Belastingrecht
Hoger beroep gegrond wegens schending art. 40(2) Wet WOZ. Overgangsrecht art. 30a Wet WOZ. Matiging ex art…
Parket bij de Hoge Raad, 23 oktober 2026
ECLI:NL:PHR:2026:1027 · Parket bij de Hoge Raad · 23 oktober 2026
https://www.uitspraken.nl/uitspraak/parket-bij-de-hoge-raad/bestuursrecht/belastingrecht/ecli-nl-phr-2026-1027
Zaakgegevens
Op 23 oktober 2026 heeft het Parket bij de Hoge Raad een conclusie genomen in een zaak over belastingrecht.
- Instantie
- Parket bij de Hoge RaadParket bij de Hoge RaadHet onafhankelijke parket van de procureur-generaal en de advocaten-generaal, die de Hoge Raad adviseren in conclusies.Meer uitleg
- Datum uitspraak
- 23 oktober 2026
- Datum publicatie
- 23 oktober 2026
- Zaaknummer
- 25/04100
- Rechtsgebied
- Bestuursrecht » Belastingrecht
- ECLI
- ECLI:NL:PHR:2026:1027
Inhoud van deze uitspraak
Samenvatting
Hoger beroep gegrond wegens schending art. 40(2) Wet WOZ. Overgangsrecht art. 30a Wet WOZ. Matiging ex art. 2(2) Bpb wegens punt van ondergeschikt belang.
Conclusie
PROCUREUR-GENERAAL
BIJ DE
HOGE RAAD DER NEDERLANDEN
Nummer 25/04100
Datum 23 oktober 2026
Onderwerp/tijdvak Wet waardering onroerende zaken
Nr. Gerechtshof 24/742
Nr. Rechtbank 23/1283
CONCLUSIE
R.J. Koopman
In de zaak van
[X] B.V.
tegen
B & W gemeente Almere
1 Inleiding
In deze zaak neem ik conclusie vanwege een vraag over het overgangsrecht van de Wet herwaardering proceskostenvergoedingen WOZ en bpm (WHpkv).
Aan belanghebbende is op 18 januari 2023 een uitspraak op bezwaar bekendgemaakt betreffende een WOZ-beschikking en een aanslag onroerendezaakbelasting. Belanghebbende ging in beroep, stellende dat de waarde van de onroerende zaak te hoog was vastgesteld en dat de heffingsambtenaar de toezendplicht van art. 40(2) Wet waardering onroerende zaken (Wet WOZ) had geschonden. Bij de Rechtbank ving hij bot, maar het Hof stelde belanghebbende in het gelijk op het punt van de toezendplicht.
Het Hof kende aan belanghebbende een proceskostenvergoeding (pkv) toe voor de fases van beroep en hoger beroep. De pkv voor de fase van het beroep stelde het Hof vast met toepassing van de verminderingsfactor 0,10 bedoeld in art. 30a(2)(b) Wet WOZ. Voor de fase van het hoger beroep stelde het Hof de pkv met toepassing van art. 2(2) Bpb vast op een rond bedrag van € 150.
Met belanghebbende ben ik van oordeel dat het Hof die verminderingsfactor niet had mogen toepassen. Op grond van de inwerkingtredingsbepaling van de WHpkv is art. 30a Wet WOZ voor de beroepsfase pas van toepassing met betrekking tot beroepen tegen na 1 januari 2024 bekendgemaakte uitspraken op bezwaar (4.4). Dat geldt ook als een gerechtshof, doende wat de rechtbank zou of had moeten doen (4.7-4.9), zelf de pkv voor de beroepsfase vaststelt (4.10).
Om art. 30a Wet WOZ toe te passen moet de rechter in eerste aanleg die een vergoeding van de kosten van de bezwaarfase toekent zich dus afvragen of het in bezwaar bestreden besluit (dat wil zeggen: de aanslag en/of de WOZ-beschikking) na 1 januari 2024 is bekendgemaakt. Ook de hogerberoepsrechter die de pkv voor de rechtbankfase toekent moet zich deze vraag stellen: beslissend is nog steeds de datum waarop de uitspraak op bezwaar is bekendgemaakt. Mutatis mutandis geldt in de cassatiefase dat als de Hoge Raad de pkv voor de hogerberoepsfase toekent, hij zich moet afvragen of de uitspraak van de rechtbank na 1 januari 2024 is bekendgemaakt (4.12).
