Erfrecht. Legitieme portie.

Team handel en haven

Zittingsplaats Rotterdam

Zaaknummer / rolnummer: C/10/703281 / HA ZA 25-597

Vonnis van 30 september 2026

in de zaak van

[eiseres] ,

ook in de hoedanigheid van wettelijk vertegenwoordiger van [zoon eiseres] ,

wonende te [woonplaats] ,

eiseres,

advocaat: mr. J.H. Rodenburg,

tegen

[gedaagde] ,

wonende te [woonplaats] ,

gedaagde,

advocaat: mr. R.D.W. Reijn.

De partijen worden hierna ‘ [eiseres] ’ en ‘ [gedaagde] ’ genoemd, tenzij anders vermeld.

Het verloop van de procedure blijkt uit:

• de dagvaarding van 7 juli 2025 met bijlagen;

• de conclusie van antwoord met bijlagen;

• de spreekaantekeningen van mr. Rodenburg;

• het overzicht dat [gedaagde] tijdens de mondelinge behandeling heeft overgelegd.

Op 8 juni 2026 is de zaak op een zitting met de partijen en hun advocaten besproken.

Wat is er gebeurd?

Deze zaak gaat over de nalatenschap van [erflaatster] (hierna: erflaatster). Zij is overleden op [datum] 2021 . Haar laatste woonplaats was [woonplaats] . Erflaatster heeft in haar testament haar zoon [gedaagde] benoemd tot enig erfgenaam en tot executeur-afwikkelingsbewindvoerder. Hij heeft de nalatenschap zuiver aanvaard en ook de benoeming tot executeur aanvaard. [eiseres] is de schoondochter van erflaatster. Zij was getrouwd met [zoon erflaatster] , de andere zoon van erflaatster. [zoon erflaatster] is overleden vóór erflaatster. [eiseres] en [zoon erflaatster] hebben een minderjarige zoon: [zoon eiseres] , voor wie [eiseres] ook procedeert. Erflaatster heeft gelegateerd aan [eiseres] 2% van het zuivere nalatenschapssaldo en aan [zoon eiseres] 25%. In het testament is bewind ingesteld over het legaat aan [zoon eiseres] . [eiseres] heeft het legaat voor zichzelf aanvaard, maar niet voor [zoon eiseres] . Voor [zoon eiseres] is een beroep gedaan op zijn legitieme portie.

Centraal staat de legitieme portie en wat er moet worden meegenomen in de berekening ervan. [eiseres] wil nog bepaalde financiële informatie van [gedaagde] . Verder wil zij dat de rechtbank de hoogte van de vordering van [zoon eiseres] vaststelt en dat [gedaagde] de vorderingen van haar en [zoon eiseres] aan haar uitbetaald. De partijen zijn het niet eens over een aantal onderwerpen die van belang zijn voor het berekenen van de legitieme portie. De rechtbank bespreekt die onderwerpen hierna.

De rechtbank volgt [gedaagde] niet in zijn stelling dat [eiseres] niet ontvankelijk moet worden verklaard in haar vorderingen omdat niet is voldaan aan de waarheidsplicht van artikel 21 Rv. In de dagvaarding worden de geschilpunten tussen de partijen summierlijk omschreven en wordt niet toegelicht welke stellingen [eiseres] inneemt en waar zij die stellingen op baseert. De dagvaarding bestaat grotendeels uit geciteerde correspondentie. Het kan zijn dat (een deel van) de geciteerde correspondentie de stellingen van [eiseres] en de onderbouwing weergeeft, maar in de dagvaarding wordt niet uitgelegd wat de relevantie is van de citaten. Ook bevat de dagvaarding en de geciteerde correspondentie incorrecte en soms tegenstrijdige feiten. De rechtbank ziet hierin een schending van de verplichting van [eiseres] om de feiten volledig en naar waarheid aan te voeren (artikel 21 Rv). Hoewel [gedaagde] stelt dat het hierdoor niet mogelijk is om inhoudelijk verweer te voeren, heeft hij dat wel gedaan. Hij is in zijn conclusie inhoudelijk ingegaan op de geschilpunten tussen de partijen. De rechtbank ziet daarom geen aanleiding om [eiseres] niet ontvankelijk te verklaren in haar vorderingen.

