Omgevingsrecht

Verzoek om voorlopige voorziening. Afwijzing handhavingsverzoek met betrekking tot beschermde diersoorten, in…

Rechtbank Noord-Nederland, 5 november 2026

Zaakgegevens

Op 5 november 2026 heeft de Rechtbank Noord-Nederland in een voorlopige voorziening uitspraak gedaan in een zaak over omgevingsrecht.

Instantie
Rechtbank Noord-Nederland
Zittingsplaats
Groningen
Datum uitspraak
5 november 2026
Datum publicatie
16 november 2026
Zaaknummer
26/3661
Procedure
Voorlopige voorziening
ECLI
ECLI:NL:RBNNE:2026:4923
E-mail
Inhoud van deze uitspraak

Samenvatting

Verzoek om voorlopige voorziening. Afwijzing handhavingsverzoek met betrekking tot beschermde diersoorten, in het bijzonder de laatvlieger, gierzwaluwen en huismussen. Verzoekers hebben om handhaving verzocht omdat de bouwwerkzaamheden aan de panden volgens hen kunnen leiden tot verstoring van deze diersoorten en het beschadigen van vaste rust- en/of verblijfplaatsen. De voorzieningenrechter is voorlopig van oordeel dat niet aannemelijk is dat sprake is van een (dreigende) overtreding van de verbodsbepalingen in de Omgevingswet en het Besluit activiteiten leefomgeving en wijst het verzoek om voorlopige voorziening af.

Uitspraak

RECHTBANK NOORD-NEDERLAND

Zittingsplaats Groningen

Bestuursrecht

zaaknummer: LEE 26/3661

uitspraak van de voorzieningenrechter van 5 november 2026 in de zaak tussen


[verzoekers], uit [woonplaats], verzoekers

(gemachtigde: mr. D.J. Meijer),

en

het college van Gedeputeerde Staten van de provincie Groningen

(gemachtigde: C.Q. Herfst).

Als derde-partij neemt aan de zaak deel: Gemeente Groningen uit Groningen (uitvoerder project)

(gemachtigden: C. Kool en P. Vos).

Samenvatting

1. Deze uitspraak op het verzoek om een voorlopige voorziening gaat over de afwijzing van het verzoek om handhaving van verzoekers met betrekking tot beschermde diersoorten, in het bijzonder gierzwaluwen, huismussen en vleermuizen. Verzoekers zijn het hier niet mee eens. Zij verzoeken daarom om een voorlopige voorziening en voeren daartoe een aantal gronden aan.

1.1.

De voorzieningenrechter wijst in deze uitspraak het verzoek af. De voorzieningenrechter is van oordeel dat op dit moment niet aannemelijk is dat sprake is van een (dreigende) overtreding van de regels over soortenbescherming. Hierna legt de voorzieningenrechter uit hoe hij tot dit oordeel komt en welke gevolgen dit oordeel heeft. Het oordeel van de voorzieningenrechter heeft een voorlopig karakter en bindt de rechtbank in een (eventueel) bodemgeding niet.

Procesverloop

2. Verzoekers hebben het college op 11 augustus 2026 verzocht om (preventief) handhavend op te treden tegen de bouwwerkzaamheden aan de panden aan de Nieuwe Boteringestraat 28 en 30 in Groningen. Zij hebben om handhaving verzocht omdat zij “beschikken over informatie die aanleiding geeft om aan te nemen dat de aanwezigheid van beschermde soorten en/of verblijfplaatsen onvoldoende is uitgesloten”. Zij wijzen in het bijzonder op de laatvlieger, gierzwaluwen en mussen. De bouwwerkzaamheden kunnen volgens hen leiden tot verstoring van deze diersoorten en het beschadigen van vaste rust- en/of verblijfplaatsen.

2.1.

Het college heeft op 24 augustus 2026 een voornemen tot afwijzing van het handhavingsverzoek aan verzoekers gestuurd. Verzoekers hebben daarop gereageerd met een zienswijze.

2.2.

Het college heeft het verzoek om handhaving met het besluit van 11 september 2026 afgewezen. Verzoekers hebben hiertegen bezwaar gemaakt en de voorzieningenrechter op 26 oktober 2026 gevraagd om een voorlopige voorziening te treffen.

2.3.

De voorzieningenrechter heeft het verzoek op 4 november 2026 op zitting behandeld. Hieraan hebben deelgenomen: [verzoekers] met de gemachtigde van verzoekers, de gemachtigde van het college en de gemachtigden van vergunninghouder.

2.4.

Op 5 november 2026 heeft de voorzieningenrechter het dictum telefonisch aan partijen meegedeeld.