De klachten over de vaststelling van de pkv voor het hoger beroep zijn mijns inziens ongegrond (4.15-4.30).
Ik concludeer tot gegrondverklaring van het cassatieberoep. De Hoge Raad kan de zaak mijns inziens zelf afdoen door de pkv voor de fase van het beroep met toepassing van art. 2(2) Bpb zelf vast te stellen op € 300 (5).
2 De feiten en het geding in feitelijke instanties
De feiten
Belanghebbende is gebruiker van een winkelpand met ondergrond en erf aan een woonboulevard in [Z] (de winkel).
De heffingsambtenaar van de gemeente Almere heeft bij beschikking op grond van de Wet WOZ de waarde van de winkel voor het jaar 2022 vastgesteld op € 651.000 en tegelijkertijd de aanslag onroerendezaakbelasting 2022 voor zover het betreft het gebruikersgedeelte vastgesteld op € 1.752,49.
Bij uitspraak op bezwaar van 18 januari 2023 heeft de heffingsambtenaar de beschikking en de aanslag gehandhaafd.
Belanghebbende heeft daartegen beroep ingesteld op 1 maart 2023.
Rechtbank Midden-Nederland
In beroep was in geschil of (i) de WOZ-waarde te hoog is vastgesteld en (ii) de heffingsambtenaar de toezendplicht van art. 40(2) Wet WOZ heeft geschonden.
Bij uitspraak van 22 februari 2024 heeft de Rechtbank beide vragen ontkennend beantwoord en het beroep van belanghebbende ongegrond verklaard. De Rechtbank heeft daarom geen pkv toegekend.
Belanghebbende heeft hoger beroep ingesteld tegen de uitspraak van de Rechtbank.
Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden
In hoger beroep was wederom in geschil of (i) de WOZ-waarde te hoog is vastgesteld en (ii) de heffingsambtenaar de toezendplicht van art. 40(2) Wet WOZ heeft geschonden.
Het Hof heeft vraag (i) ontkennend en vraag (ii) bevestigend beantwoord. Het Hof heeft aan zijn oordeel dat de toezendplicht is geschonden alleen het gevolg verbonden dat aan belanghebbende een pkv moet worden toegekend.
Het Hof heeft over de hoogte van die pkv geoordeeld dat belanghebbende niet is geslaagd in het bewijs dat sprake is van bijzondere omstandigheden in de zin van art. 30a(2) Wet WOZ. De pkv in beroep en hoger beroep moet daarom met inachtneming van de WHpkv worden berekend. Omdat de WOZ-beschikking in beroep en hoger beroep niet wordt vernietigd of gewijzigd, is de factor 0,1 van toepassing.
Volgens het Hof is de WHpkv van toepassing op de beroepsfase, omdat de uitspraak van de Rechtbank is bekendgemaakt na 1 januari 2024.
Het Hof heeft voorts geoordeeld dat de omstandigheid dat het hoger beroep enkel slaagt vanwege een schending van art. 40 Wet WOZ, geen bijzondere omstandigheid als bedoeld in art. 2(3) Bpb oplevert om van het forfaitaire bedrag af te wijken.
Het Hof heeft de pkv in beroep vastgesteld op € 181,40, berekend aan de hand van 2 punten (beroepschrift en bijwonen zitting) x wegingsfactor 1 x € 907 x 0,1 ex art. 30a Wet WOZ. Omdat belanghebbende in hoger beroep op een punt van ondergeschikt belang in het gelijk is gesteld, heeft het Hof op grond van art. 2(2) Bpb een zodanige matiging toegepast dat de pkv in hoger beroep wordt vastgesteld op € 150.
Op deze gronden heeft het Hof beslist dat het (1) de uitspraak van de Rechtbank vernietigt, maar uitsluitend wat betreft het niet toekennen van een pkv en een vergoeding voor het betaalde griffierecht, (2) de heffingsambtenaar veroordeelt in de proceskosten voor beroep en hoger beroep van belanghebbende tot een bedrag van in totaal € 331,40 en (3) de heffingsambtenaar opdraagt aan belanghebbende het in beroep en hoger beroep betaalde griffierecht van totaal € 930 te vergoeden.