[eiseres] vordert dat de rechtbank [gedaagde] verplicht om met bewijsstukken onderbouwd antwoord te geven op drie vragen en een dwangsom aan die veroordeling verbindt. De rechtbank wijst de vordering af. Hierna wordt per vraag uitgelegd waarom.

[zoon eiseres] heeft een legitimaire aanspraak van € 24.714,01. Hierna wordt uitgelegd hoe de rechtbank tot deze uitkomst is gekomen.

Voor [zoon eiseres] als kleinzoon van erflaatster kan een beroep worden gedaan op de legitieme portie omdat zijn vader – de zoon van erflaatster – is vooroverleden. Voor [zoon eiseres] is binnen de wettelijke vervaltermijn een beroep gedaan op de legitieme portie, namelijk binnen vijf jaar na het overlijden van erflaatster (artikel 4:85 lid 1 BW). Hij is als legitimaris schuldeiser van de nalatenschap (artikel 4:7 lid 1 onder g BW). De legitieme portie wordt berekend over de legitimaire massa van de nalatenschap, vermeerderd met de in aanmerking te nemen giften en verminderd met de schulden van artikel 4:7 lid 1 onder a t/m c en f BW (artikel 4:65 BW). Het breukdeel van de legitieme is 1/4e, omdat erflaatster twee afstammelingen ( [zoon erflaatster] en [gedaagde] ) heeft achtergelaten en de legitieme portie de helft bedraagt van de waarde waarover de legitieme portie wordt berekend (artikel 4:64 BW). Eventuele giften aan [zoon eiseres] en/of [zoon erflaatster] strekken in mindering op zijn legitieme portie (artikel 4:70 BW) evenals de waarde van het verworpen legaat (ex artikel 4:73 BW).

De rechtbank oordeelt dat er onvoldoende aanknopingspunten zijn voor de stelling van [eiseres] dat [gedaagde] € 100.000,- heeft ontvangen van erflaatster. [eiseres] stelt dat erflaatster deze zogenoemde jubelton heeft geschonken aan [gedaagde] en dat hij dat zelf heeft erkend in de correspondentie, maar [gedaagde] weerspreekt dit gemotiveerd. Hij stelt dat hij in 2013 € 100.000,- heeft afgelost op zijn hypotheek en dat € 50.000,- daarvan eigen spaargeld was en dat € 50.000,- een schenking was van erflaatster. In de correspondentie heeft hij de term ‘jubelton’ mét aanhalingstekens inderdaad gebruikt maar enkel om te refereren aan de term die (namens) [eiseres] (werd) gebruikt, aldus [gedaagde] . Hij onderbouwt zijn stelling over een schenking van € 50.000,- met de aangiften inkomstenbelasting uit 2013 en 2014 van erflaatster. De rechtbank is met [gedaagde] eens dat uit die aangiften kan worden afgeleid dat het verschil in vermogen van erflaatster tussen 1 januari 2013 en 1 januari 2014 € 71.097,- is en dat gezien het inkomsten- en uitgavepatroon van erflaatster hieruit kan worden afgeleid dat géén € 100.000,- is geschonken in 2013.

[gedaagde] erkent dus wel dat hij € 50.000,- heeft ontvangen van erflaatster. Dit bedrag moet in aanmerking worden genomen bij de berekening van de legitimaire massa (artikel 4:67 BW) en dat is ook gebeurd. Door [gedaagde] gesteld en door [eiseres] niet betwist is dat dit bedrag onderdeel is van de € 124.757,20 die hierboven in de berekening van [gedaagde] staat onder de noemer ‘giften aan [gedaagde] en derden’.

De rechtbank is van oordeel dat er onvoldoende aanknopingspunten zijn om een bedrag van € 162.260,14 op te tellen bij de legitimaire massa. Dit bedrag houdt blijkbaar verband met een beleggingsportefeuille van erflaatster bij de Rabobank. Uit een afschrift van 28 februari 2011 volgt een bedrag van € 162.260,14. [eiseres] vindt dat dit bedrag in aanmerking moet worden genomen bij het berekenen van de legitimaire massa. [gedaagde] weerspreekt dit gemotiveerd. Hij legt uit dat jaarlijks een bedrag uit die portefeuille werd opgenomen door erflaatster, totdat zij de portefeuille op 31 maart 2021 heeft verkocht voor € 23.252,99. Dat geld is op haar spaarrekening bijgeschreven, aldus [gedaagde] . Dit wordt onderbouwd door de aangiftes inkomstenbelasting over 2014 t/m 2020 en een bankafschrift. Gelet op deze gemotiveerde toelichting kan de rechtbank [eiseres] geen gelijk geven.

