Strafrecht overig

Conclusie AG. Diefstal in vereniging met valse sleutels, meermalen gepleegd. 1. Bewijsklachten medeplegen. 2…

Parket bij de Hoge Raad, 8 september 2026

Zaakgegevens

Op 8 september 2026 heeft het Parket bij de Hoge Raad een conclusie genomen in een zaak over strafrecht.

Instantie
Parket bij de Hoge Raad
Datum uitspraak
8 september 2026
Datum publicatie
4 november 2026
Zaaknummer
25/01393
ECLI
ECLI:NL:PHR:2026:1070
E-mail
Inhoud van deze uitspraak

Samenvatting

Conclusie AG. Diefstal in vereniging met valse sleutels, meermalen gepleegd. 1. Bewijsklachten medeplegen. 2. Redelijke termijn in hoger beroep. De conclusie strekt tot verwerping van het beroep.

Procesgang

  1. Conclusie A-G · 8 september 2026deze uitspraak

    ECLI:NL:PHR:2026:1070

  2. Hoge Raad · 17 november 2026

    ECLI:NL:HR:2026:1894

Conclusie

PROCUREUR-GENERAAL

BIJ DE

HOGE RAAD DER NEDERLANDEN

Nummer 25/01393

Zitting 8 september 2026

CONCLUSIE

B.F. Keulen

In de zaak

[verdachte] ,

geboren in [geboorteplaats] op [geboortedatum] 1996,

hierna: de verdachte

  1. Het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden heeft bij arrest van 22 oktober 2024 (parketnr. 21-000718-21) het vonnis van de rechtbank Midden-Nederland van 2 februari 2021 bevestigd waarin de verdachte wegens de feiten 4 en 6, telkens ‘diefstal door twee of meer verenigde personen, waarbij de schuldige het weg te nemen goed onder zijn bereik heeft gebracht door middel van valse sleutels, meermalen gepleegd’ is veroordeeld tot 120 dagen gevangenisstraf, met aftrek van voorarrest als bedoeld in art. 27, eerste lid, Sr. Daarnaast is de tenuitvoerlegging gelast van een voorwaardelijk opgelegde geldboete van € 100,-, subsidiair 2 dagen hechtenis.

  2. Het cassatieberoep is ingesteld door de verdachte. R.J. Baumgardt en M.J. van Berlo, beiden advocaat in Rotterdam, hebben twee middelen van cassatie voorgesteld.

  3. Voordat ik beide middelen bespreek, vraagt de ontvankelijkheid van het cassatieberoep, dat op 14 april 2025 is ingesteld, de aandacht. De verdachte is bij het onderzoek ter terechtzitting in hoger beroep op 8 oktober 2024 niet verschenen; zijn raadsman heeft aldaar verklaard dat hij niet uitdrukkelijk door de verdachte gemachtigd is om de verdediging te voeren. Op de daaraan voorafgaande terechtzitting in hoger beroep, gehouden op 18 augustus 2023, is het onderzoek voor onbepaalde tijd geschorst. De oproeping voor de zitting van 8 oktober 2024 is niet in persoon betekend; uit de stukken van het geding blijkt niet van een omstandigheid waaruit voortvloeit dat de dag van de terechtzitting de verdachte tevoren bekend was. De dagvaarding voor de eerste terechtzitting in hoger beroep, op 22 november 2022, is niet binnen zes weken nadat de verdachte hoger beroep heeft ingesteld betekend. En ik heb uit de stukken van het geding evenmin kunnen afleiden dat het cassatieberoep niet is ingesteld binnen veertien dagen nadat zich een omstandigheid heeft voorgedaan waaruit voortvloeit dat het vonnis of arrest de verdachte bekend is.

  4. Een en ander brengt mee dat het cassatieberoep ontvankelijk is (art. 432 Sv).

  5. Het eerste middel bevat een bewijsklacht betreffende, volgens de tekst van het middel, feit 6. Uit de pleegplaatsen en het slachtoffer die in het middel en de toelichting daarop genoemd worden, leid ik af dat bedoeld is te klagen over de bewijsvoering van feit 4. Het tweede middel betreft een klacht betreffende schending van het vereiste van berechting binnen een redelijke termijn in hoger beroep.

  6. Voordat ik het eerste middel bespreek, geef ik de bewezenverklaring en bewijsvoering van feit 4 weer.

Bewezenverklaring en bewijsvoering feit 4

7. Onder 4 is ten laste van de verdachte bewezenverklaard dat hij

‘op tijdstippen op 14 oktober 2019 te Utrecht en Weesp tezamen en in vereniging met een ander geld (in totaal € 2.594,50), toebehorende aan [aangever] , heeft weggenomen met het oogmerk om het zich wederrechtelijk toe te eigenen, terwijl verdachte en zijn mededader dat weg te nemen geld onder hun bereik hebben gebracht door middel van een valse sleutel door onbevoegd gebruik te maken van een pinpas en van een bijbehorende pincode, toebehorende aan voornoemde [aangever] :’

8. Deze bewezenverklaring steunt op de volgende bewijsvoering (met weglating van voetnoten):

‘Bewijsmiddelen

De rechtbank gaat op grond van de wettige bewijsmiddelen van de volgende feiten en omstandigheden uit