3 Het geding in cassatie
Belanghebbende heeft tijdig en ook overigens op regelmatige wijze beroep in cassatie ingesteld. Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Almere heeft geen verweerschrift ingediend.
Belanghebbende stelt in cassatie drie middelen voor.
Middel I klaagt dat het Hof ten onrechte art. 30a Wet WOZ heeft toegepast op de pkv voor de beroepsfase. In de toelichting op het middel betoogt belanghebbende dat het beroep is ingesteld op 1 maart 2023 en daarom niet valt onder de reikwijdte van art. 30a Wet WOZ, dat pas op 1 januari 2024 is ingevoerd.
Middel II betoogt dat het Hof de toepassing van art. 2(2) Bpb in de hoger beroepsfase had moeten motiveren.
Middel III betoogt dat art. 2(2) Bpb terughoudend moet worden toegepast en schending van art. 40 Wet WOZ zich hiervoor niet leent. In de toelichting op het middel stelt belanghebbende dat het Hof eerder, in een andere zaak, heeft geoordeeld dat art. 2(2) Bpb niet toegepast kan worden bij schendingen van art. 40 Wet WOZ. Voorts is het volgens belanghebbende onnavolgbaar dat het Hof voor de hogerberoepsfase art. 2(2) Bpb heeft toegepast, en niet art. 30a Wet WOZ, terwijl laatstgenoemde bepaling voor deze fase juist wél toegepast kon worden. Toepassing van art. 2(2) Bpb in onderhavige zaak valt bovendien niet te rijmen met ‘de eigen Richtsnoer’, aldus belanghebbende.
4 Beoordeling van de middelen
Middel I is gericht tegen het oordeel van het Hof in overweging 5.1 dat art. 30a Wet WOZ van toepassing is op toekenning van de pkv in beroep omdat de uitspraak van de Rechtbank is bekendgemaakt na 1 januari 2024. Volgens belanghebbende is die bepaling niet van toepassing, omdat het beroep is ingesteld op 1 maart 2023, dus vóór de inwerkingtreding van art. 30a Wet WOZ.
Art. 30a(2) Wet WOZ bepaalt – kort gezegd – dat de conform het Bpb vastgestelde vergoeding van beroepsmatig verleende rechtsbijstandskosten in beroep, hoger beroep en cassatie in WOZ-zaken wordt gematigd met factor 0,25 (indien het bestreden besluit wordt vernietigd of gewijzigd) of 0,1 (in alle overige gevallen).
Het middel werpt de vraag op wat de temporele reikwijdte is van art. 30a Wet WOZ, wanneer een rechter een pkv toekent voor een eerdere fase van de procedure. In meerdere arresten van de Hoge Raad ligt weliswaar al een impliciet antwoord op deze vraag besloten (4.13), maar in deze klacht zie ik aanleiding om expliciet op deze kwestie in te gaan.
Art. 30a Wet WOZ is ingevoerd bij de WHpkv. De inwerkingtredingsbepaling in art. IV van die wet luidt als volgt:
“Deze wet treedt in werking met ingang van 1 januari 2024, met dien verstande dat:
a. artikel 30a, eerste en tweede lid, van de Wet waardering onroerende zaken, artikel 19a, eerste en tweede lid, van de Wet op de belasting van personenauto’s en motorrijwielen 1992 en artikel 13a, tweede lid, van de Wet administratiefrechtelijke handhaving verkeersvoorschriften voor het eerst toepassing vinden met betrekking tot een bezwaar tegen een na dat tijdstip bekendgemaakt besluit en een administratief beroep, beroep, hoger beroep, verzet, beroep in cassatie tegen of een verzoek om herziening van een na dat tijdstip bekendgemaakte beslissing of uitspraak; (…)”
Het Hof heeft deze bepaling kennelijk zo opgevat, dat art. 30a Wet WOZ van toepassing is met betrekking tot het hoger beroep tegen de na 1 januari 2024 bekendgemaakte uitspraak van de Rechtbank, óók voor zover het Hof de pkv voor de beroepsfase vaststelt.
Met belanghebbende ben ik het eens dat dit onjuist is, zij het om een andere reden dan de grond die belanghebbende aanvoert. Art. 8:113(1) Awb bepaalt dat de hogerberoepsrechter bij (gedeeltelijke) vernietiging van de uitspraak van de rechtbank, doet hetgeen de rechtbank zou behoren te doen.
