Strafrecht overig
Conclusie AG. Medeplegen poging doodslag en openlijk geweld. M1: Bewijsklacht opzet. Heeft verdachte…
Parket bij de Hoge Raad, 17 november 2026
ECLI:NL:PHR:2026:1107 · Parket bij de Hoge Raad · 17 november 2026
https://www.uitspraken.nl/uitspraak/parket-bij-de-hoge-raad/strafrecht/strafrecht-overig/ecli-nl-phr-2026-1107
Zaakgegevens
Op 17 november 2026 heeft het Parket bij de Hoge Raad een conclusie genomen in een zaak over strafrecht.
- Instantie
- Parket bij de Hoge RaadParket bij de Hoge RaadHet onafhankelijke parket van de procureur-generaal en de advocaten-generaal, die de Hoge Raad adviseren in conclusies.Meer uitleg
- Datum uitspraak
- 17 november 2026
- Datum publicatie
- 16 november 2026
- Zaaknummer
- 24/03726
- Rechtsgebied
- Strafrecht » Strafrecht overig
- ECLI
- ECLI:NL:PHR:2026:1107
Inhoud van deze uitspraak
Samenvatting
Conclusie AG. Medeplegen poging doodslag en openlijk geweld. M1: Bewijsklacht opzet. Heeft verdachte voorwaardelijk opzet op de dood, nu hof t.a.v. verdachte slechts heeft kunnen vaststellen dat hij slachtoffer tegen het lichaam heeft getrapt, terwijl er (tegelijkertijd) door andere personen met volle kracht tegen hoofd werd geschopt? M2, M3 en M4: Falende klachten over toepassing samenloop, strafmotivering en bewezenverklaring openlijk geweld. Ook de middelen van benadeelde partijen falen. Conclusie strekt tot strafvermindering wegens overschrijding redelijke termijn en verwerping voor het overige.
Conclusie
PROCUREUR-GENERAAL
BIJ DE
HOGE RAAD DER NEDERLANDEN
Nummer 24/03726
Zitting 17 november 2026
CONCLUSIE
P.T.C. van Kampen
In de zaak
[verdachte] ,
geboren in [geboorteplaats] op [geboortedatum] 1980,
hierna: de verdachte
1 Inleiding
De verdachte is bij arrest van 3 oktober 2024 door het gerechtshof Den Haag (rolnr. 22-001930-23) wegens onder 1 primair “medeplegen van poging tot doodslag” en onder 2 “openlijk in vereniging geweld plegen tegen personen” veroordeeld tot een gevangenisstraf voor de duur van 30 maanden (met aftrek van voorarrest), waarvan zes maanden voorwaardelijk met een proeftijd van twee jaren. Het hof heeft voorts een beslissing genomen over de vorderingen van de benadeelde partijen, een en ander zoals nader in het arrest omschreven.
Het cassatieberoep is ingesteld namens de verdachte. Advocaat T. Kocabas heeft vier middelen van cassatie voorgesteld.
Namens de [benadeelde 1] heeft advocaat M.P. de Klerk één middel van cassatie voorgesteld. Namens de benadeelde partijen [benadeelde 2] en [benadeelde 3] heeft advocaat C.P. Zwaanswijk een gelijkluidend middel van cassatie voorgesteld. Namens de verdachte is ter zake dit laatste middel van cassatie een verweerschrift ingediend.
Voordat ik toekom aan de bespreking van de middelen, geef ik eerst de bewezenverklaring en de bewijsmiddelen weer. De relevante onderdelen van de bewijsoverweging van het hof komen terug bij de bespreking van de middelen.
2 De bewezenverklaring en de bewijsmiddelen
Ten laste van de verdachte is bewezenverklaard dat:
“1. primair
hij op 26 februari 2022 te [plaats] tezamen en in vereniging met anderen, ter uitvoering van het door verdachte voorgenomen misdrijf om [benadeelde 3] opzettelijk van het leven te beroven, op voornoemde [benadeelde 3] is afgelopen en (vervolgens) (terwijl voornoemde [benadeelde 3] op de grond lag) tegen het hoofd en tegen het lichaam van voornoemde [benadeelde 3] heeft geschopt en getrapt, terwijl de uitvoering van dat voorgenomen misdrijf niet is voltooid;
2.
hij op 26 februari 2022 te [plaats] , openlijk, te weten op de [a-straat] , in vereniging geweld heeft gepleegd tegen meerdere personen, te weten [benadeelde 3] , [benadeelde 2] en [benadeelde 1] , welk geweld bestond uit
- tegen het hoofd en lichaam slaan,
- tegen het hoofd en het lichaam schoppen/trappen en
- met een stok tegen het hoofd slaan.”
Deze bewezenverklaring steunt op de volgende bewijsmiddelen:
“Feit 1 (primair)
1. Een proces-verbaal van aangifte van 3 maart 2022 van de politie Eenheid Den Haag met nr. PL1500-2022057177-6. Dit proces-verbaal houdt onder meer in – zakelijk weergegeven – (p. 33-34):
als de op 3 maart 2022 afgelegde verklaring van [benadeelde 3] :
Ik was op zaterdag 26 februari 2022 omstreeks 01.30 uur in het café [A] , gevestigd aan de [a-straat] te [plaats] .
Ik liep het café uit.
Ik zag dat er ineens drie 9-personenbussen en drie personenauto’s kwamen aangereden. De auto’s en bussen kwamen van beide kanten van de [a-straat] aangereden. De bussen en auto’s stopten voor het café. Ik zag dat er uit alle voertuigen mannen stapten.
Ik schat dat er 20 tot 30 mannen onze kant opliepen. Ik voelde dat ik van alle kanten werd geslagen in mijn gezicht en tegen mijn hoofd. Ik voelde dat het slaan zo hard was dat ik mijn evenwicht verloor en tussen twee geparkeerde auto's viel. Ik zag dat er allemaal mannen om mij heen stonden. Ik voelde dat ik van alle kanten tegen mijn hoofd en bovenlichaam werd geschopt door de mannen.
