Strafrecht overig
Conclusie AG. Medeplegen van plofkraak oftewel diefstal met braak en ontploffing met gevaar voor goederen…
Parket bij de Hoge Raad, 3 november 2026
ECLI:NL:PHR:2026:1050 · Parket bij de Hoge Raad · 3 november 2026
https://www.uitspraken.nl/uitspraak/parket-bij-de-hoge-raad/strafrecht/strafrecht-overig/ecli-nl-phr-2026-1050
Zaakgegevens
Op 3 november 2026 heeft het Parket bij de Hoge Raad een conclusie genomen in een zaak over strafrecht.
- Instantie
- Parket bij de Hoge RaadParket bij de Hoge RaadHet onafhankelijke parket van de procureur-generaal en de advocaten-generaal, die de Hoge Raad adviseren in conclusies.Meer uitleg
- Datum uitspraak
- 3 november 2026
- Datum publicatie
- 29 oktober 2026
- Zaaknummer
- 24/03746
- Rechtsgebied
- Strafrecht » Strafrecht overig
- ECLI
- ECLI:NL:PHR:2026:1050
Inhoud van deze uitspraak
Samenvatting
Conclusie AG. Medeplegen van plofkraak oftewel diefstal met braak en ontploffing met gevaar voor goederen (art. 311 Sr en 157 Sr). Het eerse middel met bewijsklachten faalt (81.1 RO). Het tweede middel over toewijzing van immateriële schade aan een omwonende slaagt. Het oordeel van het hof dat sprake is van aantasting in de persoon op andere wijze is onvoldoende gemotiveerd, waarbij moeten worden betrokken het feit dat bewezenverklaring geen betrekking heeft op gevaar voor personen en de summiere onderbouwing van de gevolgen voor de benadeelde partij. Conclusie strekt tot gedeeltelijke vernietiging, tot strafvermindering wegens overschrijding van de redelijke termijn in cassatie en tot terugwijzing naar het hof om de vordering benadeelde partij opnieuw te beoordelen.
Conclusie
PROCUREUR-GENERAAL
BIJ DE
HOGE RAAD DER NEDERLANDEN
Nummer 24/03746
Zitting 3 november 2026
CONCLUSIE
M.E. van Wees
In de zaak
[verdachte] ,
geboren in [geboorteplaats] op [geboortedatum] 1995,
hierna: de verdachte.
1 Inleiding
De verdachte is bij arrest van 8 oktober 2024 door het gerechtshof 's-Hertogenbosch (parketnr. 20-002690-21) wegens 1. "medeplegen van opzettelijk een ontploffing teweegbrengen, terwijl daarvan gemeen gevaar voor goederen te duchten is" en 2. “poging tot diefstal door twee of meer verenigde personen, waarbij de schuldige het weg te nemen goed onder zijn bereik heeft gebracht door middel van braak”, veroordeeld tot 22 maanden gevangenisstraf, met aftrek van voorarrest. Het hof heeft daarnaast de teruggave aan de verdachte van een aantal inbeslaggenomen voorwerpen gelast en de vordering van de [benadeelde] (gedeeltelijk) toegewezen en in dat verband een schadevergoedingsmaatregel opgelegd.
Het cassatieberoep is ingesteld namens de verdachte en P. Scholte, advocaat in Amsterdam, heeft twee middelen van cassatie voorgesteld.
2 Het eerste middel
Het eerste middel bevat diverse motiveringsklachten over de bewezenverklaringen. Voorafgaand aan de bespreking daarvan zal ik eerste de relevante inhoud van een aantal stukken weergeven.
Het hof heeft ten laste van de verdachte bewezenverklaard dat:
“1. hij op 24 december 2018 in [plaats] , tezamen en in vereniging met anderen, opzettelijk een ontploffing teweeg heeft gebracht door enig explosief en/of een explosieve lading in een geldautomaat, gevestigd aan de [a-straat] te [plaats] , in te brengen en dit vervolgens te ontsteken, en daarvan gemeen gevaar voor nabijgelegen panden en voertuigen te duchten was;
2. hij op 24 december 2018 in [plaats] , gedurende de voor de nachtrust bestemde tijd, ter uitvoering van het door verdachte voorgenomen misdrijf om tezamen en in vereniging met anderen, met het oogmerk van wederrechtelijke toe-eigening uit een geldautomaat van de ABN AMRO, gelegen aan de [a-straat] te [plaats] , weg te nemen een hoeveelheid geld, toebehorende aan ABN AMRO en die hoeveelheid geld onder zijn bereik te brengen door middel van braak, met dat opzet met zijn mededader, zich naar bovengenoemde geldautomaat heeft begeven en enig explosief en/of een explosieve lading in bovengenoemde geldautomaat heeft ingebracht en tot ontsteking heeft gebracht, terwijl de uitvoering van dat voorgenomen misdrijf niet is voltooid.”
Het hof heeft in het arrest gebruik gemaakt van een zogenoemde Promis-motivering en de bewezenverklaring als volgt gemotiveerd (met weglating van voetnoten):
“Bewijsmiddelen
De bewijsoverwegingen hierna zijn grotendeels overgenomen uit het vonnis van de rechtbank. Waar nodig zijn zij verbeterd en aangevuld.
Inleiding
Op 24 december 2018 kort na middernacht is in [plaats] getracht geld te ontvreemden uit een geldautomaat van de ABN AMRO bank door middel van een zogenaamde plofkraak. Door de ontploffing zijn meerdere panden in de nabijheid van de geldautomaat zwaar beschadigd. Ook aan geparkeerde auto’s en verderop gelegen woningen is schade ontstaan. De verdachte en zijn medeverdachten [medeverdachte 1] , [medeverdachte 2] en [medeverdachte 3] (hierna: [medeverdachte 1] , [medeverdachte 2] en [medeverdachte 3] ) zijn tijdens het onderzoek in beeld gekomen als mogelijke daders van deze plofkraak.
Het dossier bevat aangiftes, getuigenverklaringen, sporenonderzoek, telecomgegevens en beschrijvingen van camerabeelden. [medeverdachte 1] heeft bekend dat hij samen met anderen deze plofkraak heeft gepleegd.
Het hof ziet zich voor de vraag gesteld of er wettig en overtuigend bewijs is om te kunnen, concluderen, dat de verdachte een van de andere daders is geweest.
Bewijsmiddelen
Eerste bevindingen in de nacht van 24 december 2018
Op 24 december 2018 om 00:01 uur werd de politie verzocht om naar de [a-straat 1] in [plaats] te gaan, in verband met een alarmering van de geldautomaat van de ABN AMRO bank. Er zouden twee personen te zien zijn in blauwe regenjassen. Vervolgens kwam de melding door dat er explosieven waren ingebracht in de geldautomaat. Bij het aanrijden kwam de verbalisanten op de [b-straat] een zwarte auto, coupé, nieuw model, met hoge snelheid tegemoet rijden. Rond 00:05 uur kregen de verbalisanten te horen dat de pinautomaat was ontploft. Om 00:06 uur waren verbalisanten ter plaatse. Zij zagen een flinke rookwolk en zagen dat de gevels van diverse panden, waaronder het pand waarin de geldautomaat van de ABN AMRO bank was gevestigd, waren vernield. Over het hele weggedeelte en de parkeerplaats lagen brokstukken.
Ter plaatse heeft [getuige] tegenover de politie verklaard: "Ze zijn al weg, een zwarte BMW; ze reden die kant op". Zij wees in de richting van de [b-straat] . "Het was een witte plaat, [kenteken 1] , ze waren met drie personen en ze zijn die kant opgegaan". De getuige verklaarde verder dat de daders donker gekleed waren, een grote zwarte tas in de auto hadden gegooid en met hoge snelheid waren weggereden. Enkele minuten later kwam de melding dat deze BMW vermoedelijk uit de bocht was gevlogen ter hoogte van de [b-straat] , Ter hoogte van de rotonde [b-straat] / [c-straat] trof de politie op het gras een zwarte BMW aan voorzien van het Duitse kenteken [kenteken 1]
De verbalisanten zagen in de flauwe bocht van het voetpad nabij de [c-straat] een regenjas in de berm liggen. De jas lag alsof deze die kant op gegooid was en kwam overeen met het signalement van een van de daders.
Aanhouding [medeverdachte 1]
Omstreeks 00:45 uur zagen verbalisanten op een afstand van 600 meter van de gecrashte BMW op de [d-straat] een in het donker gekleed mannelijk persoon zonder jas lopen. Bij aanspreken zagen zij dat er grasresten aan zijn schoenen zaten. Desgevraagd vertelde de man dat hij [medeverdachte 1] was, in [geboorteplaats] woonde en bij een vriend in [plaats] was geweest. Op de vraag waar die vriend dan woonde, gaf [medeverdachte 1] aan dat hij niet verplicht was om antwoord te geven. Verbalisanten hoorden vervolgens dat collega’s een donkerkleurige regenjas hadden gevonden op een afstand van ongeveer 50 meter van de BMW en in de looprichting van de [d-straat] waar zij [medeverdachte 1] zonder jas aantroffen. Daarop werd [medeverdachte 1] aangehouden.