De rechtbank ziet evenmin aanknopingspunten voor de vaststelling dat een bedrag van € 117.014,52 aan contanten tot de nalatenschap behoort. Uit de in de dagvaarding geciteerde correspondentie komt naar voren dat dit bedrag contant is gegeven aan erflaatster in 2012, naar zeggen van [gedaagde] ter voldoening van een openstaande schuld van hem en zichzelf bij erflaatster, wat door [eiseres] wordt betwist. [gedaagde] betwist in ieder geval dat dit geldbedrag op het moment van overlijden van erflaatster in 2021 – negen jaar later – nog aanwezig was. Bij deze stand van zaken heeft [eiseres] haar stelling onvoldoende onderbouwd.

[eiseres] heeft een lijst met transacties van erflaatster uit de periode 16 oktober 2015 tot en met 4 augustus 2021 overgelegd, die zij aanmerkt als ongewone of verdachte transacties. Het gaat om een bedrag van in totaal € 161.490,54. [gedaagde] heeft tijdens de zitting een schema overgelegd waarin hij per transactie een toelichting geeft. [eiseres] heeft de gelegenheid gekregen om dit schema te bestuderen en haar opmerkingen daarover naar voren te brengen.

[gedaagde] heeft een aantal van de transacties aangemerkt als schenkingen van erflaatster aan hem en aan haar schoondochter en kleindochter. Het gaat om drie bedragen die in het overzicht achter de datum 27 december 2016 staan. Hij legt uit dat het vierde bedrag van die datum geen schenking is, omdat dit een overboeking van de spaarrekening van erflaatster naar haar betaalrekening is geweest om die schenkingen mogelijk te maken. Dit geldt ook voor de bedragen achter de datum 18 januari 2017; ook hier zijn de eerste drie bedragen schenkingen en is het vierde bedrag een overboeking van de spaar- naar de betaalrekening van erflaatster, aldus [gedaagde] . Hij heeft van nog een aantal andere transacties toegelicht dat het gaat om overboekingen van de spaar- naar de betaalrekening van erflaatster of andersom. [eiseres] heeft naar aanleiding van die toelichting van [gedaagde] geen opmerkingen.

[gedaagde] heeft ten aanzien van de andere overboekingen van erflaatster naar hem op de lijst van ‘ongewone transacties’ een toelichting gegeven. Veelal betreft het de toelichting dat het een terugbetaling van [gedaagde] door erflaatster betrof voor uitgaven die hij voor haar had gedaan. Ook daarover heeft [eiseres] geen opmerkingen, behalve over het volgende:

1. de overboekingen van in totaal € 9.080,- naar [gedaagde] ten behoeve van een project;

2. een overboeking van € 2.500,- naar [gedaagde] in verband met de schuur van de volkstuin.

De transacties waarvan [gedaagde] heeft toegelicht dat het schenkingen zijn die volgens hem meetellen voor de berekening van de legitimaire massa heeft hij al in het bedrag van € 124.757,20 opgenomen samen met andere schenkingen die volgens hem moeten worden meegenomen bij de berekening van de legitimaire massa. [eiseres] heeft hierover geen opmerkingen. De rechtbank gaat er daarom vanuit dat over de samenstelling van het door [gedaagde] becijferde bedrag van € 124.757,20 en over het meetellen van dit bedrag bij het berekenen van de legitimaire massa geen discussie meer is. Zoals hiervoor overwogen in 2.14 moet hierbij wel nog worden opgeteld een bedrag van in totaal € 11.580,-. Dat maakt het totaalbedrag aan giften van erflaatster aan [gedaagde] en aan derden die op grond van artikel 4:67 BW meetellen voor het berekenen van de legitimaire massa (€ 124.757,20 + € 11.580,- =) € 136.337,20.