2. Een proces-verbaal van bevindingen van 6 maart 2022 van de politie Eenheid Den Haag met nr. PL1500-2022057177-24. Dit proces-verbaal houdt onder meer in – zakelijk weergegeven – (p. 79-80):
als relaas van de betreffende opsporingsambtenaar:
Ik was belast met het uitkijken van beelden over een vechtpartij welke had plaatsgevonden op zaterdag 26 februari 2022, in de [a-straat] te [plaats] .
Ik keek naar video 20220301-WA0002.mp4. Ik zag dat de video 03:42 minuten duurde. De tijden op het beeld wat ik in mijn proces-verbaal benoem zijn de afspeeltijden van de video.
Ik zag de [verdachte] . Ik herkende dit aan het opvallende rode shirt van [verdachte] .
02.08, zag ik dat een groep van ongeveer 4 personen in beeld kwam en dat hier een man zonder shirt bij was. Ik zag dat deze persoon geslagen werd door deze groep personen.
02.12, zag ik dat de persoon zonder shirt rende in de richting van de kruising [a-straat] met de [b-straat] . Ik zag dat hij halverwege op de grond viel tegen de personenbus.
02.14, zag ik dat [verdachte] zich had gevoegd in het bovengenoemde groepje.
Ik zag dat [verdachte] zijn linkerhand tegen de personenbus houdt en dat hij trapt tegen de man zonder shirt die op de grond ligt.
02.16, zag ik dat [verdachte] op de grond viel en dat hij op de grond zat. Ik zag dat [verdachte] al zittend op de grond de man zonder shirt trapte. Ik zag dat hij dit meerdere keren deed. Ik zag dat andere personen de man zonder shirt tegen zijn hoofd aan trapten, dit deden ze meerdere keren.
3 De verklaring van de verdachte ter terechtzitting.
De verdachte heeft ter terechtzitting in hoger beroep van 19 september 2024 verklaard – zakelijk weergegeven –:
“U vraagt mij of ik de persoon met het rode shirt ben, die te zien is op minuut 01:53 van de camerabeelden. Ja, dat ben ik.”
4. Een proces-verbaal van bevindingen van 5 maart 2022 van politie Eenheid Den Haag met nr. PL1500-2022057177-16. Dit proces-verbaal houdt onder meer in – zakelijk weergegeven – (p. 77):
als relaas van de betreffende opsporingsambtenaar:
Ik was belast met het uitkijken van camerabeelden. Ik had een video ontvangen met een tijdsduur van 03:42 minuten. Op de camerabeelden was er geen tijdsstempel. De door mij genoemde tijden zijn de afspeeltijden.
Ik zag het volgende op de beelden:
- Om 00:09 zag ik een man met ontbloot bovenlichaam;
5. Een proces-verbaal van bevindingen van 8 maart 2022 van politie Eenheid Den Haag met nr. PL1500-2022057177-34. Dit proces-verbaal houdt onder meer in – zakelijk weergegeven – (p. 125):
als relaas van de bettreffende opsporingsambtenaar:
Op dinsdag 8 maart 2022 liet ik aangever [benadeelde 1] de beelden zien van de poging doodslag/moord op hem, [benadeelde 2] en [benadeelde 3] .
Desgevraagd hoorde ik [benadeelde 1] verklaren:
- De man met ontbloot bovenlichaam op de beelden van 00.07 minuten is [benadeelde 3] .
6 De eigen waarneming van het hof.
Het hof heeft ter terechtzitting in hoger beroep van 19 september 2024 waargenomen – zakelijk weergegeven –:
Op de camerabeelden met een tijdsduur van 03:42 minuten (bestandsnaam: 20220301-WA0002.mp4) is na 02:08 te zien dat een persoon met ontbloot bovenlichaam (het hof begrijpt: [benadeelde 3] ) door een groep van ongeveer vier personen eerst geslagen wordt, dat deze [benadeelde 3] vervolgens wegrent en valt en dat de persoon met het rode T-shirt (het hof begrijpt: de verdachte) zich bij de hiervoor genoemde groep voegt. De verdachte trapt tegen [benadeelde 3] die op de grond ligt, valt nadat hij dat doet en blijft al zittend doortrappen tegen [benadeelde 3] . In elk geval raakt hij daarbij het lichaam van [benadeelde 3] . Tegelijkertijd schoppen andere personen de op de grond liggende [benadeelde 3] meerdere keren met geschoeide voet met volle kracht tegen het hoofd. Terwijl dit gebeurt blijft ook de verdachte doorgaan met trappen. [benadeelde 3] wordt door de hem omringende personen – de verdachte daarbij inbegrepen – enige tijd ingesloten, waardoor het [benadeelde 3] op dat moment onmogelijk wordt gemaakt om aan het geweld te ontkomen.
Feit 2
1. Een proces-verbaal van aangifte van 3 maart 2022 van politie Eenheid Den Haag met nr. PL1500-2022057177-6. Dit proces-verbaal houdt onder meer in – zakelijk weergegeven – (p.33-34):
als de op 3 maart 2022 afgelegde verklaring van [benadeelde 3] :
Ik was op zaterdag 26 februari 2022 omstreeks 01.30 uur in het café [A] , gevestigd aan de [a-straat] te [plaats] . Ik was in het café samen met mijn broertje [benadeelde 2] en een vriend [benadeelde 1] .
Ik zag op de dansvloer [betrokkene 1] . Ik weet dat zij een vriend heeft, hij heet [verdachte] . Ik zei [betrokkene 1] gedag. Uit het niets werd ik in mijn rug geduwd. Ik pakte door de kracht van de duw [betrokkene 1] beet om mijn val te breken. Ik keek om. Ik zag [verdachte] staan. Ik zag en voelde dat [verdachte] mij vastpakte bij mijn shirt. Ik voelde dat [verdachte] kracht uitoefende op mijn bovenlichaam. Ik pakte [verdachte] ook vast bij zijn shirt. Ik zag dat andere mensen in het café ons uit elkaar haalden.
Ik zag dat mijn broertje naar buiten liep. Ik volgde samen met mijn vriend [benadeelde 1] . Ik liep het café uit.
Ik zag dat er ineens drie 9-personenbussen en drie personenauto kwamen aangereden. De auto’s en bussen kwamen van beide kanten van de [a-straat] aangereden. De bussen en auto’s stopten voor het café. Ik zag dat er uit alle de voertuigen mannen stapten.