Situatie 21 december 2018 in [plaats]
Na de aanhouding van [medeverdachte 1] werd hij bevraagd in het politiesysteem. Hieruit kwam een mutatie naar voren van een verdachte situatie met de volgende inhoud. Op 21 december 2018 om 01:21 uur waren vier personen met capuchons gezien die zich ophielden tussen auto’s in de parkeergarage aan de [e-straat] in [plaats] . Er zouden ook nog twee personen in een zwarte auto zitten die er mogelijk bij hoorden. Een van hen, [medeverdachte 2] , verklaarde dat zijn neef daar in de buurt woonde en dat ze op hem aan het wachten waren. Waar die neef woonde, kon hij niet precies zeggen. De personen werden gecontroleerd en bleken te zijn [medeverdachte 4] , [medeverdachte 2] , [medeverdachte 1] , [verdachte] en [medeverdachte 3] . [medeverdachte 3] leek de meest directe link met [plaats] te hebben, omdat hij in [plaats] is geboren en bleek te wonen aan de [f-straat 1] in [plaats] . De voertuigen die in deze mutatie werden genoemd betroffen een zwarte Volvo V40 met het [kenteken 2] en een grijze Audi A3 sportback met het [kenteken 3] . Beide voertuigen bleken op naam van [A] BV in [plaats] te staan. Om 1.51 uur was deze informatie gedeeld met de landelijke eenheid en het onderzoeksteam. Het politiesysteem is geraadpleegd op meldingen, waarin voornoemde voertuigen voor kwamen in combinatie met de verdachten. In de onderzochte periode van 1 januari 2018 tot en met 24 december 2018 hebben de verdachten alleen en in wisselende samenstelling meerdere keren gebruik gemaakt van beide voertuigen. [medeverdachte 2] , [medeverdachte 3] , [verdachte] en [medeverdachte 1] hebben in de voornoemde periode de Volvo voorzien van het [kenteken 2] eerder bestuurd. [verdachte] , [medeverdachte 3] en [medeverdachte 4] hebben de Audi voorzien van het [kenteken 3] eerder bestuurd. De verdachten zijn vaker persoonlijk met elkaar in contact geweest en met elkaar onderweg geweest waarbij gebruik is gemaakt van de voertuigen Volvo [kenteken 2] en/of de Audi [kenteken 3] .
Aantreffen van de voertuigen en aanhouding verdachten
Naar aanleiding van de bevindingen na de plofkraak en voormelde mutatie werd op 24 december 2018 postgevat bij het adres van [medeverdachte 3] , aan de [f-straat 1] in [plaats] . Om 02:20 uur werd gezien dat de Volvo met [kenteken 2] door de [f-straat] reed. De Volvo kon toen niet worden achterhaald.
Om 02:43 uur werd de eerder genoemde Audi A3 in [plaats] op de […] door de ANPR gezien toen deze vanuit België Nederland binnenreed om korte tijd later weer terug richting België te rijden. Verbalisanten reden naar de grens met België om te kijken of de Audi A3 weer de grens over zou komen. Op de […] vanuit [plaats] in de richting van [plaats] zagen zij toen de Volvo met redelijk hoge snelheid links passeren en afslaan richting België. De Volvo werd daarop gevolgd en werd uiteindelijk in [plaats] op de [g-straat] tot stilstand gebracht ter aanhouding van de inzittenden. Om 03:14 uur werden daar als verdachten aangehouden de bestuurder van de Volvo [medeverdachte 4] , bijrijder [medeverdachte 2] en de [verdachte] , die achterin zat. Tijdens de insluiting van [verdachte] werd opgemerkt dat hij rook naar benzine of diesel, dat er modder op zijn schoenen zat en dat zijn schoenen nat waren en naar benzine of diesel roken.
Omstreeks 4:05 uur, toen de politie de Volvo aan het veiligstellen was in de [g-straat] in [plaats] , kwam de melding dat de Audi A3 weer langs de ANPR in [plaats] Nederland in was gereden. De verbalisanten achtervolgden de Audi waarna deze uiteindelijk op de [h-straat] in [plaats] stopte. Om 04:20 uur werden de inzittenden, de bestuurder [medeverdachte 5] en de bijrijder [medeverdachte 3] , als verdachten aangehouden.
In de Audi A3 werd onder meer kleding, gereedschap, een jerrycan met trechter, een huurcontract en een rijbewijs op naam van [medeverdachte 1] , een Samsung telefoon, een iPhone SE met kapot scherm en een deel van de verpakking van een 9 volt blokbatterij van het merk Duracell aangetroffen. Met de iPhone bleek te zijn gezocht op plofkraken en Action regenpak. [medeverdachte 1] heeft verklaard dat zijn iPhone in de gehuurde Audi lag. De Samsung telefoon - die is te herleiden tot [medeverdachte 3] - is veel geraadpleegd op berichten over plofkraken en/of ramkraken.
Aangifte ABN AMRO
[aangever] heeft namens ABN AMRO bank aangifte gedaan van vernieling van de pinautomaat van de ABN AMRO bank, gevestigd in het pand van de […] , aan de [a-straat 1] te [plaats] gepleegd op 24 december 2018. Door middel van het plaatsen van een explosief in de automaat is de geldautomaat opgeblazen. Hierdoor is de geldautomaat volledig vernield en zijn omliggende gebouwen en auto’s zwaar beschadigd. Er is geen geld weggenomen. De geldcassettes waren nog intact. Meerdere personen hebben aangifte gedaan van schade aan gebouwen en geparkeerde auto’s.
Sporenonderzoek
Het pand van de […] waar de pinautomaat in gesitueerd was, was zowel aan de buitenzijde als aan de binnenzijde zwaar beschadigd. De ruiten dan wel de voorgevels van de naastgelegen panden, waren door de plofkraak eveneens beschadigd.
Op het trottoir voor het […] pand aan de linkerzijde van de […] lag een Duracell (9V alkaline) batterij. Omdat deze batterij mogelijk gebruikt kon zijn voor het ontstekingsmechanisme van het explosief werd de batterij veiliggesteld (SIN: AAML7771NL). Op het trottoir, grotendeels onder het puin van de voorgevel van de […] en voor een deel voor het […] pand, lag een elektriciteitsdraad. Deze draad betrof zeer waarschijnlijk de ontstekingsdraad. Uit onderzoek volgt dat de verpakking van de Duracell batterij die in de Audi is aangetroffen matcht met de bij de plofkraak gebruikte batterij. [medeverdachte 1] heeft verklaard dat de Duracell batterij is gebruikt bij de plofkraak, dat deze klaar lag bij het dashboard in de BMW en dat de Duracell batterij afkomstig was uit de verpakking die in de Audi is aangetroffen. Aan [medeverdachte 1] was uitgelegd dat de batterij voor de ontsteking bedoeld was.
Tussen het puin van de voorgevel, direct naast de pinautomaat, lag een (deel van een) aluminium buis. Aan de hand van de beelden ontstond het vermoeden dat de verdachten gebruik hadden gemaakt van de zogenaamde pizzaschuif 2.0. Een pizzaschuif 2.0 bestaat uit twee (massieve) aluminium buizen waar de hoofdlading aan bevestigd zit. Aan de overzijde van de straat, op het trottoir voor het pand [a-straat 2] , lag een tweede, gelijksoortige aluminium buis.
Herkomst BMW
De aangetroffen BMW met Duitse kentekenplaten, bleek op 13 december 2018 in [geboorteplaats] te zijn gestolen. Deze zwarte BMW, type 335d, was voorzien van het [kenteken 4] . De Duitse kentekenplaten behoorden niet bij de auto en waren op 22 december 2018 in [geboorteplaats] gestolen. Op de in de Audi aangetroffen Samsung telefoon die te herleiden is tot [medeverdachte 3] zijn foto’s opgeslagen van deze BMW met het Nederlandse [kenteken 4] .
ANPR gegevens Audi en Volvo
Uit ANPR-gegevens volgt dat de Audi met [kenteken 3] op 23 december 2018 om 23:15:49 op de […] te [plaats] reed, komende vanuit de richting van [plaats] in de richting van [plaats] . Om 23:18:34 uur reed de Audi op de […] te [plaats] , komende vanuit de richting van [plaats] in de richting van [plaats] . De Volvo met [kenteken 2] reed op 24 december 2018 om 00:41 uur bij de T-splitsing van de [i-straat] en de [b-straat] in [plaats] en om 00:47 uur bij de kruising [c-straat] en de [b-straat] in [plaats] . Hieruit volgt dat beide auto’s rond het tijdstip van de plofkraak in de omgeving van de plofkraak zijn gesignaleerd. De verdachte heeft ter terechtzitting in hoger beroep verklaard dat hij vóór en na de• plofkraak in de Volvo heeft gereden.
Gebruikte bankpas
Een veel gebruikte methode bij het plegen van een plofkraak is het gebruiken van een (gestolen) bankpas van een, vaak onder bewind staande, persoon. Met behulp van die bankpas wordt eerst een geldbedrag gestort op deze rekening, om dit bedrag vervolgens korte tijd later bij de plofkraak weer op te nemen. Doordat er geld wordt opgenomen, opent de uitgifteklep van de pinautomaat en kan het explosief in de automaat worden geplaatst.
Bij deze plofkraak werd een bankpas gebruikt van [betrokkene 1] . Hij heeft te kennen gegeven dat hij zijn bankpas voor het laatst had gebruikt op 20 december 2018 en dat hij deze daarna was kwijtgeraakt. Hij stond onder bewind.
