Civiel recht overig

Bruikleen van een woning. Is het de bruiklener toegestaan om de woning aan derden in gebruik te geven? Art…

Parket bij de Hoge Raad, 13 november 2026

Zaakgegevens

Op 13 november 2026 heeft het Parket bij de Hoge Raad een conclusie genomen in een zaak over civiel recht.

Instantie
Parket bij de Hoge Raad
Datum uitspraak
13 november 2026
Datum publicatie
11 november 2026
Zaaknummer
26/00029
ECLI
ECLI:NL:PHR:2026:1089
E-mail
Inhoud van deze uitspraak

Samenvatting

Bruikleen van een woning. Is het de bruiklener toegestaan om de woning aan derden in gebruik te geven? Art. 7A:1781 lid 2 BW. Aanvullend recht o.g.v. art. 6:248 lid 1 BW. Stelplicht en bewijslast.

Conclusie

PROCUREUR-GENERAAL

BIJ DE

HOGE RAAD DER NEDERLANDEN

Nummer 26/00029

Zitting 13 november 2026

CONCLUSIE

W.L. Valk

In de zaak

1. [uitlener 1]

2. [uitlener 2]

tegen

[de bruiklener]

Partijen worden hierna verkort aangeduid als [de uitleners] respectievelijk [de bruiklener] .

1 Inleiding en samenvatting

1.1

Deze zaak gaat over bruikleen van een woning en over de vraag of de bruiklener de woning mag verhuren (door het hof aangeduid als ‘onderverhuur’). Twee broers, [de uitleners] , hebben de woning van (de familie van) [de bruiklener] gekocht. In overleg met de vader van [de uitleners] mag [de bruiklener] gedurende vijftien jaar de woning zonder tegenprestatie gebruiken. Wel betaalt [de bruiklener] de kosten van gas, water, licht en WOZ-aanslagen. Tussen partijen is niet in geschil dat de overeenkomst bruikleen betreft.

1.2

[de bruiklener] heeft de woning verhuurd. [de uitleners] stellen zich op het standpunt dat [de bruiklener] als bruiklener niet het recht heeft om de woning aan derden te verhuren. Zij hebben verklaard de overeenkomst te ontbinden. [de uitleners] vorderen onder meer een verklaring voor recht dat de bruikleenovereenkomst door het vertrek van [de bruiklener] uit de woning van rechtswege is geëindigd, respectievelijk dat de overeenkomst door hen rechtsgeldig is ontbonden.

1.3

Rechtbank en hof hebben de vorderingen van [de uitleners] afgewezen. Volgens het arrest van het hof is [de bruiklener] niet tot zelfbewoning verplicht en is niet gebleken dat partijen zijn overeengekomen dat ‘onderverhuur’ niet toegelaten is. Bij die stand van zaken, mag volgens het hof [de bruiklener] de woning aan derden verhuren. Dat art. 7:244 BW bij huur van woonruimte onderverhuur verbiedt, maakt dat volgens het hof niet anders, omdat tussen partijen een overeenkomst van bruikleen is gesloten.

1.4

De klachten die [de uitleners] hiertegen in cassatie aanvoeren, slagen mijns inziens. Een bruiklener mag de aan hem in gebruik gegeven zaak in beginsel niet aan derden in gebruik geven. In geval van bruikleen van woonruimte zijn de argumenten voor dit uitgangspunt extra klemmend.

2 Feiten en procesverloop

2.1

In cassatie kan van de volgende feiten worden uitgegaan:

(i) [de bruiklener] , althans zijn familie, heeft in 2019 [de woning] (hierna: de woning) verkocht aan [de uitleners] Deze woning was eigendom van de moeder van [de bruiklener] , die was overleden. De onderhandelingen over de koopovereenkomst zijn tussen [de bruiklener] en de vader van [de uitleners] (hierna: [de vader van de uitleners] ) gevoerd.