Tussen de partijen is niet in geschil dat aan [zoon eiseres] € 6.000,- is geschonken en dat dit bedrag in aanmerking moet worden genomen in de berekening van de legitieme portie. De partijen gaan allebei in hun berekeningen uit van dit bedrag als gift aan [zoon eiseres] .

De partijen zijn het ook niet eens over de gestelde schenking/gift van € 28.588,75 aan [zoon erflaatster] . [gedaagde] stelt dat [zoon erflaatster] bij zijn overlijden (op 20 juni 2011) schulden bij erflaatster had uit hoofde van twee geldleningen, namelijk een speculatielening in België van aanvankelijk
€ 70.000,00 (rentevrij) en een lening van € 15.000,00. Over deze leningen en daaruit ontstane vorderingen over en weer is tussen erflaatster, [eiseres] en [gedaagde] in januari 2013 een vaststellingsovereenkomst gesloten waarin erflaatster verklaarde afstand te doen van haar vorderingen op de nalatenschap van [zoon erflaatster] , waarmee van die leningen een restschuld van € 28.588,75 is kwijtgescholden. Volgens [gedaagde] zijn dit schenkingen die aan [zoon erflaatster] ten goede zijn gekomen en die meetellen voor de berekening van de legitieme portie. [eiseres] betwist dat sprake is geweest van schulden van [zoon erflaatster] aan erflaatster. Volgens haar zijn de betreffende stukken slechts opgesteld om zeker te stellen dat erflaatster te allen tijde haar geld dat deels door [zoon erflaatster] (evenals door [gedaagde] ) voor haar werd belegd kon opeisen. Deze stelling wordt onderbouwd door de toelichting van [gedaagde] in zijn brief van 13 november 2012 aan de rechtsbijstandsverzekeraar van [eiseres] . In die brief legt [gedaagde] uit dat geen sprake was van leningen, maar van een constructie waarbij [zoon erflaatster] en [gedaagde] met een deel van de oudedagvoorziening van erflaatster mochten speculeren ten behoeve van erflaatster en dat [zoon erflaatster] , [gedaagde] en erflaatster hebben afgesproken dat zij altijd aanspraak zou kunnen maken op het door [zoon erflaatster] en [gedaagde] beheerde deel van haar geld. In dat kader zijn de door [gedaagde] genoemde schuldbekentenissen opgesteld, aldus [gedaagde] in de brief. Dat [gedaagde] nu een beroep doet op het kwijtschelden van een schuld van [zoon erflaatster] is dan ook niet houdbaar. Van kwijtschelding van een (rest)schuld kan geen sprake zijn. Daarop al strandt de stelling van [gedaagde] . De rechtbank merkt genoemd bedrag van € 28.588,75 dan ook niet aan als een bij de legitieme in aanmerking te nemen gift.

De rechtbank komt op basis van het voorgaande tot de volgende berekening:

De vordering onder III in de dagvaarding wordt na uitleg door [eiseres] door de rechtbank zo begrepen dat zij veroordeling van [gedaagde] vordert tot uitbetaling van haar vordering en die van [zoon eiseres] . Zo heeft [gedaagde] de vordering ook begrepen.

De vordering onder III is slechts deels toewijsbaar. De legitimaire aanspraak is een vordering op erfgenaam [gedaagde] , maar hij is niet verplicht de vordering te voldoen voor zover die vordering de waarde van de nalatenschap te boven gaat (artikel 4:80 BW). Dat is hier het geval. Dan komt inkorting in beeld (artikel 4:87 BW). De schuld aan legitimaris [zoon eiseres] kan worden voldaan ten laste van de makingen (erfstellingen en legaten) en – indien er dan nog een tekort is – ten laste van de daarvoor in aanmerking komende giften. De waarde van de nalatenschap is € 15.819,66, waarvan € 949,17 de waarde van de drie legaten vertegenwoordigt en het restant aan [gedaagde] als enig erfgenaam toekomt. Dan resteert nog een bedrag van (€ 24.714,01 -/- € 15.819,66 =) € 8.894,35. Wellicht kan dit bedrag door inkorting bij (een) begiftigde(n) worden verkregen, maar in deze procedure is geen beroep gedaan op inkorting. De vordering is dan ook slechts toewijsbaar tot een bedrag van € 15.819,66. De vraag is nog tegen wie de vordering moet worden ingesteld. De executeur vertegenwoordigt immers de erfgenamen tijdens zijn beheer en heeft tot taak het voldoen van schulden (artikelen 4:144-145 BW). De rechtbank gaat ervan uit dat het beheer nog niet is geëindigd omdat de schuld ter zake de legitimaire aanspraak nog niet is voldaan. Dat betekent dat [zoon eiseres] zijn vordering moet indienen bij [gedaagde] als executeur-afwikkelingsbewindvoerder. [eiseres] heeft niet met zoveel woorden benoemd dat de vordering tegen [gedaagde] in die hoedanigheid is ingesteld, maar de rechtbank gaat ervan uit dat zij dat wel bedoelt. [gedaagde] heeft in zijn conclusie van antwoord zelf naar voren gebracht dat hij in deze zaak procedeert zowel voor zich als enig erfgenaam (pro se) als in de hoedanigheid van executeur-afwikkelingsbewindvoerder (q.q.) en de partijen hebben hier verder ook geen punt van gemaakt.

