en met 31 december 2019 was belanghebbende in dienst van [bedrijf 1] , gevestigd in Liechtenstein (hierna: [bedrijf 1] ).

Belanghebbende was werkzaam aan boord van motortankschip ‘ [naam] ’ (hierna: het schip). Het schip pleegt in de Rijnvaart te worden gebruikt en was eigendom van [bedrijf 2] B.V., gevestigd in [plaats] (Nederland). Tot de gedingstukken behoort een Rijnvaartverklaring als bedoeld in artikel 8.2. van de Binnenvaartwet afgegeven op 4 september 2009 waarin staat vermeld dat [bedrijf 2] B.V. de exploitant van het schip is.

De Nederlandse Sociale Verzekeringsbank (hierna: SVB) heeft met dagtekening 9 maart 2018 een A1-verklaring aan belanghebbende afgegeven. In deze verklaring wordt het Nederlandse socialezekerheidsrecht van toepassing verklaard voor de periode van 1 januari 2016 tot en met 31 maart 2019. Tegen deze A1-verklaring heeft belanghebbende rechtsmiddelen aangewend. De A1-verklaring is onherroepelijk geworden na de uitspraak van de Centrale Raad van Beroep (hierna: CRvB) van 22 oktober 2020 en het daaropvolgende arrest van de Hoge Raad van 22 april 2022.

Het sociaalzekerheidsorgaan van Liechtenstein (AHV-IV-FAK) heeft op grond van Verordening (EG) 883/2004 (hierna: de Basisverordening) en Verordening (EG) 987/2009 (hierna: de Toepassingsverordening) met dagtekening 15 oktober 2018 een voorlopige A1-verklaring aan belanghebbende afgegeven. In deze verklaring wordt de Liechtensteinse wetgeving van toepassing verklaard vanaf 1 september 2018.

Op 18 mei 2018 heeft het AHV-IV-FAK bezwaar gemaakt tegen de genomen verzekeringsvaststelling van 9 maart 2018 bij de SVB (zie onder 2.4). Als gevolg hiervan is een dialoogprocedure opgestart. Na een bij [bedrijf 1] verricht onderzoek heeft AHV-IV-FAK op 19 december 2019 het bezwaar tegen de vaststelling ingetrokken. Op 12 januari 2024 heeft het AHV-IV-FAK de SVB het volgende per brief medegedeeld:

De SVB heeft op 28 november 2024 een A1-verklaring aan belanghebbende afgegeven. In deze verklaring wordt het Nederlandse sociale zekerheidsrecht van toepassing verklaard voor de periode 1 april 2019 tot en met 31 oktober 2022. In de begeleidende brief bij de A1-verklaring is het volgende opgenomen:

Bij brief van 7 februari 2025 heeft de AHV-IV-FAK belanghebbende als volgt bericht:

De aanslag IB/PVV 2019 is vastgesteld naar een belastbaar inkomen uit werk en woning van € 49.389. Hierbij is de inspecteur ervan uitgegaan dat belanghebbende voor het gehele jaar verplicht verzekerd was in Nederland voor de PVV. Tevens is bij beschikking € 641 belastingrente in rekening gebracht.

Belanghebbende heeft bezwaar gemaakt tegen het niet toekennen van de vrijstelling voor de PVV. De inspecteur heeft de aanslag verminderd naar een belastbaar inkomen uit werk en woning van € 49.016. Hierbij is de inspecteur er van uitgegaan dat belanghebbende voor het gehele jaar verplicht verzekerd was in Nederland voor de PVV. In de motivering van de uitspraak op bezwaar van 17 oktober 2023 is onder meer het volgende opgenomen:

De rechtbank heeft de aanslag, zoals deze luidt na uitspraak op bezwaar, gehandhaafd.

