Civiel recht overig

Hypotheekrecht. Toekomstige vorderingen. Subrogatie. Executiekosten. Richtlijn 93/13 EG. Oneerlijke bedingen…

Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden, 27 oktober 2026

Zaakgegevens

Op 27 oktober 2026 heeft het Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden in hoger beroep uitspraak gedaan in een zaak over civiel recht.

Instantie
Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden
Zittingsplaats
Leeuwarden
Datum uitspraak
27 oktober 2026
Datum publicatie
9 november 2026
Zaaknummer
200.358.308/01
Procedure
Hoger beroep
Advocaat
aanvankelijk mr. R. Zwiers, mr. D.J. Posthuma
ECLI
ECLI:NL:GHARL:2026:7190
E-mail
Inhoud van deze uitspraak

Samenvatting

Hypotheekrecht. Toekomstige vorderingen. Subrogatie. Executiekosten. Richtlijn 93/13 EG. Oneerlijke bedingen. Terugvalverbod.

Uitspraak

GERECHTSHOF ARNHEM-LEEUWARDEN

locatie Leeuwarden

afdeling civiel recht

zaaknummer gerechtshof 200.358.308/01

zaaknummer rechtbank Midden-Nederland 569968

arrest van 27 oktober 2026

in de zaak van

1 [appellant1] ( [appellant1] )

die woont in [woonplaats]

2. [appellante2] ( [appellante2] )

die woont in [woonplaats]

3. [appellant3] ( [appellant3] )

die woont in [woonplaats]

advocaat: aanvankelijk mr. R. Zwiers, thans mr. M.G. Blokziel

gezamenlijk: [appellanten]

en

ING Bank N.V. (ING)

die is gevestigd in Amsterdam

advocaat: mr. D.J. Posthuma

1 Het verloop van de procedure in hoger beroep

1.1

[appellanten] hebben bij dit hof hoger beroep ingesteld tegen het vonnis dat op 16 april 2025 tussen partijen is uitgesproken door de rechtbank Midden-Nederland, locatie Lelystad. Het verloop van de procedure in hoger beroep blijkt uit:

• de dagvaarding in hoger beroep

• de memorie van grieven

• de memorie van antwoord

• de akte overlegging producties van de zijde van [appellanten]

• het verslag van de mondelinge behandeling die op 24 juni 2026 is gehouden (het proces-verbaal)

Hierna hebben partijen het hof gevraagd opnieuw arrest te wijzen.

2 De kern van de zaak

2.1

Deze zaak is verwant aan de zaak met zaaknummer 200.357.300/01, die bij dit hof gevoegd met deze zaak is behandeld, die tussen dezelfde partijen speelt en waarin het hof vandaag eveneens uitspraak doet.

2.2

De rechtsvoorgangster van ING heeft in 2006 een geldlening aan [appellant1] verstrekt en in verband daarmee een hypotheekrecht verkregen op een appartement dat indertijd aan [appellant1] toebehoorde. Het appartement is later, nadat dit eerst aan [appellant3] is verkocht maar niet is geleverd, door [appellante2] in eigendom verkregen. Enkele jaren na de verstrekking van de gelden en de vestiging van het hypotheekrecht is [appellant1] op enig moment, ook in relatie tot een krediet- en een betaalrekening, geldbedragen aan ING verschuldigd geworden. Tussen partijen is een geschil ontstaan over het antwoord op de vraag of de vorderingen van ING uit de krediet- en betaalrekening ook gesecureerd waren door het hypotheekrecht. Daarnaast houdt partijen verdeeld of datzelfde geldt voor kosten die ING heeft gemaakt in het kader van voorbereidingen om het recht van parate executie uit te oefenen.

2.3

ING heeft bij de rechtbank gevorderd dat voor recht wordt verklaard dat haar vorderingen uit hoofde van het krediet en de betaalrekening onder het bereik van haar hypotheekrecht vallen, dat zij gerechtigd is het appartement openbaar te verkopen, en dat de huidige eigenaar [appellante2] wordt veroordeeld die openbare verkoop te gehengen en gedogen. De rechtbank heeft deze vorderingen toegewezen en [appellanten] hoofdelijk in de proceskosten veroordeeld.

2.4

De bedoeling van het hoger beroep is dat de toegewezen vorderingen alsnog worden afgewezen. Het hoger beroep slaagt deels. Hoe het hof tot die beslissing is gekomen, zal hierna worden uitgelegd. Daarbij zullen eerst de feiten worden genoemd waar in deze zaak vanuit kan worden gegaan. Daarna zal worden ingegaan op het vijftal bezwaren (grieven) dat door [appellanten] naar voren is gebracht tegen het vonnis van de rechtbank. Het hof zal deze grieven zo veel mogelijk in onderlinge samenhang en thematisch (oftewel waar mogelijk ‘gebundeld’) bespreken.

3 De feiten

3.1

[appellant1] is de stiefzoon van [appellant3] . [appellante2] is de dochter van [appellant3] .

3.2

In 2006 is [appellant1] eigenaar geworden van het appartementsrecht dat recht geeft op het gebruik en de bewoning van de onroerende zaak aan het [adres] in [woonplaats] (hierna: het appartement).

3.3

In de splitsingsakte van 17 april 2003 staat:

“APPARTEMENTSRECHTEN:

1. het appartementsrecht, rechtgevende op het uitsluitend gebruik van de bedrijfsruimte op de begane grond, plaatselijk bekend [adres] te [woonplaats] , kadastraal bekend gemeente [woonplaats] , [sectie] , [nummer] (…)”

3.4

Voor de aanschaf van het appartement heeft [appellant1] in 2006 bij Postbank N.V. (hierna: Postbank) een hypothecaire geldlening afgesloten.

