IB/PVV; afwijzing verzoek ambtshalve vermindering; termijnoverschrijding

14 april 2026

uitspraak van de tweede meervoudige belastingkamer

op het hoger beroep van

[X] , wonende te [Z] , belanghebbende,

(gemachtigde: R.W. Dijkstra)

tegen de uitspraak van 1 oktober 2024 in de zaak met kenmerk HAA 23/6217 van de rechtbank Noord-Holland (hierna: de rechtbank) in het geding tussen

belanghebbende

en

de inspecteur van de Belastingdienst, de inspecteur.

1.1.

De rechtbank heeft in de bestreden uitspraak het beroep van belanghebbende, betreffende de afwijzing van een verzoek tot ambtshalve vermindering van de aan hem opgelegde aanslag inkomstenbelasting en premie volksverzekeringen (hierna: IB/PVV) voor het jaar 2016, ongegrond verklaard.

1.2.

Bij uitspraak op bezwaar heeft de inspecteur het belastbaar inkomen uit sparen en beleggen verminderd tot een bedrag van € 728.140.

1.3.

Het daartegen ingestelde beroep heeft de rechtbank ongegrond verklaard.

1.4.

Belanghebbende heeft tijdig (pro forma) hoger beroep ingesteld. Na het instellen van het hoger beroep zijn de volgende stukken ingediend:

• de gronden van het hoger beroep door belanghebbende;

• een verweerschrift door de inspecteur;

• berichten door belanghebbende met de mededeling dat de gemachtigde tijdens de zitting zal worden bijgestaan door een deskundige;

• een tiendagenstuk door de inspecteur;

• een reactie op het tiendagenstuk door belanghebbende.

1.5.

Het onderzoek ter zitting heeft plaatsgevonden op 31 maart 2026. Van het verhandelde ter zitting is een proces-verbaal opgemaakt dat met deze uitspraak wordt meegezonden.

2.1.

2. Op peildatum 1 januari 2016 bedraagt het totaal aan bezittingen uit sparen en beleggen € 21.201.187, onderverdeeld als volgt:

3. Op peildatum 1 januari 2016 bedraagt het totaal aan schulden in box 3 volgens de aangifte € 264.141, bestaande uit de volgende schulden:

4. Op 3 augustus 2018 heeft verweerder de aanslag opgelegd overeenkomstig de aangifte.

5. Eiser heeft bezwaar gemaakt tegen de aanslag waarbij het bezwaar gericht was op – samengevat – de volgende onderdelen:

6. In de bezwaarfase kwam naar voren dat genoemde schuld ad € 2.500.000 maakte dat sprake was van een terbeschikkingstelling in box 1 die nog niet in de aangifte IB/PVV 2016 was opgenomen. Eiser en verweerder hebben in bezwaarfase het volgende compromis (hierna: het compromis) gesloten:

1. Conform uw verzoek zal er in box 3 rekening worden gehouden met een schuld van € 2,5 mio.

2. Daarnaast is er sprake van het ter beschikking stellen van vermogen aan [bedrijf 4] B.V. voor hetzelfde bedrag waardoor in box 1 rekening dient te worden gehouden met een opbrengst van 2% x € 2,5 mio = € 50.000. Na toepassing van de terbeschikkingstellingsvrijstelling resteert een resultaat van € 44.000.

3. Voor zover het bezwaar ziet op de stelling dat er voor uw client sprake is van een individuele en buitensporige last wordt het bezwaar ingetrokken.

4. Voor zover het bezwaar ziet op de eventuele strijdigheid van de box 3 heffing met het EVRM (de zogenaamde massaal bezwaar procedure) blijft dit bezwaar in stand tot de hoogste rechter daarover heeft beslist. Zie ook mijn opmerking hieronder.

5. Dit compromis geldt op dezelfde wijze voor de jaren 2017 en 2018.”

7. Verweerder heeft vervolgens met dagtekening 9 april 2019 de aanslag verminderd conform het gesloten compromis, waarbij het belastbaar inkomen uit sparen en beleggen is verminderd tot een bedrag van € 728.140.