In de brief van de Minister van Sociale zaken en Werkgelegenheid en de Staatssecretaris van Financiën van 8 februari 2021 (hierna: de brief van 8 februari 2021) staat het volgende vermeld:

Volgens de loonstroken bedraagt het brutoloon van [bedrijf 1] en de inhoudingen over het jaar 2019 (januari tot en met december) per maand (in CHF):

De inspecteur heeft in hoger beroep het fiscale loon als volgt herrekend:

Tot de gedingstukken behoort een (geschoonde) e-mail van een medewerker van de Belastingdienst, Team Toezicht Bezwaar en Beroep, van 12 juli 2024 die als volgt luidt:

De ten onrechte geheven Liechtensteinse premies zijn door het bevoegde orgaan van dat land nog niet op de voet van de Toepassingsverordening overgemaakt naar het bevoegde Nederlandse orgaan, de SVB.

Het geschil betreft het antwoord op de volgende vragen:

1. Is er sprake van een onrechtmatige risicoselectie, waardoor ten onrechte is afgeweken van de ingediende aangifte?

2. Is belanghebbende in 2019 verplicht verzekerd voor de Nederlandse socialezekerheidswetgeving en om die reden premieplichtig?

3. Is sprake van strijd met de algemene beginselen van behoorlijk bestuur, in het bijzonder het evenredigheidsbeginsel en het zorgvuldigheidsbeginsel?

4. Is sprake van strijd met het Unierechtelijke evenredigheidsbeginsel?

5. Heeft belanghebbende recht op verrekening van in het buitenland geheven premies conform artikel 73, lid 2, Toepassingsverordening?

6. Is het fiscale loon tot een te hoog bedrag vastgesteld?

7. Kan belanghebbende zich met succes beroepen op het gelijkheidsbeginsel, mede in verband met het besluit van de Staatssecretaris van Financiën van 24 maart 2014, DGB 2014/144M (hierna: het Besluit 2014)?

8. Is de Nederlandse A1-beschikking van 28 november 2024 ten onrechte afgegeven?

Belanghebbende concludeert tot geen PVV dan wel vermindering van de PVV met de in Liechtenstein geheven sociale zekerheidspremies en tot een lagere vaststelling van het fiscale loon. De inspecteur concludeert tot bevestiging van de uitspraak van de rechtbank.

Ten aanzien van het geschil

Ten aanzien van vraag 1

Indien een controle van aangiften van een belastingplichtige is voortgevloeid uit een risicoselectie, een verwerking van persoonsgegevens in een databank of een gebruik van een databank waarin persoonsgegevens zijn opgeslagen, op basis van een criterium dat jegens de belastingplichtige leidt tot een schending van een grondrecht zoals een schending van het verbod op discriminatie naar afkomst, geaardheid of geloofsovertuiging, komt aan de inspecteur niet de bevoegdheid toe om de aangiften te corrigeren naar aanleiding van bij de controle aan het licht gekomen punten. De belanghebbende dient gemotiveerd te stellen dat hier in zijn situatie sprake van is geweest. Vervolgens dient de inspecteur aan belanghebbende en de rechter de gegevens te verstrekken die voor de beoordeling hiervan van belang kunnen zijn.

Belanghebbende heeft gesteld dat sprake is van een ‘zwarte lijst’ van rijnvarenden bij de Belastingdienst en daarom sprake is van onrechtmatige discriminatie in de zin van artikel 1 Grondwet ten aanzien van [bedrijf 1] -werknemers, waaronder belanghebbende. Volgens belanghebbende is artikel 1 Grondwet (‘discriminatie op welke grond dan ook is niet toegestaan’) geschonden omdat hij vanwege zijn beroep als rijnvarende onder verscherpt toezicht staat. Ter onderbouwing van deze stelling heeft hij een geschoonde e-mail van iemand van de Belastingdienst, Team Toezicht Bezwaar Beroep, overgelegd van 12 juli 2024 (zie 2.15).