Beoordeling door de voorzieningenrechter

Afwijzen ordemaatregel

3. Met de brief van 29 oktober 2026 heeft de voorzieningenrechter partijen laten weten dat hij geen aanleiding ziet om een ordemaatregel te treffen. Ter zitting heeft de voorzieningenrechter daarover toegelicht dat hij op dat moment nog niet beschikte over de stukken en het verweerschrift van het college. Het treffen van een ordemaatregel zonder (volledig) dossier is een zeer ingrijpende maatregel. Daarvoor bestaat in beginsel alleen aanleiding bij ernstige en onomkeerbare gevolgen. Daarvan was niet gebleken. Verder is van belang dat verzoekers al eind juli 2026 door de gemeente zijn geïnformeerd over de planning van de bouwwerkzaamheden. Zij hebben lang gewacht met het indienen van een verzoek om voorlopige voorziening. Tot slot speelt mee dat uit eerdere procedures van verzoekers de indruk kon bestaan dat hun zorgen vooral ook zitten in het voorziene gebruik van het pand als opvang voor dak- en thuisloze mensen. Dat gebruik is op korte termijn niet aan de orde.

Zijn verzoekers belanghebbenden?

4. Het college stelt dat verzoekers geen belanghebbenden zijn en verwijst naar een uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State van 3 juni 2026. Anders dan in die uitspraak, zijn in dit geval enkele verzoekers eigenaar en bewoner van percelen die grenzen aan de percelen waar het besluit over gaat. Op grond van jurisprudentie van de Afdeling zijn eigenaren van aangrenzende percelen in het kader van besluiten over natuurbescherming in beginsel belanghebbende. Vooralsnog ziet de voorzieningenrechter daarom aanleiding in elk geval die verzoekers als belanghebbenden aan te merken en het verzoek verder inhoudelijk te behandelen. De vraag of ook de andere verzoekers belanghebbenden zijn, laat de voorzieningenrechter in het midden.

Spoedeisend belang

5. De voorzieningenrechter kan op grond van artikel 8:81, eerste lid, van de Algemene wet bestuursrecht (Awb) “een voorlopige voorziening treffen als onverwijlde spoed, gelet op de betrokken belangen, dat vereist”. Nu de bouwwerkzaamheden al zijn aangevangen, neemt de voorzieningenrechter een spoedeisend belang aan.

Is sprake van een (dreigende) overtreding?

6. Verzoekers voeren aan dat het college zich ten onrechte op het standpunt heeft gesteld dat geen sprake is van een overtreding door verstoring van (nest- of rustplaatsen van) de gierzwaluw, de huismus en de vleermuis, en in het bijzonder de laatvlieger. De werkzaamheden vallen niet binnen de verleende generieke ontheffing voor soortenbescherming omdat ze na medio oktober plaatsvinden. Dat is in strijd met de aan de generieke ontheffing verbonden voorschriften. Het maatwerkplan bevat onjuistheden en hiermee kan niet worden onderbouwd dat geen verstoring van soorten optreedt. Er is geen jaarrond onderzoek gedaan naar de aanwezigheid van soorten, in het bijzonder de laatvlieger. Beschermde soorten zijn bovendien wel aanwezig. Dat blijkt uit een melding van de Vleermuiswerkgroep van 9 augustus 2026, gevonden uitwerpselen van de laatvlieger, beelden van vleermuizen die verzoekers hebben gemaakt en een overleden laatvlieger in de tuin van het naastgelegen pand. Verder staat in het maatwerkplan ten onrechte dat geen werkzaamheden aan de tuinen plaatsvinden. Uit de website van de gemeente volgt dat de tuinen worden samengetrokken tot één geheel. De panden zijn bovendien voorafgaand aan de werkzaamheden niet natuurvrij gemaakt en er is voor zover bekend geen soortendeskundige betrokken geweest bij de werkzaamheden en voorbereiding daarvan. Ook wordt in strijd met het maatwerkplan gehandeld nu reeds werkzaamheden aan de buitenschil plaatsvinden, terwijl volgens het maatwerkplan geen werkzaamheden zouden plaatsvinden voor het einde van het broedseizoen.

6.1.