Ik schat dat er 20 tot 30 mannen onze kant opliepen. Ik zag dat mijn broertje [benadeelde 2] werd aangevallen door de mannen. Ik voelde dat ik van alle kanten werd geslagen in mijn gezicht en tegen mijn hoofd. Ik voelde dat het slaan zo hard was dat ik mijn evenwicht verloor en tussen twee geparkeerde auto viel. Ik zag dat er allemaal mannen om mij heen stonden. Ik voelde dat ik van alle kanten tegen mijn hoofd en bovenlichaam werd geschopt door de mannen.
2. Een proces-verbaal van aangifte van 3 maart 2022 van politie Eenheid Den Haag met nr. PL1500-2022057177-7. Dit proces-verbaal houdt onder meer in – zakelijk weergegeven – (p.42-43):
als de op 3 maart 2022 afgelegde verklaring van [benadeelde 2] :
Op zaterdag 26 februari 2022 omstreeks 01.30 uur was ik in het café [A] aan de [a-straat] te [plaats] . Ik was in het café samen met mijn broer, [benadeelde 3] en een vriend [benadeelde 1] .
Ik zag dat mijn broer een opstootje had met een man. Ik kende de man met wie mijn broer een opstootje had. Ik weet dat de man [verdachte] heet.
Ik liep naar buiten. Ik hoorde auto's hard aankomen rijden. Ik zag dat er ineens allemaal mannen om mij heen stonden. Ik zag en voelde dat ik heel hard met een houten stok op mijn hoofd werd geslagen. Ik voelde dat ik gelijk daarop door de mannen hard in mijn gezicht werd geslagen.
3. Een proces-verbaal van aangifte van 4 maart 2022 van politie Eenheid Den Haag met nr. PL1500-2022057177-8. Dit proces-verbaal houdt onder meer in – zakelijk weergegeven – (p.49-50):
als de op 4 maart 2022 afgelegde verklaring van [benadeelde 1] :
Ik was op zaterdag 26 februari 2022 omstreeks 01.30 uur het café [A] aan de [a-straat] te [plaats] . Ik was daar met twee vrienden, genaamd [benadeelde 2] en [benadeelde 3] . Het zijn broers.
Omstreeks 01.30 uur zag ik dat [benadeelde 3] een opstootje kreeg met een man. Ik ken deze man als [verdachte] . Ik zag dat beiden snel uit elkaar werden gehaald door andere bezoekers in het café.
Ik liep naar buiten. Ik zag dat er ineens drie of vier 9 persoonsbusjes de [a-straat] inreden. Ik zag ook dat er drie personenauto’s de [a-straat] inreden. Ik zag dat de voertuigen stopte voor het café. Ik zag dat er 20 á 30 man uit de voertuigen stapten. Ik zag dat de mannen onze kant oprenden. Ik zag dat [benadeelde 2] met een houten stok werd geslagen. Ik zag ineens een man voor mij staan. Ik zag en ik voelde dat de man mij vol op mijn neus sloeg. De kracht van het slaan was zo groot dat ik naar achteren viel. Ik viel op het voetpad vlak voor de geparkeerde auto’s. Ik voelde dat al mijn voortanden uit mijn mond waren geslagen. Ik zag dat er allemaal mannen om mijn heen stonden. Ik voelde dat ik overal over mijn lichaam werd geslagen en werd geschopt.
4. Een proces-verbaal van bevindingen van 6 maart 2022 van politie Eenheid Den Haag met nr. PL1500-2022057177-24. Dit proces-verbaal houdt onder meer in – zakelijk weergegeven – (p.79-80):
als relaas van de bettreffende opsporingsambtenaar:
Ik was belast met het uitkijken van beelden over een vechtpartij welke had plaatsgevonden op zaterdag 26 februari 2022, in de [a-straat] te [plaats] .
Ik keek naar video 20220301-WA0002.mp4. Ik zag dat de video 03:42 minuten duurde. De tijden op het beeld wat ik in mijn proces-verbaal benoem zijn de afspeeltijden van de video.
Ik zag de [verdachte] . Ik herkende dit aan het opvallende rode shirt van [verdachte] . Ik zag dat [verdachte] een man vast had en het shirt van die man uittrok. Ik zag dat die man wegrende in de [a-straat] richting de [c-straat] . Ik zag dat [verdachte] achter deze man aan rende.
00.44, zag ik dat [verdachte] terug in beeld kwam. Ik zag dat [verdachte] een plank in zijn handen had.
00.53, zag ik dat [verdachte] meerdere mannen aansprak en in de richting van de [c-straat] wees. Ik zag dat die mannen vervolgens richting de [c-straat] renden. Ik zag dat [verdachte] verder liep en dat hij de plank nog vast had
Ik zag dat [verdachte] zich bij een andere groep personen voegt. Ik zag dat deze groep iemand aan het slaan en schoppen waren.
01.46, zag ik dat er meerdere personen gingen rennen waaronder [verdachte] . Ik zag dat deze groep personen terug de [a-straat] in gerend kwamen in de richting van de [c-straat] .
Ik zag dat een groep van ongeveer 4 personen in beeld kwam en dat hier een man zonder shirt bij was.
Ik zag dat deze persoon geslagen werd door deze groep personen.
02.12, zag ik dat de persoon zonder shirt rende in de richting van de kruising [a-straat] met de [b-straat] . Ik zag dat hij halverwege op de grond viel tegen de personenbus.
02.14, zag ik dat [verdachte] zich had gevoegd in het bovengenoemde groepje.
Ik zag dat [verdachte] zijn linkerhand tegen de personenbus houdt en dat hij trapt tegen de man zonder shirt die op de grond ligt.
02.16, zag ik dat [verdachte] op de grond viel en dat hij op de grond zat. Ik zag dat [verdachte] al zittend op de grond de man die zonder shirt trapte. Ik zag dat hij dit meerdere keren deed. Ik zag dat andere personen de man zonder shirt tegen zijn hoofd aan trapten, dit deden ze meerdere keren.