De inspecteur is in het kader van de premieheffing gebonden aan een door de SVB afgegeven A1-verklaring en daarom is belanghebbende in de periode 1 januari 2019 tot en met 31 maart 2019 verplicht verzekerd voor de Nederlandse socialezekerheidswetgeving (zie onder 2.4).

De stelling van belanghebbende dat daarover anders moet worden geoordeeld omdat er tevens een A1-verklaring is afgegeven door het Liechtensteinse sociaalzekerheidsorgaan treft geen doel. Aan de Liechtensteinse verklaring komt geen betekenis toe gelet op het feit dat in de procedure betreffende de door de SVB eerder afgegeven A1-verklaring, het Liechtensteinse sociale zekerheidsorgaan de ingebrachte bezwaren tegen de Nederlandse A1-verklaring op 19 december 2019 heeft ingetrokken, dat door het Liechtensteinse sociale zekerheidsorgaan bevestigd is dat zij niet vasthouden aan de door haar afgegeven voorlopige vaststelling (zie 2.6) en zij bovendien uitdrukkelijk hebben verklaard dat de door hen afgegeven en later ingetrokken A1-verklaring als ‘gegenstandlos’ (i.e. zonder betekenis) moet worden beschouwd (zie 2.8). Voor de vraag of sprake is van verzekerings- en premieplicht in Nederland komt derhalve aan de A1-verklaring van Liechtenstein geen betekenis toe.

Belanghebbende heeft zich verder op het standpunt gesteld dat de door de SVB afgegeven A1-verklaring onmiskenbaar op onjuiste gronden is afgegeven en deze dan ook geen grondslag kan bieden voor de inspecteur om PVV te heffen. Ter onderbouwing van zijn standpunt heeft belanghebbende betoogd dat de SVB en de CRvB gelet op het arrest van het HvJ-EU van 4 september 2025 (ECLI:EU:C:2025:662, Hakamp) de premieplicht op onjuiste wijze hebben vastgesteld c.q. beoordeeld. De SVB en CRvB hebben namelijk omstandigheden in aanmerking genomen die niet van belang zijn voor de beantwoording van de vraag of belanghebbende een substantieel gedeelte daarvan heeft verricht in Nederland.

De inspecteur is in het kader van de premieheffing in beginsel gebonden aan de door de SVB in 2024 afgegeven A1-verklaring (zie 2.7) en daarom is belanghebbende in de periode 1 april 2019 tot en met 31 december 2019 verplicht verzekerd voor de Nederlandse socialezekerheidswetgeving. De omstandigheid dat de A1-verklaring nog niet onherroepelijk vast staat, staat er niet aan in de weg dat de inspecteur in overeenstemming met die verklaring premie heft, en evenmin dat hij in overeenstemming daarmee uitspraak doet op een tegen dergelijke premieheffing gericht bezwaar. Evenzo staat de omstandigheid dat een A1verklaring nog niet onherroepelijk vaststaat er niet aan in de weg dat de belastingrechter uitspraak doet in een geschil over de heffing van de desbetreffende premie. Wel kan die omstandigheid de belastingrechter aanleiding geven om gebruik te maken van zijn bevoegdheid de (verdere) behandeling van de zaak aan te houden, waarvoor met name grond zal bestaan indien tegen de verklaring over de toepasselijke wetgeving een rechtsmiddel is aangewend en te verwachten valt dat de verklaring niet (ongewijzigd) in stand zal blijven.

Belanghebbende stelt zich op het standpunt dat de A1-verklaring onrechtmatig is afgegeven en, zo begrijpt het hof belanghebbende, deze A1-verklaring geen grondslag kan bieden in het kader van de premieheffing. Belanghebbende voert diverse argumenten aan waarom zijns inziens de A1-verklaring onrechtmatig is afgegeven.