3.5

In de hypotheekakte van 28 april 2006 staat:

“DE HYPOTHEEKSTELLING

Mede ter uitvoering van het hiervoor laatstelijk bij de geldlening bedongene wordt tot zekerheid voor de betaling van:

1. de hoofdsom en al wat de bank nu of te eniger tijd van de schuldenaar verder te vorderen heeft of mocht hebben uit hoofde van verstrekte en/of nog te verstrekken geldleningen, al dan niet in rekening-courant, dan wel uit welken andere hoofde ook, een en ander tot maximaal ÉÉNHONDERDVIJFTIENDUIZEND VIJFHONDERD EURO (€ 115.500,00);

(…)

bij deze aan de bank recht van eerste hypotheek verleend op het aan het slot van deze akte omschreven onderpand, door de aldaar genoemde verschenen persoon of verschenen personen.”

3.6

In de hypotheekakte zijn de algemene hypotheekvoorwaarden van 7 augustus 1996 van Postbank van toepassing verklaard. In de algemene hypotheekvoorwaarden staat onder meer opgenomen:

“Artikel 3 Kosten, lasten en belastingen

3.1

Alle kosten die voortvloeien uit of op enigerlei wijze verband houden met de geldlening en/of de zekerheidstelling (verhypothekering, verpanding en borgtocht) komen ten laste van de schuldenaar.

Tot deze kosten behoren onder meer:(…)

3.lc de kosten in verband met bijkomende zekerheden, taxaties, opmetingen, grenswijzigingen, splitsing, inning en in het algemeen alle kosten van alle handelingen, welke de bank krachtens hetgeen is overeengekomen mag verlangen of waartoe zij bevoegd is of welke zij nodig oordeelt tot handhaving of uitoefening van haar rechten;”

3.7

Met ingang van 7 februari 2009 is Postbank gefuseerd met ING.

3.8

Op 29 oktober 2009 heeft [appellant1] het appartement aan [appellant3] verkocht. In een op 30 oktober 2009 door partijen ondertekend document staat:

“ [appellant3] [ [appellant3] ; verduidelijking hof] en [appellant1] [ [appellant1] ; verduidelijking hof]

Afspraken inzake [adres] /99 dd 29/10/2009.

(…)

[appellant3] koopt pand voor 115.000

[appellant3] betaalt z.s.m. 15.000

Resteert 100.000 Dat is ongeveer de hypotheekschuld

[appellant3] betaalt jaarlijks rentekosten en andere kosten (o.a. verzekering, heffingen) aan [appellant1] . Per maand wordt 500 euro betaald, verrekening volgt na afloop.

Er zal pas worden overgedragen als [appellant3] dat verzoekt, nu nog niet, (…)”.

3.9

Het appartementsrecht is toen niet aan [appellant3] geleverd.

3.10

Enkele jaren na de fusie van Postbank en ING heeft [appellant1] bij ING een betaalrekening (hierna ook: de betaalrekening) geopend. In of omstreeks 2016 heeft [appellant1] bij ING een rekening-courant krediet (hierna ook: het krediet) verkregen.

3.11

In een op 22 januari 2020 gedateerd document heeft [appellant1] aan [appellant3] een onherroepelijke volmacht afgegeven. Daarin staat:

“Ondergetekende [appellant1] (…) en [appellant3] (…) hebben in 2009 een koopovereenkomst gesloten inzake het pand [adres] te [woonplaats] . De koopprijs bedroeg 115.000 euro, waarvan 15.000 euro direct voldaan is en daarna door betaling door [appellant3] van de hypotheektermijnen het in die termijnen verschuldigde aflossinggedeelte. [appellant3] hoeft dus bij levering aan zichzelf of een derde niets meer te betalen, maar uiteraard moet hij er wel voor zorgen dat de hypotheek die op naam van [appellant1] staat wordt afgelost.

[appellant1] geeft hierbij een onherroepelijke volmacht aan [appellant3] om het pand [adres] te leveren en op zijn naam te doen overschrijven of door te verkopen en te leveren op naam van een derde, mits de koopprijs maar zodanig is dat de op het pand

gevestigde hypotheek kan worden afgelost.

Zolang het pand nog op naam van [appellant1] bestaat is [appellant3] gemachtigd over het pand te beschikken als ware hij eigenaar.”

3.12

Op 14 en 15 december 2021 is vanaf de bankrekening van [appellante2] in totaal € 78.381,97 aan ING betaald. Met deze betalingen is de hypothecaire geldlening van [appellant1] voor het appartement volledig afgelost.

3.13

Op 1 augustus 2022 heeft [appellant3] het appartement aan [appellante2] verkocht.

3.14

In een brief van 18 oktober 2022 heeft de incassogemachtigde van ING [appellant1] gesommeerd om uit hoofde van de betaalrekening en het krediet binnen veertien dagen € 17.069,62 te betalen. [appellant1] is toen niet tot betaling overgegaan.

3.15

Op enig moment heeft [appellant3] de heer [naam1] (hierna: [naam1] ), notaris bij het notariskantoor Trip Notarissen Almere B.V. verzocht zijn notariële medewerking te verlenen aan het leveren van het appartement aan [appellante2] . [naam1] heeft in eerste instantie geen medewerking verleend.

3.16

In een e-mail van 20 oktober 2022 schrijft [appellante2] aan [naam1]:

“Ik heb al mijn geld besteed aan het aflossen van de hypotheek op [adres] en omdat het nog niet op mijn naam staat kan ik geen nieuwe hypotheek afsluiten op dat appartement.

Niet alleen stijgt de rente steeds meer en meer maar ook kan ik mijn plannen niet verwezenlijken en dreig ik in gebreke gesteld te worden vanwege liquiditeitsproblemen.

Een noodzakelijke operatie die ikzelf moet betalen dreigt nu niet door te gaan.”

3.17

In een brief van 26 juli 2023 schrijft de toenmalige advocaat van ING aan mr. Zwiers:

“Uw cliënte, mevrouw [appellante2] wenst het hypothecair verbonden onderpand gelegen aan

het [adres] te [woonplaats] geleverd te krijgen in bezwaarde toestand. (...)

Nu de heer [appellant1] ruimschoots in verzuim is met betaling van hetgeen hij aan cliënte is

verschuldigd, betekent dit dat mijn cliënte gebruik zal maken van het recht van parate executie, de executie van het hypothecair verbonden onderpand zal aanzeggen en de openbare verkoop als bedoeld in artikel 3:268 BW ter hand zal nemen.”

3.18

Het appartement is op 27 juli 2023 door [appellant1] (vertegenwoordigd door [appellant3] ) onder handhaving van het hypotheekrecht aan [appellante2] geleverd. In de ABC-leveringsakte staat onder meer het volgende:

“A. de heer [appellant3] , (…), ten deze handelend:

1. als onherroepelijk gevolmachtigde van:

de heer [appellant1] , (…);

in deze hoedanigheid hierna te noemen: "partij A";

2, voor zich in privé;

in deze hoedanigheid hierna te noemen: "partij B";

B. mevrouw [appellante2] , (…);

hierna te noemen: "partij C";

IN AANMERKING NEMENDE

- (…) [appellant1] heeft met (…) [appellant3] de dato negenentwintig oktober tweeduizend negen een koopovereenkomst gesloten tot de hierna omschreven onroerende zaak, hierna aan te duiden als "koopovereenkomst 1 ";

- (…) [appellant3] heeft met genoemde mevrouw [appellante2] de dato één augustus tweeduizend tweeëntwintig een koopovereenkomst gesloten tot de hierna omschreven onroerende zaak, hierna aan te dulden als "koopovereenkomst 2";

- zowel koopovereenkomst 1 als koopovereenkomst 2 blijven bestaan zoals deze zijn overeengekomen. Partijen zijn uitsluitend met betrekking tot het recht op levering van de hierna omschreven onroerende zaak overeengekomen dat voor de uitvoering van beide koopovereenkomsten genoemde heer [appellant1] rechtstreeks levert aan genoemde mevrouw [appellante2] . Voor het overige blijven alle rechten en verplichtingen uit beide koopovereenkomsten dan ook bestaan.(…)

DOEL VAN DEZE AKTE

Het doel van onderhavige akte is aan genoemde mevrouw [appellante2] de hierna genoemde onroerende zaak te leveren en daarmee uitvoering te geven aan de koopovereenkomsten die partijen hebben gesloten.

(…)

GEBRUIK

(…)

Genoemde mevrouw [appellante2] verklaart:

(…)

- ermee bekend te zijn dat de bestemming van het Verkochte blijkens nagenoemde splitsingsakte bedrijfsruimte is en conform het bepaalde in deze splitsingsakte een gebruik dat afwijkt van deze bestemming slechts geoorloofd is met toestemming van de vergadering en voorafgaande toestemming van het college van Burgemeester en Wethouders van de gemeente [woonplaats] ;

- ermee bekend te zijn dat de bestemming blijkens Basisregistratie Adressen en Gebouwen van de Dienst voor het Kadaster en de openbare registers winkelfunctie is.

LEVERINGSVERPLICHTING, JURIDISCHE EN FEITELIJKE STAAT

1. Het juridische eigendom van het verkochte wordt geleverd:

a. onvoorwaardelijk;

b. niet vrij van hypotheekrecht en beslagen;(…)”

3.19

[appellante2] is sinds de levering op 27 juli 2023 eigenaar van het appartement. Het appartement wordt verhuurd.

3.20

Bij exploot van 16 augustus 2023 aan [appellant1] heeft ING de openbare verkoop van het appartement aangezegd. De openbare verkoop stond gepland op 26 oktober 2023.

3.21

Op 20 oktober 2023 is via de derdengeldrekening van mr. Zwiers € 45.076,63 aan ING betaald. In de omschrijving bij deze betaling staat vermeld dat de betaling onder protest en onder voorbehoud van alle rechten is gedaan, ter voorkoming van de executieverkoop van het appartement.

3.22

ING heeft de executieveiling na de betaling van 20 oktober 2023 opgeschort.

3.23

Op 5 februari 2024 heeft ING de betaling van € 45.076,63 teruggeboekt op de derdengeldrekening van mr. Zwiers.

3.24

Op 15 februari 2024 heeft [appellant3] de vorderingen van ING op [appellant1] uit hoofde van de betaalrekening en het krediet van in totaal € 17.069,62 aan ING betaald.

3.25

In een brief aan de advocaat van [appellant1] van 12 maart 2024 heeft ING gerefereerd aan een brief die [appellant3] aan haar heeft gestuurd, waarin hij aangeeft dat zijn dochter [appellante2] wordt belemmerd door het hypotheekrecht van ING. ING geeft in de brief verder aan dat in verband met de later afgelaste veiling kosten van € 16.038,61 zijn gemaakt en wordt [appellant1] gesommeerd die te betalen. Aangegeven wordt dat na betaling het hypotheekrecht wordt doorgehaald, en ING bij niet-betaling bevoegd blijft het appartement openbaar te verkopen.

3.26

Op enig moment vóór 9 mei 2025 heeft [appellant3] de in 3.25 bedoelde kosten aan ING betaald. In een brief van 9 mei 2025 aan de advocaat van ING schrijft [appellant3] onder meer:

“Uiteraard is de betaling van 16.038,61 euro door mij gedaan tengevolge van het vonnis van de rechtbank om executie te voorkomen. Mijn betaling is dan ook onherroepelijk onvoorwaardelijk en zonder protest gedaan ter voldoening van hetgeen [appellant1] opeisbaar aan ING is verschuldigd.”

3.27

Begin juli 2025 heeft ING de hypotheek op het appartement laten doorhalen.

4 De toelichting op de beslissing van het hof

Reikwijdte van het hypotheekrecht: vorderingen uit hoofde van betaalrekening en krediet

4.1

De eerste grief van [appellanten] richt zich tegen het oordeel van de rechtbank dat de vorderingen van in totaal € 17.069,62, die ING had uit hoofde van de betaalrekening en het krediet, vallen onder het hypotheekrecht uit de hypotheekakte van 29 april 2006. De rechtbank is [appellanten] niet gevolgd in hun standpunt dat deze vorderingen geen grondslag vinden in de hypotheekakte, omdat het zou gaan om absoluut toekomstige vorderingen die voortvloeien uit rechtsverhoudingen die na de fusie tussen Postbank en ING zijn ontstaan, en niet met voldoende nauwkeurigheid in de hypotheekakte zijn omschreven.

4.2

Het hof stelt voorop dat tussen partijen niet ter discussie staat dat ING rechthebbende is op de vorderingen uit hoofde van de betaalrekening en het krediet, en dat die vorderingen dateren van na de hypotheekakte van 29 april 2006 en in zoverre (ten opzichte van het moment van ontstaan van het hypotheekrecht) toekomstig waren. [appellanten] betogen in hoger beroep dat de vorderingen uit hoofde van de betaalrekening en het krediet (hierna: de vorderingen) om twee redenen niet onder de reikwijdte van het hypotheekrecht vallen: (i) omdat de vorderingen niet voldoende bepaalbaar zijn als bedoeld in artikel 3:231 lid 2 BW, en (ii) omdat de vorderingen niet voortvloeien uit de rechtsverhouding ten tijde van het vestigen van het hypotheekrecht, maar zijn ontstaan in een nieuwe rechtsverhouding die het gevolg is van de fusie tussen Postbank en ING.

4.3

Het hof volgt [appellanten] niet in dit betoog. Daartoe geldt allereerst dat de vorderingen uit zowel de betaalrekening als uit het krediet vorderingen betreffen die nog niet bestonden ten tijde van het vestigen van de hypotheek in 2006. De hypotheekakte (zie hiervóór in rechtsoverweging 3.5) vermeldt echter dat het te vestigen hypotheekrecht zich, naast de hoofdsom die bestond uit de geldlening, ook uitstrekt tot “al wat de bank nu of te eniger tijd van de schuldenaar verder te vorderen heeft of mocht hebben uit hoofde van verstrekte en/of nog te verstrekken geldleningen, al dan niet in rekening-courant, dan wel uit welken andere hoofde ook”, tot een maximum van € 115.000. Dat wil dus ook zeggen later ontstane vorderingen zoals, specifiek, de hier centraal staande vorderingen uit hoofde van de betaalrekening en het krediet. Die vorderingen zijn ook voldoende bepaalbaar als bedoeld in de artikelen 3:231 lid 2 BW en 3:260 lid 1 BW, omdat uit de uit de hypotheekakte blijkende partijbedoeling – beoordeeld aan de hand van de Haviltexmaatstaf – kan worden vastgesteld dat het hypotheekrecht ook tot zekerheid van die vorderingen strekt. Dat de vorderingen uit hoofde van de betaalrekening en het krediet immers onderdeel uitmaken van wat de bank op enig moment uit welke hoofde dan ook van [appellant1] te vorderen heeft, valt in redelijkheid niet te betwisten, en ís door partijen ook niet betwist.

4.4

Volgens [appellanten] brengt de fusie tussen Postbank en ING uit 2009 echter mee dat er een nieuwe rechtsverhouding tussen ING en [appellant1] is ontstaan, met als gevolg dat de in 2006 gevestigde bankhypotheek ten gunste van Postbank zich niet uitstrekt tot de vorderingen uit de betaalrekening en het krediet die na de fusie zijn ontstaan. Het hof volgt [appellanten] niet in dit standpunt, aangezien de fusie uit 2009 tot gevolg heeft gehad dat het vermogen van Postbank en alle daartoe behorende rechtsbetrekkingen onder algemene titel op ING zijn overgegaan. De bedoeling van een juridische fusie als deze is de ongecompliceerde voorzetting van de rechtsbetrekkingen van de ophoudende rechtspersoon, door de voorzettende rechtspersoon. Dat brengt mee dat ING ten aanzien van de in 2006 door haar rechtsvoorgangster verkregen bankhypotheek de plaats inneemt die Postbank voorafgaand aan de fusie had ten opzichte van [appellant1] . Dat betekent dat waar de hypotheekakte verwijst naar Postbank, daarvoor ING moet worden gelezen. In zoverre doet de fusie er niet aan af dat de vorderingen uit hoofde van de betaalrekening en het krediet vallen onder het bereik van het hypotheekrecht, en faalt deze grief van [appellant1] .

Is [appellant3] gesubrogeerd in de rechten van de hypotheekhouder?

4.5

Met grief 2 betogen [appellanten] naar de kern dat ING niet het recht had om vanwege het initiële verzuim van [appellant1] om de vorderingen uit hoofde van de betaalrekening en het krediet te voldoen, een executieprocedure in gang te zetten. Zij betogen dat [appellant3] betalingen heeft verricht, die tot gevolg hebben gehad dat [appellant3] is gesubrogeerd in rechten van ING, waardoor een gemeenschap is ontstaan die eraan in de weg staat dat ING (eigenstandig) tot executie mocht overgaan.

4.6

Dit betoog van [appellanten] valt in twee delen uiteen. Allereerst betogen [appellanten] dat de aflossing van de hoofdsom van de hypothecaire geldlening door betaling van € 78.381,97 op 14 en 15 december 2021, de subrogatie van [appellant3] tot gevolg heeft gehad. De rechtbank had dit betoog verworpen, onder meer op de grond dat bij alle in artikel 6:150 BW, sub a tot en met d, genoemde gronden voor subrogatie vereist is dat het [appellant3] was die de vorderingen heeft voldaan, en dat niet is gebleken dat aan die eis is voldaan. Het hof komt tot een zelfde oordeel. [appellanten] stellen immers zelf dat de hypotheek is afgelost vanaf de bankrekening van [appellante2] (zie memorie van grieven, nr. 2.8). Het zou dan weliswaar geld betreffen dat ofwel voor [appellant3] bedoeld is, of van [appellant3] afkomstig is, maar dat laat onverlet dat dit betalingen zijn geweest die zijn gedaan vanuit het vermogen van [appellante2] . In zoverre is de vordering voldaan door [appellante2] . Dat zou anders kunnen zijn als door [appellante2] betaald zou zijn namens [appellant3] , maar er is niets dat erop wijst dat die betalingen in die zin bedoeld waren. De conclusie is dus dat de aflossing niet door [appellant3] is gedaan, en daarom al geen sprake kan zijn van subrogatie door [appellant3] .

4.7

[appellanten] betogen hiernaast dat er subrogatie heeft plaatsgevonden als gevolg van het feit dat [appellant3] op 15 februari 2024 de resterende schuld van € 17.069,62 van [appellant1] aan ING uit hoofde van de betaalrekening en het krediet heeft betaald. Het hof is echter van oordeel dat ook deze betaling niet tot de door [appellanten] gestelde subrogatie heeft geleid. Artikel 6:150 BW beschrijft onder a tot en met d vier gronden voor subrogatie, en er zijn in deze zaak geen feiten komen vast te staan op grond waarvan moet worden geoordeeld dat een van die gronden zich voordoet. Zoals de rechtbank al terecht overwoog, is voor de gronden onder (a) en (b) nodig dat het appartement ten tijde van de betalingen, dus 15 februari 2024, ook aan [appellant3] toebehoorde (zie de frase “aan hem toebehorend goed” bij zowel de a- als de b-grond). Ook de (c)-grond doet zich niet voor, omdat, zoals de rechtbank met juistheid overwoog, het appartement al in 2023 met medewerking van [appellant3] aan [appellante2] was geleverd, en [appellant3] dus ten tijde van de betaling in 2024 niet langer aanspraak had of maakte op een recht op levering (aan zichzelf) van het appartement. Ten slotte gaat ook de (d)-grond niet op, omdat nergens uit blijkt dat sprake was van een overeenkomst tussen [appellant3] en [appellant1] als in die bepaling bedoeld. [appellanten] hebben dat in hoger beroep onvoldoende concreet gemaakt. Voor zover zij betogen dat de koopovereenkomst uit 2009 als zodanig kwalificeert gaat dat niet op omdat die overeenkomst in het geheel geen betrekking heeft op de betaling van 15 februari 2024. Grief 2 faalt dus.

Oneerlijk beding?

4.8

De rechtbank heeft in verband met de veilingkosten die [appellant1] volgens ING aan haar verschuldigd was geworden, overwogen dat artikel 3.1c van de algemene hypotheekvoorwaarden van rechtsvoorgangster Postbank, dat ING een recht geeft op vergoeding van (onder meer) die kosten, in de rechtsverhouding tussen ING en [appellant1] van toepassing is en dat dit een oneerlijk beding betreft als bedoeld in artikel 3 lid 1 Richtlijn oneerlijke bedingen (hierna: het veilingkostenbeding resp. de Richtlijn). De rechtbank heeft vooropgesteld dat volgens vaste jurisprudentie van het Hof van Justitie van de Europese Unie (HvJ EU) na vernietiging van een dergelijk beding niet mag worden teruggevallen op aanvullend nationaal recht, maar dat uit die jurisprudentie ook volgt dat in sommige gevallen, zoals in deze zaak aan de orde, na zo’n vernietiging wél bepalingen van aanvullend nationaal recht kunnen worden toegepast. De rechtbank heeft aanleiding gezien in deze zaak ter vervanging van het vernietigde veilingkostenbeding artikel 3:270 lid 1 BW als wettelijke regeling van aanvullend nationaal recht toe te passen, op die basis geconcludeerd dat ING de gemaakte veilingkosten op [appellant1] mocht verhalen en in lijn daarmee (kort samengevat) voor recht verklaard (onder 5.2 van het dictum) dat ING gerechtigd was om het appartement openbaar te verkopen ter voldoening van de kosten voor de opgeschorte veiling.

4.9

Tegen dit oordeel is de vierde grief van [appellanten] gericht. Kern van het ter toelichting op deze grief door hen gevoerde betoog is, naar het hof begrijpt, dat de rechtbank ten onrechte het hiervoor genoemde terugvalverbod in deze zaak niet van toepassing heeft geacht; omdat dit terugvalverbod wel degelijk ook in de onderhavige zaak aan de orde was, had de conclusie van de rechtbank moeten luiden dat [appellant1] geen veilingkosten jegens ING verschuldigd was geworden en had zij (dus) de in het dictum van het vonnis opgenomen verklaringen voor recht niet mogen geven.

4.10

Dit betoog is door ING van haar kant bestreden met een viertal tegenargumenten, te weten: (i) [appellanten] hebben geen belang bij deze grief, omdat de door ING gevorderde veilingkosten al “onherroepelijk, onvoorwaardelijk en zonder protest” door [appellant3] zijn voldaan, (ii) aan een debat over toepasselijkheid van het veilingkostenbeding resp. over de oneerlijkheid ervan wordt niet toegekomen, omdat ING de verschuldigdheid van de gemaakte veilingkosten niet op het veilingkostenbeding heeft gebaseerd maar enkel op artikel 3:270 lid 1 BW, (iii) het veilingkostenbeding is niet als oneerlijk aan te merken, (iv) het terugvalverbod is in deze zaak niet aan de orde. Het hof zal deze argumenten hierna in genoemde volgorde bespreken.

Ad (i) geen belang

4.11

Wat het eerste argument van ING betreft; dat snijdt geen hout. Zonder deugdelijke toelichting, die niet door ING gegeven is, valt niet in te zien dat of waarom het enkele gegeven dat [appellant3] naar eigen zeggen de gevorderde veilingkosten “onherroepelijk, onvoorwaardelijk en zonder protest” heeft voldaan, meebrengt dat [appellanten] bij behandeling van deze grief geen belang hebben. Het betoog van laatstgenoemden houdt immers onder meer in dat de rechtbank ten onrechte voor recht heeft verklaard dat ING gerechtigd was om het appartement openbaar te verkopen ter voldoening van de kosten voor de opgeschorte veiling. Dat [appellanten] wensen dat de hiervoor genoemde en in hun ogen onterecht gegeven verklaring voor recht in hoger beroep ‘van tafel gaat’ is, mede gegeven het bepaalde in art. 236 Rv, alleszins navolgbaar, zulks te meer nu [appellanten] er in hun processtukken geen geheim van maken ING aansprakelijk te houden uit onrechtmatige daad voor de in hun ogen onzorgvuldige wijze waarop ING in deze zaak als hypotheekhouder met hun belangen is omgesprongen en voor de schade die zij in dat verband zeggen te hebben geleden. Zij hebben, gelet op dit een en ander, een voldoende belang bij het ter discussie stellen van (ook) dit deel van het vonnis.

Ad (ii) veilingkosten niet gevorderd op basis van de hypotheekvoorwaarden

4.12

Het tweede argument dat ING in stelling brengt, houdt naar de kern in dat aan een debat over de oneerlijkheid van het veilingkostenbeding niet wordt toegekomen, omdat zij de verschuldigdheid van de gemaakte veilingkosten niet op het veilingkostenbeding heeft gebaseerd maar enkel op artikel 3:270 lid 1 BW. Met dit betoog miskent ING echter dat, zoals volgt uit het Gupfinger-arrest van het HvJ EU, het voor de vraag of een beroep (door de partij die het betreffende (oneerlijke) beding aan de consument heeft opgelegd) op aanvullend nationaal recht toelaatbaar is of niet, geen verschil maakt welke ‘procedurekeuzes’ de betreffende partij maakt of heeft gemaakt. Een gebruiker van algemene voorwaarden kan dus niet voorkómen dat een op de casus betrekking hebbend beding in de algemene voorwaarden door de rechter ambtshalve wordt getoetst aan de Richtlijn, door in een voorkomend geval ervoor te kiezen daarop geen beroep te doen ter onderbouwing van haar vordering. Ook dit argument kan ING dus niet baten.

Ad (iii) het veilingkostenbeding is niet oneerlijk

4.13

Het derde argument van ING houdt in dat het beding niet als oneerlijk in de zin van de Richtlijn is aan te merken. Het hof stelt bij de beoordeling van dit argument voorop dat tussen partijen niet ter discussie staat dat het veilingkostenbeding geldt als een algemene voorwaarde in de zin van artikel 6:231 onder a BW en dat dit beding, mede gezien de rechtsrelatie tussen ING en [appellant1] en hun onderlinge hoedanigheden, onder de werking resp. het bereik van de Richtlijn valt.

4.14

Op grond van artikel 3 lid 1 van de Richtlijn wordt een beding in een overeenkomst waarover niet afzonderlijk is onderhandeld, als oneerlijk beschouwd als het, in strijd met de goede trouw, het evenwicht tussen de uit de overeenkomst voortvloeiende rechten en verplichtingen van de partijen ten nadele van de consument aanzienlijk verstoort. Bij de beoordeling van het oneerlijke karakter van een contractueel beding moet worden uitgegaan van het moment waarop de betrokken overeenkomst is gesloten, rekening houdend met alle omstandigheden waarvan de wederpartij van de consument op dat moment kennis kon hebben en die gevolgen konden hebben voor de latere uitvoering van die overeenkomst. Daarbij moet worden nagegaan wat het cumulatieve effect is van alle bedingen van de betrokken overeenkomst, ongeacht of de schuldeiser daadwerkelijk de volledige nakoming ervan nastreeft. Om te bepalen of een beding geen ‘aanzienlijke verstoring van het evenwicht’ tussen de uit de overeenkomst voortvloeiende rechten en verplichtingen van partijen veroorzaakt, moet met name rekening worden gehouden met de toepasselijke regels van het nationale recht wanneer partijen op dit punt geen regeling hebben getroffen. Met betrekking tot de vraag in welke omstandigheden een aanzienlijke verstoring van het evenwicht ‘in strijd met de goede trouw’ wordt veroorzaakt, dient de nationale rechter na te gaan of de verkoper redelijkerwijs ervan kon uitgaan dat de consument een dergelijk beding zou aanvaarden indien daarover op een eerlijke en billijke manier afzonderlijk was onderhandeld.

4.15

Het hof is het met de rechtbank en [appellanten] eens dat het veilingkostenbeding - dat er onder meer toe strekt dat [appellant1] “alle kosten die voortvloeien uit of op enigerlei wijze verband houden met de geldlening en/of de zekerheidstelling (verhypothekering, verpanding en borgtocht) moet betalen”, ongeacht of hij tekortschiet in de nakoming van zijn contractuele verplichtingen jegens ING of niet - moet worden aangemerkt als een oneerlijk beding in de zin van de Richtlijn. Het beding is zo ruim geformuleerd dat het een gemiddelde, normaal geïnformeerde en redelijk omzichtige en oplettende consument niet in staat stelt om vooraf alle financiële consequenties in te schatten die voor hem daaruit (zouden kunnen) voortvloeien, zulks te minder omdat het beding, blijkens de formulering ervan, geen enkel onderscheid maakt tussen (of inzicht biedt in) de mate waarin het ING recht geeft op volledig kostenverhaal bij het wel nagekomen resp. bij het niet nagekomen zijn van verplichtingen door de consument. Dat brengt niet alleen mee dat sprake is van een gebrek aan transparantie maar ook dat het beding, anders dan ING kennelijk meent, wel degelijk een ‘aanzienlijke verstoring van het evenwicht’ tussen de uit de overeenkomst voortvloeiende rechten en verplichtingen van partijen veroorzaakt. Dat in het beding een aantal soorten kosten met zoveel woorden wordt genoemd, maakt, anders dan ING in haar memorie van antwoord betoogt, het beding niet transparant; reeds omdat het hier, getuige de woorden “onder meer”, om een enuntiatieve en niet om een limitatieve opsomming gaat, zal het de gemiddelde consument niet (en zeker niet aanstonds) duidelijk zijn welk ‘financieel plaatje’ bij het totaal aan op hem te verhalen kosten hoort. Anders dan ING kennelijk meent, valt gelet op dit een en ander niet in te zien dat en waarom ING er redelijkerwijs (toch) vanuit kon uitgaan dat [appellant1] het beding zou hebben aanvaard als daarover destijds op een eerlijke en billijke manier afzonderlijk was onderhandeld.

Ad (iv) het terugvalverbod is in deze zaak niet aan de orde

4.16

De vaststelling dat sprake is van een oneerlijk veilingkostenbeding brengt mee dat de situatie moet worden hersteld waarin [appellant1] rechtens en feitelijk zou hebben verkeerd zonder dit beding. Aangezien met de Richtlijn is resp. wordt beoogd het gebruik van oneerlijke bedingen uit te bannen, mag de rechter daarbij de overeenkomst niet aanvullen door de inhoud van het beding te herzien en terug te vallen op het aanvullende nationale recht. Dit uitgangspunt lijdt blijkens het hiervoor genoemde Gupfinger-arrest slechts uitzondering ingeval de rechter door de schrapping van het oneerlijke beding verplicht zou zijn om de overeenkomst in haar geheel ongeldig te verklaren en de consument daardoor geconfronteerd zou worden met uiterst nadelige consequenties en dus in zijn belangen zou worden geschaad. Gesteld noch gebleken is dat deze uitzonderingssituatie zich in deze zaak voordoet. Wel stelt ING dat artikel 3:270 lid 1, tweede volzin, BW waarop zij zich beroept, geen aanvullend nationaal recht vormt als hiervoor bedoeld en dus op deze wetsbepaling mag worden teruggevallen na vernietiging van het veilingkostenbeding. Hierover overweegt het hof als volgt.

4.17

Wat betreft de vraag welke bepalingen van nationaal recht als bepalingen van aanvullend recht moeten worden beschouwd, blijkt uit de rechtspraak van het HvJ EU dat het gaat om de bepalingen die van toepassing zijn bij gebreke van een andersluidende regeling tussen de partijen en die worden verondersteld het door de nationale wetgever nagestreefde evenwicht tot uitdrukking te brengen tussen alle rechten en verplichtingen van de partijen bij bepaalde overeenkomsten in gevallen waarin de partijen ofwel niet zijn afgeweken van een door de nationale wetgever voor de betrokken overeenkomsten vastgestelde standaardregel, ofwel uitdrukkelijk hebben gekozen voor de toepasselijkheid van een daartoe door de nationale wetgever ingevoerde regeling. In dit kader heeft het HvJ EU in voormeld Gupfinger-arrest voorts overwogen dat een verkoper die de consument een beding heeft opgelegd dat door de nationale rechter oneerlijk is verklaard en is vernietigd, wanneer de overeenkomst zonder dat beding kan voortbestaan, geen aanspraak kan maken op de in een nationale bepaling van aanvullend recht vastgestelde wettelijke schadevergoeding die zonder dat beding van toepassing zou zijn geweest.

4.18

Artikel 3:270 lid 1, tweede volzin, BW bepaalt dat de kosten van de executie uit de koopprijs worden voldaan. Voorts bepaalt lid 2 van dit wetsartikel onder meer dat de notaris aan de verkoper (de hypotheekhouder, de kredietgever) uit de netto-opbrengst van het goed afdraagt hetgeen aan deze blijkens een door hem aan de notaris te verstrekken verklaring krachtens zijn door hypotheek verzekerde vordering of vorderingen toekomt. In de literatuur over hypothecair consumentenkrediet wordt wel aangenomen dat de kosten van de parate executie zoals bedoeld in genoemde wetsbepaling op de voet van art. 6:96 lid 2 BW jo. art. 7:128a lid 1 BW voor rekening van de in zijn verplichtingen tekortschietende consument mogen worden gebracht – gewoonlijk door deze kosten van executie uit de koopprijs te (laten) voldoen bij de verdeling van de opbrengst - mits deze kosten niet hoger zijn dan hetgeen nodig is ter vergoeding van de schade die de kredietgever als gevolg van de tekortkoming heeft geleden. Aldus bezien geeft artikel 3:270 lid 1, tweede volzin, BW een regel voor verhaal van kosten van de hypotheekhouder/kredietgever die te bezien zijn als schade, op vergoeding waarvan deze jegens de consument/kredietnemer wegens diens tekortschieten recht heeft. Ook ING is deze opvatting toegedaan. Indachtig wat hiervoor in rov. 4.17 is overwogen, in het bijzonder omtrent het geen aanspraak mogen maken op de in een nationale bepaling van aanvullend recht vastgestelde wettelijke schadevergoeding die zonder dat beding van toepassing zou zijn geweest, valt genoemd artikel 3:270 lid 1 BW in zoverre naar het oordeel van het hof aan te merken als een nationale bepaling van aanvullend recht, waarvoor het hiervoor genoemde terugvalverbod geldt.

4.19

Het voorgaande voert tot de gevolgtrekking dat de rechtbank niet onder toepassing van genoemde wetsbepaling tot het oordeel had mogen komen dat ING de veilingkosten op [appellant1] mocht verhalen en dus ook ten onrechte de in het dictum onder 5.2 opgenomen verklaring voor recht heeft gegeven. Ten onrechte is [appellante2] ook onder 5.3 veroordeeld de openbare verkoop te gehengen en te gedogen. Dit een en ander betekent dat grief 4 slaagt en het vonnis waarvan beroep niet in stand kan blijven.

Veilingkosten niet terecht/op redelijke grond gemaakt? Schending zorgplicht door ING?

4.20

Nu uit het voorgaande volgt dat ING (sowieso) niet gerechtigd was om de door haar reeds gemaakte veilingkosten op [appellant1] te verhalen, wordt niet meer toegekomen aan de in grief 5 aan de orde gestelde vraag of die veilingkosten terecht resp. op redelijke grond door ING zijn gemaakt. Wat door partijen in dat kader te berde is gebracht, kan het daarom zonder behandeling stellen. Vanwege het voorgaande ontvalt ook het belang aan behandeling van de derde grief van [appellanten] , die er, naar het hof begrijpt, op neer komt dat ING haar bancaire zorgplicht heeft geschonden door de executie ter hand te nemen met het oog op verhaal van de veilingkosten. Daarbij komt nog dat de rechtbank in eerste aanleg het betoog van [appellanten] omtrent de vermeende zorgplichtschending van ING ook ter zijde heeft gesteld omdat door [appellanten] daaraan geen concreet rechtsgevolg was vastgeknoopt en door [appellanten] tegen dit onderdeel van het vonnis van de rechtbank niet in hoger beroep is opgekomen.

De conclusie

4.21

Slotsom is dat het hoger beroep deels slaagt en dat het vonnis waarvan beroep gedeeltelijk moet worden vernietigd.

4.22

Voor wat betreft de proceskosten geldt dat ING tijdens de mondelinge behandeling bij het hof verklaard heeft af te zien van haar aanspraken daarop. Uit de gang van zaken tijdens die zitting maakt het hof op dat dit aanbod door [appellanten] is aanvaard, en gaat het ervan uit dat ING in navolging van deze toezegging de proceskosten van de procedure bij de rechtbank aan [appellanten] zal terugbetalen, voor zover dat nog niet is gebeurd.

4.23

Het hof is van oordeel dat aanleiding bestaat voor partijen om elk hun eigen kosten van deze procedure in hoger beroep te dragen. Niet alleen geldt dat ING, als gezegd, van iedere aanspraak op proceskosten heeft afgezien en dus een veroordeling van [appellanten] in de proceskosten niet in de rede ligt, maar ook overigens acht het hof een compensatie van proceskosten in beide instanties aangewezen, gezien de ontwikkeling van het partijdebat in beide instanties en de hiervoor gebleken uitkomst van dit debat.

5 De beslissing

Het hof:

vernietigt het vonnis waarvan beroep, voor zover daarin onder 5.2. voor recht is verklaard “dat ING gerechtigd is om het hypothecair verbonden onderpand, de onroerende zaak staande en gelegen aan het [adres] te [woonplaats] met de kadastrale aanduiding [woonplaats] [sectie] [nummer] openbaar te verkopen als bedoeld in artikel 3:268 BW ter voldoening van al hetgeen [appellant1] opeisbaar aan ING is verschuldigd, thans nog bestaande uit de kosten voor de opgeschorte veiling” en [appellante2] onder 5.3 is veroordeeld “te gehengen en te gedogen dat ING ter incasso van al hetgeen zij van [appellant1] heeft te vorderen, thans nog bestaande uit de kosten voor de opgeschorte veiling, de openbare verkoop van het hypothecair verbonden onderpand, de onroerende zaak staande en gelegen aan het [adres] te [woonplaats] met de kadastrale aanduiding [woonplaats] [sectie] [nummer] , ter hand neemt, dan wel hervat en voortzet”, en [appellanten] in de proceskosten zijn veroordeeld,

doet in zoverre opnieuw recht,

compenseert de proceskosten in eerste aanleg en in hoger beroep aldus dat elk der partijen de eigen kosten daarvan draagt,

wijst af wat meer of anders is gevorderd.

Dit arrest is gewezen door mrs. M.A.M. Essed, P.S. Bakker en J.E. Wichers, en is door de rolraadsheer in tegenwoordigheid van de griffier in het openbaar uitgesproken op

27 oktober 2026.

Dit vonnis is gepubliceerd op rechtspraak.nl onder ECLI:NL:RBMNE:2025:1853. Bij brief van 22 juli 2026 heeft mr. Zwiers gereageerd op het proces-verbaal. Alleen als dat voor de beoordeling van belang is, zal het hof op de inhoud van deze brief ingaan. Zie HR 13 maart 1981, ECLI:NL:HR:1981:AG4158, NJ 1981/635 (Ernes/Haviltex). Vgl. HR 30 januari 1953, ECLI:NL:HR:1953:121, NJ 1953/578 (De Bank van Doyer en Kalff/Mr. Bouman q.q.). Richtlijn 93/13 EEG. HvJ EU 8 december 2022, ECLI:EU:C:2022:971. Vgl. Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden 17 maart 2026, ECLI:NL:GHARL:2026:1633, rov. 2.20. Vgl. Asser/Biemans & Van Schaick 7-IA 2025/231 en J.W.A. Biemans, Grenzen aan de uitoefening van een hypotheekrecht, MvV 2017/6.