De woorden “zou behoren te doen” in art. 8:113(1) Awb wijken af van de woorden “had behoren te doen” die voor de cassatiefase zijn opgenomen in art. 29e(2) AWR en die voor het hoger beroep in belastingzaken van 1 januari 2005 tot 1 januari 2013 stonden in art. 27o AWR.
In de memorie van toelichting op art. 8:113(1) Awb staat opmerkelijk genoeg zowel dat de hogerberoepsrechter kan doen hetgeen de rechtbank had behoren te doen, als dat hij kan doen wat de rechtbank zou behoren te doen:
“10. De judiciële lus (artikel 8:113)
Indien de hogerberoepsrechter een uitspraak van de bestuursrechter vernietigt, doet hij wat de rechtbank zou behoren te doen (artikel 8:113, eerste lid). Dit kan betekenen dat de hogerberoepsrechter het inleidend beroep alsnog ongegrond verklaart (indien hij oordeelt dat de rechtbank dit beroep ten onrechte gegrond heeft verklaart), met het gevolg dat het bestuursorgaan wordt ontheven van zijn verplichting tot het nemen van een nieuw besluit ter vervanging van het vernietigde besluit (artikel 8:72, eerste lid)
(…)
Artikel 8:113
Eerste lid
Dit artikel regelt de aanvullende uitspraakbevoegdheden in hoger beroep. Het komt overeen met de artikelen 53 (42-oud) Wet RvS, 24 Beroepswet, 26 Wet bbo en 27o AWR. Indien de hogerberoepsrechter doet hetgeen de rechtbank had behoren te doen, staan hem vanzelfsprekend ook de dicta van artikel 8:72 ter beschikking. Hetzelfde geldt voor de nevendicta van de artikelen 8:73 tot en met 8:75.”
Ik denk dat het verschillende gebruik van de woordjes ‘zou’ en ‘had’ niet op een inhoudelijk onderscheid duidt maar op een cultuurverschil. In het belastingprocesrecht was – en is – de hoofdregel dat de rechter zelf in de zaak voorziet. De belastingrechter wijst, een enkele uitzondering daargelaten, de zaak niet terug naar de inspecteur of de lagere rechter. De klassieke taakopvatting van de belastingrechter is dat hij na gegrondverklaring van het (hoger) beroep doet wat de inspecteur of de lagere rechter had behoren te doen (als het meteen een juiste beslissing had genomen). Elders in het bestuursrecht heerste een andere cultuur; daar was men veel minder gericht op ‘finale geschilbeslechting’ door de (hogerberoeps-)rechter. Veeleer werd aan het bestuursorgaan de ruimte geboden om alsnog te beslissen, met inachtneming van de uitspraak van de rechter en met invulling van de veelal voor het bestuur bestaande beoordelingsruimte. Inmiddels is men ook daar doordrongen geraakt van het belang van finale geschilbeslechting, maar in het denken komt het nog altijd in de plaats van de (klassieke) terugwijzing. Ik denk dat dit de oorzaak ervan is dat men elders in het bestuursrecht zegt: de (hogerberoeps-)rechter doet wat het bestuursorgaan of de lagere rechter zou behoren te doen (als de zaak zou zijn teruggewezen).
In deze zaak had het Hof, doende wat de Rechtbank had of zou behoren te doen (pkv toekennen voor de beroepsfase), de inwerkingtredingsbepaling aldus moeten lezen dat art. 30a Wet WOZ voor de beroepsfase van toepassing is met betrekking tot een beroep tegen een na 1 januari 2024 bekendgemaakte uitspraak op bezwaar. Het maakt daarbij niet uit of in dit kader gedacht wordt aan wat de Rechtbank had moeten doen als het meteen een juiste beslissing had genomen, of als wordt gedacht aan hetgeen de Rechtbank zou moeten doen als het Hof de zaak had teruggewezen naar de Rechtbank. In beide gevallen gaat het om een beroepszaak waarin de uitspraak op bezwaar is gedaan op 18 januari 2023. Dat is vóór 1 januari 2024. Dus is de beperking in art. 30a Wet WOZ niet van toepassing op de pkv voor de fase van beroep.