Blijkens de afschriften van de bankrekening van [betrokkene 1] was op 23 december 2018 om 23:10 uur met behulp van zijn bankpas een bedrag van € 20,- gestort op zijn rekening. Deze storting vond plaats bij de pinautomaat aan het [j-straat 1] in [plaats] . Vervolgens was op 24 december 2018 om 00:05 uur een bedrag van € 10,- opgenomen van zijn rekening bij de pinautomaat aan de [a-straat 1] in [plaats] .
Camerabeelden van de geldautomaat van ABN AMBO
Er zijn vanaf 3 posities beelden opgenomen: vanaf de voorzijde van de geldautomaat en vanaf de linkerzijde van de geldautomaat naar rechts en naar links. Op de beelden is het volgende te zien. Persoon 1 komt aangerend met een sporttas met daaruit stekend een soort antenne. Hij zet deze voor de automaat neer. Daarachter komt persoon 2 die in zijn linkerhand een breekijzer heeft. Persoon 1 is bezig met een pintransactie en persoon 2 met de inhoud van de tas. Persoon 2 rolt kennelijk een snoer uit dat lijkt vast te zitten aan het apparaat met de "antennes". Zij rollen vervolgens samen het snoer uit. Persoon 1 gaat daarna verder met de geldautomaat. Persoon 1 pakt geld uit de automaat en stopt dit in zijn jas. Daarna houdt hij de uitgifteklep open waarna persoon 2 het overneemt. Persoon 1 trekt enkele strips van een voorwerp dat hij uit de tas pakt en plakt het voorwerp op de automaat. Persoon 2 houdt nog steeds de uitgifteklep open. Persoon 1 pakt dan de "antennes" vast uit de sporttas en loopt hiermee naar de geldautomaat. Persoon 1 steekt de "antennes" in de geldautomaat. Daarna lopen zij beiden weg.
Terwijl persoon 1 bezig is met de geldautomaat, rijdt er een auto langs, met gedoofde lichten, Deze auto heeft bijzondere velgen. De verbalisant merkt op dat hij vermoedt dat het om een BMW gaat, gelet op de vorm van de auto en de vorm van de lampen.
Signalementen personen bij pinautomaat
Persoon 1
Deze persoon draagt een (donker)blauwe regenjas met een reflecterende streep over de borst. Verder draagt hij donkerkleurige handschoenen en een trainingsbroek met drie witte strepen die verticaal lopen op de broekspijp. De linker broekspijp is voorzien van het merkteken van Adidas. Hij draagt zwarte sneakers met witte zool en zwarte schoenveters. Verder draagt hij een zwarte sjaal of doek voor de mond en een doek of sjaal over het hoofd. Hij lijkt geen of korte sneakersokken te dragen en als hij bukt is te zien dat hij onder de trainingsbroek een Iichtere kleur broek, draagt met een donkere riem.
Persoon 2
Deze persoon draagt een (donker)blauwe regenjas met een reflecterende streep over de borst. Hij draagt een regenbroek met een reflecterende streep aan de onderzijde van de broekspijp die horizontaal over de broekspijp(en) loopt. De handschoenen die hij aan heeft zijn oranje van kleur aan de bovenkant en verder zwart van kleur. Hij draagt verder een groene bivakmuts met een camouflageprint waarbij de ogen en mond nog zichtbaar zijn. Hij draagt een bril, licht van kleur en heldere glazen. Hij draagt iets lichts van kleur onder de regenjas en donkere, vermoedelijk zwarte, sneakers die een witte schoenzool lijken te hebben. Onder zijn regenbroek draagt hij iets lichts van kleur.
[medeverdachte 1] heeft ter terechtzitting in eerste aanleg bekend dat hij persoon 1 is en het explosief in de geldautomaat heeft geplaatst.
Camerabeelden [a-straat 3] , pand […]
Op deze beelden is te zien dat op 24 december 2018 om 00:03:33 uur twee personen naar de geldautomaat rennen. De eerste persoon draagt een voorwerp voor zijn borst. De tweede persoon draagt waarschijnlijk een koevoet in zijn linkerhand. Om 00:04:37 uur rijdt een donkere auto voorbij […] in de richting van de geldautomaat. De auto stopt tussen […] en de geldautomaat en dooft de lichten. Daarna rijdt de auto voorbij de automaat en stopt in de bocht van de weg. De remlichten lichten soms op.
Na de explosie rijdt de auto met geopende kofferbak achteruit en stopt bij de automaat. De twee personen rennen naar de auto, De eerste persoon draagt een donkere zak of tas en sluit de kofferbak en neemt de tas mee achterin rechts waar hij plaatsneemt. De andere persoon gaat rechts voorin zitten. Daarna rijdt de auto richting de [b-straat] .
[verbalisant 1] heeft de prints van de camerabeelden vergeleken met de foto’s die werden gemaakt van de verdachten na hun aanhouding en relateert hierover het volgende. Een van de personen op de beelden draagt een bivakmuts in groene kleuren en een bril. In deze bivakmuts zitten niet alleen gaten ter hoogte van de ogen maar ook ter hoogte van de mond van de verdachte. Door deze opening is te zien dat de verdachte een donkerkleurige snor en een baard dan wel sik heeft. Het viel al meteen op dat slechts één van de aangehouden verdachten een bril droeg, namelijk [verdachte] . De Verbalisant ziet bij deze vergelijking dat de bril die [verdachte] draagt sterke overeenkomsten vertoont met de bril van de dader op de printjes en dat de persoon op de prints en [verdachte] allebei een snor en een baard hebben.
Door deze verbalisant werd de bril die de persoon op de camerabeelden draagt nader vergeleken met de bril die [verdachte] droeg bij zijn aanhouding. Hierbij merkt hij het volgende op:
- het betreft op beide beelden een bril die rondom de glazen geen montuur heeft;
- de bril heeft nagenoeg rechthoekige glazen die op de hoeken van een ronding zijn voorzien;
- op de donkerkleurige pootjes van de bril zit aan de zijkant ter hoogte van de verbinding met de glazen een lichtkleurig accenten
- de bril is voorzien van een smalle nagenoeg rechte brug tussen de beide glazen. Ook bij een eerdere aanhouding voor een ander feit op 16 oktober 2018 draagt [verdachte] volgens informatie en foto's uit het politiesysteem een soortgelijke bril.
Het hof stelt uit eigen waarneming vast dat de bril, zonder montuur met rechthoekige glazen, op de bewegende camerabeelden van de geldautomaat van 24 december 2018 dezelfde bril is als de bril die de verdachte volgens de foto’s in het politiedossier op had ten tijde van zijn aanhouding na de plofkraak en 2 maanden eerder Het hof heeft hierbij in het bijzonder gelet op de tijdstippen 1.13.23, 1.13.37, 1.13.43 en 1.14.45 van de camerabeelden en de specifieke kenmerken zoals die hiervoor door [verbalisant 1] zijn beschreven.
De verdachte heeft ter terechtzitting in hoger beroep verklaard dat hij een bril draagt met een sterkte van 5,5 en 4,75 (het hof begrijpt: -5,5 en -4,75).
Camerabeelden geldautomaat [plaats] en vergelijking met aangehouden verdachten
[verbalisant 2] heeft de camerabeelden bekeken van de geldautomaat in [plaats] en vergeleken met de aangehouden verdachten. De beelden zijn van 23 december 2018 23:10 uur, het moment waarop volgens het bankafschrift van [betrokkene 1] de storting van € 20,- zou hebben plaatsgevonden, Op deze beelden is het volgende te zien:
Een persoon komt bij de pinautomaat en heeft zijn gsm in zijn linkerhand. Hij heeft nog iets in zijn hand wat qua vorm en grootte lijkt op een bankpasje. Hij brengt dit richting de automaat aan de bovenzijde van de automaat. Hij heeft nog iets in zijn hand. Dit lijkt op een portemonnee. Deze wordt opengeklapt en het lijkt of hij hier iets uit haalt.
Na het openklappen van de portemonnee heeft hij iets in zijn rechterhand dat qua vorm en grootte lijkt op een bankbiljet. Te zien is dat hij dit met zijn hand richting de pinautomaat brengt. Hij brengt dit op een lagere positie naar de automaat dan waar hij het vermoedelijke bankpasje naar de automaat bracht. Als zijn hand dan terugkomt van de automaat is het biljet niet meer te zien.
Verklaring van [medeverdachte 1]
heeft ter terechtzitting van 5 oktober 2021 bekend dat hij een van de daders van de plofkraak is. Hiervan is een proces-verbaal opgemaakt en dit is aan het dossier toegevoegd. Kort en zakelijk weergegeven komt deze verklaring, voor zover hier relevant, op het volgende neer. [medeverdachte 1] heeft samen met een ander de plofkraak uitgevoerd. Hij is er op het laatste moment bij gekomen. Hij wist er wel al van. Hij heeft de regenpakken gekocht, die zijn gebruikt bij de plofkraak. De in de Audi aangetroffen iPhone is zijn telefoon. Hij is degene met de Adidasbroek die te zien is op de camerabeelden van de geldautomaat (persoon 1). Zijn taak was het plaatsen van het explosief in de automaat en daarna het geld opruimen. Het bankpasje waarmee hij heeft gepind trof hij 10 minuten voordat de plofkraak plaatsvond aan in de BMW. Een derde persoon was de bestuurder van de BMW waarmee ze naar de pinautomaat zijn gereden en daarna zijn gecrasht. De verpakking van de Duracellbatterij aangetroffen in de Audi hoort bij de batterij die is gebruikt bij de plofkraak. Hij kent alle aangehouden medeverdachten.
