Cassatieprocesrecht. Beroep tegen tussenarrest; niet-ontvankelijk (art. 401a lid 2 Rv).

[verweerster] Limited (hierna: [verweerster]) heeft op 30 januari 2018 de dagvaarding in eerste aanleg aan [eiseres] Holding B.V. (hierna: [eiseres]) betekend. In de dagvaarding is [eiseres] aangezegd om op de roldatum van 11 april 2018 te verschijnen.

De dagvaarding van 30 januari 2018 is niet op de aangezegde roldatum bij de rechtbank Zeeland-West-Brabant (hierna: de rechtbank) aangebracht. Daarom heeft [verweerster] aan [eiseres] op 17 april 2018 een (eerste) herstelexploot ex art. 125 lid 5 Rv betekend. In dit herstelexploot is [eiseres] aangezegd op de roldatum 23 mei 2018 te verschijnen. [verweerster] heeft een (niet originele) dagvaarding ingediend en [eiseres] heeft zich gesteld. De zaak is ingeschreven onder zaak-/rolnummer C/02/344960/HA ZA 18-327.

De rechtbank heeft aan [verweerster] een uitstel tot de roldatum van 30 mei 2018 verleend om de originele dagvaarding met producties aan te brengen.

Op 29 mei 2018 verzocht [verweerster] om een nader uitstel. De rechtbank heeft dat verzoek afgewezen.

Op de roldatum van 30 mei 2018 is geen (originele) dagvaarding aangebracht waarna de zaak (met zaak-/rolnummer C/02/344960/HA ZA 18-327) is doorgehaald.

Op 4 juni 2018 heeft [verweerster] [eiseres] opnieuw gedagvaard, maar ook die dagvaarding is niet aangebracht. Deze zaak is niet ingeschreven.

Op 5 juni 2018 heeft [verweerster] aan [eiseres] een tweede herstelexploot uitgebracht, waarin zij de dagvaarding van 30 januari 2018 en het herstelexploot van 17 april 2018 handhaaft. In het herstelexploot is [eiseres] aangezegd om op de roldatum van 13 juni 2018 te verschijnen.

Vervolgens is op 12 juni 2018 een derde herstelexploot uitgebracht. Hierin is [eiseres] aangezegd om op de roldatum van 4 juli 2018 te verschijnen.

Op de rol van 4 juli 2018 heeft [verweerster] de dagvaarding van 30 januari 2018 en de drie herstelexploten (van 17 april 2018, 5 juni 2018 en 12 juni 2018) aangebracht.

In hoger beroep vordert [verweerster] dat het hof het vonnis van 17 oktober 2018 (onder zaak-/rolnummer C/02/346672 HA ZA 18-435, door het hof verkort aangeduid als het “vonnis”) vernietigt en [verweerster] alsnog in haar vorderingen ontvankelijk verklaart met veroordeling van [eiseres] in de kosten, daarmee opkomend tegen het oordeel van de rechtbank in het incident en in de hoofdzaak.

Ook in hoger beroep stelt [verweerster] dat zij geen procedurele fouten heeft gemaakt en dat de zaak alsnog in eerste aanleg inhoudelijk behandeld dient te worden. Mocht het hof van oordeel zijn dat wel sprake is van procedurele fouten die leiden tot niet-ontvankelijkheid dan stelt [verweerster] dat [eiseres] , gezien de notariële afspraken die door partijen zijn gemaakt, geen belang heeft bij haar incidentele vordering. Gelet op deze stellingen heeft [verweerster] in hoger beroep twee grieven tegen het vonnis aangevoerd.

[eiseres] heeft gemotiveerd verweer gevoerd. [eiseres] concludeert dat het hof het vonnis zal bekrachtigen en [verweerster] te veroordelen in de proceskosten, te vermeerderen met de wettelijke rente. Het hof betrekt het door [eiseres] gevoerde verweer, voor zover in hoger beroep van belang, bij de beoordeling.