Het college stelt dat geen sprake is van een (dreigende) overtreding. Er is geen sprake van de schending van het verbod van artikel 5.1, tweede lid, onder g, van de Omgevingswet (Ow) om zonder toereikende vergunning een van de vergunningsplichtige activiteiten uit te voeren. Er is een maatwerkplan opgesteld door een ecoloog waarin de impact van de activiteiten uiteen is gezet en maatregelen zijn beschreven om die impact te verminderen. In het maatwerkplan staat onder andere dat de werkzaamheden aan het dak en de buitenschil pas na het broedseizoen worden opgestart. Daarom, en omdat tijdens het uitgevoerde ecologische onderzoek geen beschermde nestplaatsen van huismus en gierzwaluw zijn vastgesteld, zijn negatieve effecten hierop voor deze soorten uitgesloten. Er zijn geen aanwijzingen voor de aanwezigheid van verblijfplaatsen van vleermuizen binnen het plangebied. Toch kunnen negatieve effecten op een eventuele paar- en/of kleine winterverblijfplaats niet met volledige zekerheid worden uitgesloten. Om negatieve effecten hierop te voorkomen, zijn in potentie geschikte locaties voor verblijfplaatsen van vleermuizen voor de start van de werkzaamheden natuurvrij gemaakt. Ook zijn vervangende verblijfplaatsen aangeboden. Uit de opleverdocumenten van Unitura en een ecoloog blijkt dat conform het maatwerkplan vervangende verblijfplaatsen zijn aangeboden en de panden natuurvrij zijn gemaakt. Deze werkzaamheden zijn verricht onder deskundige ecologische begeleiding. De bouwwerkzaamheden leiden daarom niet tot overtreding van de soortenbeschermingsregels. Over de werkzaamheden aan de tuin heeft vergunninghouder laten weten dat te zijner tijd enkel twee tuinmuren worden geplaatst en onderhoudswerkzaamheden aan de riolering zullen plaatsvinden. Ook dit levert geen overtreding van de soortenbeschermingsregels op.

6.2.

De voorzieningenrechter overweegt als volgt. De vraag in het kader van deze voorlopige voorziening is of sprake is van een (dreigende) overtreding van de soortenbeschermingsregels in de Ow en het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal). Verzoekers vragen hangende hun bezwaar tegen de afwijzing van hun handhavingsverzoek een verstrekkende voorziening – het stilleggen van de bouwwerkzaamheden tot zes weken na de beslissing op bezwaar. Het treffen van zo’n voorlopige voorziening is denkbaar. Maar dan moet wel zeer aannemelijk zijn dat de bouwwerkzaamheden die nu plaatsvinden leiden tot overtreding van soortenbeschermingsregels en dat sprake is van onomkeerbare en onherstelbare schade. De voorzieningenrechter zal die vraag per soort aan de hand van de gronden en de stukken beoordelen.

Gierzwaluw en huismus

7. De gierzwaluw en de huismus zijn vogelsoorten zoals bedoeld in artikel 11.37 van het Bal. In dit artikel staat voor zover relevant in deze procedure dat het verboden is deze vogels opzettelijk te verstoren of hun nest- en rustplaatsen opzettelijk te vernielen, beschadigen of weg te nemen. Het verbod om deze vogels opzettelijk te verstoren geldt niet als dat storen niet van wezenlijke invloed is op de staat van instandhouding van de vogelsoort.

7.1.

In het maatwerkplan staat dat volgens het ecologisch onderzoek geen beschermde nestplaatsen van de gierzwaluw en huismus zijn vastgesteld en dat de werkzaamheden buiten het broedseizoen plaatsvinden. Daardoor zijn negatieve effecten voor deze soorten uitgesloten. Wel worden permanente maatregelen getroffen. Voor de gierzwaluw worden vier nestkasten aangeboden. Voor de huismus worden maatregelen getroffen om het pannendak geschikt te houden (het aanbrengen van gripgaas) en worden acht nestkasten geplaatst.

7.2.

Het is niet in geschil dat de gierzwaluw zich buiten het broedseizoen niet in Nederland bevindt. Vogels van deze soort worden dus met de werkzaamheden die op dit moment plaatsvinden niet verstoord. Verder is niet aangevoerd dat (beschermde) nesten van de gierzwaluw aanwezig zouden zijn en zouden worden aangetast. Voor zover de werkzaamheden buiten het broedseizoen plaatsvinden is daarom naar het oordeel van de voorzieningenrechter op dit moment geen sprake van een (dreigende) overtreding van artikel 11.37 van het Bal, in combinatie met artikel 5.1, tweede lid onder g Ow.

7.3.

Ook met betrekking tot de huismus geldt dat de werkzaamheden buiten het broedseizoen plaatsvinden en daarom tijdens de werkzaamheden geen nesten in gebruik zullen zijn. Mevrouw [naam] heeft ter zitting aangevoerd dat, anders dan uit het ecologisch onderzoek volgt, wel beschermde nesten van huismussen aanwezig zijn in de kappen van de zonwering. Er is echter niet met nadere stukken, zoals foto’s, onderbouwd dat er op dit moment nesten aanwezig zijn. Daarom kon het college zich baseren op het maatwerkrapport, waarin staat dat bij ecologisch onderzoek geen mussennesten zijn aangetroffen. Voor zover er wel nesten aanwezig zouden zijn, is verder niet onderbouwd dat met de in het maatwerkplan omschreven maatregelen – het natuurvrij maken, de nestkasten en het gripgaas – verstoring optreedt van nestplaatsen van huismussen. In de melding van de Vleermuiswerkgroep van 9 augustus 2026 staat dat de gemeente zou kunnen worden uitgenodigd om tijdig en adequate vervangende woonruimte voor de mussen te realiseren. Dat is met de nestkasten, voor zover nodig, dus al gebeurd. De voorzieningenrechter acht het daarom niet aannemelijk dat met betrekking tot de huismus op dit moment sprake is van een (dreigende) overtreding van artikel 11.37 van het Bal, in combinatie met artikel 5.1, tweede lid onder g, van de Ow.