In het proces-verbaal van aangifte van [aangever] (proces-verbaalnummer 2019308048-1) staat - zakelijk weergegeven - het volgende

Ik heb een rekeningaccount bij de ING bank met het rekeningnummer [rekeningnummer 1] . Op 14 oktober 2019 omstreeks 19:00 uur, werd er bij mijn woning op de [a-straat 1] te [plaats] aangebeld door een jongen en een meisje. Ze zeiden dat ze kwamen om bloed af te nemen. Ik hoorde dat ze zeiden dat ik een euro moest betalen, ik moest toen mijn pinpas op een grote telefoon leggen en mijn pincode op het scherm intikken. Daarna zijn ze allebei weggegaan. Ik heb mijn dochter gebeld en zij heeft via internetbankieren op mijn rekening gekeken. Zij zag toen dat er bedragen van mijn rekening waren gehaald. Ik zag dat het om 1.000 euro ging op de Euterpedreef in Utrecht en om 1.594.50 euro bij de Muntrollen te Weesp. Ik dacht dat ik mijn pinpas terug had gekregen, maar mijn pinpas is dus ook weggenomen.

In bankafschriften, die als bijlagen zijn gevoegd bij het proces-verbaal van aangifte (proces-verbaalnummer 2019308048-1), staat - zakelijk weergegeven - het volgende:

[aangever]

[rekeningnummer 1] .

14 oktober 2019: geldautomaat ING Euterpedreef Utrecht . 20.00 uur, afschrijving € 1.000.-;

14 oktober 2019: geldautomaat Rabobank Muntrollen Weesp 20.41 uur, afschrijving € 1.594,50.

In het proces-verbaal van omschrijving beelden van [verbalisant 1] (proces-verbaalnummer 2019308048) staat - zakelijk weergegeven - het volgende:

Op 14 oktober 2019 werd een bankpas weggenomen. Met deze gestolen bankpas is onder andere een bedrag van 1.000,00 euro gepind bij een ING pinautomaat aan de Euterpedreef te Utrecht. Deze pinautomaat is voorzien van beveiligingscamera’s. Ik zag dat het ging om beelden van 14 oktober 2019 tussen 19:58 uur en 20:01 uur. Door mij werd het volgende bevonden:

19:59 uur [bestandsnaam] :

De verdachte komt aan bij de geldautomaat en houdt zijn telefoon voor zijn gezicht. Hij stopt de bankpas in de geldautomaat. De verdachte is een licht getinte man met een baard en een snor. Hij droeg een zonnebril en heeft een donkerkleurig gewatteerd jack aan met een daaronder uitkomend een donkerkleurige capuchon met een patroon van witte figuurtjes en witte koorden. Onder de capuchon is een pet met een wit voorvlak zichtbaar waar letters op zichtbaar zijn.

In het proces-verbaal van bevindingen van [verbalisant 2] van 30 oktober 2019 staat - zakelijk weergegeven - het volgende:

Op 30 oktober 2019 kreeg ik een mail van een collega met een filmpje erin. De collega vroeg: wie herkent deze persoon? Deze persoon zou op de Euterpedreef te Utrecht hebben gepind Ik herkende op het filmpje naar alle waarschijnlijkheid de mij ambtshalve bekende persoon [verdachte] , geboren op [geboortedatum] 1996 te [geboorteplaats] , Italië. Op dit filmpje zie je een persoon met een mobiele telefoon voor zijn gezicht. Tevens zie je dat hij mogelijk een zwarte jas draagt met daarover een capuchon. Ik zie sterke kenmerken met bovenstaand persoon namelijk: zijn neus, zijn lippen en de beharing rondom zijn gezicht. Ik heb bovenstaande persoon meerdere malen herkend in zaken en vandaar dat ik denk dat het hem is. De persoon is tevens bij mij bekend met de bijnaam " [naam 1] ". De laatste keer dat ik hem heb gezien was op 15 mei 2019. Het filmpje heeft als kenmerk 14 10 2019 mon 20:00:19 - 20:00 [bestandsnaam] .

In het proces-verbaal van bevindingen van [verbalisant 3] van 30 oktober 2019 staat - zakelijk weergegeven - het volgende:

Op vrijdag 25 oktober 2019 zag ik op de website www.politie.nl. onder de subgroep gezochte personen een politiebericht met als titel "Bloedprikbabbeltruc - Wie zijn deze nep verpleegkundigen?" Bij het genoemde persbericht waren een aantal foto’s gevoegd. Door mij werden de genoemde foto's bekeken, waarbij ik op een van de foto’s (FOTO 1) de navolgende persoon herkende: [verdachte] , geboren op [geboortedatum] 1996 te [geboorteplaats] , Italië. Deze foto zou behoren bij procesnummer PL 2100-2019217504 (de rechtbank begrijpt: zaak 6, feiten 5 en 6).