Bewijsoverwegingen
De beslissing dat het bewezenverklaarde door de verdachte is begaan, berust op de feiten en omstandigheden als vervat in de hierboven bedoelde bewijsmiddelen in onderlinge sarnenhang beschouwd.
Elk bewijsmiddel wordt - ook in zijn onderdelen - slechts gebruikt tot bewijs van dat bewezenverklaarde feit, of die bewezenverklaarde feiten, waarop het blijkens zijn inhoud betrekking heeft.
De verdediging heeft ter terechtzitting in hoger beroep bepleit dat de verdachte zal worden vrijgesproken wegens het ontbreken van voldoende wettig en overtuigend bewijs. Het enkele feit dat de verdachte, met vieze schoenen, in de nacht met [medeverdachte 4] - die niet is vervolgd - uren na de plofkraak in een auto wordt aangetroffen en dat zijn bril overeenkomsten vertoont met de bril die de persoon op de camerabeelden van de geldautomaat draagt, is onvoldoende om tot een veroordeling te kunnen komen. De bril is een veelvoorkomend model en te weinig onderscheidend, zodat daarop geen herkenning kan worden gebaseerd. Dat verdachte de enige aangehouden verdachte is met een bril, wil niet zeggen dat er niet nog een of meer andere personen zijn met een bril. Bovendien is de bril van de verdachte volgens de verdediging in beslag genomen en in het ongerede geraakt waardoor deze niet goed kan worden vergeleken. Daarnaast kan het glasschervenonderzoek niet voor het bewijs worden gebruikt omdat de resultaten van dat onderzoek, voor zover die al belastend zouden zijn, gelet op het bijbehorende SIN niet betrekking hebben op Prada schoenen van de verdachte, maar op die van [medeverdachte 3] . Dat de verdachte de andere aangehouden personen kent of eerder met hen in auto’s heeft gezeten kan niet gebezigd worden als bewijs voor medeplegen.
Het hof overweegt als volgt.
Het hof stelt voorop dat het met de verdediging van oordeel is dat het spoornummer AAML7967NL niet zonder meer gekoppeld kan worden aan de schoenen van de verdachte. Het in het onderzoeksrapport: genoemd SIN AAML7967NL wordt namelijk elders in het dossier toegeschreven aan Prada schoenen van [medeverdachte 5] (dossierpagina 1088). Het hof zal het glasschervenonderzoek dan ook buiten beschouwing laten.
Dat neemt niet weg dat het hof de betrokkenheid van de verdachte bij de plofkraak wel uit andere bewijsmiddelen afleidt.
Uit de bewijsmiddelen is naar het oordeel van het hof komen vast te staan dat er een groepje personen is dat reeds langere tijd gebruik maakt van de Audi en de Volvo. Een van deze personen, [medeverdachte 1] , heeft bekend de plofkraak met anderen te hebben gepleegd. Hij heeft het explosief in de geldautomaat geplaatst. De andere dader van de plofkraak die op camerabeelden van de geldautomaat is te zien, draagt een bril. Deze persoon draagt ook een bivakmuts met een camouflageprint. Desondanks is te zien dat de man gezichtsbeharing heeft. [medeverdachte 1] heeft verklaard alle aangehouden medeverdachten, waaronder de verdachte te kennen.
De verdachte is een aantal uren na de plofkraak aangehouden als inzittende van de Volvo, in gezelschap van medeverdachten [medeverdachte 4] en [medeverdachte 2] . De verdachte droeg als enige van alle aangehouden verdachten een bril. Ook had hij gezichtsbeharing. De uiterlijke kenmerken van de verdachte passen in zoverre in het zichtbare signalement van ‘persoon 2’ op de camerabeelden van de plofkraak. Bij de aanhouding van de verdachte is geconstateerd dat er modder op zijn schoenen zat, dat deze nat waren en dat hij rook naar benzine of diesel. De Volvo waarin de verdachte is aangehouden, was rond het tijdstip van de aanhouding van [medeverdachte 1] in de buurt van de locatie waar de bij de plofkraak gebruikte BMW is gestrand en [medeverdachte 1] is aangehouden. In de andere auto, een Audi A3, is de verpakking aangetroffen van een batterij die volgens [medeverdachte 1] tijdens de plofkraak is gebruikt voor de ontsteking. De beide auto’s hebben die nacht in de directe omgeving van de plofkraak rondgereden, staan op naam van hetzelfde bedrijf en zijn in de periode voorafgaand aan de plofkraak vaker samen gesignaleerd, inclusief datzelfde gezelschap, in wisselende samenstelling. Afgezien van [medeverdachte 1] zijn alle verdachten in de nacht van de plofkraak aangehouden in [plaats] .
Het hof heeft uit eigen waarneming vastgesteld dat de bril die ‘persoon 2’ op de camerabeelden van de plofkraak draagt dezelfde bril is als de bril die de verdachte ten tijde van zijn aanhouding, en ook al voor de plofkraak droeg, Gelet op de sterkte van de oogafwijking van de verdachte (het hof begrijpt uit de verklaring van de verdachte ter terechtzitting in hoger beroep: een brilsterkte van -5,5 en -4,75) kan het niet anders dan dat de verdachte zijn bril nodig had om goed te kunnen zien en functioneren, terwijl volstrekt onaannemelijk is - en overigens ook niet is gesteld - dat een ander verdachtes bril met die sterkte (al dan niet als vermomming) tijdens de plofkraak zou dragen. Dat de bril die de verdachte ten tijde van zijn aanhouding droeg kennelijk niet meer beschikbaar is voor verdere vergelijking doet hier niet aan af. Ten overvloede overweegt het hof dat uit het dossier volgt dat de bril niet in beslag is genomen door de politie en dat het hof dat ook overigens niet aannemelijk acht.
De verdachte heeft aanvankelijk niet willen verklaren en heeft zich voornamelijk beroepen op zijn zwijgrecht. Ter terechtzitting in hoger beroep heeft de verdachte, geconfronteerd met de voor hem belastende feiten en omstandigheden, ontkend de plofkraak te hebben gepleegd. Hij heeft verklaard dat hij die nacht wel in de buurt van de plofkraak was maar in verband met andere, niet nader geconcretiseerde strafbare feiten.
De omstandigheid dat een verdachte weigert een verklaring af te leggen of een bepaalde vraag te beantwoorden kan op zichzelf- mede gelet op het bepaalde in artikel 29, eerste lid, van het Wetboek van Strafvordering - niet tot het bewijs bijdragen. Dat brengt echter niet mee dat de rechter, indien de verdachte voor een omstandigheid die op zichzelf of in samenhang met de verdere inhoud van de bewijsmiddelen beschouwd redengevend kan worden geacht voor het bewijs van de aan hem tenlastegelegde feiten, geen aannemelijke, die redengevendheid ontzenuwende, verklaring heeft gegeven, zulks niet in zijn overwegingen omtrent het gebezigde bewijsmateriaal zou mogen betrekken.
Het hof verwijst naar de overwegingen hiervoor. Het bewijs en de omstandigheden waarin de verdachte en de medeverdachten werden aangetroffen kunnen op zichzelf de gevolgtrekking dragen dat sprake was van de tenlastegelegde betrokkenheid bij de plofkraak hetgeen maakt dat het geheel van feiten en omstandigheden om uitleg schreeuwt.
Gelet op bovenstaande feiten en omstandigheden en het uitblijven van een aannemelijke, die redengevendheid ontzenuwende verklaring - waar dat naar het oordeel van het hof wel van de verdachte mocht worden verwacht - acht het hof wettig en overtuigend worden bewezen dat de verdachte ‘persoon 2’ op de camerabeelden is die zich op 24 december 2018 te [plaats] samen met anderen schuldig heeft gemaakt aan het plegen van een plofkraak.”
Het hof heeft bij de behandeling van de zaak ter terechtzitting in hoger beroep de camerabeelden waarop de bril is te zien is aan de orde gesteld. Het proces-verbaal van de terechtzitting van 24 september 2024 houdt in dat verband in:
“De voorzitter deelt mede: Er zijn camerabeelden waarop iemand met bivakmuts en bril is te zien. Bij de opening van de mond van deze persoon is gezichtsbeharing te zien. U bent de enige die is aangehouden met bril en gezichtsbeharing. De bril komt overeen met de bril die u droeg bij de aanhouding.
(…)
De raadsman geeft desgevraagd te kennen dat hij over de camerabeelden beschikt.
(…)
Desgevraagd delen de advocaat-generaal en de raadsman mede dat het dossier met betrekking tot het tenlastegelegde voldoende is besproken en dat alle stukken in het dossier voor zover hierop betrekking hebbend bekend zijn en als volledig voorgehouden kunnen worden beschouwd.”