(ii) [de bruiklener] verblijft met enige regelmaat in Spanje. Tussen [de bruiklener] en [de vader van de uitleners] is afgesproken dat [de bruiklener] tijdens zijn verblijf in Nederland gedurende vijftien jaar gebruik mag blijven maken van de woning zonder dat [de bruiklener] over die periode huur hoeft te betalen. [de bruiklener] voldoet de kosten voor gas, water, licht en alle WOZ aanslagen. De afspraken zijn vastgelegd in een overeenkomst tussen partijen, met als aanhef ‘gebruikersovereenkomst’, waarin niet [de vader van de uitleners] maar [de uitleners] als partij zijn opgenomen.

(iii) Bij brief van 4 november 2022 hebben [de uitleners] aan [de bruiklener] meegedeeld dat het niet is toegestaan om de woning aan derden (onder) te verhuren en verzocht zich aan de bepalingen van de gebruikersovereenkomst te houden.

(iv) Vervolgens hebben [de uitleners] bij brief van 6 februari 2023 de gebruikersovereenkomst ontbonden.

2.2

Bij inleidende dagvaarding van 14 maart 2023 hebben [de uitleners] onder meer gevorderd primair een verklaring voor recht dat de gebruikersovereenkomst door het vertrek van [de bruiklener] uit de woning van rechtswege teniet is gegaan en subsidiair een verklaring voor recht dat de schriftelijke ontbinding, zoals gedaan bij brief van 6 februari 2023, op grond van wanprestatie rechtsgeldig is.

2.3

Bij eindvonnis van 23 augustus 2023 heeft de rechtbank Noord-Holland, zittingsplaats Alkmaar, de vorderingen van [de uitleners] afgewezen en [de uitleners] veroordeeld in de proceskosten.

2.4

Bij eindarrest van 7 oktober 2025 heeft het gerechtshof Amsterdam het vonnis van de rechtbank bekrachtigd, met veroordeling van [de uitleners] in de proceskosten. De dragende overwegingen van het arrest laten zich als volgt samenvatten:

a. Partijen zijn het er in dit hoger beroep over eens dat de gebruikersovereenkomst dient te worden aangemerkt als een overeenkomst van bruikleen, en niet als een huurovereenkomst. Voor de beoordeling van zowel de primaire als de subsidiaire vordering is van belang hoe deze bruikleenovereenkomst dient te worden uitgelegd. (onder 5.3)

b. Tussen partijen is in debat welke versie van de gebruikersovereenkomst door partijen is ondertekend. Het staat echter vast dat in beide door partijen voorgestane versies geen verbod op onderverhuur is opgenomen. Het verschil tussen beide versies is dat de versie van 30 januari 2019 geen, en de versie van 11 maart 2019 wel een verbod op inschrijving van derden bevat. Een dergelijk verbod kan echter zowel wijzen op een verbod tot onderverhuur als op het ontbreken daarvan. (onder 5.10)

c. Er zijn voldoende aanwijzingen waaruit kan worden geconcludeerd dat partijen geen verbod op (onder)verhuur zijn overeengekomen. [de uitleners] hebben tegenover deze aanwijzingen onvoldoende gesteld ter onderbouwing van hun stelling dat een zodanig verbod kan worden aangenomen. (onder 5.11-5.14)

d. Een uitdrukkelijke plicht tot zelfbewoning ontbreekt. Een dergelijke plicht kan ook niet indirect worden aangenomen, aangezien [de uitleners] zelf hebben erkend dat zij wisten dat [de bruiklener] regelmatig langdurig in Spanje verbleef. Het ontbreken van het verbod tot onderverhuur maakt dat er geen tekortkoming is aan de zijde van [de bruiklener] . (onder 5.15)

e. [de uitleners] hebben geen bewijs aangeboden van voldoende concrete feiten die, indien bewezen, tot andere beslissingen zouden leiden. (onder 5.18)

2.5

Bij procesinleiding van 6 januari 2026 hebben [de uitleners] tijdig cassatieberoep ingesteld. Tegen [de bruiklener] is verstek verleend.

3 Bespreking van het cassatiemiddel

3.1

Het cassatiemiddel stelt de principiële vraag aan de orde of bij bruikleen uitgangspunt is dat de bruiklener de aan hem om niet in gebruik gegeven zaak niet mag verhuren. Indien zo’n uitgangspunt geldt, sluit dat niet uit dat partijen overeenkomen dat de bruiklener wél mag verhuren, maar de stelplicht en bewijslast dat dit inderdaad is overeengekomen, rusten op de bruiklener.