Ik zag tevens dat er op dinsdag 29 oktober 2019 een televisie uitzending was van: "Opsporing verzocht”, waarbij aandacht werd besteed aan bovengenoemd incident. Ik zag tevens dat er een video werd getoond van de daders en dat ook hierbij om een herkenning van de getoonde personen werd gevraagd. Ik heb een screenshot van deze video bij dit proces-verbaal van bevindingen gevoegd (FOTO 2, met tijdstip 20:00:22 uur) Ik zag dat er op foto 2 een persoon stond afgebeeld die een gelijkenis vertoonde met de eerder door mij herkende [verdachte] die op foto 1 staat afgebeeld. De volgende gelijkenis tussen foto 1 en foto 2 viel mij op:

- Baseballpet met blauwe klep en witte bovenzijde, welke was voorzien van meerdere tekens.

Ik herkende [verdachte] op basis van zijn opvallend dikke lippen, de typische vorm van zijn neus, waarvan het uiteinde bollend is.

In het verleden ben ik als wijkagent meerdere malen in contact gekomen met leden van de Utrechtse Roma familie [...] . Tevens ben ik in het verleden meerdere malen in contact gekomen met [verdachte] .

In het proces-verbaal van omschrijving beelden van verbalisant [verbalisant 1] (proces- verbaalnummer 2019308048), staat - zakelijk weergegeven - het volgende:

Op 14 oktober 2019 werd een bankpas weggenomen. Met deze gestolen bankpas is onder andere 1.594.50 euro gepind bij een muntgeldautomaat van de Rabobank aan de Prinses Irenelaan te Weesp.

Deze pinautomaat is voorzien van beveiligingscamera’s. Ik zag dat het ging om beelden van 14 oktober 2019 tussen 20:39 uur en 20:43 uur. Door mij werd het volgende bevonden:

20:39 uur:

De verdachten komen aan bij de geldautomaat. De vrouwelijke verdachte stopt de bankpas in de automaat. De mannelijke verdachte droeg een donkerkleurig gewatteerd jack met daaronder uitkomend een donkerkleurige capuchon met witte koorden. De mannelijke verdachte zet een zonnebril op terwijl hij achter de vrouw blijft staan. De mannelijke verdachte komt dichter bij de vrouwelijke verdachte staan. De vrouwelijke verdachte doet de bankpas in de geldautomaat en voert handelingen uit die lijken op het intoetsen van een pincode. De vrouwelijke verdachte haalt meerdere keren muntrollen uit het uitgifte vak en stopt deze in de tas die zij bij zich heeft.

De verdachte heeft ter terechtzitting - zakelijk weergegeven - het volgende verklaard:

Het klopt dat ik ook wel [naam 1] wordt genoemd.

Bewijsoverweging

Gelet op de redengevende feiten en omstandigheden die in de bewijsmiddelen zijn vervat acht de rechtbank wettig en overtuigend bewezen dat verdachte zich schuldig heeft gemaakt aan de diefstal van een geldbedrag van in totaal € 2.594.50 van [aangever] , op de wijze als onder 4 ten laste gelegd.

De pinpas, waarmee bij de pinautomaat aan de Euterpedreef te Utrecht en bij de muntrollen automaat te Weesp geldbedragen van de bankrekening van [aangever] zijn gepind, is weggenomen uit de woning van [aangever] . Dat de pinpas was weggenomen, ontdekte [aangever] kort nadat een man en een vrouw bij haar aan de deur waren geweest om bloed te prikken. Na het bloed prikken had ze een euro aan de man en de vrouw moeten betalen. Daarvoor had ze haar pinpas voor een scherm van een grote telefoon gehouden en haar pincode ingetikt op het scherm.

[aangever] heeft niemand toestemming gegeven haar pinpas en pincode vervolgens te gebruiken voor het pinnen van geldbedragen. Dat betekent dat de diefstal van de geldbedragen heeft plaatsgevonden met een valse sleutel.

Vastgesteld kan worden dat verdachte degene is geweest die de pintransactie met de gestolen pinpas heeft uitgevoerd aan de Euterpedreef te Utrecht. Verbalisant [verbalisant 2] heeft verdachte herkend op een filmpje dat beschikbaar is van deze pintransactie. De rechtbank acht deze herkenning betrouwbaar. De verbalisant heeft de verdachte immers al meerdere malen herkend in zaken. Ze kent ook zijn bijnaam, die ter terechtzitting door verdachte is bevestigd. Op 15 mei 2019 heeft zij verdachte bovendien daadwerkelijk ontmoet. Daarnaast kan de verbalisant benoemen op basis van welke specifieke gezichtskenmerken zij de verdachte herkent.

Daarbij komt dat verbalisant [verbalisant 3] verdachte heeft herkend op foto 2. Ook deze herkenning acht de rechtbank betrouwbaar, gelet op de eerdere contacten die verbalisant met verdachte heeft gehad. Bovendien kan ook verbalisant [verbalisant 3] specifieke gezichtskenmerken benoemen waaraan hij verdachte herkent.

De rechtbank gaat ervan uit dat foto 2 een screenshot is van het filmpje [bestandsnaam] waarop verdachte is herkend door verbalisant [verbalisant 2] . Foto 2 vormt grote gelijkenissen met de screenshot van 19:59:51 uur van dit filmpje. Op beide screenshots is een man te zien met een soortgelijke zonnebril op en een capuchon over het hoofd. Ook is op beide screenshots te zien dat de man een snor en een stoppelbaardje heeft. De houding van de man op beide screenshots is bovendien dezelfde. Hij houdt een telefoon voor een gedeelte van zijn gezicht. Ten slotte komt het tijdstip van beide screenshots nagenoeg overeen.