Het hof constateert dat over de rechtmatigheid van de afgegeven A1-verklaring een gerechtelijke procedure loopt in de sociale zekerheidskolom (zie onder 2.7). Het is aan de algemene bestuursrechter, niet aan de belastingrechter, om te beoordelen of de A1-verklaring rechtmatig is afgegeven. Het hof zal hetgeen belanghebbende heeft aangevoerd ter onderbouwing van zijn standpunt dat de A1-verklaring onrechtmatig is, dan ook niet behandelen. Aan een eventuele beoordeling of een A1-verklaring onmiskenbaar onjuist is afgegeven, en daarom in het kader van de premieheffing geen betekenis heeft, komt de belastingrechter pas toe zodra een A1-verklaring onherroepelijk is geworden. Dat is ten aanzien van de A1-verklaring die aan belanghebbende voor onderhavige periode is afgegeven nog niet het geval.

Belanghebbende heeft het hof in overweging gegeven om de zaak aan te houden totdat de gerechtelijke procedure in de sociale zekerheidskolom beëindigd is. Het hof ziet hiertoe geen aanleiding. Mocht de A1-verklaring uiteindelijk worden vernietigd, dan kan belanghebbende de inspecteur verzoeken om ambtshalve vermindering van de aanslag dan wel de belastingrechter om herziening van zijn uitspraak verzoeken.

Belanghebbende stelt zich – naar het hof begrijpt – op het standpunt dat de inspecteur in strijd heeft gehandeld met de algemene beginselen van behoorlijk bestuur, in het bijzonder het evenredigheidsbeginsel en het zorgvuldigheidsbeginsel.

Belanghebbendes beroep op het evenredigheidsbeginsel faalt. Artikel 11 Wet van 15 mei 1829, houdende algemeene bepalingen der wetgeving van het Koningrijk, waarin tot uitdrukking is gebracht dat de rechter de redelijkheid en billijkheid van een wettelijke maatregel niet mag toetsen, alsmede het toetsingsverbod van artikel 120 Grondwet staan bij de huidige stand van de rechtsontwikkeling in beginsel in de weg aan toetsing van een wet in formele zin aan het evenredigheidsbeginsel. De heffing van PVV berust op een gebonden bevoegdheid die haar grondslag vindt in een wet in formele zin. Dergelijke besluiten kunnen slechts worden getoetst aan het evenredigheidsbeginsel als beginsel van behoorlijk bestuur voor zover zich bijzondere omstandigheden voordoen die niet of niet ten volle zijn verdisconteerd in de afweging van de wetgever. Daarbij gaat het onder meer om gevolgen van de toepassing van de wettelijke bepaling die niet stroken met wat de wetgever kan hebben bedoeld of voorzien. Daarvan is hier geen sprake. Het hof ziet in dit geval ook geen onevenredige uitkomst die de wetgever niet kan hebben bedoeld en die aanleiding zou kunnen geven tot een andere uitkomst dan waartoe toepassing van de wettelijke voorwaarden leidt.

Belanghebbende heeft nog aangevoerd dat de Rijnvarendenovereenkomst een Algemeen Verbindend Voorschrift is en niet een wet in formele zin en, zo begrijpt het hof belanghebbende, de rechter daarom voor wat betreft de toetsing aan het evenredigheidsbeginsel een ruimere beoordelingsbevoegdheid heeft. Belanghebbende voert diverse argumenten aan waarom het zijns inziens onevenredig is dat de SVB niet eerder dan 28 november 2024 een A1-verklaring heeft afgegeven.

Met hetgeen belanghebbende heeft aangevoerd in het kader van het evenredigheidsbeginsel stelt hij in wezen de rechtmatigheid van de A1-verklaring ter discussie. Het hof zal de stellingen niet behandelen omdat het aan de algemene bestuursrechter is om een oordeel te geven over de rechtmatigheid van de A1-verklaring (zie onder 4.11).