5. Een proces-verbaal van verhoor verdachte van 5 maart 2022 van politie Eenheid Den Haag met nr. PL1500-2022057177 19. Dit proces-verbaal houdt onder meer in – zakelijk weergegeven – (p. 96-100):
als de op 5 maart 2022 afgelegde verklaring van de verdachte:
Op zaterdag 26 februari 2022 was ik in een uitgaansgelegenheid. Ik was daar samen met mijn vriendin. Een man vroeg om met mijn vriendin te dansen. Hij trok aan haar.
Er ontstond een ruzie.
Ik had die avond een rood shirt aan.
Ik heb een houten balk gepakt.
6 De verklaring van de verdachte ter terechtzitting.
De verdachte heeft ter terechtzitting in hoger beroep van 19 september 2024 verklaard – zakelijk weergegeven –:
“De confrontatie met een paar mannen begon binnen al. Buiten is het echt een vechtpartij geworden. U vraagt mij of ik de persoon met het rode shirt ben, die te zien is op minuut 01:53 van de camerabeelden. Ja, dat ben ik.”
7. Een proces-verbaal van bevindingen van 5 maart 2022 van politie Eenheid Den Haag met nr. PL1500-2022057177-16. Dit proces-verbaal houdt onder meer in – zakelijk weergegeven – (p. 77):
als relaas van de bettreffende opsporingsambtenaar:
Ik was belast met het uitkijken van camerabeelden. Ik had een video ontvangen met een tijdsduur van 03:42 minuten. Op de camerabeelden was er geen tijdsstempel. De door mij genoemde tijden zijn de afspeeltijden.
Ik zag het volgende op de beelden:
- Om 00:09 zag ik een man met ontbloot bovenlichaam;
8. Een proces-verbaal van bevindingen van 8 maart 2022 van politie Eenheid Den Haag met nr. PL1500-2022057177-34. Dit proces-verbaal houdt onder meer in – zakelijk weergegeven – (p. 125):
als relaas van de betreffende opsporingsambtenaar:
Op dinsdag 8 maart 2022 liet ik aangever [benadeelde 1] de beelden zien van de poging doodslag/moord op hem, [benadeelde 2] en [benadeelde 3] .
Desgevraagd hoorde ik [benadeelde 1] verklaren:
- De man met ontbloot bovenlichaam op de beelden van 00.07 minuten is [benadeelde 3] .”
3 Het eerste middel van de verdachte
Het eerste middel houdt in dat het onder 1 primair bewezenverklaarde medeplegen van een poging tot doodslag ontoereikend is gemotiveerd, omdat het hof enerzijds heeft vastgesteld dat de verdachte het hoofd van het slachtoffer niet heeft geraakt en niet het letsel heeft veroorzaakt en anderzijds het voorwaardelijk opzet van de verdachte op de dood heeft afgeleid uit de gedragingen van de groep als geheel.
De nadere bewijsoverweging van het hof over het onder 1 primair tenlastegelegde feit houdt het volgende in:
“Medeplegen poging doodslag (feit 1, primair)
De verdediging heeft zich op het standpunt gesteld dat de verdachte niet kan worden aangemerkt als medepleger ten aanzien van het geweld tegen aangever [benadeelde 3] (hierna: [benadeelde 3] ), nu er tussen hem en de overige geweldsplegers niet blijkt van een nauwe en bewuste samenwerking. De verdediging heeft derhalve verzocht om vrijspraak van medeplegen van feit 1.
Op basis van de bewijsmiddelen en de eigen waarneming van het hof van de ter terechtzitting in hoger beroep afgespeelde camerabeelden, stelt het hof vast dat [benadeelde 3] door een groep van ongeveer vier personen eerst geslagen werd, dat [benadeelde 3] vervolgens wegrende en viel en dat de verdachte - die zichzelf op de beelden heeft herkend als de persoon met het rode T-shirt - zich toen heeft gevoegd bij de hiervoor genoemde groep. De verdachte trapte tegen [benadeelde 3] die op de grond lag, viel nadat hij dat deed en bleef al zittend doortrappen tegen [benadeelde 3] . Het hof kan niet vaststellen dat de verdachte met zijn trappen het hoofd van [benadeelde 3] raakt, in elk geval raakt hij wel het lichaam van [benadeelde 3] .
Tegelijkertijd schoppen andere personen de op de grond liggende [benadeelde 3] meerdere keren met geschoeide voet met volle kracht tegen het hoofd. Terwijl dit gebeurt blijft ook de verdachte doorgaan met trappen. Het hof ziet op de beelden dat [benadeelde 3] door de hem omringende personen – de verdachte daarbij inbegrepen – enige tijd wordt ingesloten en dat het hem op dat moment daardoor onmogelijk wordt gemaakt om aan het geweld te ontkomen.
Het hof stelt vast dat [benadeelde 3] , terwijl hij op de grond lag, door een groep personen met kracht is getrapt en geschopt, onder meer tegen het hoofd. Het hof is van oordeel dat de verdachte door zijn handelen, zoals hiervoor beschreven, een wezenlijke bijdrage aan dit geweld heeft geleverd en dat sprake geweest van een voldoende nauwe en bewuste samenwerking tussen de verdachte en de anderen, die in de kern bestaat uit een gezamenlijke uitvoering. Daarmee acht het hof het tenlastegelegde medeplegen bewezen.
De verdediging heeft aangevoerd dat de geweldshandelingen jegens [benadeelde 3] niet kunnen worden aangemerkt als een poging doodslag, nu op basis van het dossier geen potentieel dodelijk letsel is vast te stellen en nu de verdachte geen (voorwaardelijk) opzet heeft gehad op de dood van [benadeelde 3] .
Net als de rechtbank, overweegt het hof hiertoe als volgt.
Het hoofd is een zeer kwetsbaar gedeelte van het menselijk lichaam. Naar algemene ervaringsregels kan het meermalen met geschoeide voet schoppen met forse kracht tegen het hoofd leiden tot de dood van het slachtoffer, omdat het schedel- en hersenletsel met dodelijke afloop tot gevolg kan hebben. Gelet op voornoemde feiten en omstandigheden, in onderlinge samenhang beschouwd, moet de kans op de dood als gevolg van de gedragingen van de groep in deze zaak als aanmerkelijk worden aangemerkt. Deze kans is blijkens de aard van die gedragingen ook bewust aanvaard door de groep en daarmee ook door de verdachte.