Voor de pintransactie met de gestolen pinpas bij de muntrollenautomaat in Weesp kan betrokkenheid van verdachte worden vastgesteld in de vorm van medeplegen. Van deze beelden bevindt zich weliswaar geen herkenning in het dossier, maar de rechtbank gaat ervan uit dat verdachte de man is die op de beelden van de pintransactie in Weesp is te zien. De pintransacties hebben kort na elkaar plaatsgevonden (binnen 41 minuten). De man op de beelden van de pintransactie in Weesp vertoont bovendien overeenkomsten met de man op de beelden van de pintransactie aan de Euterpedreef in Utrecht. Opvallend is met name het donkerkleurige gewatteerde jack met het witte koord aan de donkere capuchon van de man.

Uit het feit dat verdachte de pintransactie heeft uitgevoerd aan de Euterpedreef in Utrecht en de vrouw in Weesp, volgt dat sprake is van inwisselbare rollen. Ook volgt hieruit dat sprake is van een nauwe en bewuste samenwerking. De gestolen pinpas en de daarbij behorende pincode zijn tussen beiden overgedragen. De nauwe en bewuste samenwerking blijkt ook uit het feit dat de man bij de pintransactie in Weesp dicht bij de vrouw komt staan op het moment dat zij de pintransactie uitvoert.’

Bespreking van het eerste middel

9. De eerste deelklacht houdt in dat uit de bewijsvoering niet (zonder meer) kan worden afgeleid dat verdachte de ‘medepleger’ is van de pintransactie in Weesp om 20.41 uur. In de toelichting wordt aangevoerd dat uit de bewijsvoering niet kan worden afgeleid dat de verdachte aanwezig is geweest bij deze tweede pintransactie. De herkenning van de verdachte in Weesp zou enkel gebaseerd zijn op de kleding van een persoon die overeenkomsten vertoont met de kleding van de verdachte, 41 minuten eerder in Utrecht. Dat zou een gissing zijn waarvoor in de bewijsconstructie geen plaats is.

10. Het hof heeft, het vonnis van de rechtbank bevestigend, onder 4 bewezenverklaard dat de verdachte in Utrecht en Weesp tezamen en in vereniging met een ander in totaal € 2.594,50 toebehorende aan [aangever] heeft weggenomen. Uit de door het hof overgenomen bewijsoverwegingen van de rechtbank blijkt dat de bewezenverklaring van de diefstal in Weesp niet alleen is gebaseerd op de overeenkomst in kleding (een donkerkleurig gewatteerd jack met een wit koord aan de donkere capuchon van de man) maar ook op het (korte) tijdsverloop tussen beide pintransacties (41 minuten), waarbij door het hof is vastgesteld dat de verdachte de persoon is die de eerste pintransactie heeft uitgevoerd. Dat het hof de bewezenverklaring van de diefstal in Weesp uit deze feiten en omstandigheden afleidt, is niet onbegrijpelijk en geen – verboden – gissing. Daaraan doet niet af dat de rechtbank in de door het hof overgenomen overwegingen spreekt over ‘ervan uitgaan’, nu de rechtbank in die overwegingen tevens aangeeft dat zij dit feit wettig en overtuigend bewezen acht, en aangeeft op welke feiten en omstandigheden dit oordeel is gebaseerd.

11. De eerste deelklacht faalt.

12. De tweede deelklacht houdt in dat uit de bewijsvoering niet kan worden afgeleid dat de pintransactie in Utrecht om 20.00 uur ‘tezamen en in vereniging’ is gepleegd. Dat 41 minuten later een vrouw met dezelfde pas pint in Weesp terwijl daarbij een man aanwezig is waarvan het hof vaststelt dat deze man de verdachte is, zou daarvoor ontoereikend zijn.

13. Uit de bewijsmiddelen blijkt dat [aangever] heeft verklaard dat er werd aangebeld door ‘een jongen en een meisje’ en dat zij gezamenlijk [aangever] rond 19.00 uur de bankpas hebben ontfutseld. Verder volgt uit de bewijsmiddelen dat de verdachte om 20:00 uur geld heeft gepind met deze bankpas bij een pinautomaat aan de Euterpedreef in Utrecht. En dat vervolgens om 20:41 uur bij een pinautomaat aan de Prinses Irenelaan in Weesp geld is gepind door een vrouw, terwijl daarbij een man met een donkerkleurig gewatteerd jack met daaronder uitkomend een donkerkleurige capuchon met witte koorden aanwezig was. Deze man vertoonde, zoals besproken, overeenkomsten met de als de verdachte herkende man die de pintransactie om 20:00 uur had uitgevoerd en komt dichtbij de vrouw staan op het moment dat zij de pintransactie uitvoert. Het hof heeft hieruit afgeleid dat sprake is van inwisselbare rollen en dat de gestolen pinpas en de bijbehorende pincode tussen hen beiden zijn overgedragen.