De eerste deelklacht houdt in dat er een discrepantie bestaat tussen enerzijds hetgeen de voorzitter tijdens de behandeling van de zaak aan de orde heeft gesteld over de gelijkenis van de bril die op de camerabeelden van de plofkraak te zien en de bril die de verdachte ten tijde van zijn aanhouding droeg en anderzijds hetgeen het hof over die gelijkenis in het arrest heeft opgenomen.
Uit het hierboven weergegeven proces-verbaal van de terechtzitting volgt dat de camerabeelden onderdeel uitmaakten van de processtukken, dat deze ter terechtzitting aan de orde zijn gesteld en dat de raadsman zich bij het voeren van verweer over de beelden heeft uitgelaten. Het proces-verbaal houdt niet in dat door de verdediging of de advocaat-generaal bezwaar is gemaakt tegen het niet vertonen van die beelden tijdens het onderzoek ter terechtzitting, zodat het ervoor moet worden gehouden dat een dergelijk bezwaar niet is gemaakt. Gelet hierop heeft het hof de eigen waarneming voor het bewijs mogen bezigen. Daaraan doet niet af dat in het arrest iets andere bewoordingen zijn opgenomen dan de bewoording die de voorzitter tijdens de inhoudelijke behandeling van de zaak heeft gebruikt om de gelijkenis van de bril aan de orde te stellen. Beide bewoordingen komen feitelijk erop neer dat het hof heeft waargenomen dat de verdachte bij zijn aanhouding dezelfde bril droeg als degene die wordt aangeduid als ‘persoon 2’ op de camerabeelden van de plofkraak. Het hof heeft aan de beelden dan ook geen wezenlijk andere betekenis gegeven dan als weergegeven in het proces-verbaal van de zitting. Ook gelet op de andere omstandigheden van het geval zie ik niet in op welke wijze de verdachte door deze vaststelling van het hof kan zijn ‘verrast’. Daarbij betrek ik nog dat de waarneming van het hof grotendeels overeenkomt met het voor het bewijs gebruikt proces-verbaal van vergelijking van [verbalisant 1] .
De eerste deelklacht faalt.
De tweede deelklacht houdt in dat het hof ten onrechte redengevend voor het bewijs heeft geacht dat de verdachte zich op zijn zwijgrecht heeft beroepen. De derde deelklacht houdt in dat de bewezenverklaring ontoereikend is gemotiveerd. Deze deelklachten lenen zich voor een gezamenlijke bespreking.
Het hof heeft voor het bewijs dat de verdachte kan worden aangemerkt als medepleger van de plofkraak redengevend geacht dat:
(i) hij niet lang na de plofkraak is aangetroffen in de Volvo V40 en dat deze Volvo samen met de BMW, in de omgeving waarvan de [medeverdachte 1] is aangetroffen, en samen met de Audi A3, waarin de [medeverdachte 3] is aangetroffen, rond het tijdstip van de plofkraak in de omgeving van de plofkraak zijn gesignaleerd;
(ii) [medeverdachte 1] heeft verklaard dat hij de plofkraak met anderen heeft gepleegd die hij kent;
(iii) de verdachte en de medeverdachten [medeverdachte 1] , [medeverdachte 2] en [medeverdachte 3] elkaar kennen en dat zij in de periode voor de plofkraak alleen en in wisselende samenstelling meerdere keren gebruik hebben gemaakt van de Audi A3 en de Volvo V40;
(iv) in de Audi A3 een de verpakking is aangetroffen van een batterij die volgens [medeverdachte 1] tijdens de plofkraak is gebruikt voor de ontsteking, alsmede twee telefoons waarop is gezocht naar plofkraken;
(v) tijdens de insluiting van de verdachte werd opgemerkt dat er modder op zijn schoenen zat en dat zijn schoenen nat waren, terwijl de BMW waarin onder andere ‘persoon 1’ (naar eigen zeggen [medeverdachte 1] ) en ‘persoon 2‘ zijn weggereden van de plofkraak, is aangetroffen in het gras en op schoenen van [medeverdachte 1] grasresten zijn waargenomen;
(vi) dat de bril die de verdachte ten tijde van zijn aanhouding droeg dezelfde bril is als de bril die ‘persoon 2’ op de camerabeelden van de plofkraak droeg, terwijl zowel ‘persoon 2’ als de verdachte gezichtsbeharing hebben.
Het hierop gebaseerde oordeel van het hof dat het bewijs, waaronder de omstandigheden waarin de verdachte en de medeverdachten werden aangetroffen, de gevolgtrekking kunnen dragen dat sprake was van de tenlastegelegde betrokkenheid bij de plofkraak, acht ik niet onbegrijpelijk en toereikend gemotiveerd. Anders dan de steller van het middel meent, heeft het hof niet meegewogen dat de verdachte zich (geheel) op zijn zwijgrecht heeft beroepen. Het hof heeft in het bestreden arrest vastgesteld dat de verdachte zich aanvankelijk op zijn zwijgrecht heeft beroepen. Het hof miskent derhalve niet dat de verdachte in hoger beroep wel een verklaring heeft afgelegd, welke door het hof echter als niet aannemelijk terzijde is geschoven, zodat nog steeds geen sprake is van een verklaring die de door het hof aangedragen, voor het bewijs redengevende omstandigheden ontzenuwt.
De tweede en de derde deelklacht falen en daarmee faalt het eerste middel in zijn geheel.
3 Het tweede middel
Het tweede middel klaagt over de toewijzing door het hof van de vordering tot vergoeding van immateriële schade aan de benadeelde partij en over de oplegging van de schadevergoedingsmaatregel. In de toelichting op het middel wordt aangevoerd dat het oordeel van het hof dat de aard en de ernst van de normschending in dit geval meebrengen dat de door de benadeelde partij ondervonden nadelige gevolgen zo voor de hand liggen dat een aantasting in persoon kan worden aangenomen, onbegrijpelijk is gemotiveerd. Daarnaast wordt aangevoerd dat de door het hof vastgestelde gevolgen die de benadeelde partij heeft ondervonden niet het oordeel van het hof kunnen dragen dat sprake is van aantasting in de persoon op andere wijze,
Bij de stukken bevindt zich een ‘Verzoek tot Schadevergoeding’ van de benadeelde partij. Het bij dat verzoek gevoegde schadeonderbouwingsformulier houdt onder meer in:
“Korte situatie schets
Tegenover het huis van benadeelde hebben verdachten een plofkraak gepleegd op een pinautomaat. Door de heftige drukgolf en rondslingerend puin is de auto en het huis van benadeelde beschadigd.
(…)
Psychische gevolgen
De psychische gevolgen voor benadeelde zijn groot. Benadeelde is in de bewuste nacht vreselijk geschrokken van de inmens harde knal en de heftige drukgolf. Zij dacht werkelijk dat het dak van haar woning eraf lag. Voor benadeelde is dit al de derde keer dat zij zoiets meemaakt en dat heeft ernstige gevolgen voor haar. Benadeelde is bang in haar eigen huis, kan heel slecht slapen en zij wacht als het ware op de volgende knal.
Vooral het bang zijn in haar eigen huis en bed heeft grote gevolgen, zij schrikt van harde geluiden en nieuwsberichten. Benadeelde wilt bepaalde t.v. programma's niet meer kijken omdat zij niet geconfronteerd wilt worden met agressie en criminaliteit.
Benadeelde is voor haar werk veel onderweg met de auto en voelt zich na het incident erg onzeker op de weg. Ook is zij bang om haar dochter alleen thuis te laten.”
Op de terechtzitting in eerste aanleg van 7 oktober 2021 heeft de [benadeelde] haar verzoek tot schadevergoeding toegelicht. Het proces-verbaal van die terechtzitting houdt in dat verband in:
“De benadeelde partij, [benadeelde] , wordt in de gelegenheid gesteld het verzoek tot schadevergoeding toe te lichten. Zij brengt hiertoe naar voren:
Er is schade ontstaan, die de verzekering heeft vergoed, maar hiervoor heb ik wel het eigen risico moeten betalen. Ik wil daar zelf niet voor opdraaien. Van het eigen risico heb ik geen stukken bijgevoegd. Ik heb deze stukken thuis, ik ben verzekerd bij Aegon.
De emotionele schade is echter vele malen groter. Er is in het verleden iemand beschoten bij diezelfde pinautomaat. Daarna ben ik slachtoffer geworden van een motorbende die daar tekeer is gegaan. Ik heb opgesloten gezeten in een hotelkamer. Vervolgens heeft deze plofkraak plaatsgevonden. Dit alles heeft een ongelofelijk grote impact op mij gehad. Ik lag in bed en dacht dat het dak van mijn huis af vloog, zo’n harde knal was het. In de mist zag ik de nummertjes van de pinautomaat voor mijn deur liggen. Ik kan sommige programma’s op de televisie niet kijken en ik schrik van iedere knal die ik hoor. Laatst hoorde ik weer een knal en bleek het om vuurwerk te gaan. Op zo'n moment komt alles weer terug. Het ergste is dat er doden hadden kunnen vallen. Ik wil dat dit duidelijk wordt bij degenen die dit op hun geweten hebben.”