[eiseres] vordert dat de vordering van [zoon eiseres] wordt betaald door [gedaagde] door overboeking op een door haar op te geven bankrekening. [gedaagde] wil de vordering van [zoon eiseres] alleen aan hem betalen door overboeking op een bankrekening op naam van [zoon eiseres] , waarop aantoonbaar een zogenoemde BEM-clausule rust. Het is echter niet aan [gedaagde] om dat te bepalen.

De “vordering van [eiseres] ” is vrij onbepaald. Uit het partijdebat wordt echter wel begrepen dat het gaat om het legaat van € 316,39. Aangezien de schuld ter zake de legitimaire aanspraak bij voorrang moet worden voldaan (artikel 4:7 BW), is na voldoening van die schuld niets over uit de nalatenschap om de vordering van [eiseres] mee te voldoen. Echter, [gedaagde] heeft als erfgenaam de nalatenschap zuiver aanvaard en is met zijn eigen vermogen aansprakelijk voor het voldoen van de schuld uit het legaat (artikel 4:120 lid 5 BW). Aangezien [gedaagde] geen verweer heeft gevoerd, wordt de vordering toegewezen zoals onder de beslissing vermeld.

[eiseres] vordert geen rente over de legitimaire aanspraak van [zoon eiseres] . Zij vordert wel vaststelling van de hoogte van de vordering van [zoon eiseres] , vermeerderd met de wettelijke rente vanaf de datum van overlijden van erflaatster. Hoewel [eiseres] meent dat wettelijke rente is verschuldigd vanaf de datum van overlijden, is dat pas nadat verzuim is ingetreden (artikel 6:82 BW). [gedaagde] stelt in dit geval onbetwist dat verzuim is ingetreden op 15 oktober 2024, nadat in de brief van 1 oktober 2024 namens [zoon eiseres] aanspraak is gemaakt op de legitieme portie met een betalingstermijn van 2 weken. Het gaat dan om de wettelijke rente ex artikel 6:119 BW. De vordering ter zake de rente zal worden toegewezen zoals vermeld onder de beslissing.

De rechtbank ziet in de aard van het geschil en de uitkomst aanleiding om de proceskosten te compenseren.

De rechtbank zal het vonnis, zoals gevorderd, uitvoerbaar bij voorraad verklaren.

stelt de hoogte van de legitimaire aanspraak van [zoon eiseres] vast op € 24.476,72, vermeerderd met de wettelijke rente vanaf 15 oktober 2024 tot de datum van algehele voldoening;

veroordeelt [gedaagde] in de hoedanigheid van executeur-afwikkelingsbewindvoerder in de nalatenschap van erflaatster om binnen een maand na betekening van het vonnis € 15.819,66 aan [zoon eiseres] te betalen op een door [eiseres] op te geven bankrekening;

veroordeelt [gedaagde] om binnen een maand na betekening van het vonnis € 316,39 aan [eiseres] te betalen op een door haar op te geven bankrekening;

compenseert de proceskosten, in die zin dat iedere partij de eigen proceskosten draagt;

verklaart dit vonnis uitvoerbaar bij voorraad,

wijst het meer of anders gevorderde af.

Dit vonnis is gewezen door mr. E.A. Vroom en in het openbaar uitgesproken op 30 september 2026.

3142