8. Bij brief van 2 januari 2023 heeft eiser een verzoek tot ambtshalve vermindering van de aanslag gedaan.

9. Bij brief van 30 mei 2023 heeft verweerder het verzoek om ambtshalve vermindering van de aanslag afgewezen.

10. Op 7 juli 2023 heeft eiser bezwaar gemaakt tegen de afwijzing van het verzoek om ambtshalve vermindering en in die brief heeft eiser verzocht om het aanhouden van de beslissing op dit bezwaar in afwachting van een bij het Europese Hof van de Rechten van de Mens (hierna: het EHRM) lopende procedure over het stelsel van box 3 over de jaren vóór 2017.

11. Bij brief van 14 augustus 2023 heeft verweerder gereageerd op het bezwaarschrift van eiser met de mededeling dat een beslissing op bezwaar niet wordt aangehouden in afwachting van een eventuele beslissing van het EHRM.

12. Eiser heeft de brief van 14 augustus 2023 van verweerder aangemerkt als een afwijzing van zijn bezwaarschrift en is vervolgens op 6 september 2023 in beroep gekomen bij de rechtbank.”

2.2.

Nu de hiervoor vermelde feiten door partijen op zichzelf niet zijn bestreden zal ook het Hof daarvan uitgaan.

In hoger beroep is in geschil of het verzoek tot ambtshalve vermindering van de aanslag IB/PVV over het jaar 2016 terecht is afgewezen.

De rechtbank heeft het volgende overwogen:

“Termijnoverschrijding verzoek ambtshalve vermindering

Overweging ten overvloede

Slotsom

5.1.

In geschil is of het verzoek tot ambtshalve vermindering van de aanslag IB/PVV 2016 van 3 januari 2023 (het verzoek tot ambtshalve vermindering) terecht is afgewezen. Daarbij zal het Hof, op verzoek van partijen, de brief van 30 mei 2023 waarin het verzoek om aanhouding is afgewezen, aanmerken als de afwijzing van het verzoek tot ambtshalve vermindering. Het Hof overweegt, naar aanleiding van hetgeen belanghebbende in hoger beroep heeft aangevoerd, als volgt.

5.2.

Anders dan belanghebbende betoogt, heeft de rechtbank in r.o. 27 van haar uitspraak terecht geoordeeld dat de belastingjaren 2017 en 2018 buiten de omvang van deze procedure vallen. In aanvulling op die rechtsoverweging overweegt het Hof als volgt. In zijn verzoek tot ambtshalve vermindering schrijft de gemachtigde van belanghebbende:

5.3.

Omdat beroep alleen kan worden ingesteld als er een (voor beroep vatbaar) besluit is genomen door de inspecteur (zie art. 8:1 Awb) en een dergelijk besluit voor de jaren 2017 en 2018 (nog) ontbreekt, zijn die jaren door de rechtbank terecht niet in het geschil betrokken. Dat in het compromis van 19 maart 2019 de jaren 2017 en 2018 worden genoemd leidt niet tot een ander oordeel, omdat een compromis geen besluit is waartegen beroep kan worden ingesteld.

5.4.

Voor het belastingjaar 2016 had belanghebbende, zoals door de rechtbank is overwogen in r.o. 17 en 20 van haar uitspraak, tot en met 31 december 2021 tijdig een verzoek tot ambtshalve vermindering kunnen indienen. Nu het verzoek is ontvangen op 3 januari 2023, is het verzoek (ruim een jaar) te laat ingediend. Ook in hoger beroep heeft belanghebbende geen feiten en/of omstandigheden aangevoerd op grond waarvan kan worden aangenomen dat de termijnoverschrijding verschoonbaar is als bedoeld in art. 6:11 Awb (zie art. 60 AWR).

5.5.