Het hof heeft de verdachte (hoofdelijk) veroordeeld tot betaling aan de benadeelde partij van € 1.000,00 als vergoeding voor immateriële schade. Het hof heeft daartoe overwogen:
“Vordering van de [benadeelde]
De [benadeelde] heeft in eerste aanleg een vordering ingesteld, strekkende tot schadevergoeding tot een bedrag van € 1.151,68 (bestaande uit € 151,68 aan materiële schade en € 1.000,00 aan immateriële schade), te vermeerderen met de wettelijke rente.
Deze vordering is bij vonnis waarvan beroep toegewezen.
De benadeelde partij heeft zich in hoger beroep opnieuw gevoegd.
Materiële schade
(…)
Immateriële schade
Het hof stelt voorop dat als schade, die het gevolg is van een onrechtmatige daad, een nadeel omvat dat niet uit vermogensschade bestaat, de benadeelde op grond van artikel 6:106, lid 1, aanhef en onder b van het Burgerlijk Wetboek recht heeft op een naar billijkheid vast te stellen schadevergoeding. Dat kan als de benadeelde partij lichamelijk letsel heeft opgelopen, in zijn eer of goede naam is geschaad of op andere wijze in zijn persoon is aangetast. In dit geval zou van dit laatste sprake moeten zijn wil de benadeelde in aanmerking kunnen komen voor vergoeding van immateriële schade.
Voor toewijsbaarheid van een vordering gebaseerd op de aantasting van de persoon ‘op andere wijze’ is het uitgangspunt dat de benadeelde psychische schade heeft opgelopen. Het geestelijk letsel moet door de benadeelde onderbouwd worden. Het geestelijk letsel moet naar objectieve maatstaven kunnen worden vastgesteld, bijvoorbeeld door (medische) informatie van een psycholoog of psychiater. Bij bijzondere ernst van de normschending en (voldoende ernstige) gevolgen voor het slachtoffer kan immateriële schade evenwel toewijsbaar zijn zonder dat geestelijk letsel hoeft te worden aangetoond.
Het hof is van oordeel dat in dit geval de aard en ernst van de normschending reeds meebrengen dat de nadelige gevolgen voor de benadeelde partij zo voor de hand liggen dat een aantasting van de persoon op andere wijze kan worden aangenomen. De benadeelde partij heeft ter terechtzitting in eerste aanleg een toelichting gegeven op de impact die de gebeurtenissen op haar hebben gehad. Daarbij heeft zij aangegeven dat ze dacht dat het dak van haar huis vloog toen ze de knal hoorde en dat ze de nummertjes van de geldautomaat voor haar deur zag liggen, dat ze bepaalde programma’s op de televisie niet meer kan kijken en schrikt van iedere harde knal die zij hoort. Daarbij heeft zij ook benadrukt dat er mensen het leven hadden kunnen laten.
Het hof acht naar maatstaven van billijkheid toewijsbaar, als rechtstreeks door het bewezenverklaarde feit toegebrachte immateriële schade, een bedrag ter hoogte van € 1.000,00. De verdachte is tot vergoeding van die schade gehouden, zodat de vordering tot dat bedrag aan immateriële schade toewijsbaar is.
Hoofdelijkheid
Het hof stelt vast dat de verdachte het bewezenverklaarde feit samen met (een) ander(en) heeft gepleegd. Nu de verdachte en zijn mededader(s) samen een onrechtmatige daad hebben gepleegd, zijn zij jegens de benadeelde partij hoofdelijk (naar burgerlijk recht) aansprakelijk voor
de totale schade.”
In de strafmotivering overweegt het hof:
“De verdachte heeft zich schuldig gemaakt aan het samen met anderen plegen van een plofkraak waarbij gepoogd is geld te stelen uit een geldautomaat. Door het plegen van de plofkraak is grote schade ontstaan aan de geldautomaat, omliggende panden en aan geparkeerde voertuigen. Feiten als deze, gepleegd in de voor de nachtrust bestemde uren, veroorzaken zeer veel onrust en overlast voor omwonenden en andere gedupeerden. Bovendien veroorzaken zij grote onrust in de maatschappij. Een plofkraak gaat immers gepaard met een heftige explosie en een grote ravage als gevolg en levert flinke overlast op doordat (publieke) voorzieningen tijdelijk worden lamgelegd.”
Het juridisch kader
Artikel 6:106, aanhef en onder b, BW luidt:
“Voor nadeel dat niet in vermogensschade bestaat, heeft de benadeelde recht op een naar billijkheid vast te stellen schadevergoeding:
(...)
b. indien de benadeelde lichamelijk letsel heeft opgelopen, in zijn eer of goede naam is geschaad of op andere wijze in zijn persoon is aangetast.”
In zijn arrest van 28 mei 2019, ECLI:NL:HR:2019:793 heeft de Hoge Raad over aantasting in persoon op andere wijze onder meer overwogen:
“‘2.4.4 Art. 6:106 BW geeft een limitatieve opsomming van gevallen waarin deze bepaling recht geeft op vergoeding van immateriële schade als gevolg van onrechtmatig handelen, te weten in geval van:
(...)
b. aantasting in de persoon: 1) door het oplopen van lichamelijk letsel, 2) door schade in zijn eer of goede naam of 3) op andere wijze;
(...).
Van (...) aantasting in de persoon ‘op andere wijze’ is in ieder geval sprake indien de benadeelde partij geestelijk letsel heeft opgelopen. Degene die zich hierop beroept, zal voldoende concrete gegevens moeten aanvoeren waaruit kan volgen dat in verband met de omstandigheden van het geval psychische schade is ontstaan. Daartoe is vereist dat naar objectieve maatstaven het bestaan van geestelijk letsel kan worden vastgesteld. Ook als het bestaan van geestelijk letsel in voornoemde zin niet kan worden aangenomen, is niet uitgesloten dat de aard en de ernst van de normschending en van de gevolgen daarvan voor de benadeelde, meebrengen dat van de in artikel 6:106, aanhef en onder b, BW bedoelde aantasting in zijn persoon ‘op andere wijze’ sprake is. In zo een geval zal degene die zich hierop beroept de aantasting in zijn persoon met concrete gegevens moeten onderbouwen. Dat is slechts anders indien de aard en de ernst van de normschending meebrengen dat de in dit verband relevante nadelige gevolgen daarvan voor de benadeelde zo voor de hand liggen, dat een aantasting in de persoon kan worden aangenomen. Van een aantasting in de persoon ‘op andere wijze’ als bedoeld in artikel 6:106, aanhef en onder b, BW is niet reeds sprake bij de enkele schending van een fundamenteel recht.”
In het arrest van 2 juni 2026, ECLI:NL:HR:2026:822, is de Hoge Raad ingegaan op de vraag hoe de algemene regels over het stellen en betwisten van feiten moeten worden toegepast in elk van de drie categorieën waarin de rechter moet oordelen over een vordering tot vergoeding van immateriële schade wegens aantasting in de persoon op andere wijze. Dit arrets houdt onder andere in (met overneming en vernummering van voetnoten):
“3.5.4 De eerste van de drie in 3.5.1 bedoelde categorieën betreft gevallen waarin sprake is van geestelijk letsel. Als de benadeelde zich beroept op het bestaan van geestelijk letsel zal hij, ook als het bestaan van dat geestelijk letsel niet door de verdachte wordt betwist, voldoende concrete gegevens moeten verschaffen waaruit kan volgen dat psychische schade is ontstaan, zodat de rechter het bestaan van geestelijk letsel naar objectieve maatstaven kan vaststellen. Doorgaans zal het dan gaan om een rapportage van een deskundige, zoals een ter zake bevoegde en bekwame psychiater, huisarts of psycholoog. Niet is vereist dat in die rapportage een diagnose van een in de psychiatrie erkend ziektebeeld wordt gesteld; voldoende kan zijn dat daaruit blijkt van geestelijk letsel dat gelet op aard, duur en/of gevolgen ernstig is, en in voldoende mate objectiveerbaar.
Een aan de rechtspraak ontleend voorbeeld waarin sprake was van geestelijk letsel:
- een door een psychiater vastgestelde posttraumatische stress-stoornis na een diefstal met geweld en bedreiging met geweld uit een winkel waarin de benadeelde partij werkzaam is.
De tweede categorie betreft gevallen waarin het bestaan van geestelijk letsel niet naar objectieve maatstaven kan worden aangenomen, maar waarin de aard en de ernst a) van de normschending en b) van de nadelige gevolgen daarvan voor de benadeelde, meebrengen dat sprake is van een aantasting in de persoon ‘op andere wijze’. Het gaat hierbij om een weging van deze factoren bezien in onderlinge samenhang, waarbij, naarmate de aard en de ernst van de normschending ingrijpender zijn, een aantasting in de persoon meer voor de hand ligt. Daarbij is het in beginsel aan de benadeelde partij om de vordering met concrete gegevens te onderbouwen. Het gaat dan in het bijzonder om concrete gegevens over de (aard en ernst van de) gevolgen die de normschending voor de benadeelde heeft gehad, omdat de aard en de ernst van de normschending zelf doorgaans kunnen worden vastgesteld aan de hand van uit het strafdossier af te leiden gegevens over het aan de verdachte tenlastegelegde strafbare feit.