Voor de volledigheid merk ik op dat de datum van de uitspraak waartegen het rechtsmiddel zich richt (in casu de uitspraak op bezwaar) beslissend is voor de temporele reikwijdte van art. 30a Wet WOZ en niet – zoals belanghebbende betoogt – de datum waarop het rechtsmiddel is aangewend (in casu indiening van het beroepschrift). Dat dit ook de bedoeling is geweest van de wetgever blijkt uit de memorie van toelichting bij de WHpkv:
“De voorgestelde wijzigingen in artikel 30a, eerste en tweede lid, Wet WOZ en artikel 19a, eerste en tweede lid, Wet BPM 1992 vinden voor het eerst toepassing op bezwaar tegen na inwerkingtreding van deze artikelen bekendgemaakte besluiten en op beroep, hoger beroep, verzet, beroep in cassatie tegen of een verzoek om herziening van na dat tijdstip bekendgemaakte uitspraken. De reden daarvoor is dat het recht op een proceskostenvergoeding al wordt geacht te ontstaan op het moment dat de proceskosten worden gemaakt waarvoor een vergoeding wordt toegekend. De nieuwe berekeningswijze geldt dus niet voor proceshandelingen die zijn verricht vóór inwerkingtreding van deze artikelen. In beroep kan ook een proceskostenvergoeding wordt toegekend voor een eerdere fase. De rechter in eerste aanleg kan bijvoorbeeld een proceskostenvergoeding toekennen voor de bezwaarfase. Als het bestreden besluit is genomen vóór inwerkingtreding van deze artikelen, maar de beslissing op bezwaar ná dat tijdstip volgt, betekent dit dat de in het voorstel opgenomen factor alleen wordt toegepast op de proceskostenvergoeding voor de beroepsfase.”
Om art. 30a Wet WOZ toe te passen moet de rechter in eerste aanleg die een vergoeding van de kosten van de bezwaarfase toekent zich dus afvragen of het in bezwaar bestreden besluit (dat wil zeggen: de aanslag en/of de WOZ-beschikking) na 1 januari 2024 is bekendgemaakt. Ook de hogerberoepsrechter die de pkv voor de rechtbankfase toekent moet zich deze vraag stellen: beslissend is nog steeds de datum waarop de uitspraak op bezwaar is bekendgemaakt. Mutatis mutandis geldt in de cassatiefase dat als de Hoge Raad de pkv voor de hogerberoepsfase toekent, hij zich moet afvragen of de uitspraak van de rechtbank na 1 januari 2024 is bekendgemaakt .
Dit is kennelijk ook de opvatting is van de Hoge Raad. Dat leidt ik af uit een tweetal arresten van 3 juli 2026 waarin de Hoge Raad toepassing van art. 30a Wet WOZ achterwege liet bij het toekennen van een pkv voor de hogerberoepsfase. Het ging daarbij om zaken waarin de uitspraak van de rechtbank was gedaan vóór 1 januari 2024, terwijl de uitspraak van het gerechtshof wel na 1 januari 2024 lag.
Op grond van het voorgaande ben ik van oordeel dat middel I slaagt.
Middel II betoogt dat het Hof ten onrechte heeft nagelaten de toepassing van art. 2(2) Bpb te motiveren.
In art. 2(2) Bpb staat dat het bedrag van de kostenvergoeding kan worden verminderd indien een partij gedeeltelijk in het gelijk is gesteld. Het middel is kennelijk gericht tegen overweging 5.7 van de bestreden uitspraak, waarin het Hof oordeelde:
“(…) nu belanghebbende in hoger beroep op een punt van ondergeschikt belang in het gelijk is gesteld, past het Hof op grond van artikel 2 lid 2 Bpb een zodanige matiging toe dat de vergoeding voor de kosten in hoger beroep wordt vastgesteld op € 150 (…)”.
Voor zover het middel bedoelt te stellen dat het Hof helemaal geen motivering heeft gegeven voor zijn oordeel over de toepassing van art. 2(2) Bpb, mist het feitelijke grondslag. Het Hof heeft die motivering namelijk gegeven door te overwegen dat belanghebbende in hoger beroep in het gelijk is gesteld op een punt van ondergeschikt belang. Deze zaak is daarom anders dan het arrest van 10 april 2026, waarin de Hoge Raad het oordeel van het gerechtshof ‘s-Hertogenbosch casseerde omdat een motivering voor de matiging bedoeld in art. 2(2) Bpb in zijn geheel ontbrak. In die zaak had het gerechtshof in zijn uitspraak slechts in een voetnoot opgemerkt: “Het hof heeft hierbij toepassing gegeven aan artikel 2, lid 2, Bpb”.