Bij arrest van 24 maart 2020 (hierna: het arrest) heeft het hof, kort gezegd, het bestreden vonnis vernietigd en de zaak teruggewezen naar de rechtbank voor verdere behandeling en beoordeling. Daartoe heeft het hof onder meer het volgende overwogen:

“3.5. Het hof oordeelt als volgt.

3.6. Alhoewel de overwegingen en beslissingen van de rechtbank in haar bestreden vonnis van 17 oktober 2018 op zich juist zijn, had zij op grond van de diverse exploten moeten begrijpen dat [verweerster] de nog steeds aanhangige zaak 18-327 met die exploten weer opnieuw op de rol wilde opbrengen. Het hof zal daarom het bestreden vonnis vernietigen. Nu voormelde zaak nog bij de rechtbank aanhangig is (onder een ander zaaknummer) en zij nog geen enkel inhoudelijk oordeel heeft gegeven, zal het hof de zaak naar die rechtbank terugwijzen voor de verdere behandeling.”

Het dictum van het arrest luidt aldus:

Bij procesinleiding van 24 juni 2020 heeft [eiseres] (tijdig) cassatieberoep ingesteld van het arrest van het hof van 24 maart 2020. [verweerster] heeft een verweerschrift ingediend dat primair strekt tot niet-ontvankelijkheid van het cassatieberoep en subsidiair tot verwerping daarvan. [eiseres] heeft verweer gevoerd tegen het beroep op niet-ontvankelijkheid. Beide partijen hebben hun standpunt toegelicht, waarna [eiseres] nog heeft gerepliceerd.

Ik behandel eerst het primaire verweer van [verweerster] zoals opgenomen in haar genoemde verweerschrift en bestreden door [eiseres] .

[verweerster] voert aan, mede onder verwijzing naar een beschikking van de Hoge Raad van 13 februari 2009, dat het cassatieberoep van [eiseres] niet-ontvankelijk is, naar de kern genomen omdat [eiseres] cassatie heeft ingesteld van een (zuiver) tussenarrest, het cassatiemiddel geen gewag maakt van een door het hof verleend verlof als bedoeld in art. 401a lid 2 Rv en ook overigens niet is gesteld of gebleken dat tijdig zo’n verlof is verzocht, waar dat hier wel nodig was voor ontvankelijkheid van het cassatieberoep. Gelet daarop moet het cassatieberoep van [eiseres] niet-ontvankelijk worden verklaard, met veroordeling van [eiseres] in de kosten van het geding in cassatie, te vermeerderen met de wettelijke rente, ingaande veertien dagen na het te dezen wijzen arrest.