Als de door de benadeelde partij gestelde gevolgen niet worden betwist, kan de rechter uitgaan van de juistheid daarvan. Voor zover de door de benadeelde partij gestelde gevolgen door of namens de verdachte wel worden betwist, zal de rechter aan de hand van de onderbouwing van de stellingen over en weer kunnen beoordelen of de gevolgen in voldoende mate zijn komen vast te staan. Als dat niet het geval is, kan de rechter, behoudens in de gevallen bedoeld in 3.5.6, geen aantasting in de persoon ‘op andere wijze’ aannemen. Datzelfde geldt als de benadeelde partij onvoldoende heeft gesteld over de gevolgen die de normschending voor haar heeft gehad.
Aan de rechtspraak ontleende voorbeelden van een aantasting in de persoon in deze tweede categorie:
- verlies van vertrouwen in anderen, beëindiging van sociale contacten en imagoschade als gevolg van langdurige en intensieve belaging;
- angst en gevoelens van onzekerheid na belaging;
- zich onveilig voelen op het werk en het ondergaan van EMDR-behandelingen in verband met een overval en bedreiging met een wapen;
- grote emotionele gevolgen en last daarvan tijdens de uitoefening van de werkzaamheden als gevolg van vrees voor het leven na op de snelweg met hoge snelheid in een politieauto van de weg te zijn gedrukt.
Naast de twee hiervoor besproken categorieën kan in uitzonderlijke gevallen ook een aantasting in de persoon ‘op andere wijze’ worden aangenomen zonder dat in rechte is komen vast te staan welke concrete gevolgen de benadeelde heeft ondervonden van de normschending. In deze – in 3.5.1 als derde aangeduide – categorie gaat het om gevallen waarin de aard en de ernst van de normschending van zodanig groot gewicht zijn, en de nadelige gevolgen daarvan voor de benadeelde dus zo voor de hand liggen, dat een aantasting in de persoon zonder meer kan worden aangenomen. Van de benadeelde partij wordt dan niet verlangd dat zij concrete gegevens aanvoert over de gevolgen die de normschending voor haar heeft gehad.
Aan de rechtspraak ontleende voorbeelden van een aantasting in de persoon in deze derde categorie:
- verkrachting waarbij sprake was van geweld, andere feitelijkheden en bedreiging met geweld;
- woningoverval waarbij de slachtoffers zijn vastgebonden, hun monden zijn vastgeplakt, zij met een vuurwapen zijn bedreigd en een van de benadeelden een klap in zijn nek heeft gekregen en is bedreigd met het afsnijden van zijn geslachtsdeel;
- verkrachting van een 16-jarig meisje na het heimelijk toedienen van GHB.”
Uit deze twee geciteerde arresten volgt dat bij de toewijzing van een vordering tot vergoeding van immateriële schade vanwege een aantasting in de persoon op andere wijze vooropstaat dat (naar objectieve maatstaven) kan worden vastgesteld dat sprake is van geestelijk letsel. Een aantasting in de persoon op ‘andere wijze’ is daarnaast “niet uitgesloten” als de aard en ernst van de normschending en de aard en ernst van de gevolgen zulks rechtvaardigen. Daarbij is het in beginsel aan de benadeelde partij om de vordering, met name de gevolgen, met concrete gegevens te onderbouwen. “Slechts” – en dus wederom bij wijze van uitzondering – als de aard en de ernst van de normschending meebrengen dat de in dit verband relevante nadelige gevolgen daarvan voor de benadeelde zo voor de hand liggen dat een aantasting in de persoon kan worden aangenomen, mag die onderbouwing van de gevolgen achterwege blijven.
Of sprake is van een aantasting in persoon op andere wijze als bedoeld in art. 6:106 lid 1, aanhef en onder b, BW die niet bestaat uit geestelijk letsel, zal steeds moeten worden beoordeeld aan de hand van enerzijds de aard van de normschending en de ernst van de normschending en anderzijds de aard van de gevolgen en de ernst van de gevolgen van de normschending voor de benadeelde partij. Daarbij zijn de aard en de ernst van de normschending en de aard en de ernst van de gevolgen daarvan voor de benadeelde als het ware communicerende vaten. Naarmate een bepaald type normschending ernstiger is, zullen gevolgen ervan voor de benadeelde eerder aannemelijk zijn.
Wat betreft het eerste gezichtspunt, de aard van de normschending, stelt Lindenbergh dat het in de rede ligt om in dit verband belang toe te kennen aan het feit dat een normschending tegen een persoon is gericht of onmiskenbaar een persoon treft. Het gaat daarbij volgens hem “telkens om tegen een persoon gerichte gedraging of gedragingen die hem anderszins onmiddellijk in hoogwaardige persoonsbelangen treffen”. Normschendingen die niet op de persoon zijn gericht of deze minder direct raken, zullen doorgaans geen aanspraak op immateriële schade rechtvaardigen. Als voorbeeld noemt hij in dit verband onder andere beschadiging van een zaak. Hij sluit echter niet uit dat ook bij dergelijke, niet direct tegen een persoon gerichte, normschendingen een aanspraak op smartengeld gerechtvaardigd kan zijn, vanwege de bijzondere ernst van de normschending (bijvoorbeeld in het geval van ‘oogmerk’) of de aard en de ernst van de gevolgen ervan (bijvoorbeeld wanneer sprake is van lichamelijk of geobjectiveerd geestelijk letsel).
Ten aanzien van de ernst van de normschending kan onder meer betekenis worden toegekend aan de mate van schuld van de normschender en de duur van de normschending. In beginsel zal de aard en de ernst van de normschending doorgaans kunnen worden vastgesteld aan de hand van uit het strafdossier af te leiden gegevens over het aan de verdachte tenlastegelegde strafbare feit.
Wat betreft de aard en ernst van de gevolgen van de normschending voor de benadeelde kan worden gedacht aan verlies van vertrouwen in anderen, beëindiging van sociale contacten, imagoschade, angst en gevoelens van onveiligheid en onzekerheid. Het is daarbij in beginsel aan de benadeelde partij om aan de hand van concrete gegevens over de (aard en ernst van de) gevolgen die de normschending voor de benadeelde heeft gehad, te onderbouwen dat sprake is van een aantasting in persoon op andere wijze.
De casuïstische rechtspraak van de Hoge Raad kan meer inzicht geven in de omstandigheden waaronder een recht op vergoeding wegens immateriële schade bestaat op grond van aantasting in persoon op andere wijze in het geval geen geestelijk letsel kan worden vastgesteld. Daarbij heb ik het bijzonder gekeken naar gevallen die op een bepaalde manier overeenkomen met de onderhavige zaak, bijvoorbeeld omdat het gaat om een zaak waarin de normschending niet is gericht tegen een persoon of onmiskenbaar een persoon treft in “hoogwaardige persoonsbelangen” of waarin de gevolgen van de normschending voor de benadeelde partij in meer of mindere mate overeenkomen met die van de benadeelde partij in de onderhavige zaak. Ik merk hier vast op dat de afdronk van de hieronder genoemde rechtspraak van de Hoge Raad is dat toewijzing van een vordering tot vergoeding van immateriële schade op de grond dat sprake is van aantasting in persoon op andere wijze als gevolg van een delict dat niet tegen een persoon is gericht of hem niet treft in “hoogwaardig persoonsbelangen” niet is uitgesloten. De rechter zal in bij toewijzing zijn oordeel wel moeten voorzien van nadere vaststellingen en een nadere motivering.
Enkele voorbeelden uit de rechtspraak van de Hoge Raad
De eerste zaak waar ik op wijs, is een geval waarin de normschending niet (direct) tegen een persoon was gericht. De verdachte was in deze zaak veroordeeld wegens – kort gezegd – medeplichtigheid aan het in brand steken van een auto op de oprit van het huis van de benadeelde partij waardoor gemeen gevaar voor goederen te duchten was. De benadeelde partij stelde in zijn vordering dat het incident een flinke impact heeft gehad op hem en zijn gezin, dat zij allen in een diepe slaap lagen toen zij die nacht werden gewekt door de deurbel en kloppen op het raam. De benadeelde stelde verder dat hij en zijn vrouw na het incident ’s avonds niet weg durfden te gaan uit angst dat het nogmaals zou gebeuren, dat hij alert was op elk geluid, licht sliep en dat zijn kinderen zich niet meer in hun eigen huis veilig voelde en liever niet meer alleen thuis zijn. Het hof wees de vordering ter zake van immateriële schade toe en volstond daarbij met de overweging dat deze vordering billijk voorkomt gelet op de onderbouwing en het verhandelde ter terechtzitting. De Hoge Raad casseerde en achtte het oordeel van het hof dat sprake was van een aantasting in de persoon op andere wijze zonder nadere motivering niet begrijpelijk.