Vleermuizen

8. Vleermuizen zijn soorten zoals bedoeld in artikel 11.46 van het Bal. In dit artikel staat, voor zover relevant in deze procedure, dat het verboden is deze soorten opzettelijk te doden, verstoren of hun voortplantings- of rustplaatsen te beschadigen of vernielen.

8.1.

Ter zitting is gebleken dat het verzoekers met name gaat om de laatvlieger. Voor zover het verzoek ook op andere vleermuissoorten betrekking heeft, is ten aanzien van die soorten in elk geval niet gebleken dat met de in het maatwerkplan omschreven maatregelen sprake is van een overtreding van het verbod in artikel 11.46 van het Bal.

8.2.

Uit het maatwerkplan blijkt dat bij het ecologisch onderzoek in de panden geen (rustplaatsen van) laatvliegers aangetroffen. Daarna zijn de panden natuurvrij gemaakt. Vervolgens heeft een ecoloog de effectiviteit daarvan gecontroleerd. Hij heeft vastgesteld dat de natuurvrij maatregelen met succes zijn uitgevoerd. Dat volgt uit het opleveringsdocument van Unitura en de e-mail van de ecoloog van 15 oktober 2026. In de enkele stelling ter zitting en de verwijzing naar foto’s van openingen dat het natuurvrij maken onvoldoende heeft plaatsgevonden ziet de voorzieningenrechter geen aanleiding om aan de bevindingen van de ecoloog te twijfelen. De voorzieningenrechter laat daarbij meewegen dat verzoekers belanghebbenden zijn en geen (onafhankelijke) deskundigen. Dat leidt tot het voorlopig oordeel dat niet aannemelijk is dat in de panden (rustplaatsen van) laatvliegers zitten.

8.3.

Daar komt bij dat vergunninghouder naar aanleiding van de melding van de vleermuiswerkgroep over de laatvlieger – die tijdens het eerdere ecologisch onderzoek niet was aangetroffen – op 26 augustus 2026 heeft besloten tot een addendum op het maatwerkplan. Daarin staat dat het gripgaas op de isolatiefolie dat al ten behoeve van de huismus werd geplaatst, hoger wordt aangebracht om ook de laatvlieger te faciliteren. Ook wordt langs de dakrand een doorlopende invliegrand of meerdere invliegopeningen voorzien. Voor zover is gesteld dat het gripgaas nog niet voldoende hoog is aangebracht, is dit iets wat zo nodig tijdens de uitvoering van de werkzaamheden later nog kan worden hersteld. Op basis van de stukken – waaronder het maatwerkplan, het addendum daarop en de documentatie over het natuurvrij maken – en wat verder naar voren is gebracht acht de voorzieningenrechter het niet aannemelijk dat op dit moment (voortplantings- of verblijfplaatsen van) laatvliegers in de panden aanwezig zijn die door de werkzaamheden die nu plaatsvinden worden verstoord.

8.4.

Nu de voorzieningenrechter voorlopig van oordeel is dat niet aannemelijk is dat sprake is van een (dreigende) overtreding van de verbodsbepalingen in de Ow en het Bal, komt hij niet toe aan de vraag of de werkzaamheden vallen binnen de generieke ontheffing.

Conclusie en gevolgen

9. De voorzieningenrechter wijst het verzoek gelet op de hiervoor gaande overwegingen af. Dat betekent dat de bouwwerkzaamheden niet worden stilgelegd. Voor vergoeding van het griffierecht of een proceskostenveroordeling bestaat geen aanleiding.

Beslissing

De voorzieningenrechter wijst het verzoek om voorlopige voorziening af.

Deze uitspraak is gedaan door mr. W.R. van der Velde, voorzieningenrechter, in aanwezigheid van mr. E.T. de Boer, griffier.

Uitgesproken in het openbaar op 5 november 2026

Griffier

voorzieningenrechter

Een kopie van deze uitspraak is verzonden aan partijen op:

Tegen deze uitspraak staat geen hoger beroep of verzet open.

ECLI:NL:RVS:2026:3185. Zie de uitspraak van 15 december 2021, ECLI:NL:RVS:2021:2823, r.o. 2.12. De generieke ontheffing die is verleend op 15 juli 2019 en is gewijzigd op 28 juli 2025. Een leverancier voor producten ten behoeve van natuurinclusief bouwen. Dat volgt uit artikel 11.37, derde lid, van het Bal.