Dit verweer van [verweerster] slaagt m.i., gelet op het volgende.
Ingevolge art. 401a lid 2 Rv kan van een tussenarrest dat niet valt onder art. 401a lid 1 Rv (kort gezegd: het draait niet om toestaan dan wel weigeren van een voorlopige voorziening als bedoeld in art. 401a lid 1 Rv) slechts cassatieberoep worden ingesteld tegelijk met het eindarrest, tenzij het hof anders heeft bepaald (kort gezegd: verlof heeft verleend voor het instellen van tussentijds cassatieberoep van het tussenarrest) of art. 75 lid 1 Rv van toepassing is (kort gezegd: het hof zich onbevoegd heeft verklaard en de zaak heeft verwezen naar een lagere rechter). Behoudens zo’n uitzondering is een cassatieberoep van een dergelijke uitspraak in deze systematiek niet-ontvankelijk.
Uit de gedingstukken met inbegrip van het arrest volgt niet dat in het onderhavige geval het hof zo’n verlof heeft verleend noch dat daartoe tijdig is verzocht (ik lees daarin ook geen daartoe strekkende stellingen van [eiseres] ), terwijl duidelijk is dat het arrest niet valt onder art. 401a lid 1 Rv en art. 75 lid 1 Rv niet van toepassing is ( [eiseres] stelt het tegendeel ook niet). De vraag is dan of ’s hofs arrest blijkens het arrest moet worden aangemerkt als een (zuiver) tussenarrest, meer bepaald als een arrest waarin niet door een uitdrukkelijk dictum omtrent enig deel van het gevorderde (dat wil zeggen: de vordering die inzet is van het geding, in conventie en eventueel reconventie)een einde aan het geding wordt gemaakt, zoals het geval waarin, kort gezegd, de appelrechter bij arrest de in hoger beroep voorliggende zaak terugwijst naar de eerste rechter voor verdere afdoening na vernietiging door die appelrechter van het vonnis waarbij door die eerste rechter een niet-ontvankelijkverklaring van de eiser in diens vordering jegens de gedaagde (in de hoofdzaak) is uitgesproken.
Blijkens het - in het licht van, kort gezegd, het lichaam van het arrest te lezen - dictum van het arrest als aangehaald onder 2.6 hiervoor, vernietigt het hof “het vonnis” van de rechtbank (dus het door [verweerster] in hoger beroep bestreden vonnis van 17 oktober 2018 onder zaak-/rolnummer C/02/346672 / HA ZA 18-435, waarover onder 2.1 hiervoor; zie ter zake bijvoorbeeld ook rov. 1 en 3.2-3.4 van het hof) en wijst het hof “de zaak” (wat naar de aard niets anders kan zijn dan de hier voorliggende zaak van [verweerster] tegen [eiseres] waarover het hof oordeelt als appelrechter naar aanleiding van dat door [verweerster] ingestelde hoger beroep tegen genoemd vonnis in eerste aanleg, dus onder zaak-/rolnummer C/02/346672 / HA ZA 18-435) terug naar de rechtbank voor verdere behandeling en beslissing (dit logischerwijs met inachtneming van ’s hofs arrest), zonder daarbij door een uitdrukkelijk dictum omtrent enig deel van het gevorderde (kort gezegd: de vordering van [verweerster] die inzet is van het geding) een einde aan het geding te maken (zich daar immers beperkend, kort gezegd, tot terugwijzing van de in hoger beroep voorliggende zaak naar de rechtbank voor verdere afdoening na vernietiging van het vonnis waarbij de rechtbank de niet-ontvankelijkverklaring van [verweerster] in genoemde vordering uitsprak). Ik kan dit niet anders verstaan dan dat het hof daarmee een (zuiver) tussenarrest wijst.
De consequentie is dat niet-ontvankelijkheid van het onderhavige cassatieberoep van [eiseres] moet volgen. Daarbij betrek ik mede dat het in art. 401a lid 2 Rv neergelegde verbod op tussentijds cassatieberoep van een in dat lid 2 bedoeld tussenarrest (behoudens een uitzondering als bedoeld in art. 401a Rv, die hier dus ontbreekt) in verband met de prevalerende rechtszekerheid op dit punt een strakke regel behoort te zijn, zoals ook blijkt uit de rechtspraak van de Hoge Raad ter zake. Ik zie in dat licht, en gelet ook op de onder 3.2 hiervoor genoemde Hoge Raad-beschikking van 13 februari 2009, zijn vaste rechtspraak ter zake waarin die strakke regel ook zo wordt gehanteerd (dus strak), alsmede het daarbij nadrukkelijk onderkende belang dat de praktische werkbaarheid van voornoemd stelsel van art. 401a Rv niet in gevaar wordt gebracht, geen grond om [eiseres] hier ontvankelijk te achten in haar cassatieberoep, gericht tegen het (zuivere) tussenarrest van het hof.
Hierop stuit af hetgeen door [eiseres] is aangevoerd tegen voornoemd verweer van [verweerster] (en ook bij het voorgaande is betrokken), wat geen verdere toelichting behoeft.

Nu [eiseres] m.i. niet-ontvankelijk is in haar cassatieberoep, behoeft het middel geen verdere behandeling.

De Procureur-Generaal bij de

Hoge Raad der Nederlanden

A-G