Belanghebbende betoogt evenwel dat, nu het verzoek tot ambtshalve vermindering door de inspecteur na een inhoudelijke beoordeling is afgewezen, hij erop mocht vertrouwen dat de inspecteur zich niet meer zou beroepen op de termijnoverschrijding. Belanghebbende heeft daarbij verwezen naar het arrest van de Hoge Raad van 20 maart 2026, ECLI:NL:HR:2026:451, waarin is geoordeeld over de vraag of het bestuursorgaan na een inhoudelijke beoordeling van het bezwaar zich voor het eerst in beroep of hoger beroep op het standpunt mag stellen dat het bezwaar wegens termijnoverschrijding niet-ontvankelijk is. De Hoge Raad overwoog in genoemd arrest dat als uitgangspunt heeft te gelden dat het rechtszekerheidsbeginsel en het vertrouwensbeginsel zich in beginsel tegen een dergelijk handelen van het bestuursorgaan verzetten.

5.6.

Het Hof is van oordeel dat het arrest van 20 maart 2026 in deze zaak niet van overeenkomstige toepassing is, omdat een termijnoverschrijding bij de indiening van een verzoek tot ambtshalve vermindering niet leidt tot de niet-ontvankelijkheid ervan, maar een grond voor afwijzing van het verzoek is.

5.7.

Met zijn in beroep ingenomen stelling dat het verzoek tot ambtshalve vermindering te laat is ingediend, verruilt de inspecteur slechts de ene afwijzingsgrond voor een andere. Evenals het de belastingplichtige vrijstaat om zijn bezwaar of beroep te doen steunen op argumenten die niet stroken met eerder door hem ingenomen standpunten, heeft de inspecteur in beginsel de vrijheid om de afwijzing van het verzoek in beroep te handhaven op grond van argumenten die afwijken van zijn eerder ingenomen standpunten (vgl. HR 24 januari 2003, ECLI:NL:HR:2003:AD9713, en HR 10 december 2010, ECLI:NL:HR:2010:BO6786).

5.8.

Dit beginsel leidt uitzondering in een geval waarin de inspecteur bij de belastingplichtige de indruk heeft kunnen wekken dat een door de inspecteur gevolgde gedragslijn berust op een weloverwogen standpuntbepaling (HR 14 juli 2000, ECLI:NL:HR:2000:AA6516). Die uitzondering doet zich in de onderwerpelijke zaak niet voor. Indien een inspecteur twee of meer gronden kan aanvoeren ter onderbouwing van een afwijzing van een verzoek tot ambtshalve vermindering, kan uit zijn keuze voor één daarvan immers niet zonder meer (a-contrario) worden afgeleid dat hij de andere (door hem niet gebezigde) grond definitief heeft willen prijsgegeven; in zoverre is geen sprake van een ‘weloverwogen standpuntbepaling’.

5.9.

Ook het betoog van belanghebbende dat het compromis en/of de algemene beginselen van behoorlijk bestuur de inspecteur beletten om een termijnoverschrijding tegen te werpen, faalt. De enige redelijke lezing van het compromis is dat de inspecteur de aan belanghebbende opgelegde aanslag conform de uitkomst van de in punt 4 van het compromis bedoelde massaalbezwaarprocedure (verder) zou verminderen. In het compromis staat niet, laat staan ‘glashelder’, zoals belanghebbende betoogt, dat de inspecteur een verzoek tot het verlenen van ambtshalve teruggaaf in verband met box 3, niet mag afwijzen op grond van een termijnoverschrijding. Met de enkele verwijzing naar “alle voorafgaande correspondentie” is evenmin een omstandigheid gesteld die een dergelijke verwachting omtrent het compromis kan rechtvaardigen. Tot slot onderschrijft het Hof de rechtsoverwegingen 21, 23 en 24 van de rechtbank.

5.10.

Het vorenstaande houdt in dat het de inspecteur vrijstond om in beroep het verweer te voeren dat het verzoek tot ambtshalve vermindering buiten de daarvoor gestelde termijn is ingediend. Dat verweer slaagt (zie rechtsoverweging 5.4). Het verzoek tot ambtshalve vermindering is reeds daarom terecht afgewezen door de inspecteur.

5.11.