14. Zou het hof hebben aangenomen dat de jongen en het meisje die hebben aangebeld bij [aangever] de verdachte en de medeverdachte waren, dan was de bewezenverklaring van medeplegen van de diefstal in Utrecht naar het mij voorkomt toereikend met redenen omkleed. Het hof heeft in het bestreden arrest evenwel uitdrukkelijk overwogen dat niet kan worden vastgesteld ‘dat verdachte in de woningen van [aangever] en [betrokkene 1] is geweest’. Vastgesteld is evenmin dat de vrouw in die woningen is geweest. Daarmee laten de door het hof vastgestelde feiten en omstandigheden de (door het hof kennelijk reëel geachte) mogelijkheid open dat de aan [aangever] toebehorende bankpas met pincode aan de verdachte is overgedragen en dat de vrouw pas na de eerste pintransactie in beeld is gekomen.

15. De tweede deelklacht slaagt, maar behoeft niet tot cassatie te leiden nu het belang bij cassatie ontbreekt. Weliswaar is de maximumstraf gesteld op diefstal door twee of meer verenigde personen hoger dan de maximumstraf bij diefstal, zoals de stellers van het middel aanvoeren, maar op het toepasselijke strafmaximum is het slagen van de klacht niet van invloed. Daarbij ligt de opgelegde straf ver onder dat maximum.

16. Daarmee faalt het middel.

Bespreking van het tweede middel

17. Het tweede middel bevat de klacht dat het impliciete oordeel van het hof dat de redelijke termijn in hoger beroep niet is overschreden zonder nadere motivering, die ontbreekt, niet begrijpelijk is.

18. Het hof heeft het vonnis van de rechtbank met overneming, aanvulling en verbetering van gronden bevestigd. Inzake de strafoplegging heeft het hof de motivering in het vonnis niet aangevuld. In het vonnis wordt niet gesproken over schending van het vereiste van berechting binnen een redelijke termijn: de feiten 4 en 6 dateren van 14 en 17 oktober 2019, het vonnis is op 2 februari 2021 gewezen.

19. Het overzichtsarrest van 17 juni 2008 houdt onder meer het volgende in:

‘3.7. Als cassatierechter onderzoekt de Hoge Raad het oordeel van de feitenrechter inzake het tijdsverloop vòòr de uitspraak waartegen beroep in cassatie is ingesteld. Dat onderzoek wordt als volgt begrensd:

a. Het oordeel van de feitenrechter inzake de redelijke termijn kan in cassatie slechts in beperkte mate worden getoetst, in die zin dat de Hoge Raad alleen kan onderzoeken of het oordeel geen blijk geeft van een onjuiste rechtsopvatting en niet onbegrijpelijk is in het licht van alle omstandigheden van het geval. Van onbegrijpelijkheid zal overigens niet licht sprake zijn omdat een dergelijk oordeel sterk verweven pleegt te zijn met waarderingen van feitelijke aard die zich onttrekken aan een beoordeling door de cassatierechter.

b. Ook het rechtsgevolg dat de feitenrechter heeft verbonden aan de door hem vastgestelde overschrijding van de redelijke termijn, kan slechts op zijn begrijpelijkheid worden getoetst.

3.8.

Bij deze toetsing geldt als uitgangspunt dat de rechter ambtshalve dient te onderzoeken of inbreuk is gemaakt op de onderhavige garantie van art. 6, eerste lid, EVRM. Hij behoeft in zijn uitspraak echter alleen in de volgende gevallen te doen blijken van dat onderzoek:

a. Als ter terechtzitting door of namens de verdachte ter zake verweer is gevoerd, aangezien op een zodanig verweer een gemotiveerde beslissing dient te worden gegeven.

b. Als in een bij verstek berechte zaak waarin de dagvaarding niet aan de verdachte in persoon is betekend, het in de bestreden uitspraak besloten liggende oordeel dat de redelijke termijn niet is overschreden, zonder nadere motivering onbegrijpelijk zou zijn.

3.9.

Opmerking verdient dat in cassatie niet met vrucht kan worden geklaagd over de overschrijding van de redelijke termijn als gevolg van het tijdsverloop vòòr de bestreden uitspraak:

a. Wanneer de zaak in laatste feitelijke aanleg in tegenwoordigheid van de verdachte en/of diens raadsman is behandeld en ter terechtzitting een dergelijk verweer niet is gevoerd, en

b. Wanneer de verdachte en/of diens raadsman daar niet zijn verschenen maar de dagvaarding aan de verdachte in persoon is betekend.

In deze gevallen moet immers worden aangenomen dat de verdachte niet langer dan redelijk is onder de sub 3.11 bedoelde dreiging van een (verdere) strafvervolging heeft geleefd.

(…)

3.24.

Naast hetgeen onder 3.8 is overwogen omtrent de motiveringseisen die te dezen worden gesteld, verdient met het oog op de door de Hoge Raad uit te oefenen controle nog opmerking dat in geval van vermindering van de straf dan wel het ontnemingsbedrag wegens overschrijding van de redelijke termijn de rechter in zijn uitspraak behoort aan te geven in welke vorm of mate de straf is verlaagd of het ontnemingsbedrag is verminderd. Dit betekent dat in de uitspraak ook vermeld dient te worden welke straf zou zijn opgelegd onderscheidenlijk welk ontnemingsbedrag zou zijn vastgesteld indien de redelijke termijn niet zou zijn overschreden.