3.2

Het hof heeft een ander uitgangspunt gehanteerd. Het hof heeft weliswaar in rechtsoverwegingen 5.6-5.13 onderzocht wat tussen [de bruiklener] en [de vader van de uitleners] (volgens de vaststelling door het hof vertegenwoordiger van [de uitleners] ) en diens financieel adviseur is gewisseld, maar heeft niet vastgesteld dat aan [de bruiklener] is toegestaan om de in bruikleen gegeven woning aan derden te verhuren. Het hof is ervan uitgegaan dat volstaat dat niet is komen vast te staan dat een verbod op verhuur van de woning is overeengekomen.

3.3

De wettelijke regeling van bruikleen in art. 7A:1777 e.v. BW is nog die uit het jaar 1838. Bij de voorbereiding van Boek 7 van het nieuwe Burgerlijk Wetboek is wel een ontwerp voor een nieuwe regeling gemaakt (van de hand van prof. mr. S.N. van Opstall), maar verder is het niet gekomen.

3.4

Boek 7A zegt niet uitdrukkelijk iets over de vraag of het aan een bruiklener is toegestaan om de hem in bruikleen gegeven zaak te verhuren. Dat dit behoudens andersluidend beding niet is toegestaan, kan eventueel worden gelezen in de negatieve formulering van art. 7A:1781 lid 2 BW, volgens welke de bruiklener van het geleende goed geen ander gebruik mag maken ‘dan hetwelk de aard der zaak medebrengt, of bij de overeenkomst bepaald is’. In de moderne literatuur lees ik intussen niet dat men dit zo aan de negatieve formulering van art. 7A:1781 lid 2 BW ontleent.

3.5

Of het nu wel of niet reeds in de wettekst besloten ligt, hoe dan ook was lange tijd de eenstemmige opvatting in de Nederlandse rechtsgeleerde literatuur dat een bruiklener de zaak die hem om niet in gebruik is gegeven, niet zonder bijzondere toestemming van de uitlener aan een derde in gebruik mag afstaan, tenzij anders overeengekomen. De Klerk-Leenen in GS Bijzondere contracten zegt onder verwijzing naar de auteurs Kamphuisen en Kleijn dat het karakter van de bruikleen als vriendendienst dit meebrengt. Dissidente schrijvers had zij destijds (1990) niet ontdekt. Geheel in overeenstemming hiermee hield art. 7.6.2 van het Ontwerp voor Boek 7 in:

‘Zonder vergunning van de uitlener is de bruiklener niet bevoegd het gebruik van de zaak aan een derde toe te staan.’

De Toelichting zei daarover:

‘In het algemeen zal de uitlener het gebruik van de zaak slechts aan de bruiklener in persoon hebben willen toevertrouwen. Vandaar dat het ontwerp bepaalt dat de bruiklener zonder toestemming van de uitlener het gebruik daarvan niet aan een derde mag toestaan.’

3.6

Hierna ‎3.8 e.v. zal blijken dat in de moderne Nederlandse literatuur, behalve dit klassieke standpunt, ook stemmen in andere zin te beluisteren zijn. Voordat ik dit bespreek, verleg ik de blik naar het recht van andere West-Europese landen.

3.7

Veel woorden om dat uiteen te zetten, zijn niet nodig. De eenstemmige opvatting in West-Europa is namelijk dat een bruiklener de zaak die hem om niet in gebruik is gegeven, niet aan een derde in gebruik mag afstaan, tenzij anders overeengekomen. In die zin uitdrukkelijk § 603 BGB (Duitsland), art. 306 OR (Zwitserland), § 978 ABGB (Oostenrijk), art. 1804 lid 1 Codice Civile (Italië), art. 1135 onder f Código Civil (Portugal). De Franse Code Civil zegt het niet uitdrukkelijk, maar ook in Frankrijk is het wel de opvatting. Het nieuwe Belgische Boek 7 zegt het straks (Boek 7 treedt in werking per 1 september 2027) wel ook uitdrukkelijk in art. 7.3.46. Niet alleen de continentale rechtsstelsels houden dit zo in; Engeland met zijn common law kent hetzelfde uitgangspunt.

3.8

Ik kondigde het reeds aan. Er is recente Nederlandse literatuur in andere zin. Bij Van Schaick lezen we:

‘Naar mijn mening is art. 7.6.2 lid 2 NBW geen goede bepaling. Zo ook Gräler, Bruikleen (Mon. BW nr. B89) 2020/22. Ik meen dat steeds in concreto zou moeten worden onderzocht of de bruiklener die de zaak eigenmachtig aan een derde in gebruik heeft gegeven, zich daardoor als een goed bruiklener heeft gedragen. Als de wet dergelijk handelen op voorhand en in abstracto verbiedt, beperkt zij de bewegingsvrijheid van de bruiklener zonder goede zin. Men denke aan de verhuur of bruikleen van een renpaard nadat de bruiklener van het paard bij een val zijn been heeft gebroken. In zo’n geval zouden alleen doorzichtige constructies – bijvoorbeeld door voor dit geval uit de overeenkomst een impliciete toestemming van de uitlener te herleiden of, nog erger, door zaakwaarneming aan te nemen – de werking van het verbod kunnen omzeilen.’

3.9

Ik begrijp het voorbeeld van Van Schaick van het renpaard zo dat hij zich het belang aantrekt dat dit paard niet door inactiviteit stram zal worden. Daarom moet het paard, zo beoogt hij kennelijk, aan een derde in gebruik worden gegeven zolang de blessure van de bruiklener duurt. Dat hij daarbij de bruiklener toestaat om een tegenprestatie te bedingen (huur), zou verband kunnen houden met voeder- en stalkosten die voor de bruiklener doorlopen hoewel hij zelf het paard niet berijden kan. Waarom hij in verband met dit knap bedachte voorbeeld de door hem zelf daarvoor bedachte uitweg van zaakwaarneming als ‘erg’ kwalificeert, ontgaat me. Hoe dan ook, Van Schaick presenteert ons een atypisch geval als een argument tegen een uitgangspunt dat kan worden ontleend aan wat in geval van bruikleen mijns inziens het gewone geval is: het gebruik om niet van de zaak door de uitlener wordt aan de bruiklener gegund niet los van maar in verband met diens persoon.

3.10

Van Schaick verwijst naar Gräler. Deze wijst op de mogelijkheid dat bruikleen een commerciële achtergrond heeft. Voor dat geval acht hij ingebruikgeving aan een derde in beginsel wel toegestaan, naar analogie van de hoofdregel in het geval van huur (art. 7:221 BW). Intussen geldt voor huur van woonruimte een afwijkende regel (art. 7:244 BW). Ik kom daarop hierna ‎3.16 terug. Hoe dan ook, Gräler zegt ook dat zo vaak als bruikleen met het oog op de persoon van de bruiklener wordt aangegaan, daarbij past om aan te nemen dat het de bruiklener niet is toegestaan om de uitgeleende zaak aan derden in gebruik te geven, afgezien van (mede)gebruik onder verantwoordelijkheid van de bruiklener door bijvoorbeeld gezinsleden. Hij deelt uitdrukkelijk niet de positie van Van Schaick dat steeds op maat zou moeten worden bepaald of ingebruikgeving aan een derde is toegelaten. In vergelijkbare zin als Gräler laat Jongbloed zich uit.

3.11

Volledigheidshalve vermeld ik de opvatting van Van Rappard, die beweert dat een bruiklener als hoofdregel bevoegd is om de uitgeleende zaak te verhuren, aangezien de wet geen verbod op verhuur of onderbruikleen kent. Ik meen dat een dergelijke redenering a contrario niet deugen kan.

3.12

De voorgaande nuances in de moderne Nederlandse literatuur overtuigen mij er niet van dat naar Nederlands recht niet zou behoren te gelden het uitgangspunt dat elders in West-Europa zo eenstemmig wél geldt, namelijk dat een bruiklener de in gebruik gegeven zaak niet aan een derde in gebruik mag afstaan, tenzij anders overeengekomen. Dat het bij ons niet in de wet staat (tenzij we het inlezen in de negatieve formulering van art. 7A:1781 lid 2 BW, hiervoor ‎3.4), sluit niet uit dat de rechter het op grond van art. 6:248 lid 1 BW toch als een algemene regel van aanvullend recht aanvaardt. Eigenlijk spreekt dit vanzelf, omdat het Burgerlijk Wetboek nu eenmaal niet uitputtend is bedoeld.

3.13

Bij het voorgaande moeten we nog bedenken dat toepasselijkheid van de uitzondering voor het geval dat anders is overeengekomen, niet een uitdrukkelijk beding vereist (art. 3:37 lid 1 BW). Er blijft dus alle ruimte voor maatwerk. Een regel van aanvullend recht in de zojuist bedoelde zin maakt intussen duidelijk wat de hoofdregel is en bepaalt in verband met art. 150 Rv ook de verdeling van stelplicht en bewijslast.

3.14

Ik meen dat er wat betreft ingebruikgeving aan een derde tegen een tegenprestatie, dus huur (art. 7:211 BW), nog een extra argument is. Hetgeen de uitlener om niet aan hem heeft gegund, baat de bruiklener dan uit voor financieel gewin. Dat dunkt mij in gewone gevallen ongepast.

3.15

Met betrekking tot bruikleen van een woning zijn er nog aanvullende argumenten. Zou uw Raad toch ervoor terugschrikken om met betrekking tot bruikleen in algemene zin een regel te geven, dan is er mijns inziens veel voor te zeggen dat een regel dat ingebruikgeving door de bruiklener aan derden als uitgangspunt niet is toegestaan, dan ieder geval toch wel zou moeten gelden voor onderbruikleen of verhuur van de woning.

3.16

In het geval van huur, dus ingebruikgeving met een tegenprestatie, geldt dat de huurder bevoegd is het gehuurde geheel of gedeeltelijk aan een ander in gebruik te geven, tenzij hij moet aannemen dat de huurder daartegen redelijke bezwaren zal hebben (art. 7:221 BW). Voor huur van woonruimte wijkt art. 7:244 BW hier echter van af: de huurder van woonruimte is niet bevoegd het gehuurde geheel of gedeeltelijk aan een ander in gebruik te geven, afgezien van zogenaamde hospitaverhuur (verhuur van een gedeelte van een zelfstandige woning door een huurde die in de woning zijn hoofdverblijf heeft). Voor deze bijzondere regel bestaan ten minste twee redenen. In de eerste plaats ligt bij huur van woonruimte min of meer voor de hand dat de huur wel (mede) met het oog op de persoon van de huurder wordt aangegaan. In de tweede plaats geniet de gebruiker van een woning in verband met art. 8 lid 1 EVRM altijd enige bescherming; in geval van onderverhuur van een woning ook nationaal huurbescherming (art. 7:269 BW). Dit alles dient ter bescherming van de gebruiker respectievelijk onderhuurder en is op zichzelf terecht, maar is voor de hoofdverhuurder die geen toestemming heeft gegeven wel een onaangename verrassing. Daarom is het dus een tekortkoming van de huurder.

3.17

Waar dit voor huur van woonruimte geldt, moet mijns inziens hetzelfde voor bruikleen van woonruimte gelden (in verband met hiervoor ‎3.14 zelfs a fortiori). De bruiklener mag het de uitlener niet aandoen dat deze met huurders of onderbruikleners wordt geconfronteerd. Of de huurder van een bruiklener huurbescherming volgens het BW geniet betwijfel ik, maar in verband met art. 8 EVRM zal de eigenaar en uitlener van de woning toch niet zomaar de huurder de toegang tot de woning kunnen ontzeggen en geraakt deze aldus in een juridische positie waarmee hij geen rekening behoefde te houden. Hetzelfde geldt ten aanzien van een onderbruiklener.

3.18

Verduidelijking behoeft nog welke remedie aan de uitlener ter beschikking staat indien de bruiklener de in gebruik gegeven zaak zonder zijn toestemming aan een derde in gebruik heeft afgestaan, al dan niet door de zaak te verhuren. Bruikleen is niet een wederkerige overeenkomst. Onder het oude recht werd wel geleerd dat de uitlener daarom alleen een aanspraak op schadevergoeding kon laten gelden; ontbinding wegens wanprestatie zou niet mogelijk zijn. Art. 7.6.6 aanhef en onder a Ontwerp gaf de uitlener echter de bevoegdheid om teruggave van de zaak te vorderen. Voor het huidige recht is mijns inziens verdedigbaar dat ontbinding (art. 6:265 BW) op grond van de schakelbepaling van art. 6:261 lid 2 BW wel degelijk mogelijk is. Met enige goede wil is ook een niet-doen (het niet in gebruik geven van de zaak aan een derde) te beschouwen als een prestatie in de zin van die bepaling.

3.19

Een alternatief is om eenvoudig ook als algemene regel van aanvullend recht te aanvaarden dat de uitlener in geval van een toerekenbare tekortkoming van de bruiklener de overeenkomst kan beëindigen en dus de zaak kan terugvorderen. Als ik het goed zie, had uw Raad dit reeds onder het oude recht inderdaad zo aanvaard.

3.20

Na het voorgaande kan ik over de klachten van het cassatiemiddel kort zijn.

3.21

Onderdeel 1 klaagt over het oordeel van het hof dat het ontbreken van een verbod tot (onder)verhuur in de bruikleenovereenkomst maakt dat er geen tekortkoming is aan de zijde van [de bruiklener] (rechtsoverwegingen 5.6-5.15). Mijns inziens terecht zeggen de stellers van het middel dat als hoofdregel geldt dat een bruiklener de in bruikleen gekregen woning in beginsel niet mag verhuren aan een derde, tenzij partijen anders zijn overeengekomen. Ook terecht klaagt het onderdeel dat het aan de bruiklener is om te stellen en bewijzen dat zo een uitzondering zich voordoet en dat het hof dit heeft miskend. Het bestreden arrest kan dus niet in stand blijven.

3.22

Ik merk nog op dat ik ten volle onder ogen heb gezien dat het hof in rechtsoverwegingen 5.4-5.14 de totstandkoming van de overeenkomst, de diverse tussen partijen gewisselde schriftelijke teksten en overige omstandigheden heeft besproken. Niet ondenkbaar is dat de overeenkomst tussen partijen moet worden uitgelegd in een zin volgens welke het aan [de bruiklener] was toegestaan om de woning te verhuren. Het hof is tot die uitkomst echter niet gekomen met inachtneming van de juiste verdeling van stelplicht en bewijslast en lijkt ook materieel uit te zijn gegaan van een opvatting volgens welke verhuur door een bruiklener toegelaten is als het niet is verboden. Onzekerheid over de bedoeling van partijen komt volgens de kennelijke opvatting van het hof voor rekening van [de uitleners] als uitleners. Van dit onjuiste vertrekpunt is de feitelijke beoordeling door het hof mijns inziens doortrokken, met als gevolg dat de uitkomst ook ‘onder de streep’ zeer wel onjuist kan zijn. Hierom zie ik ervan af om te beproeven of het arrest van het hof eventueel met kunst- en vliegwerk met de juiste opvatting van het recht in overeenstemming zou kunnen worden gebracht.

3.23

De stelligheid van de eerste zin van rechtsoverweging 5.14 (‘Er zijn voldoende aanwijzingen waaruit kan worden geconcludeerd dat partijen geen verbod op (onder)verhuur zijn overeengekomen’) brengt mij niet op andere gedachten. Ook als we daarin zouden mogen lezen dat het hof aanwijzingen zag dat was overeengekomen dat (onder)verhuur was toegestaan – die stap van het ontbreken van een verbod naar een positief verlof is reeds zeer aanzienlijk – moet bij die zin onder meer nog worden bedacht dat het hof eerder in rechtsoverweging 5.10 had gezegd dat het uitdrukkelijke beding in de overeenkomst volgens welke derden zich niet op het adres van de woning mogen inschrijven, op een verbod tot onderverhuur kán wijzen.

3.24

Onderdeel 2 ziet op ’s hofs waardering in rechtsoverweging 5.10 van het in de overeenkomst opgenomen verbod op inschrijving op het adres van de woning door derden. In verband met het voorgaande bespreek ik dit onderdeel opzettelijk niet. Het is aan het hof na verwijzing om vanuit het juiste vertrekpunt de relevante feiten opnieuw te onderzoeken en waarderen. Met een bespreking van het bedoelde verbod zou ik het verwijzingshof gemakkelijk voor de voeten lopen.