Voor de periode 1 januari 2019 tot en met 31 maart 2019 geldt dat de SVB op grond van de Basisverordening de Nederlandse socialezekerheidswetgeving van toepassing heeft verklaard op belanghebbende en dat op basis van artikel 19, lid 2, Toepassingsverordening een A1-verklaring is afgegeven. Voor de periode 1 april 2019 tot en met 31 december 2019 geldt dat de SVB de beslissing heeft gebaseerd op artikel 13 van de Basisverordening, artikel 16 van de Toepassingsverordening en artikel 4, lid 2, van de Rijnvarendenovereenkomst (zie 2.7). De Basisverordening en de Toepassingsverordening betreffen Unierechtelijke verordeningen die verbindend zijn in al hun onderdelen en zijn rechtstreeks toepasselijk in elke lidstaat, zo ook in Nederland.

Belanghebbende heeft ter zitting voor het hof verklaard dat de hoogte van het fiscale loon volgens de wettelijk systematiek niet meer in geschil is. Ook heeft hij zijn beroep op het Besluit 2014 ingetrokken voor het geval het hof van oordeel is dat belanghebbende in onderhavig jaar in Nederland premieplichtig is. Omdat dit laatste het geval is (zie hierboven), zal het hof dit geschilpunt niet behandelen.

Wel stelt belanghebbende zich op het standpunt dat de inspecteur niet met een beroep op interne compensatie de ‘Krankenkasse Arbeitgeber Beitrag’ (hierna: KAB) tot het fiscale loon mag rekenen en, zo begrijpt het hof belanghebbende, het belastbare inkomen uit werk en woning daarom toch te hoog is vastgesteld. Dit vanwege strijd met het gelijkheidsbeginsel, in het bijzonder de zogenoemde meerderheidsregel. Volgens belanghebbende is de Belastingdienst pas het standpunt gaan innemen dat de KAB tot het loon behoort vanaf het moment dat de Belastingdienst bij de rijnvarenden de werkkostenregeling is gaan toepassen. En dat was volgens belanghebbende niet eerder dan na het arrest van de Hoge Raad van 27 mei 2022. In dat arrest heeft de Hoge Raad immers geoordeeld dat de weigering van de Belastingdienst om de werkkostenregeling toe te passen op rijnvarenden berust op een onjuiste rechtsopvatting. De belastingaanslagen opgelegd aan rijnvarenden ten aanzien van eerdere belastingjaren waren toen al lang afgedaan, zodat de nieuwe toepassing door de inspecteur alleen nog door de inspecteur aan de orde is gesteld voor de zaken waarin na 27 mei 2022 nog een (beroeps)procedure lopende was. De inspecteur heeft de KAB ten aanzien van de grote groep rijnvarenden niet tot het buitenlands belastbaar loon gerekend, ondanks dat de groep rijnvarenden aan verscherpt toezicht is onderworpen. Dit geldt voor de hele groep rijnvarenden, waarbij het om zeer vele zaken gaat.

Het hof stelt voorop dat de meerderheidsregel dient ter bescherming van degene die als gevolg van een willekeurige behandeling door een bestuursorgaan in een slechtere positie terechtkomt dan met hem vergelijkbare gevallen.

Het betoog van belanghebbende komt erop neer dat binnen de groep van rijnvarenden een onderscheid is te maken in twee groepen. Een groep waarbij de inspecteur de KAB niet tot het loon heeft gerekend maar waarbij bij de bepaling van het loon evenmin een aftrek vanwege toepassing van de werkkostenregeling in aanmerking is genomen. Dat is de groep rijnvarenden waarvan de belastingaanslagen reeds onherroepelijk waren vastgesteld op het moment dat de Hoge Raad zijn arrest van 27 mei 2022 wees (hierna: de ‘geen KAB/geen WKR groep’). En daarnaast een groep waarvan de belastingaanslagen nog niet onherroepelijk waren vastgesteld op het moment dat de Hoge Raad zijn arrest van 27 mei 2022 wees, waarbij wel een aftrek in verband met toepassing van de werkkostenregeling wordt verleend, maar interne compensatie tot aan het bedrag van de WKR heeft plaatsgevonden door het alsnog belasten van de KAB. Deze laatste groep, waartoe ook belanghebbende behoort, is volgens belanghebbende veel kleiner dan de geen KAB/geen WKR groep en daarom is volgens hem sprake van schending van de meerderheidsregel.