20. De verdachte was op de eerste terechtzitting in hoger beroep (op 22 november 2022) aanwezig, nadat de dagvaarding niet in persoon aan hem was betekend (maar aan een huisgenoot). Het onderzoek is op die zitting voor onbepaalde tijd geschorst. Op de volgende zitting (op 18 augustus 2023) is de verdachte niet verschenen, nadat de oproeping niet in persoon aan de verdachte was betekend, en is het onderzoek wederom voor onbepaalde tijd geschorst. Ook op de zitting waar de zaak inhoudelijk is behandeld (op 8 oktober 2024) is de verdachte niet verschenen, nadat de oproeping niet in persoon aan de verdachte was betekend. De advocaat die op die terechtzitting aanwezig was, verklaarde niet uitdrukkelijk door de verdachte te zijn gemachtigd de verdediging te voeren.

21. Hoewel het proces-verbaal van de terechtzitting van 8 oktober 2024 inhoudt dat op vordering van de advocaat-generaal verstek is verleend tegen de niet verschenen verdachte en het bestreden arrest inhoudt dat het bij verstek is gewezen, is gelet op het voorgaande in de onderhavige zaak geen sprake van een verstekberechting. Verleend verstek kan vervallen worden verklaard (art. 280 Sv), een berechting die op tegenspraak is begonnen, zoals in deze zaak het geval is, kan niet alsnog een berechting bij verstek worden. Tegen die achtergrond brengt de geciteerde rov. 3.8 van het overzichtsarrest mee dat het hof niet gehouden was te doen blijken van zijn ambtshalve onderzoek naar schending van het vereiste van berechting binnen een redelijke termijn. Uw Raad heeft in rov. 3.8 die verplichting expliciet tot de twee daar omschreven situaties beperkt. En er is geen verweer gevoerd, terwijl van een verstekberechting rechtens geen sprake is.

22. Uit het bestreden arrest, waarin geen overwegingen zijn gewijd aan de opgelegde straf, kan worden afgeleid dat naar het oordeel van het hof de opgelegde straf niet behoefde te worden verminderd in het licht van een overschrijding van de redelijke termijn in hoger beroep. Zou het anders zijn, dan had het hof dienen aan te geven in welke mate de straf is verlaagd, volgens rov. 3.24 van het overzichtsarrest.

23. Een volgende vraag is of, gelet op de geciteerde rov. 3.9 van het overzichtsarrest, in cassatie met vrucht geklaagd kan worden over overschrijding van de redelijke termijn als gevolg van tijdsverloop voor de bestreden uitspraak. Uit deze overweging blijkt dat niet met vrucht over die overschrijding kan worden geklaagd wanneer de zaak in laatste feitelijke aanleg in tegenwoordigheid van de verdachte en/of diens raadsman is behandeld en ter terechtzitting een dergelijk verweer niet is gevoerd. Van een ‘behandeling’ in tegenwoordigheid van de verdachte en/of diens raadsman is, zo begrijp ik, sprake als de inhoudelijke behandeling in tegenwoordigheid van in ieder geval één van beide heeft plaatsgevonden. Alleen dan kan aan de verdachte en/of de raadsman worden tegengeworpen dat geen verweer is gevoerd.

24. Uitgaande van deze benadering kan in de onderhavige zaak in cassatie met vrucht worden geklaagd over overschrijding van de redelijke termijn als gevolg van tijdsverloop voor de bestreden uitspraak. De verdachte was aanwezig op de eerste terechtzitting in hoger beroep, maar de zaak is in die aanleg niet inhoudelijk in tegenwoordigheid van de verdachte en/of zijn gemachtigd raadsman behandeld. En de dagvaarding in hoger beroep is niet in persoon aan de verdachte betekend.

25. Deze uitkomst maakt duidelijk dat rov. 3.8 en rov. 3.9 van het overzichtsarrest niet helemaal op elkaar aansluiten. In cassatie kan soms worden geklaagd over overschrijding van de redelijke termijn terwijl het hof niet verplicht was te doen blijken van zijn ambtshalve onderzoek naar schending van het vereiste van berechting binnen een redelijke termijn. Het is de vraag of dat wenselijk is. Uw Raad maakt in het overzichtsarrest duidelijk dat het onderzoek in cassatie inzake het tijdsverloop vòòr de uitspraak waartegen beroep in cassatie is ingesteld op twee wijzen is begrensd (rov. 3.7). In de eerste plaats kan Uw Raad alleen onderzoeken of het oordeel van de feitenrechter ‘geen blijk geeft van een onjuiste rechtsopvatting en niet onbegrijpelijk is in het licht van alle omstandigheden van het geval’. Daarbij zal van onbegrijpelijkheid niet licht sprake zijn ‘omdat een dergelijk oordeel sterk verweven pleegt te zijn met waarderingen van feitelijke aard die zich onttrekken aan een beoordeling door de cassatierechter’. In de tweede plaats kan het rechtsgevolg dat de feitenrechter heeft verbonden aan de door hem vastgestelde overschrijding van de redelijke termijn, slechts op zijn begrijpelijkheid worden getoetst. Bij die terughoudende benadering ligt het voor de hand de feitenrechter uit te nodigen te doen blijken van zijn ambtshalve onderzoek in alle gevallen waarin met vrucht over overschrijding van de redelijke termijn kan worden geklaagd.