Gelet hierop stelt het hof vast dat sprake is van voorwaardelijk opzet op de dood van [benadeelde 3] en wordt het verweer van de verdediging dienaangaande verworpen.
Het hof is met betrekking tot het onder 1 primair ten laste gelegde feit van oordeel dat dit wettig en overtuigend is bewezen.”
Bij de beoordeling van het middel moet worden vooropgesteld dat voor de medepleger een opzetvereiste geldt ten aanzien van het grondfeit dat niet (wezenlijk) verschilt van dat van de pleger.Voor een bewezenverklaring van het medeplegen van een poging tot doodslag geldt dus dat het opzet van de verdachte niet alleen gericht moet zijn op de nauwe en bewuste samenwerking met zijn mededader(s), maar ook op de verwezenlijking van dat tenlastegelegde grondfeit. In dit laatste verband is van belang dat niet alleen de delictsomschrijving, maar ook de tenlastelegging in het concrete geval bepaalt waarop het opzet van de verdachte moet zijn gericht. Het (voorwaardelijk) opzet van de verdachte zal zich dus ook uit moeten strekken tot de in de tenlastelegging geconcretiseerde wijze waarop het delict zich heeft verwezenlijkt. In dit concrete geval moet daarom uit de bewijsvoering kunnen worden afgeleid dat het opzet van de verdachte erop was gericht om tezamen en in vereniging met anderen [benadeelde 3] van het leven te beroven, door met dat opzet die [benadeelde 3] tegen het lichaam en het hoofd te schoppen en te trappen.
Het hof heeft vastgesteld dat het slachtoffer door een groep van ongeveer vier personen werd geslagen en dat hij ten val kwam toen hij vervolgens wegrende. Op dat moment heeft de verdachte zich bij deze vier personen gevoegd en heeft hij het op de grond liggende slachtoffer (in elk geval) tegen het lichaam getrapt. Daarna is de verdachte zelf gevallen en bleef hij al zittend doortrappen tegen het slachtoffer, terwijl tegelijkertijd – blijkens de eigen waarneming van het hof van de ter terechtzitting in hoger beroep afgespeelde camerabeelden – het op de grond liggende slachtoffer door andere personen meerdere keren met geschoeide voet en met volle kracht tegen het hoofd werd geschopt. Voorts werd het slachtoffer daarbij door de hem omringende personen – waaronder de verdachte – enige tijd ingesloten, waardoor het hem onmogelijk werd gemaakt om aan het geweld te ontkomen.
In een geval als het onderhavige, waarin meerdere personen geweld uitoefenen op een slachtoffer en waarin de aard en/of ernst van die geweldshandelingen (tot op zekere hoogte) verschillen, kan de vraag rijzen of alle betrokkenen identiek opzet hebben gehad. Het is daarbij te kort door de bocht om het opzet van de één zonder meer toe te rekenen aan de ander(en). Het opzet van de één hoeft immers niet noodzakelijkerwijs ook het opzet van de ander te zijn. Er kunnen zich situaties voordoen waarin het uiteindelijk gepleegde delict niet het delict is dat door de verdachte – als deelnemer – werd beoogd. In het kader van collectief geweld kan bijvoorbeeld worden gedacht aan een pleger die een doodslag begaat, terwijl de aan het geweld deelnemende verdachte slechts een mishandeling voor ogen stond.
Indien en voor zover het opzet van de medeplegers wezenlijk uiteenloopt, kan dat aan het medeplegen van het gronddelict als zodanig in de weg staan. Dat is anders indien bij de betreffende deelnemer(s) sprake is van voorwaardelijk opzet op het door anderen gepleegde delict. Een voorbeeld van dit laatste biedt een arrest van de Hoge Raad van 8 september 2020. Het hof had vastgesteld dat het plan van de verdachte en zijn medeverdachten was om in de avonduren met een ijzeren staaf en een koevoet in te breken in een woning. Toen de bewoner thuiskwam, werd hij door één van de medeverdachten op zijn hoofd geslagen met de ijzeren staaf. Het hof oordeelde dat het tegen het slachtoffer door de mededader gebruikte geweld ook aan de verdachte kon worden toegerekend. Het hof overwoog ter zake dat in het plan besloten lag dat er enig geweld zou worden gebruikt als zich het geenszins onwaarschijnlijke geval zou voordoen dat een bewoner tijdens de inbraak thuis zou komen en oordeelde dat de verdachte daarmee de aanmerkelijke kans had aanvaard op het gebruik van het bewezenverklaarde geweld. In cassatie liet de Hoge Raad dit oordeel in stand: het oordeel van het hof dat de verdachte de aanmerkelijke kans had aanvaard op het gebruik van het bewezenverklaarde geweld omdat het plegen van dit geweld onderdeel was van het door de verdachte en zijn mededaders uitgevoerde plan, getuigde naar het oordeel van de Hoge Raad niet van een onjuiste rechtsopvatting en was toereikend gemotiveerd. Bij dit soort oordelen spelen – om met de woorden van De Hullu te spreken – onmiskenbaar ook aspecten mee van redelijke toerekening.
Knigge is kritisch op deze benadering en spreekt in dit verband van de “plamuurfunctie” van voorwaardelijk opzet. Hij beschrijft dit als een tendens waarin het bewijs van opzet (als feitelijk oordeel) in dergelijke zaken in wezen een normatief oordeel representeert, waarin het in de kern niet gaat om wat de verdachte werkelijk voor ogen stond, maar de opzetredenering erop neerkomt dat het niet meer dan redelijk is om de afwijking in het opzet voor rekening van de verdachte te laten komen. Knigge wijst ter illustratie op een zaak uit 1998 waarin twee inbrekers door de politie werden gesnapt. De verdachte ging meteen met zijn handen omhoog tegen het raam staan, maar tegelijkertijd begon zijn medeverdachte op de politie te schieten. Volgens de Hoge Raad kon het voorwaardelijk opzet op dit door de medeverdachte gepleegde geweld worden afgeleid uit het feit dat de verdachte wist dat zijn medeverdachte een vuurwapen bij zich had. Knigge vraagt zich in verband met deze zaak af of het scenario dat de verdachte “geen seconde bij het mogelijk gebruik van het wapen heeft stilgestaan” niet net zo goed voorstelbaar is als het tegendeel.
De Hoge Raad heeft zich door de jaren heen niet heel gevoelig getoond voor de kritiek van Knigge. De figuur van het voorwaardelijk opzet wordt in dergelijke situaties door de feitenrechter veelvuldig gebruikt; dat stuit in cassatie bij de Hoge Raad over het algemeen niet op problemen. De Hoge Raad lijkt de begrenzing van het gebruik van voorwaardelijk opzet in dit verband vooral te zoeken in de voorzienbaarheid van het door de medeverdachte gepleegde feit. Het gaat dan bijvoorbeeld om de vraag of het gepleegde feit al min of meer in het gezamenlijke plan besloten ligt, of – iets concreter – om de vraag of de verdachte wist dat zijn medeverdachte tijdens de uitvoering van het door hen (in ieder geval) voorgenomen delict een wapen bij zich had.
In de onderhavige zaak doet de steller van het middel een beroep op een arrest van 13 januari 2026. In die zaak achtte de Hoge Raad het voorwaardelijk opzet van de verdachte op de dood van het slachtoffer niet toereikend gemotiveerd. De verdachte was met twee medeverdachten een kapperszaak binnengegaan waar het slachtoffer zich bevond. Zij werden vrijwel direct gewelddadig en hebben samen verschillende geweldshandelingen verricht, waaronder het met een tondeuse en een bezem slaan op het hoofd van het slachtoffer. Eén van de medeverdachten stak het slachtoffer met een mes meermalen laag in de nek. Dat leverde volgens het hof voor de drie verdachten het medeplegen van een poging tot doodslag op. De Hoge Raad liet dit oordeel voor wat betreft de niet-stekende verdachten echter niet in stand, omdat uit de vastgestelde feiten en omstandigheden “niet zonder meer kon worden afgeleid dat de verdachte zich bewust was van de aanwezigheid van een mes en van de mogelijkheid dat een van de medeverdachten het slachtoffer daarmee op een kwetsbare plaats zou steken”. Het arrest biedt een illustratie van de vraag wanneer het opzet van de aan een geweldsuitbarsting deelnemende verdachte zich uitstrekt tot (gewelds)handelingen die door een medeverdachte worden verricht. Hier geeft – zo interpreteer ik de overwegingen van de Hoge Raad – de (on)voorzienbaarheid van het door de medeverdachte gepleegde geweld de doorslag.
Ook in de onderhavige zaak zou de vraag kunnen rijzen of het voor de verdachte – die het slachtoffer met zijn trappen kennelijk enkel op het lichaam heeft geraakt – voorzienbaar was dat zijn medeverdachten het slachtoffer met volle kracht tegen het hoofd zouden schoppen. De vergelijking die de steller van het middel trekt met het arrest van 13 januari 2026 komt dan ook niet geheel uit de lucht vallen. Toch gaat die vergelijking niet volledig op. De aard van het door de medeverdachte gepleegde geweld in die eerdere zaak – het meermalen steken met een mes in de nek – wijkt sterk af van de aard van de geweldshandelingen van de verdachte in die zaak, die zich daar beperkte tot het slaan op het hoofd met een aantal voorwerpen. In de onderhavige zaak ligt de aard van het uitgeoefende geweld van de verdachte veel dichter bij (de aard van) het geweld dat door de medeverdachten is toegepast. Zowel de verdachte als de medeverdachten hebben het (op de grond liggende) slachtoffer geschopt en getrapt; het enige verschil is de plaats waar zij het slachtoffer hebben geraakt.
Zo bezien is de conclusie dat ook bij de verdachte in de onderhavige zaak sprake is van voorwaardelijk opzet op de dood van het slachtoffer door de in de tenlastelegging omschreven geweldshandelingen een veel kleinere stap dan in het geval van de verdachte in het arrest van 13 januari 2026. In de situatie waarin de verdachte samen met anderen (gedurende enige tijd) een op de grond liggend slachtoffer trapt en schopt, lijkt me de kans dat één van die anderen het slachtoffer daarbij tegen het hoofd schopt een stuk aanmerkelijker (of: meer voorzienbaar) dan de kans dat één van die anderen een mes pakt en op het slachtoffer insteekt.
Aan de steller van het middel kan worden toegegeven dat de overweging van het hof dat de aanmerkelijke kans op de dood van het slachtoffer “bewust [is] aanvaard door de groep en daarmee ook de verdachte” wat kort door de bocht is. Het enkele feit dat de gedragingen van de groep – als collectief – een poging tot doodslag opleveren, brengt immers nog niet zonder mee dat de verdachte met het voor medeplegen vereiste opzet op de dood heeft deelgenomen aan het geweld tegen het slachtoffer. Ik begrijp de overweging van het hof evenwel zo, dat het hof hier heeft bedoeld te overwegen dat de verdachte met zijn deelname aan het (collectieve) geweld tegen het slachtoffer bewust de aanmerkelijke kans heeft aanvaard op de dood van het slachtoffer.
Mede tegen de achtergrond van hetgeen ik hiervoor heb vooropgesteld en overwogen over het voorwaardelijk opzet bij medeplegen, is het oordeel van het hof dat de verdachte het voor het medeplegen vereiste opzet op de gepleegde poging tot doodslag heeft gehad, mijns inziens toereikend gemotiveerd. Daarbij neem ik in aanmerking dat de verdachte zich bij een groep van vier anderen heeft gevoegd die het slachtoffer eerst hebben geslagen en daarna – toen het slachtoffer op de grond was gevallen – tegen het lichaam en het hoofd hebben geschopt en getrapt. Het in de overwegingen van het hof besloten liggende oordeel dat de verdachte bewust de aanmerkelijke kans heeft aanvaard dat door één of meer anderen binnen die context van geweld ook (met volle kracht) tegen het hoofd van het slachtoffer zou worden geschopt – welke geweldshandelingen het hof heeft gekwalificeerd als een poging tot doodslag – is niet onbegrijpelijk. Voorts betrek ik hierbij dat het hof heeft vastgesteld dat de verdachte is doorgegaan met trappen tegen het lichaam toen zijn medeverdachten het slachtoffer tegen het hoofd aan het schoppen waren. Daarin ligt besloten dat de verdachte zich niet heeft teruggetrokken op het moment dat de door het hof als poging tot doodslag gekwalificeerde schoppen werden toegebracht.
Het middel faalt.
4 Het tweede middel van de verdachte
Het tweede middel bevat de klacht dat het hof meerdaadse samenloop als bedoeld in art. 57 Sr heeft aangenomen tussen het onder 1 en 2 bewezenverklaarde, terwijl het hof heeft overwogen dat de als een poging tot doodslag onder 1 bewezenverklaarde geweldshandelingen mede onderdeel vormen van de onder 2 bewezenverklaarde openlijke geweldpleging.
De bewezenverklaring onder 1 en 2 is hiervoor onder 2.1 geciteerd.
De steller van het middel wijst in de toelichting op een arrest van de Hoge Raad van 5 juni 2018 waarin het ook ging om een combinatie van een poging tot doodslag en openlijke geweldpleging. Volgens de steller van het middel gaat het in de onderhavige zaak om dezelfde feiten, dezelfde geweldshandelingen en is er ook sprake van een vergelijkbare erkenning van het hof dat de feiten feitelijk overlappen. In verband met dat laatste wordt gewezen op de volgende passage uit de strafmotivering van het hof:
“Voorts merkt het hof op dat in de strafmaat rekening is gehouden met het feit dat de geweldshandelingen die zijn gekwalificeerd als poging tot doodslag mede onderdeel vormen van de bewezenverklaarde openlijke geweldpleging.”
Het kernwoord in deze overweging van het hof is het woord “mede”. Anders dan in het door de steller van het middel genoemde arrest van 5 juni 2018, is de onder 2 bewezenverklaarde openlijke geweldpleging niet enkel en alleen gericht tegen [benadeelde 3] als slachtoffer van de onder 1 bewezenverklaarde poging tot doodslag. Die openlijke geweldpleging is ook gericht tegen [benadeelde 2] en [benadeelde 1] . Daarom is het oordeel van het hof dat sprake is van meerdaadse samenloop tussen de onder 1 bewezenverklaarde poging tot doodslag en de onder 2 bewezenverklaarde openlijke geweldpleging niet onbegrijpelijk.
Het middel faalt.
5 Het derde middel van de verdachte
Het derde middel bevat een klacht over de strafmotivering. Aangevoerd wordt dat het hof in de strafmotivering heeft betrokken dat de verdachte geen verantwoordelijkheid neemt, terwijl dit een direct gevolg is van het ontkennende standpunt van de verdachte en het hof niet heeft vastgesteld dat dit standpunt van de verdachte aantoonbaar leugenachtig is. Daarom zou het gebruik van deze omstandigheid als strafverzwarende factor in strijd zijn met het recht op een eerlijk proces en de onschuldpresumptie.
Het hof heeft in de strafmotivering onder meer het volgende overwogen:
“Gelet op de ernst van de bewezenverklaarde feiten en in aanmerking nemende dat de verdachte ter terechtzitting in hoger beroep op geen enkele wijze blijk heeft gegeven de ernst van zijn handelen in te zien en daarvoor verantwoordelijkheid te nemen, is het hof - alles afwegende - van oordeel dat een deels voorwaardelijke gevangenisstraf van na te melden duur een passende en geboden reactie vormt.”
Bij de bespreking van het middel moet worden vooropgesteld dat de keuze van de factoren die – na bewezenverklaring van een feit – voor de strafoplegging van belang zijn, is voorbehouden aan de feitenrechter. Het staat de feitenrechter in dat verband ook vrij om daarbij de (proces)opstelling van de verdachte te betrekken. Oordelen van de feitenrechter over die opstelling van de verdachte, zoals het oordeel dat de verdachte geen enkel inzicht heeft getoond in de ernst van de feiten of dat de verdachte geen verantwoordelijkheid neemt, zijn van feitelijke aard en kunnen in cassatie niet met vrucht worden bestreden.
Niets stond er aldus voor het hof aan in de weg om in de strafmotivering te betrekken dat de verdachte “op geen enkele wijze blijk heeft gegeven de ernst van zijn handelen in te zien en daarvoor verantwoordelijkheid te nemen”. Dat dit een direct gevolg is van het feit dat de verdachte het tenlastegelegde heeft ontkend, doet daar niet aan af. De kennelijke opvatting van de steller van het middel dat het hof zou moeten vaststellen dat het ontkennende standpunt van de verdachte “aantoonbaar leugenachtig” is, voordat de procesopstelling van de verdachte als strafverzwarende factor mag worden betrokken, vindt – voor zover die leugenachtigheid niet reeds in de bewezenverklaring van het feit als zodanig besloten ligt – geen (enkele) steun in het recht.
Tot slot merk ik op dat de stelling dat het betrekken van de procesopstelling van de verdachte als strafverzwarende factor in de strafmotivering in strijd komt met het recht op een eerlijk proces en de onschuldpresumptie, als zodanig evenmin (enige) steun vindt in het recht. Los van twee slechts in het algemeen genoemde arresten van het EHRM waarin voor dat standpunt geen steun te vinden is, bevat de schriftuur overigens ook geen nadere onderbouwing waarom dat zo zou zijn.
Het middel faalt.
6 Het vierde middel van de verdachte
Het vierde middel richt zich tegen de bewezenverklaring van het onder 2 tenlastegelegde en bevat de klacht dat die bewezenverklaring mede steunt op de vaststelling dat de verdachte mannen op straat aansprak en in de richting van het slachtoffer wees, terwijl de verdediging daarvoor een alternatieve, niet strafbare uitleg heeft gegeven waarop het hof niet heeft gereageerd.
