Civiel recht overig
Onrechtmatige selectieve betaling in zicht faillissement, persoonlijk ernstig verwijt…
Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden, 6 oktober 2026
ECLI:NL:GHARL:2026:6407 · Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden · 6 oktober 2026
https://www.uitspraken.nl/uitspraak/gerechtshof-arnhem-leeuwarden/civiel-recht/civiel-recht-overig/hoger-beroep/ecli-nl-gharl-2026-6407
Zaakgegevens
Op 6 oktober 2026 heeft het Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden in hoger beroep uitspraak gedaan in een zaak over civiel recht.
- Instantie
- Gerechtshof Arnhem-LeeuwardenGerechtshofDe rechter in hoger beroep in civiele zaken, strafzaken en belastingzaken. Nederland heeft vier gerechtshoven.Meer uitleg
- Zittingsplaats
- Arnhem
- Datum uitspraak
- 6 oktober 2026
- Datum publicatie
- 6 oktober 2026
- Zaaknummer
- 200.357.621
- Rechtsgebied
- Civiel recht » Civiel recht overig
- Procedure
- Hoger beroepHoger beroepEen hogere rechter behandelt de zaak opnieuw, zowel de feiten als het recht, omdat een partij het niet eens is met de eerste uitspraak.Meer uitleg
- Advocaat
- mr. I. Koumans, mr. C.W. Houtman
- ECLI
- ECLI:NL:GHARL:2026:6407
Inhoud van deze uitspraak
Samenvatting
Onrechtmatige selectieve betaling in zicht faillissement, persoonlijk ernstig verwijt. Bestuurdersaansprakelijkheid. Art. 54 Fw, verrekeningsverbod.
Procesgang
Rechtbank Gelderland · 7 mei 2025
ECLI:NL:RBGEL:2025:3216Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden · 6 oktober 2026deze uitspraak
ECLI:NL:GHARL:2026:6407
Uitspraak
GERECHTSHOF ARNHEM-LEEUWARDEN
locatie Arnhem
afdeling civiel recht
zaaknummer gerechtshof 200.357.621
zaaknummer rechtbank Gelderland 438811
arrest van 6 oktober 2026
in de zaak van
[de curator] , in zijn hoedanigheid van curator in de faillissementen van [failliet1] B.V. en [failliet2] B.V.
die kantoor houdt in [vestigingsplaats1]
hierna: de curator
advocaat: mr. I. Koumans
en
1 [geïntimeerde1]
die woont in [woonplaats]
2. [geïntimeerde2] B.V.
die is gevestigd in [vestigingsplaats2]
hierna gezamenlijk: [geïntimeerden] , en afzonderlijk: [geïntimeerde1] en [geïntimeerde2]
advocaat: mr. C.W. Houtman
1 Het verloop van de procedure in hoger beroep
De curator heeft hoger beroep ingesteld tegen het vonnis dat de rechtbank Gelderland, zittingsplaats Arnhem (hierna: de rechtbank) op 7 mei 2025 tussen partijen heeft uitgesproken. Het verloop van de procedure in hoger beroep blijkt uit het arrest van dit hof van 9 september 2025 (afwijzing verzoek tot verwijzing naar een ander hof) en blijkt verder uit:
-
de memorie van grieven;
-
de memorie van antwoord;
-
het verslag (proces-verbaal) van de mondelinge behandeling die op 26 mei 2026 is gehouden, ter gelegenheid waarvan partijen nog aanvullende producties in het geding hebben gebracht.
Na de mondelinge behandeling hebben partijen het hof gevraagd arrest te wijzen. Een van de raadsheren is vervolgens in verband met vertrek bij het hof vervangen door een nieuwe raadsheer. Nadat partijen hiervan op de hoogte zijn gesteld, hebben zij niet om een nieuwe mondelinge behandeling verzocht.
2 De kern van de zaak
De curator heeft [geïntimeerden] aangesproken tot (terug)betaling van de bedragen die [geïntimeerde2] tussen 1 en 19 mei 2020 via een zero balancing-arrangement van de Rabobank (hierna: de bank) heeft ontvangen van haar dochtermaatschappijen [failliet1] B.V. (hierna: [failliet1] ) en [failliet2] B.V. (hierna: [failliet2] ). Hiertoe heeft de curator onder meer de volgende argumenten aangevoerd. [geïntimeerde2] heeft deze bedragen verrekend op haar rekening-courantverhouding met deze dochtermaatschappijen. [geïntimeerde2] heeft de bedragen echter niet te goeder trouw ontvangen, namelijk in het zicht van het faillissement van beide dochtermaatschappijen (op 19 mei 2020), en was daarom op grond van artikel 54 lid 1 Faillissementswet (Fw) niet bevoegd tot verrekening. Daarnaast hebben [geïntimeerden] het zero balancing-arrangement laten doorlopen door bewust na te laten de bank te informeren over de aanstaande faillissementen van de dochtervennootschappen en de faillissementsdatum bewust zo te kiezen dat het zero balancing-arrangement gunstig voor hen uitwerkte – met het effect van selectieve betalingen. Daardoor hebben [geïntimeerden] de failliete boedels benadeeld en dus onrechtmatig gehandeld. [geïntimeerde1] is als bestuurder van [failliet1] en [failliet2] – naast [geïntimeerde2] – ook persoonlijk aansprakelijk voor de gevolgen van deze gang van zaken.
De curator heeft bij de rechtbank gevorderd (in conventie) dat [geïntimeerden] hoofdelijk worden veroordeeld tot betaling van € 241.778,98 in het faillissement van [failliet1] en € 35.387,97 in het faillissement van [failliet2] , met nevenvorderingen. In reconventie hebben [geïntimeerden] gevorderd dat de curator wordt veroordeeld om de door hem gelegde beslagen op te heffen, op straffe van een dwangsom.
De rechtbank heeft de vorderingen in conventie afgewezen en de vorderingen in reconventie toegewezen. De bedoeling van het hoger beroep van de curator is dat de afgewezen vorderingen alsnog worden toegewezen. In reconventie beperkt het hoger beroep zich tot de afwijzing van de door de curator gemaakte beslagkosten.
Het hof zal beslissen dat het vonnis van de rechtbank niet in stand kan blijven. Het hof licht deze beslissing hierna toe.
3 De toelichting op de beslissing van het hof
De omvang van het hoger beroep
In hoger beroep voert de curator aan dat de rechtbank artikel 54 Fw onjuist heeft uitgelegd en toegepast. Volgens de curator is artikel 54 Fw hier wel van toepassing, en is [geïntimeerde2] ongerechtvaardigd bevoordeeld boven andere schuldeisers. Daarnaast heeft de rechtbank volgens de curator ten onrechte geoordeeld dat geen sprake is van een onrechtmatige selectieve betaling.
De feiten
Het hof gaat uit van de volgende feiten. Het hof heeft hierbij, voor zover relevant, rekening gehouden met de grief van de curator tegen de feitenvaststelling door de rechtbank.
[geïntimeerde2] is grootaandeelhouder van de vennootschappen [failliet1] en [failliet2] . [geïntimeerde1] is enig bestuurder van [failliet1] , [failliet2] en [geïntimeerde2] .
[geïntimeerde2] , [failliet1] en [failliet2] hadden een financieringsovereenkomst met de bank. Onderdeel van die overeenkomst was een kredietruimte van gezamenlijk € 125.000 en een vorm van cash pooling, namelijk een zero balancing-arrangement. Op basis van dit arrangement werden dagelijks de positieve saldi op de subrekeningen van [failliet1] en [failliet2] naar de hoofdrekening van [geïntimeerde2] geboekt (‘sweeping’). Bij een negatief saldo op een of meer van de subrekeningen werd dat debetsaldo vanaf de hoofdrekening aangevuld (‘topping’). Op die manier werden de saldi dagelijks gecentreerd op de hoofdrekening van [geïntimeerde2] . [geïntimeerde2] was jegens de bank hoofdelijk medeschuldenaar van de werkmaatschappijen.
Tussen [geïntimeerde2] en [failliet1] respectievelijk [failliet2] bestond een rekening-courantverhouding. Als er op grond van het zero balancing-arrangement bedragen op de hoofdrekening van [geïntimeerde2] werden bijgeschreven of afgeschreven, werden deze bedragen in die rekening-courantverhouding verwerkt.
Vanaf 2019 ging het zowel met [failliet1] als met [failliet2] financieel niet goed. Begin april 2020 heeft [geïntimeerde1] met een advocaat gesproken. In de urenspecificaties van de advocaat is op 3 april 2020 opgenomen “bestudering eigen aangifte”. Op 7 mei 2020 heeft [geïntimeerde1] met (oud)collega’s [(oud)collega1] en [(oud)collega2] de mogelijkheden van het aanvragen van NOW-steun (in verband met de Covid-pandemie) besproken, maar dat bleek niet haalbaar. Op 8 mei 2020 heeft een notaris verklaringen afgelegd over de statuten en het aandeelhoudersregister van [failliet2] , welke verklaringen als bijlagen bij het verzoekschrift tot faillietverklaring zijn gevoegd. De algemene vergadering (hierna: AVA) van zowel [failliet1] als [failliet2] (vertegenwoordigd door [geïntimeerde1] ) hebben op 11 mei 2020 besloten om de faillissementen van [failliet1] en [failliet2] aan te vragen.
Op 14 mei 2020 heeft [geïntimeerde1] als directeur van [failliet2] zijn personeel geïnformeerd over het aanstaande faillissement. [geïntimeerde1] schrijft in zijn e-mail:
“Van het UWV krijg je je volledige loon plus vakantiegeld en vakantiedagen. Dit bedrag zal dus helaas niet de 20ste op je rekening staan, zoals je gewend was van [failliet2] . Maar weet dat je van het UWV alsnog krijgt waar je recht op hebt.”
[…]
“Ik vind het heel pijnlijk dat de corona-crisis ons juist geraakt heeft toen we op ons zwakst waren en we geen reserves meer hadden. De afgelopen weken ben ik me gaan realiseren dat het heel moeilijk en langzamerhand onmogelijk zou worden om een faillissement tegen te houden.”
[geïntimeerde2] heeft op 15 mei 2020 de bank geïnformeerd over het besluit om de faillissementen aan te vragen. De bank heeft daarop per direct het krediet en de cashpool opgezegd. Na 15 mei 2020 zijn er (met uitzondering van een bedrag van € 47,19 van [failliet1] op 18 mei 2020 dat kennelijk een correctie betreft wegens onvoldoende saldo) geen bedragen meer gesweept.
Vanaf de rekening van [failliet2] zijn vanaf 4 mei 2020 in het kader van het zero balancing-arrangement de volgende bedragen naar de hoofdrekening van [geïntimeerde2] gesweept:
[afbeelding niet beschikbaar]Vanaf 4 mei 2020 zijn in het kader van het zero balancing-arrangement de volgende bedragen vanaf de rekening van [failliet1] naar de hoofdrekening van [geïntimeerde2] gesweept:
[afbeelding niet beschikbaar][geïntimeerde2] heeft deze bedragen vervolgens in rekening-courant als schuld verrekend met de vordering die zij had op [failliet1] respectievelijk [failliet2] .
[failliet1] en [failliet2] zijn op 19 mei 2020 op eigen aangifte failliet verklaard.
In een brief van 1 augustus 2023 heeft de curator [geïntimeerden] aansprakelijk gesteld en zich onder meer op het standpunt gesteld dat alle vanaf 4 mei 2020 door [failliet1] en [failliet2] overgemaakte bedragen naar de rekening van [geïntimeerde2] aan de boedel moeten worden voldaan. [geïntimeerden] hebben bij monde van hun advocaat in een e-mail van 6 december 2023 alle aansprakelijkheid van de hand gewezen.
De geldstromen en het ontstaan en tenietgaan van vorderingen en schulden
In het onderhavige geval hebben (binnen het zero balancing-arrangement) meerdere girale overboekingen plaatsgevonden waardoor meermaals schulden en vorderingen over en weer zijn ontstaan en tenietgegaan. Om te beginnen heeft de bank de bankrekeningen van [failliet1] en [failliet2] gecrediteerd met bedragen die door derden op die rekeningen zijn gestort. De bank werd daardoor jegens [failliet1] en [failliet2] de schuldenaar van die saldi; corresponderend zijn hiermee vorderingen van [failliet1] en [failliet2] op de bank ontstaan. Vervolgens heeft de bank in het kader van het zero balancing-arrangement de hierboven weergegeven positieve saldi op de rekeningen van [failliet1] en [failliet2] telkens aan het einde van de dag automatisch naar [geïntimeerde2] overgemaakt (‘gesweept’). Als gevolg van die girale overboekingen zijn de vorderingen van [failliet1] en [failliet2] op de bank tenietgegaan, zijn er vorderingen voor dezelfde bedragen van [failliet1] en [failliet2] op [geïntimeerde2] ontstaan en – daarmee corresponderend – schulden van [geïntimeerde2] aan [failliet1] en [failliet2] . Deze zijn in rekening-courant verrekend.
Over het verloop van deze geldstromen en het als gevolg daarvan ontstaan van schulden en vorderingen verschillen partijen niet van mening: zowel de door de curator als de door [geïntimeerden] ingeschakelde deskundige benoemt dat er als gevolg van de girale overboekingen in het zero balancing-arrangement, en zoals die in de overzichten bij de punten 3.9 en 3.10 zijn opgenomen, een schuld van [geïntimeerde2] aan [failliet1] en [failliet2] is ontstaan.
Dat [geïntimeerde2] de ontvangen saldi als een schuld aan [failliet1] respectievelijk [failliet2] zag, blijkt ook uit het feit dat [geïntimeerde2] de ontvangen bedragen heeft verrekend met de rekening-courantvordering die zij op [failliet1] respectievelijk [failliet2] had.
Schuldoverneming in de zin van artikel 54 Fw?
Tussen partijen staat niet ter discussie dat er als gevolg van het zero balancing-arrangement vorderingen en schulden van [failliet1] en [failliet2] via de bank naar [geïntimeerde2] zijn overgegaan. Partijen verschillen evenwel van mening over het antwoord op de vraag of als gevolg van deze geldstromen en het bijbehorende ontstaan/tenietgaan van vorderingen/schulden over en weer, ook sprake is van een schuld of vordering die van een derde is ‘overgenomen’ in de zin van artikel 54 lid 1 Fw (waarbij dan aan de orde komt of [geïntimeerde2] op het moment van de overneming al dan niet te goeder trouw was en daarom al dan niet mocht verrekenen). In dat kader hebben partijen uitgebreid gedebatteerd over de vraag in hoeverre de jurisprudentie van de Hoge Raad over artikel 54 Fw en de positie van banken in het girale betalingsverkeer kan worden doorgetrokken naar de onderhavige situatie en de positie van [geïntimeerde2] .
Het hof laat in het midden in hoeverre de jurisprudentie over de positie van banken in het girale betalingsverkeer kan worden doorgetrokken naar (of zoals partijen dit hebben aangeduid: analoog kan worden toegepast op) de onderhavige situatie. Ook als het standpunt van [geïntimeerden] namelijk wordt gevolgd dat het beroep van de curator op artikel 54 Fw niet opgaat omdat van overneming (naar analogie) geen sprake is en [geïntimeerde2] dus niet in strijd met die wetsbepaling heeft verrekend, dan zijn [geïntimeerden] alsnog aansprakelijk op grond van onrechtmatige daad. Dat oordeel rust op de volgende overwegingen.
Onrechtmatige daad: hoedanigheden [geïntimeerde2] en [geïntimeerde1]
De curator heeft de vordering uit onrechtmatige daad (artikel 6:162 BW) wegens selectieve betaling ingesteld tegen zowel [geïntimeerde2] als [geïntimeerde1] (op basis van hoofdelijkheid). [geïntimeerde2] is echter niet degene die de gestelde onrechtmatige selectieve betalingen heeft uitgevoerd. Zij is de ontvanger van die betalingen. Het hof begrijpt de stellingen van de curator zo dat de onrechtmatigheid van [geïntimeerde2] is gelegen in het als grootaandeelhouder toestaan van de betalingen, althans het niet direct terugbetalen van de onterecht ontvangen bedragen en het nalaten van het (tijdig) stopzetten van het zero balancing-arrangement.
De stellingen van de curator ten aanzien van [geïntimeerde1] begrijpt het hof zo dat [geïntimeerde1] wordt aangesproken in zijn hoedanigheid van bestuurder van [failliet2] en [failliet1] . In die hoedanigheid heeft [geïntimeerde1] naar de stelling van de curator de selectieve betaling uitgevoerd/doen uitvoeren aan [geïntimeerde2] als gelieerde vennootschap.
[geïntimeerden] hebben betwist dat sprake is van een ‘betaling’. Het hof zal dit verweer daarom eerst beoordelen. Vervolgens behandelt het hof de vordering jegens [geïntimeerde1] en tot slot de vordering jegens [geïntimeerde2] .
Er is sprake van een betaling
[geïntimeerden] hebben aangevoerd dat het ‘verplaatsen’ van geld binnen het zero balancing-arrangement geen (selectieve) betaling betreft, maar slechts een creditering van de rekening van [geïntimeerde2] . Dat standpunt is onjuist. Zoals volgt uit r.o. 3.14 – 3.16 ontstond er met iedere ‘sweep’, waarbij de rekening van [geïntimeerde2] werd gecrediteerd, een schuld van [geïntimeerde2] aan [failliet2] respectievelijk [failliet1] . Die schuld werd vervolgens telkens direct verrekend op de rekening-courantverhouding tussen [geïntimeerde2] en [failliet2] respectievelijk [failliet1] . De betaling is gelegen in die verrekening. Vaststaat dat [geïntimeerde2] een vordering had op [failliet2] en [failliet1] . Andersom hadden zij dus een schuld aan [geïntimeerde2] . Door te verrekenen betaalden [failliet2] en [failliet1] telkens een deel van die schuld. Dat [geïntimeerden] daarbij geen actieve handelingen verrichtten (wat de curator heeft weersproken), neemt niet weg dat er (telkens) betalingen hebben plaatsgevonden.
Betaling aan gelieerde en niet-gelieerde schuldeisers
Als uitgangspunt geldt dat schuldenaren beschikken over ‘betaalautonomie’: in beginsel mogen zij zelf bepalen welke schuldeisers zij zullen voldoen, ook als andere schuldeisers daardoor mogelijk niet zullen worden voldaan. Met andere woorden: schuldenaren mogen in beginsel ‘selectief’ betalen. Er bestaat dus geen algemene regel op grond waarvan een schuldenaar die niet in staat is om al zijn schuldeisers volledig te betalen, steeds onrechtmatig handelt wanneer hij een schuldeiser voldoet vóór andere schuldeisers, ook als hij daarbij niet rekening houdt met eventuele preferenties. Het staat (een bestuurder van) een vennootschap dan ook vrij op grond van een eigen afweging te bepalen welke schuldeisers van de vennootschap in de gegeven omstandigheden zullen worden voldaan. De vrijheid van (een bestuurder van) een vennootschap om te bepalen welke schuldeisers van de vennootschap zullen worden voldaan, is echter niet onbegrensd. Zo kan het onrechtmatig zijn om betalingen aan een schuldeiser te doen als de bestuurder van de vennootschap (schuldenaar) bij die betaling een persoonlijk belang heeft en andere schuldeisers (daardoor) onbetaald achter blijven.
De vrijheid van de schuldenaar om vorderingen aan haar gelieerde partijen te voldoen, bijvoorbeeld groepsmaatschappijen, is meer begrensd. Die vrijheid is er volgens de Hoge Raad bijvoorbeeld niet als de betalende vennootschap (de schuldenaar) heeft besloten haar activiteiten te beëindigen en niet over voldoende middelen beschikt om al haar (andere) schuldeisers te voldoen. Ook heeft de Hoge Raad bevestigd dat onder omstandigheden selectieve betaling van schulden aan partijen waar de schuldenaar zeggenschap over heeft vlak voor een faillissement van de schuldenaar aanleiding kan geven tot aansprakelijkheid. Dit kan zo zijn als de (bestuurder van de) schuldenaar op het moment van betaling wist dat andere schuldeisers onbetaald achter zouden blijven. In die situaties staat het (de bestuurder van) de betalende vennootschap dus in beginsel niet vrij om die gelieerde partij(en) met voorrang boven de andere schuldeisers te voldoen. Dit is alleen anders als die betaling door bijzondere, door de (bestuurder van de) vennootschap te stellen en bij betwisting te bewijzen omstandigheden, wordt gerechtvaardigd.
Bestuurdersaansprakelijkheid
Binnen het hiervoor omschreven juridisch kader is de bestuurder van de betalende vennootschap (mede) aansprakelijk voor de schade die (andere) schuldeisers door de verrichte selectieve betalingen lijden als hem daarvan een persoonlijk ernstig verwijt kan worden gemaakt. Van een dergelijk ernstig verwijt kan in ieder geval sprake zijn als komt vast te staan dat de bestuurder wist of redelijkerwijze had behoren te begrijpen dat de door hem bewerkstelligde of toegelaten handelwijze van de vennootschap (lees: selectieve betalingen aan gelieerde partijen) tot gevolg zou hebben dat deze haar verplichtingen niet zou nakomen en ook geen verhaal zou bieden voor de als gevolg daarvan optredende schade. Hierbij moet dus een tijdstip wordt gemarkeerd vanaf wanneer het handelen als onrechtmatig moet worden aangemerkt. Omdat het vaststellen van dit tijdstip tot op zekere hoogte arbitrair is, zal de rechter dan ook, mede nu het verwijt handelen in strijd met de in het maatschappelijk verkeer betamende zorgvuldigheid inhoudt, een datum moeten kiezen die aan de veilige kant is, dus onvermijdelijk ten gunste van degene aan wie het verwijt wordt gemaakt.
Peildatum
Gelet op het hiervoor geschetste juridische kader moet eerst worden onderzocht vanaf welk moment [geïntimeerde1] wist of had moeten weten dat de faillissementen van [failliet2] en [failliet1] onafwendbaar waren (de ‘peildatum’). Vanaf dat moment stond het [geïntimeerde1] in beginsel niet meer vrij om [geïntimeerde2] als gelieerde vennootschap (zie ook hiervoor onder r.o. 3.23 – 3.24) met voorrang boven andere schuldeisers te betalen (zonder inachtneming van de regels van paritas creditorum), tenzij die betaling door bijzondere omstandigheden werd gerechtvaardigd. Volgens de curator ligt dat moment op 1 mei 2020, en anders in ieder geval op 8 mei 2020. De curator wijst daarbij op de slechte cijfers van beide vennootschappen, het overleg dat tussen [geïntimeerde2] en haar advocaat begin april 2020 heeft plaatsgevonden over het aanvragen van de faillissementen en de door de notaris op 8 mei 2020 afgelegde verklaringen over de statuten en het aandeelhoudersregister van [failliet2] ten behoeve van het aanvragen van het faillissement van deze vennootschap. [geïntimeerde2] heeft dit betwist en aangevoerd dat zij tot het laatste moment is doorgegaan met het onderzoeken van verschillende reddingsmogelijkheden, bijvoorbeeld met de gesprekken op 7 mei 2020 waarin is onderzocht of er gelden uit de NOW-regeling konden worden aangevraagd (zie voor dit alles r.o. 3.6).
Voor het door de curator gestelde peilmoment van 1 mei 2020 bestaan weliswaar aanknopingspunten, maar onvoldoende om hiervoor te kiezen, mede gelet op de voorzichtigheid die bij het bepalen van de peildatum in acht moet worden genomen. Dit is anders voor het subsidiair aangevoerde moment van 8 mei 2020. Vaststaat dat de AVA van [failliet1] en van [failliet2] op 11 mei 2020 het besluit hebben genomen om de faillissementen op eigen aangifte aan te vragen. Blijkens het bericht dat [geïntimeerde1] op 14 mei 2020 aan de medewerkers van [failliet2] stuurde, hield [geïntimeerde1] echter al enkele weken rekening met een onafwendbaar faillissement. Daarbij komt dat de notaris op 8 mei 2020 verklaringen over de statuten en het aandeelhoudersregister van [failliet2] heeft afgegeven. De curator heeft toegelicht dat deze verklaringen volgens het procesreglement voor het doen van een eigen aangifte nodig waren, wat ook blijkt uit het feit dat die bijlagen bij de verzoekschriften tot faillietverklaring van [failliet2] waren gevoegd. Dit heeft [geïntimeerde1] ook niet betwist. Dat de verklaringen door de notaris zijn afgegeven in het licht van een (mogelijke) participatie, zoals [geïntimeerde1] heeft aangevoerd, is – mede gegeven deze toelichting van de curator – onvoldoende onderbouwd. Het hof acht het gezien bovenstaande omstandigheden voldoende duidelijk dat [geïntimeerde1] na de – afgeketste – gesprekken met de (oud)collega’s op 7 mei, dus vanaf in ieder geval 8 mei 2020, wist, althans behoorde te weten dat de faillissementen te verwachten waren. [geïntimeerde1] heeft onvoldoende gemotiveerd betwist dat hij dit pas op een later moment wist, althans behoorde te weten. [geïntimeerde1] wordt daarom niet toegelaten tot (nadere) bewijslevering op dit punt.
Betalingen vanaf 8 mei 2020
Ook na 8 mei 2020 bleven de selectieve betalingen aan [geïntimeerde2] en de daaropvolgende verrekeningen plaatsvinden als gevolg van het zero balancing-arrangement met de bank. Vaststaat dat [geïntimeerde1] de bank pas op 15 mei 2020 heeft geïnformeerd over de financiële problemen en de – intussen op 8 mei 2020 voorbereide en op 11 mei 2020 definitief genomen – besluiten tot faillissementsaanvraag. Tijdens de mondelinge behandeling in hoger beroep heeft [geïntimeerde1] , ook namens [geïntimeerde2] , verklaard dat hij de bank bewust niet eerder heeft geïnformeerd, omdat dat gedoe zou opleveren: de bank zou dan direct stoppen met de cashpool betalingen, terwijl gedurende de eerste helft van de maand juist veel geld op de rekeningen van [failliet1] en [failliet2] zou binnenkomen. In de tweede helft van de maand zouden er juist veel betalingen vanaf die rekeningen moeten worden verricht, bijvoorbeeld aan salarissen en vakantiegeld. [geïntimeerde1] heeft ook verklaard dat hij met het oog op die op handen zijnde grote betalingsverplichtingen in de tweede helft van de maand de datum van 19 mei 2020, de datum waarop de faillissementen zijn uitgesproken, bewust heeft gekozen. Hierdoor voorkwam [geïntimeerde1] dat als er bij [failliet1] en [failliet2] negatieve saldi op hun rekeningen zouden ontstaan in de tweede helft van de maand, deze tekorten op grond van het zero balancing-arrangement door [geïntimeerde2] hadden moeten worden aangevuld (‘topping’). Als gevolg van beide bewuste keuzes (het niet direct informeren van de bank en het kiezen van de betreffende faillissementsdatum) heeft [geïntimeerde2] dus vanaf 8 mei 2020 nog geprofiteerd van de betalingen die via het zero balancing-arrangement bij haar binnenkwamen, terwijl zij de (betalings)verplichtingen die na de faillissementsdatum zouden ontstaan, ontliep.
Andere schuldeisers
De volgende vraag is of [geïntimeerde1] wist of redelijkerwijze had behoren te begrijpen dat deze door hem bewerkstelligde of toegelaten situatie tot gevolg zou hebben dat [failliet1] en [failliet2] hun verplichtingen jegens andere schuldeisers niet zouden nakomen en ook geen verhaal zouden bieden voor de als gevolg daarvan optredende schade. Het antwoord op die vraag is: ja. Uit de faillissementsaanvragen van beide vennootschappen volgt namelijk dat er meerdere schuldeisers waren (en zijn) en dat deze, anders dan [geïntimeerde1] heeft aangevoerd, niet allemaal zijn voldaan: naast de schuld aan [geïntimeerde2] stond er volgens de faillissementsaanvragen voor [failliet1] in ieder geval € 110.000 aan handelscrediteuren open en € 120.000 aan belastingen en sociale premies. Voor [failliet2] stond € 40.000 open aan handelscrediteuren en € 40.000 aan belastingen en sociale premies. Verder blijkt uit de laatste faillissementsverslagen dat beide faillissementen een negatieve boedel hebben. [geïntimeerde1] erkent dat ook. Voor hem was dat een reden om bij de rechtbank te verzoeken een eventuele veroordeling niet uitvoerbaar bij voorraad te verklaren. Ten slotte is moeilijk te begrijpen waarom de faillissementen van [failliet1] en [failliet2] zijn aangevraagd en uitgesproken als er op dat moment geen andere schuldeisers waren dan [geïntimeerde2] . [geïntimeerde1] heeft dit niet kunnen uitleggen. Uit dit alles volgt dat als gevolg van de vanaf 8 mei 2020 verrichte overboekingen vanaf de bankrekeningen van [failliet1] en [failliet2] naar de bankrekening van [geïntimeerde2] en de daaropvolgende verrekeningen de daarmee gemoeid gaande bedragen niet (meer) konden worden aangewend om andere schuldeisers (in de faillissementen) te voldoen.
Conclusie bestuurdersaansprakelijkheid
Uit alles wat hiervoor is overwogen volgt dat [geïntimeerde1] vanaf 8 mei 2020 wist of redelijkerwijs behoorde te weten dat de beschreven selectieve betalingen mede tot gevolg zouden hebben dat de vorderingen van de andere schuldeisers van [failliet1] en [failliet2] niet (allemaal) konden worden voldaan. Desondanks heeft hij (via de verrekening op de rekening-courantverhouding met [failliet2] respectievelijk [failliet1] ) de betalingen aan de gelieerde vennootschap [geïntimeerde2] ook na deze peildatum bewust laten doorlopen tot een eveneens bewust gekozen – en voor haar gunstige – datum. In deze omstandigheden stond het [geïntimeerde1] niet vrij om deze betalingen aan [geïntimeerde2] te verrichten. Van dit door [geïntimeerde1] toegelaten selectieve betalingsverkeer kan hem daarom een persoonlijk ernstig verwijt worden gemaakt. Uitgangspunt is daarom dat de selectieve betalingen onrechtmatig zijn. Dit is, zoals al vermeld, alleen anders als [geïntimeerde1] bijzondere omstandigheden aantoont die de betalingen toch rechtvaardigen.
[geïntimeerde1] heeft in eerste instantie betwist dat hij wist wat voor [geïntimeerde2] in relatie tot haar vordering op [failliet1] en [failliet2] het meest gunstige of ongunstige moment was om de faillissementen aan te vragen, en dat hij dat ook niet voor ogen had bij het in stand laten van de bancaire relatie en het zero balancing-arrangement. Voor zover [geïntimeerde1] deze stelling (ook) heeft willen inbrengen als rechtvaardiging voor de in beginsel ontoelaatbare selectieve betalingen, geldt het volgende. Dat [geïntimeerde1] niet zou hebben geweten wat een (on)gunstig moment was om de faillissementen aan te vragen, strookt niet met zijn latere verklaring tijdens de mondelinge behandeling in hoger beroep dat hij de datum voor het faillissement bewust heeft gekozen. Al daarom wordt aan die rechtvaardigingsstelling voorbij gegaan. Voor zover [geïntimeerde1] verder heeft bedoeld aan te voeren dat de selectieve betalingen plaatsvonden in het kader van een laatste reddingspoging, heeft hij dat onvoldoende onderbouwd. Van een rechtvaardiging van de selectieve betaling is ook daarom geen sprake. Dit wordt niet anders doordat de ‘sweeping’ vanaf de bankrekeningen van [failliet1] en [failliet2] naar die van [geïntimeerde2] automatisch plaatsvond als gevolg van het met de bank afgesproken zero balancing-arrangement. [geïntimeerde1] wist immers welke positieve gevolgen het doorlopen van dit arrangement tot en met 15 mei 2020 in combinatie met de faillissementen vlak voordat de ‘topping’ zich zou hebben aangediend voor [geïntimeerde2] hadden en welke negatieve gevolgen de andere schuldeisers van [failliet1] en [failliet2] hierdoor ondervonden.
[geïntimeerde2] is aansprakelijk wegens onrechtmatige daad
De ontvangst van de gesweepte bedragen en de daaraan verbonden verrekening binnen de rekening-courant verhoudingen met [failliet1] en [failliet2] zijn in de gegeven en hiervoor beschreven omstandigheden onrechtmatig. [geïntimeerde2] bepaalde als grootaandeelhouder van [failliet1] en [failliet2] de koers van deze vennootschappen. [geïntimeerde2] heeft in die hoedanigheid dus meegewerkt aan de hierboven genoemde onrechtmatige selectieve betalingen. Sterker nog: zij was de ontvanger van die bedragen. Daarnaast was [geïntimeerde2] partij bij het zero balancing-arrangement. Hoewel ook [geïntimeerde2] , zoals volgt uit wat het hof hiervoor heeft overwogen (r.o. 3.27), vanaf 8 mei 2020 rekening had moeten houden met de faillissementen van [failliet1] en [failliet2] , heeft zij de bank hierover pas op 15 mei 2020 geïnformeerd. Zoals het hof ook hiervoor heeft overwogen (r.o. 3.28), was dat een bewuste keuze, ook van [geïntimeerde2] . Daarmee heeft [geïntimeerde2] er (met [geïntimeerde1] ) kort gezegd voor gezorgd dat er vanaf de peildatum nog wel geld bij haar binnenkwam (via sweeping), maar er vervolgens nauwelijks meer geld vanaf haar rekening naar de rekeningen van [failliet1] en [failliet2] werd overgemaakt (via topping). De schulden die bij [geïntimeerde2] als gevolg van de girale overboekingen van het zero balancing-arrangement zijn ontstaan, werden vervolgens direct (van rechtswege) verrekend op de rekening-courant met beide vennootschappen. Daardoor heeft zij in het zicht van de faillissementen van [failliet1] en [failliet2] dat deel van haar vordering op [failliet1] en [failliet2] volledig voldaan gekregen. Als [geïntimeerde2] de bank wel op de hoogte had gesteld op het moment dat zij wist dat de faillissementen waren te verwachten, had de bank het zero balancing- arrangement direct gestaakt. Dit wordt bevestigd door het feit dat de bank dat ook daadwerkelijk heeft gedaan nadat zij wel op de hoogte werd gesteld (zie hiervoor r.o. 3.10).
Het effect van deze handelwijze van [geïntimeerde2] is dat zij zichzelf als gelieerde onderneming in een betere positie heeft gebracht ten opzichte van de andere crediteuren van de failliete vennootschappen. [geïntimeerde2] heeft haar vordering op [failliet2] en [failliet1] zonder inachtneming van de wettelijke rangorde van schuldeisers (deels) en de belangen van (mede) concurrente schuldeisers voldaan gekregen. Dat er – onder andere – concurrente en preferente schuldeisers zijn, blijkt uit de faillissementsverslagen. Daarmee was de bevoordeling ook voorzienbaar. Dit wordt bevestigd door de melding van [geïntimeerde1] in de e-mail aan zijn personeel van 14 mei 2020 (zie r.o. 3.7) dat na het faillissement het UWV de salarisbetalingen op zich zal nemen, wat (deels) als preferente vordering heeft te gelden en ook zo in de faillissementsverslagen is opgenomen. Het effect van deze handelwijze is dat het beginsel van gelijkheid van schuldeisers, waarmee vanaf de peildatum rekening gehouden had moeten worden, is geschonden. In die omstandigheden had het als grootaandeelhouder van [failliet2] en [failliet1] en als houder van de hoofdrekening bij de bank, op de weg van [geïntimeerde2] gelegen om de bank eerder te informeren, dan wel de ten onrechte ontvangen bedragen terug te betalen. Dit heeft zij nagelaten en dat is in de gegeven omstandigheden onrechtmatig.
De schade
Bij de schadebegroting is het uitgangspunt dat de boedel zoveel als mogelijk in de toestand moet worden gebracht waarin die zou hebben verkeerd als de schadeveroorzakende gebeurtenis, hier het onrechtmatig handelen van [geïntimeerden] , niet zou hebben plaatsgevonden. Er moet dus een vergelijking worden gemaakt tussen de werkelijke situatie en de hypothetische situatie zonder het onrechtmatig handelen. Als de selectieve betalingen niet hadden plaatsgevonden, waren de bedragen die na de peildatum zijn ‘gesweept’, niet bij [geïntimeerde2] terecht gekomen en (dus) ook niet verrekend in rekening-courant. Zoals de curator heeft gesteld – en [geïntimeerden] onvoldoende hebben weersproken – zouden deze bedragen in dat geval aan de boedel zijn toegekomen. Dat bedrag was dan beschikbaar geweest voor verdeling onder de schuldeisers conform de wettelijke rangorde. De schade bestaat dan ook uit de vanaf 8 mei 2020 gesweepte bedragen. Voor zover [geïntimeerden] hebben willen betogen dat er geen schade is omdat er schuldeisers zijn voldaan, hebben zij dat – voor zover dit al relevant zou zijn, omdat in elk geval niet alle (andere) schuldeisers zijn voldaan – onvoldoende gemotiveerd. Het hof verwijst hiervoor naar hetgeen zij bij r.o. 3.29 heeft overwogen. De schade is dan ook gelijk aan het totaal van de als onrechtmatig aangemerkte betalingen, namelijk de vanaf 8 mei 2020 gesweepte en vervolgens verrekende bedragen, te weten € 230.815,25 inzake het faillissement van [failliet1] en € 12.664,25 inzake het faillissement van [failliet2] . Deze door de curator berekende bedragen zijn als zodanig door [geïntimeerden] niet bestreden.
Wettelijke rente
Over de te betalen schadevergoeding zijn [geïntimeerden] wettelijke rente verschuldigd. Het door de curator genoemde contractuele rentepercentage van 4% mist hier toepassing, omdat dit percentage ziet op de rekening-courant verhouding tussen [geïntimeerde2] en [failliet1] / [failliet2] . De terugbetaling is evenwel gebaseerd op onrechtmatige daad.
Volgens [geïntimeerden] zijn zij geen wettelijke rente verschuldigd, omdat zij nooit in gebreke zijn gesteld en daarom niet in verzuim zijn. Dit verweer gaat niet op. [geïntimeerden] hebben onrechtmatig gehandeld. Daaruit vloeit een schadevergoedingsverbintenis voort. Op grond van artikel 6:83 sub b BW treedt het verzuim in dat geval zonder ingebrekestelling in. [geïntimeerden] dienen daarom de wettelijke rente te voldoen vanaf 19 mei 2020, zoals door de curator is gevorderd.
De beslagkosten
De curator heeft betaling van de door hem gemaakte kosten van beslag gevorderd. De curator heeft echter geen stukken overgelegd noch anderszins inzichtelijk gemaakt wat de omvang van deze beslagkosten is. Het hof zal deze vordering daarom afwijzen.
Niet uitvoerbaar bij voorraad
De curator heeft verzocht om de veroordelingen uitvoerbaar bij voorraad te verklaren. [geïntimeerden] hebben hiertegen bezwaar gemaakt. Om die reden moet hierover een belangafweging plaatsvinden. De maatstaf daarbij is of het belang van degene die de uitvoerbaarheid bij voorraad vordert, zwaarder weegt dan het belang van de wederpartij bij behoud van de bestaande toestand totdat op een (nog in te stellen) rechtsmiddel is beslist.
Zoals tussen partijen niet in geschil is, blijkt uit de faillissementsverslagen dat sprake is van een negatieve boedel. Indien de veroordeling van [geïntimeerden] ten uitvoer gelegd wordt en de veroordeling na een gang naar de Hoge Raad ongedaan zou worden gemaakt, is er voor hen geen verhaal meer mogelijk en resteert een concurrente boedelvordering. Dit terwijl de curator hoe dan ook de onherroepelijkheid van de uitspraak moet afwachten voordat hij de faillissementen kan afwikkelen. Daarmee weegt het belang van [geïntimeerden] zwaarder dan dat van de curator. Het hof wijst het verzoek tot uitvoerbaar bij voorraadverklaring daarom af.
De conclusie
Het hoger beroep slaagt overwegend. Omdat [geïntimeerden] in het ongelijk zullen worden gesteld, zal het hof [geïntimeerden] tot betaling van de proceskosten zowel in hoger beroep als bij de rechtbank veroordelen. Onder die kosten vallen ook de nakosten die nodig zijn voor de betekening van de uitspraak en de wettelijke rente daarover. De rente is verschuldigd vanaf veertien dagen na die betekening.
Het voorgaande betekent ook dat het hof de door de curator gevorderde terugbetaling van de, op grond van het vonnis door de curator op 14 mei 2025 betaalde, proceskostenveroordeling van € 8.946,- zal toewijzen.
4 De beslissing
Het hof:
vernietigt het vonnis van de rechtbank Gelderland, zittingsplaats Arnhem van 7 mei 2025, en beslist:
in conventie en reconventie:
veroordeelt [geïntimeerde2] en [geïntimeerde1] hoofdelijk tot betaling aan de curator van een bedrag van € 230.815,25 inzake het faillissement van [failliet1] , te vermeerderen met de wettelijke rente vanaf 19 mei 2020 tot de dag van volledige betaling;
veroordeelt [geïntimeerde2] en [geïntimeerde1] hoofdelijk tot betaling aan de curator van een bedrag van € 12.664,25 inzake het faillissement van [failliet2] , te vermeerderen met de wettelijke rente vanaf 19 mei 2020 tot de dag van de volledige betaling;
veroordeelt [geïntimeerde2] en [geïntimeerde1] hoofdelijk tot terugbetaling aan de curator van € 8.946, te vermeerderen met de wettelijke rente vanaf 14 mei 2025 tot aan de dag van terugbetaling;
veroordeelt [geïntimeerde2] en [geïntimeerde1] hoofdelijk tot betaling van de volgende proceskosten van de curator tot aan de uitspraak van de rechtbank:
€ 2.306 aan griffierecht
€ 112,37 aan kosten voor het betekenen (bekendmaken) van de dagvaarding aan [geïntimeerde2]
€ 6.785 aan salaris van de advocaat van de curator (2,5 procespunten x het toepasselijke tarief VI)
veroordeelt [geïntimeerde2] en [geïntimeerde1] hoofdelijk tot betaling van de volgende proceskosten van de curator in hoger beroep:
€ 2.129 aan griffierecht
€ 119,40 aan kosten voor het betekenen (bekendmaken) van de dagvaarding aan [geïntimeerde2]
€ 9.414 aan salaris van de advocaat van de curator (2 procespunten x het toepasselijke tarief VI)
bepaalt dat al deze kosten moeten worden betaald binnen 14 dagen na vandaag. Als niet op tijd wordt betaald, dan worden die kosten verhoogd met de wettelijke rente;
wijst af wat verder is gevorderd.
Dit arrest is gewezen door mrs. N.M. Brouwer, J.P.H. van Driel van Wageningen en G.R. den Dekker en is door de rolraadsheer in tegenwoordigheid van de griffier in het openbaar uitgesproken op 6 oktober 2026.