Bij die uitkomst komt het Hof niet toe aan een beoordeling van de aanvankelijk door de inspecteur gebezigde afwijzingsgrond. Het Hof ziet echter, evenals de rechtbank, aanleiding zich daarover ten overvloede uit te laten, in de zin dat het zich verenigt met hetgeen door de rechtbank is overwogen in r.o. 26 van haar uitspraak.

5.12.

Ook hetgeen overigens door belanghebbende is aangevoerd, leidt niet tot een ander oordeel.

5.13.

De slotsom is dat het hoger beroep van belanghebbende ongegrond is. De uitspraak van de rechtbank dient te worden bevestigd.

Voor een veroordeling in de proceskosten bestaat geen aanleiding.

Het Hof bevestigt de uitspraak van de rechtbank.

De uitspraak is gedaan door mrs. C.J. Hummel, voorzitter, B.A. van Brummelen en W.J. Blokland, leden van de belastingkamer, in tegenwoordigheid van mr. A.H. van Dapperen als griffier. De beslissing is op 14 april 2026 in het openbaar uitgesproken.

Tegen deze uitspraak kunnen beide partijen binnen zes weken na de verzenddatum beroep in cassatie instellen bij de Hoge Raad der Nederlanden via het webportaal van de Hoge Raad www.hogeraad.nl.

Bepaalde personen die niet worden vertegenwoordigd door een gemachtigde die beroepsmatig rechtsbijstand verleent, mogen per post beroep in cassatie instellen. Dit zijn natuurlijke personen en verenigingen waarvan de statuten niet zijn opgenomen in een notariële akte. Als zij geen gebruik willen maken van digitaal procederen kunnen deze personen het beroepschrift in cassatie sturen aan de Hoge Raad der Nederlanden (belastingkamer), postbus 20303, 2500 EH Den Haag. Alle andere personen en gemachtigden die beroepsmatig rechtsbijstand verlenen, zijn in beginsel verplicht digitaal te procederen (zie www.hogeraad.nl).

Bij het instellen van beroep in cassatie moet het volgende in acht worden genomen:

Voor het instellen van beroep in cassatie is griffierecht verschuldigd. Na het instellen van beroep in cassatie ontvangt de indiener een nota griffierecht van de griffier van de Hoge Raad. In het cassatieberoepschrift kan de Hoge Raad verzocht worden om de wederpartij te veroordelen in de proceskosten.

Toelichting rechtsmiddelverwijzing

Per 15 april 2020 is digitaal procederen bij de Hoge Raad opengesteld. Niet-natuurlijke personen (daaronder begrepen publiekrechtelijke lichamen) en professionele gemachtigden zijn verplicht digitaal te procederen. Wie niet verplicht is om digitaal te procederen, kan op vrijwillige basis digitaal procederen. Hieronder leest u hoe een cassatieberoepschrift wordt ingediend.

Digitaal procederen

Het webportaal van de Hoge Raad is toegankelijk via “Login Mijn Zaak Hoge Raad” op www.hogeraad.nl. Informatie over de inlogmiddelen vindt u op www.hogeraad.nl.

Niet in Nederland wonende of gevestigde partijen of professionele gemachtigden hebben in beginsel geen geschikt inlogmiddel en kunnen daarom niet inloggen in het webportaal. Zij kunnen zo lang zij niet over een geschikt inlogmiddel kunnen beschikken, per post procederen.

Per post procederen

Alleen bepaalde personen mogen beroep in cassatie instellen per post in plaats van via het webportaal. Zij mogen dit bovendien alleen als zij zonder een professionele gemachtigde procederen. Het gaat om natuurlijke personen die geen ondernemer zijn en verenigingen waarvan de statuten niet zijn opgenomen in een notariële akte. Een professionele gemachtigde moet altijd digitaal procederen, ongeacht voor wie de gemachtigde optreedt. Degene die op papier mag procederen en dat ook wil, kan het beroepschrift in cassatie sturen aan de Hoge Raad der Nederlanden (belastingkamer), postbus 20303, 2500 EH Den Haag.

Een afschrift van deze uitspraak is in Mijn Rechtspraak geplaatst. Indien u niet digitaal procedeert, is een afschrift aangetekend per post verzonden op: