Pensioenrecht; uitleg werkingssfeer verplichtstellingsbesluit Bpf MITT; aanhouding totdat de Hoge Raad heeft…

“De deelneming in de Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de Mode-, Interieur-, Tapijt- en Textielindustrie is verplicht gesteld voor de werknemers (…) die werkzaam zijn bij een werkgever in de Mode-, Interieur-, Tapijt- en Textielindustrie (…)

Wordende te dezen verstaan onder:

1. Werknemer: (…)

2. Werkgever:

De werkgever: iedere natuurlijke of rechtspersoon die in zijn in Nederland gevestigde onderneming of afdeling(en) van zijn onderneming het Mode-, Interieur-, Tapijt- of Textielindustriebedrijf (…) uitoefent.

3. Tapijt- en Textielindustrie:
(…)

4. Mode- en Interieurindustrie:onder Mode- en Interieurindustrie moet worden verstaan:

het vervaardigen en/of doen vervaardigen en/of het ver- en/of bewerken dan wel doen ver- en/of bewerken van kleding en/of kledingaccessoires en/of andere textielstukgoederen of hetgeen ter vervanging daarvan dient, zoals: gerubberd doek, plastic, leder, bont en dergelijke, tot een ge- of verbruiksvoorwerp dan wel halffabrikaten daarvan, met inbegrip van in Nederland gevestigde gordijnateliers, alles met uitzondering van ondernemingen:

I. I. waarin de verwerking geschiedt door detailhandelsondernemingen, die uitsluitend de in de detailhandel gebruikelijke bewerkingen verrichten;

II. II. die uitsluitend of in hoofdzaak eindproducten vervaardigen, waarvan de verwerkte textielstukgoederen, of hetgeen ter vervanging daarvan dient, niet een overwegend bestanddeel uitmaken, zoals schoen-, matrassen- en meubelfabrieken;

III. III. die in hoofdzaak artikelen vervaardigen, ter zake waarvan de algemeen verbindend verklaarde CAO voor de Schoen-, Leder- en Lederwarenindustrie (…) dan wel een onderneming of een deel van een onderneming, die zelfstandig het bedrijf uitoefent van: zeilmaker; dekkledenvervaardiger; dekkledenverhuur; scheepstuiger; scheepsbenodigdheden handelaar, en/of folieverwerker, dan wel waarop onderdeel 3 van toepassing is;

IV. IV. die in hoofdzaak het maatkledingbedrijf uitoefenen.Van vervaardigen en/of doen vervaardigen en/of ver- en/of bewerken dan wel doen ver- en/of bewerken is sprake als een onderneming één of meer van de fasen van de voortbrengingscyclus (van ontwerp tot en met verzendklaar maken) van kleding en/of kledingaccessoires en/of andere textielstukgoederen verricht en/of in zijn opdracht door derden laat verrichten.

(…)”.

Het hof zal deze verplichtstellingsbesluiten hierna steeds in enkelvoud aanduiden.

De vorderingen

Drukwerkdeal heeft deze procedure aanhangig gemaakt en (samengevat weergegeven) gevorderd:

i. te verklaren voor recht dat Drukwerkdeal niet is aan te merken als een werkgever als bedoeld in het verplichtstellingsbesluit;

ii. Bpf MITT te veroordelen tot betaling van de buitengerechtelijke kosten van rechtsbijstand van € 5.228,41, te vermeerderen met wettelijke rente vanaf de datum van dagvaarding tot de dag der voldoening;

iii. Bpf MITT te veroordelen in de (na eiswijziging in dit opzicht) werkelijk gemaakte kosten van de procedure.

De uitleg van het verplichtstellingsbesluit

Naar vaste rechtspraak moeten verplichtstellingsbesluiten worden uitgelegd aan de hand van de zogenaamde cao norm. Dat is tussen partijen ook niet in geschil. De Hoge Raad heeft dat als volgt geformuleerd (HR 24 november 2023, ECLI:NL:HR:2023:1622):

Bij de beoordeling van deze klachten dient het volgende tot uitgangspunt. Het verplichtstellingsbesluit is recht in de zin van art. 79 RO en moet volgens vaste rechtspraak van de Hoge Raad worden uitgelegd aan de hand van de zogeheten cao-norm. Deze houdt in dat aan een bepaling van een cao een uitleg naar objectieve maatstaven moet worden gegeven, waarbij in beginsel de bewoordingen van die bepaling, gelezen in het licht van de gehele tekst van de cao, van doorslaggevende betekenis zijn, zodat het niet aankomt op de bedoelingen van de partijen die de cao tot stand hebben gebracht, voor zover deze niet uit de daarin opgenomen bepalingen kenbaar zijn, maar op de betekenis die naar objectieve maatstaven volgt uit de bewoordingen waarin de cao is gesteld. Bij deze uitleg kan onder meer acht worden geslagen op de elders in de cao gebruikte formuleringen en op de aannemelijkheid van de rechtsgevolgen waartoe de onderscheiden, op zichzelf mogelijke tekstinterpretaties zouden leiden. Ook de bewoordingen van de eventueel bij de cao behorende schriftelijke toelichting moeten bij de uitleg van de cao worden betrokken. Indien de bedoeling van de partijen bij de cao naar objectieve maatstaven volgt uit de cao-bepalingen en de eventueel daarbij behorende schriftelijke toelichting, en dus voor de individuele werknemers en werkgevers die niet bij de totstandkoming van de overeenkomst betrokken zijn geweest, kenbaar is, kan ook daaraan bij de uitleg betekenis worden toegekend. Een en ander geldt op overeenkomstige wijze voor andere regelingen dan een cao die aan de hand van de cao-norm moeten worden uitgelegd.

Volgens Drukwerkdeal valt zij om meerdere redenen niet onder de verplichtstelling. Een van die redenen is dat zij de voortbrengingscyclus voorbij is. Volgens Drukwerkdeal heeft de kantonrechter ten onrechte geoordeeld dat sprake is van ‘doen ver- en/of bewerken’ in de zin van het verplichtstellingsbesluit (aanhef artikel 4). Wanneer Drukwerkdeal een kledingstuk laat bedrukken, dan blijft dat volgens Drukwerkdeal een volwaardig kledingstuk.

Het hof verwerpt dat standpunt. Het hof is van oordeel dat het toevoegen van een opdruk moet worden opgevat als het bewerken van een kledingstuk waardoor een ander gebruiksvoorwerp ontstaat. Het kledingstuk wordt na het aanbrengen van de opdruk een ander gebruiksvoorwerp, namelijk (bijvoorbeeld) bedrijfskleding in plaats van kleding die door iedere willekeurige klant kan worden gebruikt. Het is een ander gebruiksvoorwerp geworden. In de bepaling staat dat het gaat om het bewerken van (onder andere) kleding en dat is al een gebruiksvoorwerp. Er staat niet dat het alleen mag gaan om het bewerken van textiel tot een ge- of verbruiksvoorwerp.

Voor zover Drukwerkdeal nog heeft bedoeld aan te voeren dat zij niet onder de werkingssfeer valt omdat zij niets zelf bedrukt, verwerpt het hof ook dat standpunt. Uit het verplichtstellingsbesluit blijkt duidelijk dat het in opdracht door een ander laten be- of verwerken, ook valt onder de werkingssfeer (aanhef artikel 4:‘doen ver- en/of bewerken’). Dat zich daardoor de situatie kan voordoen dat de twee tot hetzelfde concern als Drukwerkdeal behorende ondernemingen die zich wel met het bedrukken bezig houden niet zijn aangesloten bij Bfp Mitt en Drukwerkdeal, die zich niet zelf bezig houdt met bedrukken wel, betekent nog niet dat sprake is van een onaannemelijk rechtsgevolg. Zoals Bfp Mitt onbestreden heeft gesteld, is bij deze ondernemingen sprake van overlap en zijn deze aangesloten bij een ander bedrijfstakpensioenfonds.

Het hof is dus van oordeel dat Drukwerkdeal activiteiten verricht die vallen onder de in het verplichtstellingsbesluit opgenomen definitie. Het hof zal deze activiteiten hierna ‘de MITT-activiteiten’ noemen. Drukwerkdeal houdt zich ook bezig met het bedrukken van materiaal dat evident niet onder de definitie valt, bijvoorbeeld papier. Partijen twisten over de vraag wat de omvang is van de MITT-activiteiten en zij verschillen van mening over de vraag of dat doorslaggevend is.

Volgens Bpf MITT doet het er niet toe of de MITT-activiteiten gering zijn (het standpunt van Drukwerkdeal) of substantieel (het standpunt van Bpf MITT). Volgens Bpf MITT valt Drukwerkdeal onder de werkingssfeer van het verplichtstellingsbesluit, zelfs als de MITT- activiteiten zeer gering zijn. Dat volgt volgens Bpf MITT uit de ruime omschrijving die in het verplichtstellingsbesluit is opgenomen.

Dit hof heeft in een eerder arrest dat standpunt van Bpf MITT gevolgd. Dit hof heeft in zijn arrest van 16 juli 2024 (ECLI:NL:GHSHE:2024:2339) over de uitleg van het in dit hoger beroep aan de orde zijnde verplichtstellingsbesluit van Bpf MITT geoordeeld dat het verplichtstellingsbesluit geen hoofdzaakcriterium kent. Dit hof heeft overwogen:

Gelet op hetgeen hiervoor is overwogen, staat vast dat het aanbrengen van de logo’s op bedrijfskleding onder de werkingssfeer van het verplichtstellingsbesluit valt. Hazet houdt zich hiermee bedrijfsmatig bezig en behaalt daaruit omzet. Hoewel dat slechts een gering deel betreft van haar bedrijfsactiviteiten, kan het hof niet tot de conclusie komen dat Hazet om die reden niet onder de werkingssfeer valt. Dat zou immers betekenen dat het hof zelf een ondergrens zou vaststellen. Daarmee zou het hof de hiervoor genoemde cao-norm verlaten en zelf een invulling geven aan de tekst van het verplichtstellingsbesluit die daarin niet te lezen valt en daar ook niet uit afgeleid kan worden, ook niet als onaannemelijk rechtsgevolg. Anders dan Hazet heeft aangevoerd is dat niet een kwestie van een ruime uitleg, maar van een uitleg volgens de cao-norm van een ruime definitie. Het hof kan die ruime definitie niet opzij zetten en kan uit het doel en de strekking van de Wet Bpf 2000 niet afleiden dat de activiteiten van Hazet te gering zijn om onder de werkingssfeer van dit verplichtstellingsbesluit te vallen. Het hof kan en zal wel rekening houden met de door Hazet bepleite onevenredig benadeling (zoals hierna zal blijken), maar het hof kan de ruime definitie van het verplichtstellingsbesluit niet zó uitleggen dat die werkingssfeer wordt aangepast of ingeperkt.

Tegen dat arrest, en meer specifiek tegen (onder andere) deze overweging, loopt een procedure in cassatie. Op 12 september 2025 heeft Advocaat-Generaal B.F. Assink (hierna: de A-G) geconcludeerd tot vernietiging van dat arrest. Hij heeft daartoe (onder andere) overwogen (ECLI:NL:PHR:2025:1000 onder 3.34):

In het licht van het voorgaande (…) komt het mij in termen van rechtsgevolg evenmin aannemelijk voor om, waar een verplichtstellingsbesluit niet kenbaar een hoofdzaakcriterium (of een andere drempel ter zake) bevat, ondernemingen die activiteiten verrichten die van doen hebben met de activiteiten in de bedrijfstak maar slechts mondjesmaat, per definitie wél aan te merken als een onderneming op dat gebied. Zo’n benadering is m.i. disproportioneel. Het strookt daarmee om een verplichtstellingsbesluit dat niet kenbaar zo’n criterium (of een andere drempel ter zake) bevat, zó uit te leggen dat de werkingssfeer toch een zeker ondergrens heeft.

Partijen twisten ook in dit hoger beroep over de vraag hoe het hof het verplichtstellingsbesluit van Bpf MITT met betrekking tot dat onderwerp moet uitleggen.

Drukwerkdeal heeft het hof in overweging gegeven deze uitlegkwestie aan te houden totdat de Hoge Raad arrest heeft gewezen. Bpf MITT heeft aangevoerd dat dat niet nodig is omdat volgens haar de omzet van Drukwerkdeal die gerelateerd moet worden aan de MITT-activiteiten structureel en substantieel zijn, zodat voor de hiervoor genoemde kwestie van uitleg (de kwestie van de ‘ondergrens’) niet relevant is of de Hoge Raad de A-G volgt of het eerdere oordeel van dit hof daarover in stand laat.

Drukwerkdeal heeft dat op haar beurt betwist en aangevoerd dat haar MITT-activiteiten marginaal zijn.

Het hof zal nu nog niet beslissen op de standpunten over de omvang van de MITT-activiteiten die Drukwerkdeal verricht, omdat dit, zoals het hof dat nu inschat, niet slechts een kwestie van uitleg is (wat moet worden verstaan onder een ‘ge- of verbruiksvoorwerp’ in de zin van artikel 4 aanhef), maar omdat daarvoor waarschijnlijk ook nader onderzoek naar de feiten nodig is (wat valt onder ‘hetgeen ter vervanging daarvan dient’ in de zin van artikel 4 aanhef). Het hof houdt er rekening mee dat voor wat betreft dit laatste een onderzoek door een deskundige nodig is.
Als de Hoge Raad het eerder genoemde arrest van dit hof vanwege de hiervoor in 3.4.5. weergegeven overweging vernietigt, dan wordt van belang wanneer de omvang zodanig gering is dat Drukwerkdeal niet onder de werkingssfeer valt. Het hof wil afwachten of de Hoge Raad (ook) daarover een oordeel geeft.

Het hof wenst om proceseconomische redenen eerst het oordeel van de Hoge Raad af te wachten.

Het verdere verloop van de procedure