4 Conclusie

De conclusie strekt tot vernietiging en verwijzing.

De Procureur-Generaal bij de

Hoge Raad der Nederlanden

A-G

Zie Hof Amsterdam 7 oktober 2025, ECLI:NL:GHAMS:2025:2729, onder 3.1-3.4. Rb. Noord-Holland (zittingsplaats Alkmaar) 23 augustus 2023, zaaknummer: C/15/337928/HA ZA 23-161 (niet gepubliceerd). Hof Amsterdam 7 oktober 2025, ECLI:NL:GHAMS:2025:2729. Dit is niet alleen overeenkomstig het voorbeeld van art. 1880 Code Napoleon maar is ook in overeenstemming met bijvoorbeeld Hugo de Groot, Inleidinge tot de Hollandsche Rechts-Geleerdheid, III. 9: ‘Bruickleening is een overkoming waer door iemand een ander eenige zaeck ter hand stelt, op dat den ontfanger de zelve voor niet op zeeckere wijse zoude mogen gebruicken, ende daar na de selve wedergeven. (…) (5) Op zeeckere wijze: waer buiten den aennemer niet en mag gaen: anders begaet hij diefte.’ O ok in de opvatting van Grotius is een (bijzondere) wijze van gebruik van de in bruikleen gegeven zaak dus verboden, tenzij het bij de overeenkomst is toegestaan. Deze negatieve formulering vinden we ook in zeer vele buitenlandse wetboeken. Vergelijk hierna voetnoot 10 e.v. A.P.A. De Klerk-Leenen, Bijzondere contracten IX, art. 7A:1781, aant. 3 (losbladig, actueel tot augustus 1990). Opdracht aan de auteurs van de destijds losbladige ‘Groene klappers’ was om literatuur en gepubliceerde rechtspraak in beginsel uitputtend in beeld te brengen. Ontwerp voor een Nieuw Burgerlijk Wetboek, Tekst Vierde gedeelte (Boek 7) 1972, p. 282. De woorden ‘zonder vergunning’ moet worden gelezen als ‘zonder toestemming’. Het woord ‘vergunning’ in de hier bedoelde zin is in het Burgerlijk Wetboek immers niet gebruikelijk. Zie ook Asser/Houben & Van Schaick 7-VIII 2023/255. Ontwerp voor een Nieuw Burgerlijk Wetboek, Toelichting Vierde gedeelte (Boek 7) 1972, p. 978. De uitzondering voor het geval dat anders is overeengekomen, is in de meeste van de hierna genoemde bepalingen van de diverse West-Europese wetboeken niet uitdrukkelijk benoemd. Dat is niet werkelijk van betekenis. De wettelijke regels van het verbintenissenrecht worden overal van oudsher opgevat als in beginsel van regelend recht. § 603 Bürgerliches Gesetzbuch: ‘Der Entleiher darf von der geliehenen Sache keinen anderen als den vertragsmäßigen Gebrauch machen. Er ist ohne die Erlaubnis des Verleihers nicht berechtigt, den Gebrauch der Sache einem Dritten zu überlassen.’ Art. 306 Obligationenrecht: ‘1. Der Entlehner darf von der geliehenen Sache nur denjenigen Gebrauch machen, der sich aus dem Vertrage oder, wenn darüber nichts vereinbart ist, aus ihrer Beschaffenheit oder Zweckbestimmung ergibt. 2. Er darf den Gebrauch nicht einem andern überlassen.’ § 978 Allgemeines bürgerliches Gesetzbuch: ‘Wenn der Entlehner die geliehene Sache anders gebraucht, als es bedungen war, oder den Gebrauch derselben eigenmächtig einem Dritten gestattet; so ist er dem Verleiher verantwortlich; und dieser auch berechtiget, die Sache sogleich zurück zu fordern.’ Art. 1804 Codice Civile: ‘1. Il comodatario è tenuto a custodire e a conservare la cosa con la diligenza del buon padre di famiglia. Egli non può servirsene che per l'uso determinato dal contratto o dalla natura della cosa. 2. Non può concedere a un terzo il godimento della cosa senza il consenso del comodante.’ Dit lees ik als volgt: ‘De bruiklener is verplicht de zaak te bewaren en te onderhouden met de zorgvuldigheid van een goed huisvader. Hij mag het alleen gebruiken voor het doel dat in de overeenkomst of door de aard van de zaak is bepaald. 2. Hij mag een derde geen genot van de zaak gunnen zonder toestemming van de uitlener.’ Art. 1135 onder f Código Civil: ‘São obrigações do comodatário: f) Não proporcionar a terceiro o uso da coisa, excepto se o comodante o autorizar.’ Dit lees ik als volgt: ‘De bruiklener is niet bevoegd om de zaak ter beschikking van derde te stellen, tenzij de uitlener hiervoor toestemming heeft gegeven.’ In Spanje ontbreekt een uitdrukkelijke bepaling, net als in Nederland. Niet verrassend, want ons art. 7A:1777 e.v. BW is ontleend aan dezelfde Code Napoleon als het huidige Franse wetboek. Zie voor het huidige recht https://www.conciliateurjustice.fr/le-pret-a-usage : ‘L’emprunteur ne peut pas transférer l’usage de la chose qui lui a été prêtée à un tiers.’ Dus: ‘De bruiklener mag het gebruik van de aan hem uitgeleende zaak niet aan een derde overdragen.’ Met het oog op de herziening van de Code Civil is door de commissie Stoffel-Munck ook voorgesteld dat een bruiklener de toestemming van de uitlener nodig heeft om de zaak te verhuren of in onderbruikleen te geven. Zie Commision Stoffel-Munck, Avant-projet de reforme du droit des contrats spéciaux, p. 36: https://www.justice.gouv.fr/sites/default/files/migrations/textes/art_pix/avant_projet_brut_juillet2022.pdf. Idem L’Association Henri Capitant, Offre du réforme du droit des contrats spéciaux, p. 50 (article 106): https://www.henricapitant.org/wp-content/uploads/2022/04/contrats-spe%CC%81-def-2020.pdf Art. 7.3.46 nieuw Belgisch BW: ‘Ondercontract en overdracht 1. De ontlener gebruikt het goed persoonlijk. 2. De ontlener mag het goed niet in bruikleen geven of verhuren en evenmin de bruikleen overdragen.’ Halsbury’s Laws of England (1907), deel 1, p. 540, zegt over gratuitous loan for use: ‘Generally speaking, the permission accorded by the owner of a chattel to a borrower to use it is purely personal, and cannot, except by the express consent of the owner, be extended to a third party.’ Asser/Houben & Van Schaick 7-VIII 2023/255. Uit het voorwoord blijkt dat de auteur van de geciteerde tekst Van Schaick is. J.G. Gräler, Bruikleen (Mon. BW nr. B89) 2020/22. A.W. Jongbloed, SDU-commentaar op art. 7A:1781-7A:1786 BW (online, actueel t/m 16 januari 2025). A.G.A. van Rappard, ‘De bruikleenovereenkomst. Een goed alternatief’, Huurrecht 2010/2, p. 33. Vergelijk HR 15 december 2023, ECLI:NL:HR:2023:1756, NJ 2024/14, onder 3.2; HR 16 oktober 2026, ECLI:NL:HR:2026:1685, onder 3.2.1. A.P.A. De Klerk-Leenen, Bijzondere contracten IX, art. 7A:1781, aant. 4 (losbladig, actueel tot augustus 1990), met verwijzing naar diverse auteurs. HR 14 april 2000, ECLI:NL:HR:2000:AA5516, NJ 2000/438, onder 3.3. De Hoge Raad verwijst in deze overweging naar HR 27 februari 1976, ECLI:NL:HR:1976:AC5703, NJ 1976, 319 m.nt. P.A. Stein met betrekking tot bruikleen (zie volgende alinea), daarmee suggererend dat inderdaad ook in het geval van bruikleen ontbinding mogelijk is. HR 27 februari 1976, ECLI:NL:HR:1976:AC5703, NJ 1976, 319 m.nt. P.A. Stein. Vergelijk de vorige noot met betrekking tot het arrest van 14 april 2000. Procesinleiding in cassatie onder 21.