Indien belanghebbende veronderstellenderwijs wordt gevolgd in zijn stelling, dan heeft te gelden dat belanghebbende voor wat betreft zijn vastgestelde loon niet slechter wordt behandeld dan een belastingplichtige uit de geen KAB/geen WKR groep. Immers voor belastingplichtigen in beide groepen hebben de KAB en WKR per saldo geen invloed gehad op de hoogte van het vastgestelde loon. Belanghebbende is dan ook niet slechter behandeld dan de geen KAB/geen WKR groep en dus is geen sprake van schending van de meerderheidsregel. Dat zou mogelijk anders zijn indien de inspecteur bij belanghebbende zou hebben nagevorderd over de KAB, maar dat is niet het geval.

Belanghebbende heeft ter zitting voor het hof ondubbelzinnig en uitdrukkelijk verklaard dat hij deze grief laat vallen voor het geval het hof van oordeel is dat belanghebbende in Nederland premieplichtig is. Aangezien dat het geval is (zie hierboven ten aanzien van vraag 2) komt het hof niet toe aan behandeling van deze vraag.

Het hof acht zich niet bevoegd om over dit geschilpunt te oordelen (zie onder 4.11).

De slotsom is dat het hoger beroep ongegrond is en, voor zover het de laatste vraag betreft, het hof onbevoegd is.

Het hof ziet geen aanleiding om het griffierecht te laten vergoeden.

Het hof oordeelt dat er geen redenen zijn voor een veroordeling in de proceskosten als bedoeld in artikel 8:75 Algemene wet bestuursrecht.

Het hof:

De uitspraak is gedaan door C.W.M.M. Verkoijen, voorzitter, T.A. Gladpootjes, en B.J. Rubbens, in tegenwoordigheid van M.M. Stassen-Kanters, als griffier.

De beslissing is in het openbaar uitgesproken op 7 oktober 2026 en een afschrift van de uitspraak is op die datum in Mijn Rechtspraak geplaatst.

De uitspraak is alleen door de voorzitter ondertekend, aangezien de griffier is verhinderd deze te ondertekenen.

De griffier, De voorzitter,

M.M. Stassen-Kanters C.W.M.M. Verkoijen

Het aanwenden van een rechtsmiddel

Tegen deze uitspraak kunnen beide partijen binnen zes weken na de verzenddatum beroep in cassatie instellen bij de Hoge Raad der Nederlanden via het webportaal van de Hoge Raad www.hogeraad.nl.

Bepaalde personen die niet worden vertegenwoordigd door een gemachtigde die beroepsmatig rechtsbijstand verleent, mogen per post beroep in cassatie instellen. Dit zijn natuurlijke personen en verenigingen waarvan de statuten niet zijn opgenomen in een notariële akte. Als zij geen gebruik willen maken van digitaal procederen kunnen deze personen het beroepschrift in cassatie sturen aan de Hoge Raad der Nederlanden (belastingkamer), postbus 20303, 2500 EH Den Haag. Alle andere personen en gemachtigden die beroepsmatig rechtsbijstand verlenen, zijn in beginsel verplicht digitaal te procederen (zie www.hogeraad.nl).

Bij het instellen van beroep in cassatie moet het volgende in acht worden genomen:

Voor het instellen van beroep in cassatie is griffierecht verschuldigd. Na het instellen van beroep in cassatie ontvangt de indiener een nota griffierecht van de griffier van de Hoge Raad.

In het cassatieberoepschrift kan de Hoge Raad verzocht worden om de andere partij te veroordelen in de proceskosten.