De Hoge Raad casseerde daarnaast in een zaak waarin het hof een vordering tot vergoeding van immateriële schade toewees op de grond van aantasting in persoon op andere wijze als gevolg van een bewezenverklaarde diefstal uit een woning van sieraden met grote emotionele waarde. De vorderingen tot vergoeding van immateriële schade van de drie benadeelde partijen hield onder meer in dat de woninginbraak voor veel onrust heeft gezorgd, dat de inbraak wordt ervaren als een forse inbreuk op hun privacy en dat de ontvreemde (dure) sieraden en horloges niet alleen een (hoge) geldelijke waarde vertegenwoordigde maar vooral ook een grote emotionele waarde. Het hof wees de vorderingen van de benadeelde partijen tot vergoeding van immateriële schade toe. De motvering van het hof hield enkel in dat de immateriële schade van de benadeelden “voor allen naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid [wordt] vastgesteld”. De Hoge Raad casseerde dat oordeel en overwoog ten eerste dat het “op de weg van het Hof gelegen dat oordeel, in het bijzonder ook wat betreft die gevolgen van de normschending voor de benadeelde partijen, te motiveren aan de hand van de door de benadeelde partijen aangedragen gegevens”. Ten tweede overwoog hij dat “niet is uitgesloten dat een inbraak in een woning, en daarmee een inbreuk op het recht op eerbiediging van de privésfeer, voor de bewoner van die woning dermate ingrijpende gevolgen heeft dat zij grond kan bieden voor het aannemen van een aantasting in de persoon, ook als die gevolgen niet als geestelijk letsel zijn aan te merken. Daarvoor is dan wel vereist dat vaststellingen omtrent die gevolgen (kunnen) worden gedaan. Daarnaast ligt niet voor de hand om een dergelijke aantasting in de persoon aan te nemen als de nadelige gevolgen enkel bestaan in het verlies van een voorwerp.”
Ik wijs ten slotte op een zaak waarin ten laste van de verdachte bewezen was verklaard dat hij een aantal personen had bedreigd met een misdrijf waardoor gevaar voor de algemene veiligheid van personen en goederen ontstaat, een misdrijf tegen het leven gericht en zware mishandeling door met een auto op een pui in te rijden terwijl er zich achter die pui personen bevonden. De benadeelde partij had over dit feit verklaard dat hij nadat de verdachte met de auto door de pui was gereden vreesde voor het leven van de cliënten en van zichzelf. Het hof stelde vast dat de verdachte opzettelijk met de auto tegen de pui van het woonkamergedeelte was aangereden. In verband met de gevolgen voor de benadeelde partij hielden de vaststellingen van het hof in dat hij te kennen heeft gegeven dat hij erg geschrokken en angstig is sinds het incident en dat hij sinds het feit bang is voor zijn collega’s en cliënten en dat hij moeite heeft om te gaan werken en veel spanning voelt. Het hof oordeelde dat de aard en de ernst van de normschending meebrengen dat de in dit verband door de benadeelde ondervonden nadelige gevolgen zo voor de hand liggen dat een aantasting in de persoon kan worden aangenomen. Dat oordeel was volgens de Hoge Raad niet zonder meer begrijpelijk. Daarbij nam de Hoge Raad in aanmerking dat uit de vaststellingen van het hof volgde dat de benadeelde partij zich niet in de huiskamer bevond op het moment dat de verdachte inreed op de pui daarvan. De Hoge Raad overwoog vervolgens dat als onderbouwing van een aantasting in de persoon op andere wijze niet volstaat dat de benadeelde partij te kennen heeft gegeven dat hij, kort gezegd, erg geschrokken en angstig is sinds het incident en veel spanning voelt.
Bespreking van het middel
Ik keer terug naar de onderhavige zaak. Het hof heeft ten laste van de verdachte bewezenverklaard – kort gezegd – het medeplegen van opzettelijk een ontploffing teweegbrengen, terwijl daarvan gemeen gevaar voor goederen te duchten is. Het hof heeft in verband met de aard en de ernst van de normschending vastgesteld dat “door het plegen van de plofkraak (…) grote schade [is] ontstaan aan de geldautomaat, omliggende panden en aan geparkeerde voertuigen. En dat feiten “als deze, gepleegd in de voor de nachtrust bestemde uren, (…) zeer veel onrust en overlast [veroorzaken] voor omwonenden en andere gedupeerden. Het hof heeft verder erop gewezen dat dergelijke feiten zorgen voor grote onrust in de maatschappij, omdat een plofkraak gepaard gaat met een heftige explosie en een grote ravage als gevolg.
Wat betreft de aard en de ernst van de gevolgen die de normschending voor de benadeelde partij heeft gehad, heeft het hof gewezen op de ter terechtzitting in eerste aanleg gegeven toelichting op de impact die de bewezenverklaarde feiten op haar hebben gehad. Het hof heeft in dit verband in aanmerking genomen dat de benadeelde partij heeft aangegeven dat ze dacht dat het dak van haar huis vloog toen ze de knal hoorde, dat ze de nummertjes van de geldautomaat voor haar deur zag liggen en dat ze bepaalde programma’s op de televisie niet meer kan kijken en schrikt van iedere harde knal die zij hoort. Het hof heeft op grond hiervan geoordeeld dat met betrekking tot de benadeelde partij sprake is van een aantasting in de persoon op andere wijze, als bedoeld in art. 6:106 lid 1, aanhef en onder b, BW welke aantasting het gevolg is van het bewezenverklaarde feit. Naar het oordeel van het hof brengt de aard en de ernst van de normschending in dit geval mee dat de nadelige gevolgen voor de benadeelde partij zo voor de hand liggen dat een aantasting in persoon op andere wijze kan worden aangenomen.
Aan de steller van het middel kan worden toegegeven dat dit oordeel vraagtekens oproept. Wat betreft de aard en de ernst van de normschending lijkt mij de onderhavige zaak niet het niveau te halen van inherente inbreuk op voldoende zwaarwegende persoonsbelangen dat de nadelige gevolgen voor de benadeelde partij zo voor de hand liggen dat een aantasting in persoon op andere wijze zonder nadere onderbouwing van de gevolgen kan worden aangenomen.
Het hof is echter bij de toewijzing van vordering tot vergoeding van immateriële schade ook uitgegaan van de juistheid van de door de benadeelde partij gestelde gevolgen en heeft deze bezien in samenhang met (de ernst van) het bewezenverklaarde. Daarmee ligt in het oordeel van het hof besloten dat sprake is van wat in de rechtspraak van de Hoge Raad wordt aangeduid als de tweede categorie van aantasting in persoon op andere wijze, namelijk dat de aard en de ernst van de normschending en de nadelige gevolgen gelet op de onderbouwing daarvan voor de benadeelde, in onderlinge samenhang bezien, meebrengen dat sprake is van een dergelijk aantasting. Het hof heeft op grond hiervan geoordeeld dat met betrekking tot de benadeelde partij sprake is van een aantasting in de persoon op andere wijze, als bedoeld in art. 6:106 lid 1, aanhef en onder b, BW welke aantasting het gevolg is van het bewezenverklaarde feit.
Dit oordeel acht ik in het licht van hetgeen hiervoor in randnummers 3.6–3.17 is weergegeven niet zonder meer begrijpelijk. De stellingen van de benadeelde partij omtrent de nadelige gevolgen voor haar en de (summiere) onderbouwing daarvan zijn wat mij betreft, bezien in samenhang met de aard en de ernst van de normschending, onvoldoende om grond te kunnen bieden aan de vaststelling dat sprake is van een aantasting in de persoon. Daarbij neem ik in aanmerking dat het onder 1 ten laste gelegde en bewezenverklaarde niet is toegesneden op te duchten gemeen gevaar voor personen en dat de normschending, het teweegbrengen van een ontploffing met gemeen gevaar voor goederen, niet (direct) tegen een persoon is gericht of onmiskenbaar een persoon treft in “hoogwaardige persoonsbelangen”. Uit de door het hof vastgestelde toedracht van het bewezenverklaarde valt ook niet meer concreet af te leiden waar de benadeelde partij zich in de woning bevond ten tijde van de plofkraak, wat de effecten van de ontploffing daar waren en wat de afstand tussen de woning en de plaats delict was. Tot slot merk ik op dat de door de benadeelde partij gestelde gevolgen, hoe algemeen invoelbaar deze ook zijn, niet met concrete gegevens zijn onderbouwd.
Het cassatiemiddel slaagt, ook voor zover dat opkomt tegen de oplegging van de schadevergoedingsmaatregel.
4 Afronding
Het eerste middel faalt en kan worden afgedaan met de aan art. 81 lid 1 RO ontleende motivering. Het tweede middel slaagt.
Ambtshalve merk ik op dat namens de verdachte op 19 oktober 2024 cassatieberoep is ingesteld. Dit betekent dat de Hoge Raad niet binnen twee jaren nadat het cassatieberoep is ingesteld arrest zal wijzen en dat in de cassatiefase sprake is van een schending van de redelijke termijn als bedoeld in art. 6 lid 1 EVRM. Dat dient te leiden tot vermindering van opgelegde gevangenisstraf naar de gebruikelijke maatstaf.
Voor het overige heb ik ambtshalve geen gronden aangetroffen die tot vernietiging van de bestreden uitspraak aanleiding behoren te geven.
Deze conclusie strekt tot vernietiging van de bestreden uitspraak, maar uitsluitend wat betreft de opgelegde gevangenisstraf en de beslissing over de vordering van de benadeelde partij en de oplegging van de schadevergoedingsmaatregel, tot vermindering van de opgelegde gevangenisstraf en tot terugwijzing van de zaak naar het gerechtshof ’s-Hertogenbosch, opdat de zaak ten aanzien van de door de benadeelde partij gevorderde immateriële schadevergoeding en de oplegging van de schadevergoedingsmaatregel opnieuw wordt berecht en afgedaan en tot verwerping van het beroep voor het overige.
De Procureur-Generaal
bij de Hoge Raad der Nederlanden
AG