26. Aan deze aarzeling bij de inhoud van rov. 3.8 en rov. 3.9 van het overzichtsarrest kan nog een tweede worden toegevoegd. Aan het in persoon betekend zijn van de dagvaarding in hoger beroep worden in beide rechtsoverwegingen consequenties verbonden. De achterliggende gedachte is vermoedelijk dat in geval de dagvaarding in persoon is betekend, de verdachte de gelegenheid heeft op de terechtzitting te verschijnen en verweer te voeren. Als hij dat nalaat, moet worden aangenomen dat de verdachte niet langer dan redelijk is onder de dreiging van een (verdere) strafvervolging heeft geleefd.

27. Er zijn evenwel gevallen waarin aan de verdachte, ook al is de dagvaarding in persoon betekend, moeilijk kan worden tegengeworpen dat hij geen verweer heeft gevoerd inzake overschrijding van de redelijke termijn. Te denken valt in het bijzonder aan gevallen waarin het onderzoek op de terechtzitting is aangehouden voor onbepaalde tijd, en de oproeping voor de nadere terechtzitting niet in persoon is betekend. Anderzijds zijn er ook gevallen waarin de dagvaarding niet in persoon is betekend maar de verdachte desalniettemin kan worden tegengeworpen dat hij geen verweer heeft gevoerd. Te denken valt aan het geval waarin de verdachte en zijn raadsman op een pro forma-zitting zijn verschenen en na aanhouding voor bepaalde tijd bij de inhoudelijke behandeling afwezig zijn. Te denken valt ook aan gevallen waarin zich een (andere) omstandigheid heeft voorgedaan waaruit voortvloeit dat de dag van de (nadere) terechtzitting de verdachte tevoren bekend was.

28. Het komt mij voor dat de gevallen van art. 432, eerste lid en derde lid, onder a en b, Sv een goede indicatie geven van de situaties waarin aan de verdachte kan worden tegengeworpen dat hij geen verweer inzake overschrijding van de redelijke termijn in hoger beroep heeft gevoerd. Daarbij zou passen dat de rechter in de gevallen waarin art. 432, tweede lid, Sv van toepassing is, verplicht is van zijn ambtshalve onderzoek te doen blijken. En dat (alleen) in die gevallen ondanks het ontbreken van een verweer over overschrijding van de redelijke termijn in hoger beroep kan worden geklaagd.

29. Maar wat daar ook van zij, uitgaande van de inhoud van rov. 3.8 en rov. 3.9 in het overzichtsarrest was het hof niet verplicht van zijn ambtshalve onderzoek naar schending van het vereiste van berechting binnen een redelijke termijn te doen blijken, terwijl in cassatie wel met vrucht kan worden geklaagd over overschrijding van de redelijke termijn als gevolg van tijdsverloop voor de bestreden uitspraak. Dat brengt mee dat het op de weg van Uw Raad ligt zich uit te laten over het kennelijke oordeel van het hof dat geen sprake is van een overschrijding van de redelijke termijn die tot strafvermindering noopt.

30. De officier van justitie heeft op 12 februari 2021 hoger beroep ingesteld tegen het vonnis dat de rechtbank op 2 februari 2021 had gewezen. Vervolgens heeft op 22 november 2022, derhalve binnen de twee jaar, de eerste terechtzitting in hoger beroep plaatsgevonden. Daar is de zaak op verzoek van de verdachte aangehouden; hij wilde niet dat zijn zaak behandeld werd zonder zijn advocaat. Zijn advocaat was niet verschenen; de voorzitter deelde mee dat het hof ‘een uur geleden een bericht heeft ontvangen van de raadsman van verdachte met het bericht dat hij aanwezig moet zijn bij een voorgeleiding in Utrecht, dat die verzet is naar de middag en dat het verzoek is de behandeling van deze zaak aan te houden.’ De volgende zitting vond plaats op 18 augustus 2023, dat is een kleine negen maanden later. Deze vertraging komt mijns inziens voor rekening van de verdachte.

31. Op 18 augustus 2023 is de zaak wederom aangehouden, naar aanleiding van een verzoek van de raadsman. De raadsman had het hof ‘vanmiddag bij e-mailbericht verzocht de behandeling van de zaak aan te houden, omdat verdachte vandaag onverwachts met zijn oma naar de spoedeisende hulp moest.’ De volgende zitting vond plaats op 8 oktober 2024, dat is een kleine 14 maanden later. Hoewel de tijd tussen de zitting op 18 augustus 2023 en het opnieuw aanbrengen van de zaak op een zitting op 8 oktober 2024 aanzienlijk is, meen ik dat ook het leeuwendeel van deze vertraging voor rekening van de verdachte mag komen. Het hof heeft vervolgens op 24 oktober 2024 arrest gewezen.

