Civiel recht overig
Geschil over strook grond: beroep op schenking en verjaring (inbezitneming niet komen vast te staan) slaagt…
Gerechtshof Amsterdam, 27 oktober 2026
ECLI:NL:GHAMS:2026:3107 · Gerechtshof Amsterdam · 27 oktober 2026
https://www.uitspraken.nl/uitspraak/gerechtshof-amsterdam/civiel-recht/civiel-recht-overig/hoger-beroep/ecli-nl-ghams-2026-3107
Zaakgegevens
Op 27 oktober 2026 heeft het Gerechtshof Amsterdam in hoger beroep uitspraak gedaan in een zaak over civiel recht.
- Instantie
- Gerechtshof AmsterdamGerechtshofDe rechter in hoger beroep in civiele zaken, strafzaken en belastingzaken. Nederland heeft vier gerechtshoven.Meer uitleg
- Zittingsplaats
- Amsterdam
- Datum uitspraak
- 27 oktober 2026
- Datum publicatie
- 10 november 2026
- Zaaknummer
- 200.345.361/01
- Rechtsgebied
- Civiel recht » Civiel recht overig
- Procedure
- Hoger beroepHoger beroepEen hogere rechter behandelt de zaak opnieuw, zowel de feiten als het recht, omdat een partij het niet eens is met de eerste uitspraak.Meer uitleg
- Advocaat
- mr. T.H. Liebregts te Arnhem, mr. D.B. den Hartog te Amsterdam, mr. K.G.O. Afriyieh te Haarlem
- ECLI
- ECLI:NL:GHAMS:2026:3107
Inhoud van deze uitspraak
Samenvatting
Geschil over strook grond: beroep op schenking en verjaring (inbezitneming niet komen vast te staan) slaagt niet, bekrachtiging vonnis
Uitspraak
GERECHTSHOF AMSTERDAM
afdeling civiel recht en belastingrecht, team I
zaaknummer : 200.345.361/01
zaaknummer rechtbank Noord-Holland : C/15/333785 / HA ZA 22-688
arrest van de meervoudige burgerlijke kamer van 27 oktober 2026
inzake
[appellant] ,
wonend te [plaats 1] , gemeente [plaats 2] ,
appellante, tevens incidenteel geïntimeerde,
advocaat: mr. T.H. Liebregts te Arnhem,
tegen
1 [geïntimeerde 1] ,
2. [geïntimeerde 2],
beiden wonend te [plaats 3] , gemeente [plaats 3] ,
geïntimeerden, tevens incidenteel appellanten,
advocaat: mr. D.B. den Hartog te Amsterdam,
en, opgeroepen als partij op de voet van artikel 118 Rv,
[geïntimeerde 3] ,
wonend te [plaats 1] , gemeente [plaats 2] ,
geïntimeerde,
advocaat: mr. K.G.O. Afriyieh te Haarlem.
Partijen worden hierna [appellant] , [geïntimeerden] en [geïntimeerde 3] genoemd.
1 De zaak in het kort
[appellant] is eigenaar van een perceel met woonhuis dat grenst aan het perceel met woonhuis van thans [geïntimeerde 3] en voorheen [geïntimeerden] De vraag die partijen in de kern verdeeld houdt, is of [appellant] door schenking en/of verjaring de eigendom van een strook grond heeft verkregen die volgens de kadastrale gegevens behoort tot het perceel van [geïntimeerde 3] . Het hof is van oordeel dat het beroep van [appellant] op schenking
en/of verjaring niet slaagt en bekrachtigt het bestreden eindvonnis.
2 Het procesverloop in hoger beroep
[appellant] is bij dagvaarding van 10 april 2024 in hoger beroep gekomen van het
tussenvonnis van 22 februari 2023 en het eindvonnis van 17 januari 2024 van de rechtbank Noord-Holland, onder bovenvermeld zaaknummer gewezen tussen [appellant] als eiseres in conventie, tevens verweerster in reconventie en [geïntimeerden] als gedaagden in conventie, tevens eisers in reconventie.
[appellant] heeft vervolgens een akte verzoek oproeping derde als bedoeld in artikel 118 Rv ingediend, waarop zij bij rolbeslissing van 10 september 2024 in de gelegenheid is gesteld [geïntimeerde 3] op te roepen in het geding.
Bij exploot van 30 september 2024 is [geïntimeerde 3] in het geding opgeroepen. [appellant] heeft dit exploot bij akte overgelegd. [geïntimeerde 3] is in het geding verschenen.
Partijen hebben daarna de volgende stukken ingediend:
- memorie van grieven, met producties;
- memorie van antwoord, tevens memorie van grieven in incidenteel hoger beroep, met producties, van de zijde van [geïntimeerden] ;
- memorie van antwoord van de zijde van [geïntimeerde 3] ;
- memorie van antwoord in incidenteel hoger beroep.
Op 26 maart 2026 heeft een mondelinge behandeling plaatsgevonden. De advocaten hebben de zaak toegelicht aan de hand van spreekaantekeningen, die zij hebben overgelegd. Partijen hebben vragen van het hof beantwoord en nadere inlichtingen verstrekt.
De zaak is na de mondelinge behandeling op verzoek van partijen aangehouden om te onderzoeken of een minnelijke regeling kon worden bereikt. Een minnelijke regeling is niet tot stand gekomen, waarna arrest is gevraagd.
[geïntimeerden] hebben vervolgens hun incidenteel hoger beroep ingetrokken.
3 Feiten
De rechtbank heeft in het bestreden eindvonnis onder 2. de feiten vastgesteld die zij tot
uitgangspunt heeft genomen. Deze feiten zijn in hoger beroep niet in geschil, zodat ook het hof van deze feiten uitgaat. Samengevat en waar nodig aangevuld met andere feiten komen deze neer op het volgende.
[appellant] en haar - inmiddels overleden - echtgenoot (hierna: wijlen [appellant] ) hebben in 1964 de eigendom verkregen van een perceel in [plaats 1] . Zij hebben hierop in 1970 een woning gebouwd.
[geïntimeerden] hebben in 2007 de eigendom verkregen van een perceel in
[plaats 1] , met daarop een bedrijfspand dat zij hebben verbouwd en uitgebouwd
tot een woning.
De percelen van [appellant] en [geïntimeerden] grenzen aan elkaar. Langs de
achtermuur van de woning van [geïntimeerden] loopt een strook grond van ongeveer 25 tot 30 centimeter die volgens een op 31 oktober 2019 uitgevoerde kadastrale meting hoort bij het perceel van [geïntimeerden] (hierna: de strook grond). Op door [appellant] overgelegde afbeeldingen van haar perceel met woning (10) en het perceel met woning van [geïntimeerden] (2a), waarbij op de onderste, meer gedetailleerde afbeelding de strook grond in rood is weergegeven, ziet dit er als volgt uit:
[geïntimeerden] hebben hun perceel met woning op 30 mei 2023 in eigendom
overgedragen aan [geïntimeerde 3] .
4 De procedure bij de rechtbank
Kort gezegd en voor zover nog van belang in hoger beroep heeft [appellant] in eerste aanleg (in conventie) gevorderd om, zo mogelijk uitvoerbaar bij voorraad:
i) voor recht te verklaren dat de strook grond eigendom is van [appellant] ;
ii) [geïntimeerden] te veroordelen om mee te werken aan inschrijving van de verjaring in de openbare registers dan wel te bepalen - zo begrijpt het hof - dat [appellant] op de voet van artikel 3:17 lid 1 onder e BW de verkrijging door verjaring kan doen inschrijven;
iii) [geïntimeerden] te verbieden om te overbouwen of anderszins inbreuk te maken op het eigendomsrecht van [appellant] , op straffe van verbeurte van een dwangsom; en
iv) [geïntimeerden] te gebieden om overgebouwde zaken te verwijderen of aan te passen, op straffe van verbeurte van een dwangsom;
een en ander met veroordeling van [geïntimeerden] in de proceskosten, te vermeerderen met de wettelijke rente, de buitengerechtelijke kosten en de kosten van de kadastrale inmeting.
[geïntimeerden] hebben in reconventie, samengevat en voor zover nog van belang in hoger beroep, gevorderd om, zo mogelijk uitvoerbaar bij voorraad, te verklaren voor recht dat de kadastrale erfgrens de erfgrens is en om [appellant] te veroordelen in de proceskosten.
De rechtbank heeft - na het houden van een voorlopig getuigenverhoor - bij het bestreden eindvonnis in conventie de vorderingen van [appellant] afgewezen en [appellant] , uitvoerbaar bij voorraad, veroordeeld in de proceskosten. In reconventie heeft de rechtbank de vordering van [geïntimeerden] toegewezen, in die zin dat zij voor recht heeft verklaard dat de kadastrale erfgrens zoals vastgesteld bij de grensreconstructie op 31 oktober 2019 de erfgrens tussen de percelen betreft, met veroordeling van [appellant] in de (op nihil gestelde) proceskosten.
5 Het hoger beroep
[appellant]
[appellant] concludeert tot vernietiging van het bestreden eindvonnis en voert
vijftien grieven aan tegen dat vonnis. [appellant] heeft in hoger beroep haar eis deels gewijzigd, in die zin dat in hoger beroep de vordering onder 4.1.i) ook wordt ingesteld tegen [geïntimeerde 3] en dat de vorderingen onder 4.1.ii) tot en met 4.1.iv) alleen worden ingesteld tegen [geïntimeerde 3] . Ook vordert [appellant] veroordeling van [geïntimeerden] in de proceskosten in eerste aanleg en veroordeling - uitvoerbaar bij voorraad - van [geïntimeerden] en [geïntimeerde 3] , hoofdelijk of afzonderlijk, in de kosten van het hoger beroep, te vermeerderen met de wettelijke rente.
[appellant] heeft tegen het bestreden tussenvonnis, waarin een descente is bevolen en een mondelinge behandeling is bepaald, geen grieven gericht, zodat het hof [appellant] in haar hoger beroep tegen het tussenvonnis niet-ontvankelijk zal verklaren.
[geïntimeerden] en [geïntimeerde 3] hebben geen (processuele) bezwaren geuit tegen de gewijzigde eis van [appellant] . Het hof ziet ook geen aanleiding de eiswijziging ambtshalve buiten beschouwing te laten. Het geschil zal worden beoordeeld met inachtneming van de gewijzigde eis.
[geïntimeerden]
[geïntimeerden] voeren verweer en concluderen tot niet-ontvankelijkverklaring
van [appellant] in haar vorderingen althans tot bekrachtiging van het bestreden eindvonnis, met veroordeling van [appellant] in - zo begrijpt het hof - de proceskosten in hoger beroep.
[geïntimeerden] hebben aanvankelijk incidenteel hoger beroep ingesteld tegen het bestreden eindvonnis. [appellant] heeft verweer gevoerd. Vervolgens hebben [geïntimeerden] dit incidenteel hoger beroep ingetrokken. De door [geïntimeerden] in incidenteel hoger beroep aangevoerde grief kan onbesproken blijven.
[geïntimeerde 3]
[geïntimeerde 3] voert verweer en concludeert tot bekrachtiging van het bestreden eindvonnis en tot niet-ontvankelijkverklaring van [appellant] in haar vorderingen, met veroordeling - uitvoerbaar bij voorraad - van [appellant] in - zo begrijpt het hof - de proceskosten in hoger beroep, te vermeerderen met de wettelijke rente.
6 Beoordeling
Verkrijging eigendom door schenking en/of verjaring?
[appellant] stelt zich ook in hoger beroep op het standpunt dat zij (samen met wijlen [appellant] ) de eigendom van de strook grond heeft verkregen door schenking en/of (verkrijgende dan wel bevrijdende) verjaring.
[appellant] voert in dat verband het volgende aan. In 1970 heeft [naam 1] (hierna: [naam 1] ), een rechtsvoorganger van [geïntimeerde 3] en [geïntimeerden] , de strook grond aan [appellant] geschonken (grieven 1 tot en met 5). Weliswaar is destijds geen notariële akte opgemaakt, maar dit laat onverlet dat de grond (na schenking) door [appellant] in bezit is genomen. Na het verstrijken van de verjaringstermijn in 1993 heeft [appellant] de eigendom van de strook grond verkregen (grieven 1 tot en met 3, 5 tot en met 10).
Op grond van de hoofdregel van artikel 150 Rv rusten de stelplicht en, bij voldoende betwisting, de bewijslast van de gestelde schenking en/of verjaring op [appellant] , die zich ten opzichte van [geïntimeerde 3] en [geïntimeerden] beroept op de rechtsgevolgen daarvan.
Schenking
Schenking is - onder het oude (artikel 7A:1703 oud BW) en het huidige recht (artikel 7:175 BW) - een overeenkomst om niet, die er toe strekt dat de ene partij, de schenker, ten koste van eigen vermogen de andere partij, de begiftigde, verrijkt.
Zoals elke overeenkomst komt schenking tot stand door aanbod en aanvaarding.
De voor eigendomsoverdracht van onroerende zaken, zoals de strook grond, vereiste levering krachtens geldige titel, zoals schenking, geschiedt - onder het oude (artikelen 671 en 671a oud BW) en het huidige recht (artikel 3:89 BW) - door een daartoe bestemde, tussen partijen opgemaakte notariële akte, gevolgd door inschrijving daarvan in de daartoe bestemde openbare registers.
Verklaringen wijlen [appellant] en [naam 2]
[appellant] wijst ter onderbouwing van de door haar gestelde schenking op de bij gelegenheid van het voorlopig getuigenverhoor in eerste aanleg op 3 februari 2017 afgelegde getuigenverklaringen. Het hof stelt vast dat alleen de getuigenverklaringen van wijlen [appellant] en [naam 2] (zoon van [naam 1] , hierna: [naam 2] ) betrekking hebben op de gestelde schenking.
Wijlen [appellant] heeft als getuige verklaard: “ [naam 1] [sr.; toevoeging hof] heeft een garage/showroombedrijf gebouwd. (…) ik heb hem toestemming gegeven om op mijn grond te komen ten behoeve van de bouw. (…) Nagenoeg het hele perceel van [naam 1] werd bebouwd, alleen een klein stukje aan de voorkant niet. De achterkant van het te bouwen pand kon alleen via mijn perceel bereikt worden. Er was een perceelsafscheiding tussen onze percelen. Die is weggehaald door de aannemer van [naam 1] . Het waren paaltjes met een soort waslijndraad er doorheen. Aan de achterzijde van mijn perceel liep ook zo’n erfafscheiding; die is niet weggehaald. (…) Bij mij was dat deel van het perceel in gebruik als tuin. Die tuin was afgesloten; er was geen achterom of iets dergelijks.
Verder heeft wijlen [appellant] verklaard dat [naam 1] in 1970, na de bouw van het pand (hierna: het bedrijfspand), tegen hem heeft gezegd: “Klaas neem jij dat stukje [de strook grond; toevoeging hof] maar. Ik kan er niet eens een voet op zetten.”.
Ook heeft wijlen [appellant] verklaard: “(…) Verder zijn er geen afspraken over gemaakt. Ik heb het stukje in bezit en gebruik genomen. Ik was het in wezen ook al aan het spitten. Ik heb het achterste deel van mijn tuin met dat strookje grond gebruikt als moestuin. Ik heb een heg geplaatst tussen de achterkant van mijn perceel en de steeg [naast het perceel met opstal aangeduid met ‘2’ op de onder 3.3 weergegeven afbeelding; toevoeging hof]. Ik denk omstreeks 1972 of 1973, het zou ook eerder geweest kunnen zijn. Die is in de loop van de jaren uitgegroeid tot een heg van twee meter hoog. (…) Ik heb de tuin nu nog steeds voor een deel als moestuin in gebruik. Er staat ook een hobbyruimte en er is een terrasje. Het terrasje is deels op de bewuste strook. Er staat ook een kasje, op een afstand van 50 cm van zijn pand omdat ik anders de glasplaten er niet in kon zetten en de kas niet kon schoonhouden. (…) De schenking is niet notarieel vastgelegd omdat het zo’n klein stukje grond was. (…) We waren ook goede buren; je stond er niet bij stil. (…) U vraagt waarom de strook (…) niet is bebouwd. De plaatfundering steekt onder de grond 25 cm uit en dat is officieel de erfgrens. (…) Ik ben me ervan bewust dat er destijds ook al een gasleiding en een hemelwaterafvoer liep. [naam 1] schilderde destijds de boeidelen vanaf het dak. Alle onderhoud werd vanaf het dak gedaan. De kas heb ik geplaatst omstreeks 2010 denk ik. Ik weet het niet zeker. (…) Het klopt dat ik in 2013 een overkapping heb geplaatst die bijna tegen het pand van [geïntimeerde 1] aan staat en dat [geïntimeerde 1] daar
bezwaar tegen heeft gemaakt. (…)”.
[naam 2] heeft als getuige verklaard: “(…) Ik weet dat het gaat om het stukje grond achter het pand waarvan mijn vader destijds heeft besloten het aan de heer [appellant] te schenken en zich er daarna niet meer druk over te maken. Ik ben op 1 januari 1973 zakenpartner van mijn vader geworden in de firma [bedrijf] . (…) Mijn vader heeft in die tijd de discussie met mij gevoerd over wat doen we met die grond van [appellant] . Toen heeft hij besloten de grond aan [appellant] te schenken. De opening van het pand was omstreeks augustus 1968. (…) Vanaf 1968 was het strookje grond achter het pand continue in gebruik bij [appellant] want wij deden er niets mee. We konden er ook niet komen, er zat een erfafscheiding, een heg. Er vond geen onderhoud plaats aan de achterkant van het pand. (…) In 1973, net nadat ik met mijn vader in zaken was gegaan, zijn we in de loods een wasserette gaan bouwen. Toen zijn we in gesprek geraakt met de familie [appellant] (…). Er zat een ventilator in de muur en dat vond de familie [appellant] vervelend. Er vonden dus gesprekken plaats over de ventilator, een betonpad dat we wilden aanleggen en het strookje grond met ofwel mij of mijn vader. Toen hebben wij gezegd dat we de ventilator maar af en toe zouden laten draaien en dat er wel een betonpad zou worden aangelegd. Mijn vader heeft toen gezegd “dan hebben we het verder ook niet meer over dat stukje grond”. Hij heeft het toen mondeling geschonken aan de familie [appellant] . Ik was daar bij; ik heb zelf de discussie met mijn vader gehad en de beslissing met hem genomen. Daarna hebben we er nooit meer discussie of problemen over gehad. Ik kan me niet herinneren of ik er bij was toen m’n vader tegen [appellant] zei: “neem jij dat stukje maar”. De erfafscheiding bestond uit een heg op manshoogte. Die stond er volgens mij al voor de bouw van het pand (…). (…) Wij hebben gezegd als jij nou een beetje coulant bent over die ventilator dan maken wij ons niet druk over de grond. (…) Ik heb geen contact met anderen gehad of stukken geraadpleegd voordat ik mijn schriftelijke verklaring in 2011 op papier zette. U leest mij die verklaring voor. Ik heb schriftelijk verklaard dat (…) [naam 1] in 1970 de grond heeft overgedragen. U vraagt hoe dat te rijmen is met mijn verklaring van vandaag. (…) Ik kan niet echt verklaren hoe ik aan die twee versies kom. (…) Het doet niet af aan het feit dat de grond destijds geschonken is. (…) Ik herinner me dat in de beginjaren dat ik met mijn vader in de zaak zat, het stukje grond een heikele zaak werd, samen met de ventilator en de werkzaamheden die ik daar ging verrichten. Ik kan alleen verklaren dat de grond is geschonken toen ik al bij mijn vader in de zaak zat. (…)”.
Geen verkrijging eigendom door schenking
Het hof onderschrijft de overweging van de rechtbank dat uit deze
getuigenverklaringen niet blijkt van schenking van de strook grond door [naam 1] aan [appellant] (grief 4).
Hoewel wijlen [appellant] en [naam 2] als getuigen hebben verklaard dat de grond door [naam 1] aan [appellant] is geschonken en [naam 2] eerder schriftelijk heeft verklaard dat de grond in eigendom is overgedragen aan [appellant] ,
kan uit deze verklaringen bezien in de context van de gehele verklaringen en de
feitelijke situatie ter plaatse naar het oordeel van het hof niet de conclusie worden
getrokken dat [naam 1] heeft aangeboden de eigendom van de grond door
schenking op [appellant] te laten overgaan.
Het hof acht in dat verband van belang dat de bewoordingen die [naam 1] volgens de verklaringen van wijlen [appellant] en [naam 2] bezigde tegenover wijlen [appellant] (“neem jij dat stukje maar. Ik kan er niet eens een voet op zetten” en “dan hebben we het verder ook niet meer over dat stukje grond”) voor meer dan één uitleg vatbaar zijn. Deze bewoordingen kunnen zowel zien op (een aanbod tot) eigendomsoverdracht door schenking als op (een aanbod tot) gebruik van de strook grond als houder (grief 2).
Uit voormelde verklaringen - en uit de door [appellant] in het geding gebrachte foto’s - blijkt dat al sinds of kort na de bouw van het bedrijfspand op dan wel boven of tegen de strook grond aan een hemelwaterafvoer, een gasleiding en een ventilator(rooster) behorend bij het bedrijfspand zichtbaar aanwezig zijn (grieven 4, 7 en 9). Anders dan [appellant] in haar memorie van grieven (grief 3) betoogt, valt uit de verklaring van wijlen [appellant] op te maken dat ook de plaatfundering van het bedrijfspand onder de strook grond doorloopt. Dit blijkt ook uit de verklaring die [appellant] zelf als getuige heeft afgelegd. In aanmerking nemend dat het bedrijfspand eerst kort voor de door [appellant] gestelde schenking was gebouwd, gaat het hof ervan uit dat [appellant] , wijlen [appellant] en [naam 1] zich ervan bewust waren dat de fundering onder de strook grond doorliep. Daargelaten wat de aanwezigheid van een verticale leiding, zoals een regenpijp, en/of een ventilator(rooster) en/of de niet zichtbare aanwezigheid van een fundering betekenen voor het bezit van de (omliggende) grond (grieven 3 en 9), vormt de aanwezigheid van deze zaken een aanwijzing dat [naam 1] zich de zeggenschap over de strook grond bleef voorbehouden. Dat verdraagt zich niet goed met de stelling dat hij de eigendom ervan aan [appellant] heeft willen schenken. Immers, niet valt in te zien dat [naam 1] zichzelf ten aanzien (van het onderhoud) van die zaken bewust in een van [appellant] afhankelijke en dus nadeligere positie zou hebben willen brengen. Bovendien valt uit de verklaring van [naam 2] op te maken dat het een gebaar uit coulance betrof en ook dit duidt veeleer op een aanbod tot gebruik van de strook grond als houder.
Dat [naam 1] volgens de verklaring van wijlen [appellant] heeft gezegd ‘dat hij niet eens een voet op de strook grond kon zetten’ (grief 1) past overigens zowel bij (een aanbod tot) eigendomsoverdracht door schenking als bij (een aanbod tot) gebruik van de strook grond als houder.
Het voorgaande leidt het hof tot de conclusie dat [appellant] met haar beroep op de getuigenverklaringen de gestelde schenking onvoldoende heeft onderbouwd.
Daarbij komt dat de voor overdracht van een onroerende zaak vereiste levering (door notariële akte en inschrijving daarvan in de openbare registers) niet heeft plaatsgevonden, zodat [appellant] reeds daarom niet uit hoofde van schenking eigenaar is geworden van de strook grond (grief 5).
Verjaring, bezit
Eigendomsverkrijging kan plaatsvinden door verkrijgende verjaring (artikel
3:99 BW) of door bevrijdende verjaring (artikel 3:105 BW in samenhang met artikel 3:306 BW). Voor een gegrond beroep op verkrijgende dan wel bevrijdende verjaring, is in de eerste plaats bezit vereist.
Bezit is het houden van een goed voor zichzelf (artikel 3:107 BW). Of iemand een goed voor zichzelf houdt, wordt beoordeeld naar verkeersopvattingen, met inachtneming van de wettelijke regels en overigens op grond van uiterlijke feiten (artikel 3:108 BW). Er geldt dus een objectieve maatstaf. Voor de beantwoording van de vraag of een niet-rechthebbende een zaak in bezit heeft genomen, is bepalend of hij de feitelijke macht over die zaak is gaan uitoefenen (artikel 3:113 lid 1 BW). In het geval dat de zaak in het bezit van een ander is, zijn enkele op zichzelf staande machtsuitoefeningen voor inbezitneming niet voldoende (artikel 3:113 lid 2 BW). De machtsuitoefening moet zodanig zijn dat deze naar verkeersopvattingen het bezit van de oorspronkelijke bezitter teniet doet (HR 18 september 2015, ECLI:NL:HR:2015:2743). De rol van de verkeersopvattingen brengt mee dat de aard en de bestemming van het betrokken goed in aanmerking moeten worden genomen. Uit de wetsgeschiedenis blijkt verder dat het bezit ‘niet dubbelzinnig’ en ‘openbaar’ moet zijn. Dit is het geval als de bezitter zich zodanig gedraagt dat de eigenaar tegen wie de verjaring loopt, daaruit niet anders kan afleiden dan dat de bezitter pretendeert eigenaar te zijn, wat naar objectieve maatstaven beoordeeld moet worden, zodat deze tijdig maatregelen kan nemen om de inbreuk op zijn recht te beëindigen (HR 24 februari 2017, ECLI:NL:HR:2017:309). Om die reden moet het bezit naar buiten toe kenbaar zijn geweest.
De eisen die artikel 3:107 en verder BW stellen aan het bezit dat de verjaringstermijn doet aanvangen, wijken niet af van wat onder het oude recht van vóór 1992 ingevolge de artikelen 585 en 1992 OBW gold.
Standpunt [appellant]
Volgens [appellant] heeft zij de strook grond (na de gestelde schenking) in 1970 in bezit genomen. Zij heeft de strook grond ingericht en in gebruik als tuin en ze heeft de strook grond gedeeltelijk bebouwd. Zo zijn een hobbyruimte en terras met afdak (gedeeltelijk) op de strook grond geplaatst en slaat [appellant] er spullen op. Ook is er een kas tegen de strook grond geplaatst, die afwatert op de strook grond. In het verleden stonden er kweektunnels, een omringde composthoop en kippen- en konijnenhokken op de strook grond. Bovendien heeft [appellant] de strook grond afgesloten met een ondoordringbare haag. Ter onderbouwing van haar standpunt wijst [appellant] op de door haar in het geding gebrachte foto’s, de getuigenverklaring van [naam 2] en schriftelijke verklaringen van [naam 3] (collega van wijlen [appellant] , hierna: [naam 3] ), [naam 4] (buur van [appellant] en [geïntimeerde 3] , wonend op het perceel met opstal aangeduid met ‘2’ op de onder 3.3 weergegeven afbeelding, tevens voormalig huurder van het bedrijfspand, hierna: [naam 4] ) en [naam 5] (overbuur van [appellant] , hierna: [naam 5] ).
[naam 2] heeft als getuige verklaard: “(…) We konden er ook niet komen, er zat een erfafscheiding, een heg. Er vond geen onderhoud plaats aan de achterkant van het pand. Een paar jaar voordat [naam 4] stopte met de bloemisterij heb ik het dak vernieuwd, nieuwe boeidelen gezet. Misschien heb ik dat via het dak gedaan, of ik heb toestemming aan [appellant] gevraagd. (…).”
In de schriftelijke verklaringen van [naam 3] van 22 januari 2016, van [naam 4] van november 2015 en van [naam 5] van 26 januari 2016 staat respectievelijk vermeld:
“(…) heb ik in de eind jaren ’70, het dak van een hobby ruimte helpen opbouwen met nog een vriend van [appellant] , Toen der tijd was het erf al een geheel gesloten door een dichte haag, en struiken en de linkerzijde een stenen gebouw, wat in het geheel door [appellant] in gebruik was, ik kon het er alleen betreden via de voorzijde (…).”
“(…) Bij aanvang in 1992 hebben wij van onze kant waargenomen dat er een ligusterhaag van fam. [appellant] van wel meer twee meter hoog in hun tuin stond en tegen de muur van ons bedrijfspand aan groeide en soms nog voorbij. (…) Deze ligusterhaag was helemaal dicht. Je kon er nergens doorheen kijken, dus wisten wij ook niet wat daarachter te zien was en hadden toen haast geen contact met de fam. [appellant] . (…) Ik moest wel een paar keer per jaar op het dak wezen om de vlaggen/stokken te vernieuwen, bladeren voor de dak afvoeren verwijderen en om de grote dakkoepel te wassen. Dan keek ik wel eens bij [appellant] langs de muur naar beneden en zag zijn groente tuintje tot aan de muur en dat er glasplaten en een prieel afdakje en een plantenrek tegen de muur aangebouwd waren. (…)”.
“(…) de tuin was altijd afgesloten met ’n ondoordringbare dichte heg! (…)”.
Geen bezit
Het hof is, evenals de rechtbank, van oordeel dat [appellant] niet aan het vereiste van inbezitneming (grieven 1, 2, 3 en 5 tot en met 10) heeft voldaan.
Allereerst stelt het hof aan de hand van de door [appellant] in het geding
gebrachte foto’s, de schriftelijke verklaring van [naam 4] en het door [appellant] in het geding gebrachte relaas van bevindingen ter zake de kadastrale meting van 31 oktober 2019 vast dat de garage van [appellant] , de hobbyruimte en de kas zijn gebouwd met inachtneming van de kadastrale grens. Weliswaar heeft [appellant] op enig moment op het dak van de hobbyruimte een glasplaat geplaatst die reikt tot aan de muur van het bedrijfspand en dus de kadastrale grens overschrijdt, maar niet valt in te zien dat dit op het dak van de hobbyruimte neerleggen van een losse glasplaat, verstevigd met enkele stenen, sterk meeweegt bij de beoordeling of [appellant] de strook grond in bezit heeft genomen.
Het (achtereenvolgens dan wel tegelijkertijd) plaatsen van kweektunnels, een omringde composthoop, kippen- en konijnenhokken en een terras met afdak op de strook grond en het opslaan van spullen op de strook grond weegt evenmin voldoende mee om inbezitneming aan te nemen (grief 8). Uit het plaatsen van dergelijke, eenvoudig weer te verwijderen zaken op de strook grond blijkt niet van een zodanige machtsuitoefening dat naar verkeersopvatting het bezit van [naam 1] en zijn rechtsopvolgers teniet werd gedaan. De bewuste handelwijze maakt niet dat [naam 1] en zijn rechtsopvolgers hieruit hadden moeten afleiden dat [appellant] pretendeerde eigenaar te zijn van de strook grond. Het hof acht daarbij van belang dat uit de door [appellant] in het geding gebrachte foto’s en de getuigenverklaringen van wijlen [appellant] en [naam 2] blijkt dat al sinds of kort na de bouw op dan wel boven of tegen de strook grond aan een hemelwaterafvoer, een gasleiding en een ventilator(rooster) behorend bij het bedrijfspand zichtbaar aanwezig zijn (grieven 4, 7 en 9). Uit die verklaringen volgt ook dat de plaatfundering van het bedrijfspand onder de strook grond doorloopt. Zoals hiervoor al overwogen, gaat het hof ervan uit dat [appellant] , wijlen [appellant] en [naam 1] zich ervan bewust waren dat de fundering onder de strook grond doorliep. De strook grond is hierdoor voortdurend in gebruik geweest bij [naam 1] en zijn rechtsopvolgers (grieven 1, 3 en 9).
Dit alles geldt evenzeer voor het door [appellant] gestelde afwateren van de kas op de strook grond. Dat het afwateren van de kas op de grond mogelijk in strijd is met het bepaalde in artikel 5:52 BW, maakt dit niet anders (grief 9).
Uit de door [appellant] in het geding gebrachte foto’s, de getuigenverklaringen van wijlen [appellant] en [naam 2] en de schriftelijke verklaringen van [naam 3] , [naam 4] en [naam 5] maakt het hof op dat [appellant] na de bouw van het bedrijfspand door [naam 1] een haag heeft geplaatst op de erfgrens tussen haar perceel en het thans aan [naam 4] in eigendom behorende perceel. Terecht voert [appellant] aan dat met de haag de strook grond is afgesloten (grief 6). Dat de strook grond - zoals [geïntimeerde 3] en [geïntimeerden] tijdens de mondelinge behandeling te kennen hebben gegeven - via de voortuin van [appellant] en/of via percelen van derden toegankelijk is, doet daar niet aan af.
Voor de beoordeling of een strook grond in bezit is genomen, kan van belang
zijn of die strook ontoegankelijk is gemaakt voor de oorspronkelijk bezitter (grief 8),
maar dat is niet beslissend (HR 26 mei 2023, ECLI:NL:HR:2023:784).
Zoals hiervoor al overwogen, is de strook grond voortdurend in gebruik geweest bij [naam 1] en zijn rechtsopvolgers (grieven 1, 3 en 9). [appellant] heeft dit gebruik op geen enkele wijze belemmerd, ook niet door het planten van de (ondoordringbare) haag. Uit de getuigenverklaringen van wijlen [appellant] en [naam 2] volgt immers dat de grond al van aanvang af voor [naam 1] en zijn rechtsopvolgers niet (althans niet zonder gebruik te maken van percelen van derden) toegankelijk was en dat onderhoud aan het bedrijfspand feitelijk plaatsvond via het dak. Het planten van de haag hoefde door [naam 1] (en zijn rechtsopvolgers) dan ook niet te worden opgevat als een ondubbelzinnige uiting van de wil van [appellant] om de strook grond in bezit te nemen. Dit temeer nu het planten van de haag door [appellant] ook kon geschieden zonder eigendomspretentie en evenzeer kon dienen om bijvoorbeeld het eigen perceel af te schermen van inkijk of kon geschieden uit esthetisch oogpunt, waarbij het doorlopen van de haag langs - de korte kant van - de strook grond tot aan het bedrijfspand voor de hand ligt. Hieruit blijkt dan ook niet van een zodanige machtsuitoefening dat naar verkeersopvatting het bezit van [naam 1] en zijn rechtsopvolgers teniet werd gedaan. Dit betekent dat het plaatsen van de haag - ook bezien in samenhang met de andere door [appellant] in dat kader gestelde omstandigheden en gedragingen - onvoldoende is om inbezitneming van de strook grond door [appellant] aan te nemen.
De enkele omstandigheid dat [naam 2] heeft verklaard dat hij in het verleden mogelijk toestemming heeft gevraagd aan [appellant] om onderhoud uit te voeren aan het bedrijfspand (grief 3), sluit aan bij de hiervoor omschreven feitelijke situatie ten aanzien van de toegankelijkheid van de strook grond en doet aan het vorenstaande niet af.
Geen verjaring
Omdat [appellant] niet aan het hiervoor onder 6.17 en 6.18 geformuleerde vereiste van inbezitneming heeft voldaan, kan zij niet door verjaring eigenaar zijn geworden van de strook grond (grieven 5 en 9). De grond is eigendom gebleven van [naam 1] en zijn rechtsopvolgers. De vorderingen van [appellant] , waaronder de vordering tot beëindiging van inbreuken op het door haar gestelde eigendomsrecht met betrekking tot de grond (grief 10), komen dan ook niet voor toewijzing in aanmerking.
In haar memorie van grieven betoogt [appellant] nog dat de rechtbank ten
onrechte heeft verzuimd haar toe te staan [geïntimeerde 3] reeds in eerste aanleg in het geding
op te roepen (grief 12). Het hof ziet niet in dat daaruit voor [appellant] mogelijk voortvloeiende onnodige en/of extra kosten in verband met de oproeping van [geïntimeerde 3] in het geding in hoger beroep voor rekening van [geïntimeerden] en/of [geïntimeerde 3] zouden moeten komen. Dat [appellant] naar eigen zeggen niet tijdig door [geïntimeerden] is geïnformeerd over de verkoop aan [geïntimeerde 3] , maakt dit niet anders. Voor zover [appellant] heeft bedoeld te betogen dat [geïntimeerden] daardoor misbruik van recht hebben gemaakt en hun waarheidsplicht hebben geschonden, heeft zij daartoe onvoldoende gesteld.
Bewijsaanbod
Het hof ziet geen aanleiding om [appellant] toe te laten tot bewijslevering, omdat zij geen bewijs heeft aangeboden van voldoende concrete stellingen die, indien bewezen, tot een andere uitkomst kunnen leiden.
Slotsom, kosten
De grieven 1 tot en met 5, 7 tot en met 10 en 12 van [appellant] falen. Grief 6 van [appellant] slaagt weliswaar, maar dit leidt niet tot vernietiging van het bestreden eindvonnis. De grieven 11 en 14 zijn veeggrieven en behoeven dan ook geen nadere bespreking. Het bestreden eindvonnis zal worden bekrachtigd (grieven 11 en 14). De grieven 13 en 15 hebben betrekking op de proceskosten. Ook deze grieven falen. Het hof overweegt hiertoe als volgt.
[appellant] zal als in het ongelijk gestelde partij worden veroordeeld in de kosten van het geding in principaal hoger beroep (grieven 13 en 15). De kosten van het principaal hoger beroep zullen voor zowel [geïntimeerden] als [geïntimeerde 3] worden vastgesteld op € 349,00 aan griffierechten en op € 2.580,00 (2 punten x € 1.290,00) aan salaris advocaat.
[geïntimeerden] hebben het incidenteel hoger beroep ingetrokken. De door [appellant] daarin gemaakte kosten zijn als gevolg daarvan aan te merken als nodeloos gemaakte kosten. [geïntimeerden] worden om die reden veroordeeld in de proceskosten van het incidenteel hoger beroep. Die kosten worden begroot op € 1.290,00 (0,5 x 2 punten x € 1.290,00) aan salaris advocaat.
7 Beslissing
Het hof:
verklaart [appellant] niet-ontvankelijk in het hoger beroep tegen het tussenvonnis van
22 februari 2023;
bekrachtigt het bestreden eindvonnis;
veroordeelt [appellant] in de kosten van het geding in principaal hoger beroep, tot op heden aan de zijde van [geïntimeerden] begroot op € 2.929,00;
veroordeelt [appellant] in de kosten van het geding in hoger beroep, tot op heden aan de zijde van [geïntimeerde 3] begroot op € 2.929,00, te vermeerderen met de wettelijke rente, indien niet binnen veertien dagen na dit arrest aan de kostenveroordeling is voldaan;
veroordeelt [geïntimeerden] in de kosten van het geding ter zake het ingetrokken incidenteel hoger beroep, tot op heden aan de zijde van [appellant] begroot op
€ 1.292,00 en op € 189,00 voor nasalaris, te vermeerderen met € 98,00 voor nasalaris en de kosten van het betekeningsexploot ingeval betekening van dit arrest plaatsvindt, te vermeerderen met de wettelijke rente, indien niet binnen veertien dagen na dit arrest dan wel het verschuldigd worden van de nakosten aan de kostenveroordeling is voldaan;
verklaart de proceskostenveroordelingen ten gunste van [geïntimeerde 3] en [appellant] uitvoerbaar bij voorraad;
wijst af het meer of anders gevorderde.
Dit arrest is gewezen door mrs. D. Kingma, M.J.R. Brons en A.J.M. Lauvenberg en
door de rolraadsheer in het openbaar uitgesproken op 27 oktober 2026.