In de toelichting op het middel betoogt belanghebbende dat het volstrekt onduidelijk is waarom het Hof art. 2(2) Bpb wel van toepassing acht op de fase van het hoger beroep, maar niet op de beroepsfase, waarin dezelfde geschilpunten voorlagen en besproken zijn. Daarmee stelt belanghebbende ook de begrijpelijkheid van de motivering van het oordeel van het Hof aan de orde.
In zijn arrest van 15 november 2024 liet de Hoge Raad het oordeel van het gerechtshof ‘s-Hertogenbosch, om de pkv met toepassing van art. 2(2) Bpb te matigen, in stand. De Hoge Raad overwoog:
“Het Hof mocht de proceskostenvergoeding met toepassing van artikel 2, lid 2, van het Bpb matigen vanwege de omstandigheid dat belanghebbende uitsluitend in het gelijk is gesteld op een punt van ondergeschikt belang.”
In de zaak die leidde tot het arrest van 15 november 2024 (4.19) had het gerechtshof nadrukkelijk overwogen dat het geschil zowel de overschrijding van de opbrengstlimiet, de toekenning van een dwangsom en de vergoeding van wettelijke rente omvatte, terwijl de belanghebbende uitsluitend in het gelijk werd gesteld op een punt van ondergeschikt belang, namelijk de wettelijke rente.
Een zo expliciete toelichting over de omvang van het geschil en het punt waarop belanghebbende in het gelijk is gesteld, ontbreekt in de onderhavige zaak. Dat tast ’s Hofs oordeel mijns inziens echter niet aan. Wie de bestreden uitspraak leest zal begrijpen dat het Hof met zijn verwijzing naar ‘het punt waarop belanghebbende in hoger beroep in het gelijk is gesteld’, doelde op de schending van art. 40 Wet WOZ, welke schending – zo blijkt ook uit die uitspraak – volgens het Hof geen inhoudelijke gevolgen heeft voor de waardebeschikking of de aanslag. Voorts blijkt uit die uitspraak dat het geschil niet alleen ging over de schending van art. 40 WOZ, maar ook over de waarde van de onroerende zaak en de hoogte van de aanslag. Tegen die achtergrond is naar mijn opvatting het bestreden oordeel ook zonder verdere motivering niet onbegrijpelijk.
Ik meen daarom dat het oordeel van het Hof voldoende is gemotiveerd en dat middel II ook in zoverre faalt.
Middel III richt zich tegen dezelfde overweging als middel II en betoogt dat art. 2(2) Bpb terughoudend moet worden toegepast en zich niet leent voor toepassing bij een schending van art. 40 Wet WOZ.
Dit betoog faalt. Uit het arrest van 20 maart 2026 kan namelijk worden afgeleid dat matiging van de pkv op grond van art. 2(2) Bpb wel mogelijk is wanneer een belanghebbende slechts in het gelijk wordt gesteld vanwege schending van art. 40(2) Wet WOZ, en dat daarvoor niet is vereist dat het gaat om een punt van ondergeschikt belang. In de zaak die leidde tot dat arrest was het beroep ook alleen gegrond vanwege een schending van art. 40(2) Wet WOZ en was ook met toepassing van art. 2(2) Bpb de pkv gematigd. De Hoge Raad liet die matiging in stand na te hebben vooropgesteld:
“4.2.6 Ook in gevallen waarin de op artikel 2, lid 1, van het Besluit gebaseerde proceskostenvergoeding al is beperkt op grond van de Wet herwaardering proceskostenvergoedingen WOZ en bpm, bestaat de mogelijkheid dat die vergoeding op grond van artikel 2, lid 2, van het Besluit – verder – wordt beperkt.
De hiervoor in 4.2.4 vermelde beperkingen brengen een terughoudende toepassing van artikel 2, lid 2, van het Besluit mee. Dit sluit ook aan bij het feit dat de wetgever met het stelsel van veelal forfaitair vastgestelde vergoedingen een verzwaring van de werklast van de rechter wilde voorkomen.
In gevallen waarin de rechter geen gebruik maakt van de bevoegdheid om artikel 2, lid 2, van het Besluit toe te passen, hoeft hij die beslissing niet te motiveren. Maakt de rechter daarentegen wel gebruik van deze bevoegdheid, dan moet hij die beslissing wel motiveren.”
Voor zover belanghebbende met het middel wil stellen dat art. 2(2) Bpb niet kan worden toegepast in gevallen waarin de pkv al is beperkt op grond van de WHpkv (art. 30a Wet WOZ), stuit het middel af op hetgeen de Hoge Raad heeft overwogen in het hiervoor geciteerde onderdeel 4.2.6 van het arrest van 20 maart 2026.
Belanghebbende heeft voorts gewezen op de uitspraak van het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden van 23 mei 2023. Daarin zag dat gerechtshof in de omstandigheid dat het beroep slechts vanwege schending van art. 40(2) Wet WOZ gegrond was, geen aanleiding om de pkv ex art. 2(2) Bpb te matigen (overweging 4.15). Ik meen dat deze verwijzing belanghebbende niet kan baten. Als het beroep gedeeltelijk gegrond is, is de rechter bevoegd, maar niet verplicht om de pkv te matigen met toepassing van art. 2(2) Bpb. Die rechter beoordeelt in dat kader of onverkorte toepassing van art. 2(1) Bpb, gelet op de daarbij voor de berekening gehanteerde maatstaven, onredelijk zou zijn in het licht van het gewicht van het geschilpunt of de geschilpunten waarop de belanghebbende in het gelijk is gesteld. De rechter moet art. 2(2) Bpb terughoudend en gemotiveerd toepassen. Maar dat betekent niet dat in alle gevallen waarin een beroep wegens schending van art. 40(2) Wet WOZ gegrond is op een zelfde wijze moet worden omgegaan met art. 2(2) Bpb. En het betekent naar mijn opvatting ook niet dat het Hof in deze zaak een uitgebreidere motivering had moeten geven voor die toepassing dan het heeft gedaan.
Verder heeft belanghebbende gesteld dat toepassing van art. 2(2) Bpb niet te rijmen valt met ‘de eigen Richtsnoer’. Zij wijst op onderdeel 1.2 van de Richtsnoer, waarin voorbeelden worden besproken van zaken met een zeer licht gewicht waarvoor de wegingsfactor 0,25 kan worden toegepast, zoals evidente tel- en rekenfouten. Ik begrijp dat belanghebbende a contrario betoogt, dat als zelfs evidente tel- en rekenfouten slechts leiden tot een wegingsfactor van 0,25, een (serieuzere) schending van art. 40 Wet WOZ geen aanleiding kan zijn voor een matiging ex art. 2(2) Bpb tot een lager bedrag.
Deze redenering gaat niet op, omdat de wegingsfactor (C1) één van de drie factoren is waaruit het op grond van het eerste lid van art. 2 Bpb vastgestelde bedrag bestaat. Bij het tweede lid gaat het er echter om of onverkorte toepassing van het eerste lid onredelijk zou zijn in het licht van het gewicht van het geschilpunt waarop de belanghebbende in het gelijk is gesteld. Voor de toepassing van art. 2(1) Bpb moet daarentegen het gewicht van de zaak in zijn geheel in aanmerking worden genomen, inclusief de geschilpunten waarop de belanghebbende niet in het gelijk is gesteld. De verwijzing van belanghebbende naar de Richtsnoer zegt dus niet iets over de matigingsbevoegdheid ex art. 2(2) Bpb.
Bovendien kan de Hoge Raad niet beoordelen of een gerechtshof de Richtsnoer heeft geschonden, omdat het geen recht in de zin van art. 79 Wet vormt. De Richtsnoer is evenmin op grond van algemene beginselen van behoorlijke rechtspleging bindend voor de gerechtshoven.
Ik meen dat middel III faalt.
Omdat naar mijn oordeel middel I slaagt, kom ik tot de slotsom dat het cassatieberoep gegrond moet worden verklaard.
5 Na cassatie
Het is de vraag of de Hoge Raad de zaak kan afdoen.
Het Hof had de pkv voor de fase van het beroep niet mogen vaststellen met toepassing van de uit art. 30a(2)(b) Wet WOZ volgende factor 0,10. Zonder toepassing van die factor komt de door het Hof voor de fase van het beroep berekende pkv uit op een bedrag van € 1.814. Voor de fase van het hoger beroep heeft het Hof een flinke vermindering van de pkv toegepast op grond van art. art. 2(2) Bpb; de vermindering wegens gedeeltelijke gegrondheid op een punt van ondergeschikt belang. Volgens het puntentarief van de Bijlage bij het Bpb zou een vergoeding voor de kosten van rechtsbijstand in hoger beroep moeten worden gebaseerd op 2 punten (indiening hoger beroepschrift en verschijnen ter zitting) maal wegingsfactor 1, is tegen het in 2025 geldende tarief € 1.814. Die vergoeding matigde het Hof tot een rond bedrag van € 150.
Het valt wel te begrijpen dat het Hof de voor de beroepsfase vastgestelde pkv van € 181 niet verder heeft verlaagd tot het bedrag van € 150 dat het voor de fase van hoger beroep redelijk vond. Maar het ligt niet erg voor de hand dat het Hof een vergoeding van € 1.814 voor de beroepsfase onberoerd had gelaten.
Als de schending van art. 40 Wet WOZ volgens het Hof in hoger beroep een punt van ondergeschikt belang was, dan valt niet in te zien waarom het Hof dit punt niet ook in beroep van onderschikt belang zou kunnen vinden. Weliswaar moet per fase van de procedure worden beoordeeld of een punt van ondergeschikt belang is maar in dit geval zijn de relevante feiten in beide fases hetzelfde.
Ik meen daarom dat de Hoge Raad de vergoeding voor de fase van beroep niet simpelweg kan vaststellen op € 1.814.
Verwijzing van de zaak voor dit punt is echter wel erg ondoelmatig. Ik meen dat de na cassatie nog te beoordelen kwestie een punt van ondergeschikte aard is in de zin van art. 29e(2) AWR, waarvoor verwijzing achterwege kan blijven. Er hoeft immers geen onderzoek naar de feiten te worden gedaan voor de beantwoording van de vraag of en in hoeverre art. 2(2) Bpb moet leiden tot een vermindering van de pkv. De feiten staan wel vast; het gaat alleen om de waardering van die feiten. Een dergelijke waardering voert de Hoge Raad zelf al regelmatig uit als hij zelf de pkv voor een eerdere fase van de procedure vaststelt. Ook heeft de Hoge Raad zelf al eens een oordeel gegeven over het gewicht van het geschilpunt waarop het hoger beroep gegrond was en over de redelijkheid van een veroordeling van het bestuursorgaan in het volle bedrag van de pkv op grond van art. 2(1) Bpb.
Vermindering van de vergoeding voor de fase van het beroep tot € 150 zou een verboden reformatio in peius inhouden. Dat kan dus niet. Handhaving van de pkv voor het beroep op € 181,40, maar ditmaal op grond van art. 2(2) Bpb, zou inhouden dat de beslissing van het Hof in stand blijft. Dan is het middel terecht aangevoerd, maar is het cassatieberoep uiteindelijk ongegrond.
Ik voel het meest voor een stoutmoedige vaststelling door de Hoge Raad van de pkv voor de beroepsfase op € 300. Het gaat in beroep, net als in hoger beroep, om een ondergeschikt punt. Maar in beroep moest belanghebbende voor het eerst zijn klachten formuleren en onderbouwen, terwijl hij in hoger beroep kon volstaan met een herhaling van die klachten en onderbouwing. Daarom komt het mij voor dat het niet onredelijk is om – met toepassing van art. 2(2) Bpb - het bedrag van de pkv voor het hoger beroep (€ 150) voor de beroepsfase te verdubbelen tot € 300. De pkv voor beroep en hoger beroep komt dan tezamen uit op € 450. Het cassatieberoep is dan gegrond.
6 Conclusie
Ik concludeer tot gegrondverklaring van het cassatieberoep, tot vernietiging van de bestreden uitspraak, maar uitsluitend wat betreft de vaststelling van de hoogte van de proceskostenvergoeding voor beroep en hoger beroep, en tot vaststelling van die proceskostenvergoeding op een bedrag van in totaal € 450.
De Procureur-Generaal bij de
Hoge Raad der Nederlanden
Advocaat-Generaal