32. Voor zover het kennelijke oordeel van het hof dat strafvermindering niet aangewezen is berust op het oordeel dat de redelijke termijn in hoger beroep niet is overschreden, is dat naar het mij voorkomt niet onbegrijpelijk. Ik neem daarbij in aanmerking dat het (kennelijke) oordeel van de feitenrechter inzake schending van het vereiste van berechting binnen een redelijke termijn in cassatie slechts in beperkte mate kan worden getoetst. Ik wijs er voorts op dat Uw Raad bij verstekmededelingen het uitgangspunt hanteert dat van vertraging ‘in elk geval geen sprake’ is bij (kort gezegd) een stilligperiode van een jaar, en dat op 17 september 2024 een eerste poging is gedaan om de oproeping voor de terechtzitting van 8 oktober 2024 uit te reiken. Daarmee is sprake van een stilligperiode van een jaar en (op een dag na) een maand. Als (om toch iets van houvast te geven) die maand wordt opgeteld bij de initiële stilligperiode (van iets meer dan 21 maanden) is de termijn van 2 jaar nog niet bereikt.

33. Voor zover het kennelijk oordeel van het hof dat strafvermindering niet aangewezen is berust op het oordeel dat strafvermindering gelet op enerzijds de hoogte van de opgelegde straf en anderzijds de mate van overschrijding van de redelijke termijn niet aangewezen is, meen ik eveneens dat dit niet onbegrijpelijk is. Ik merk in dat verband nog op dat Uw Raad bij een overschrijding van de redelijke termijn met minder dan een maand geen strafkorting toepast, terwijl de eerste betekeningspoging voor de terechtzitting van 8 oktober 2024 als gezegd binnen een jaar en een maand is gedaan.

34. Het middel faalt.

Afronding

35. Beide middelen falen; in ieder geval het eerste middel kan met de aan art. 81, eerste lid, RO ontleende formulering worden afgedaan. Ambtshalve heb ik geen gronden aangetroffen die tot vernietiging van de bestreden uitspraak aanleiding behoren te geven.

36. Deze conclusie strekt tot verwerping van het beroep.

De Procureur-Generaal

bij de Hoge Raad der Nederlanden

AG

HR 17 juni 2008, ECLI:NL:HR:2008:BD2578, NJ 2008/358, m.nt. Mevis. Zie eerder HR 3 oktober 2000, ECLI:NL:HR:2000:AA7309, NJ 2000/721 m.nt. De Hullu. Vgl. G.J.M. Corstens, Het Nederlands strafprocesrecht, bewerkt door M.J. Borgers en T. Kooijmans, Deventer: Wolters Kluwer 2021, p. 719, die verwijzen naar HR 6 november 1951, NJ 1952/41, m.nt. Pompe. In deze zaak was het onderzoek op de nadere terechtzitting opnieuw aangevangen. Ook een behandeling ‘in tegenwoordigheid’ van alleen de gemachtigde raadsman, zonder dat een verweer is gevoerd, staat aan het ‘met vrucht’ klagen in de weg. Vgl. HR 1 februari 2022, ECLI:NL:HR:2022:47. Vgl. HR 17 oktober 2023, ECLI:NL:HR:2023:1443, waarin Uw Raad aangeeft dat de zaak op drie terechtzittingen in november 2021 in hoger beroep is behandeld in aanwezigheid van de verdachte en zijn raadsman (en dat geen verweer is gevoerd). Uit de conclusie van A-G Harteveld volgt ‘dat de verdachte tijdens de procedure in eerste aanleg en hoger beroep met enige tussenpozen lange tijd in voorlopige hechtenis heeft gezeten’ (randnummer 4.4). De aan- of afwezigheid bij eerdere pro forma-zittingen is kennelijk niet van belang. Iets anders is dat Uw Raad bij het ontbreken van een oordeel van de feitenrechter de zaak wel zelf afdoet. Vgl. HR 16 december 2025, ECLI:NL:HR:2025:1920. In die situatie wegen de nadelen van verwijzen (verlies van tijd en capaciteit) al gauw zwaarder dan de voordelen. In die lijn wellicht ook plv. A-G Sinnige in de conclusie voor HR 8 juli 2025, ECLI:NL:HR:2025:1052 (art. 81 RO). De dagvaarding was in persoon betekend, op de eerste terechtzitting in hoger beroep was het onderzoek voor onbepaalde tijd geschorst; de oproeping voor de nadere terechtzitting was niet in persoon betekend. Sinnige acht het impliciete oordeel van het hof dat de redelijke termijn niet is overschreden onbegrijpelijk en meent dat het middel daar terecht over klaagt, maar meent dat het middel om andere redenen faalt. Volgens rov. 3.9 van het overzichtsarrest had in dit geval niet met vrucht over overschrijding van de redelijke termijn kunnen worden geklaagd. HR 17 juni 2008, ECLI:NL:HR:2008:BD2578, NJ 2008/358, m.nt. Mevis, rov. 3.19. HR 26 maart 2024, ECLI:NL:HR:2024:492, NJ 2024/133.