Ik herhaal het onderdeel van de bewijsoverweging waarin de hier ter discussie gestelde overweging van het hof voorkomt:
“Met betrekking tot de gedragingen van de verdachte gedurende deze geweldplegingen op straat stelt het hof het volgende vast. De verdachte heeft [benadeelde 3] vastgepakt, heeft diens shirt uitgetrokken en is achter [benadeelde 3] aangerend toen deze wegrende. De verdachte heeft kort daarna, terwijl hij een grote plank in zijn hand droeg, een aantal mannen op straat aangesproken en heeft gewezen in de richting waarheen [benadeelde 3] was gerend, waarop die mannen in die richting renden. Vervolgens heeft de verdachte zich bij een groep personen gevoegd die een van de andere aangevers aan het slaan en schoppen waren. Daarna is de verdachte samen met enkele personen weer in de richting gerend waarheen [benadeelde 3] was weggerend, waarop de verdachte samen met anderen het onder feit 1 genoemde geweldsdelict jegens [benadeelde 3] heeft gepleegd.”
Uit het proces-verbaal van de terechtzitting in hoger beroep blijkt dat de verdachte het volgende heeft verklaard over het aanspreken van de mannen op straat:
“Ik kende de mensen buiten niet. U houdt mij voor dat op de camerabeelden te zien is dat ik mensen op straat aanspreek, ze een bepaalde kant op wijs en dat zij vervolgens die kant opgaan. Dat is het moment dat ik terugging naar het café om mijn vriendin te zoeken. Toen wilden ze mij slaan en zei ik tegen ze: ik was het niet, ze zijn daar. Er waren daarbuiten heel veel mensen.”
In de ter terechtzitting overlegde pleitnota wordt slechts terloops het volgende opgemerkt:
“Dat hij onderweg één van de mensen op straat heeft aangesproken – waarvan ook niet vastgesteld kan worden dat deze heeft deelgenomen aan enige vorm van geweld – is evenmin bruikbaar in enige juridische kwalificatie.”
Van een uitdrukkelijk onderbouwd standpunt waarop het hof expliciet moest reageren, is mijns inziens geen sprake. De opmerking van de verdediging in de pleitnota is onderdeel van een breder vrijspraakverweer dat erop neerkomt dat de verdachte geen geweldshandelingen heeft verricht.
Voorts ligt in het hierboven geciteerde onderdeel van de bewijsoverweging voldoende besloten dat het hof de lezing van de verdachte over het betreffende ‘aanspreekmoment’ niet aannemelijk acht. Daarbij neem ik in aanmerking dat het hof heeft vastgesteld dat de verdachte eerst het slachtoffer heeft vastgepakt en diens shirt heeft uitgetrokken en achter hem is aangerend, terwijl hij kort daarna – met een grote plank in zijn handen – een aantal mannen heeft aangesproken en heeft gewezen in de richting waar het slachtoffer heen rende. Vervolgens heeft de verdachte zich bij een groep personen gevoegd die het slachtoffer aan het slaan en schoppen waren. Zo bezien is het ‘aanspreekmoment’ dus onderdeel van – zoals het hof ook in zijn bewijsoverweging opmerkt – een aantal gelijktijdig of kort na elkaar gepleegde (gewelds-)handelingen die een samenhangend geheel vormen. Daarbij merk ik tot slot nog op dat de vaststelling dat de verdachte de mannen heeft ‘aangesproken’ zich moeizaam verhoudt met de lezing van de verdachte, die in de kern inhoudt dat hij heeft gereageerd toen de mannen hem wilde slaan.
Dat het hof in zoverre is voorbijgegaan aan dit specifieke onderdeel van de verklaring van de verdachte is daarom niet onbegrijpelijk. Tot een nadere motivering was het hof niet gehouden.
Het middel faalt.
7 Het middel van de [benadeelde 1]
Het middel – gelezen in samenhang met de toelichting – richt zich kennelijk tegen de niet-ontvankelijkverklaring van de vordering van de benadeelde partij voor zover die betrekking heeft op de vergoeding van tandartskosten.
Bij de stukken van het geding bevindt zich een ‘Verzoek tot Schadevergoeding’ van de benadeelde partij, waarin onder meer een bedrag van € 9.491,21 aan materiële schade wordt gevorderd met als omschrijving “Begrote tandartskosten voor herstel van de gebitsschade”.
Bij de stukken van het geding zit ook een begroting van “Tandartspraktijk [B] ” voor de behandeling van de benadeelde partij die bestaat uit een groot aantal posten en uitkomt op een totaal van € 9.491,21 en een toelichting op deze begroting in een e-mail van tandarts “ [betrokkene 2] ”, die kennelijk dienen ter onderbouwing van het gevorderde bedrag aan materiële schade. Deze e-mail – gericht aan de advocaat van de benadeelde partij – houdt het volgende in:
“Uw client is nog niet behandeld voor zijn tandletsel. Hij is pas sinds januari 2023 ingeschreven in onze praktijk. We hebben geen gegevens van voor het incident, maar ik heb het verslag van de kaakchirurg ingezien waarin stond dat twee pijlers van een 10-delige brug in de bovenkaak eruit zijn gegaan samen met de brug als gevolg van het geweldsincident. De brug is nog in het bezit van uw client. Normaliter zijn twee pijlers erg weinig voor een dusdanig grote brug. Echter heb ik er geen beeldmateriaal of andere informatie van en weet ik niet hoe stevig het (nog) was. De begroting is voor een vervangende, 12-delige brug op 4 implantaten, hetgeen het minimaal nodige is om een dergelijke brug te vervaardigen.”
Ter terechtzitting in eerste aanleg is namens de verdachte – voor zover van belang – het volgende aangevoerd:
“Ten aanzien van de tandartskosten en de begroting ziet dat volgens mij op een algehele vervanging, terwijl de tandarts zelf noemt dat de brug nog in het bezit is van meneer. Het lijkt mij dat cliënt niet gehouden is de kosten te dragen voor een algehele vervanging, indien er al een bestaande brug is. Wat de verdediging betreft ontbreekt de noodzakelijke onderbouwing en zou meneer dit in een civiele procedure nader kunnen onderbouwen.”
In reactie daarop heeft de raadsman van de benadeelde partij het volgende aangevoerd:
“De tandarts heeft een toelichting gegeven en is deskundig op dat gebied. Ik lees dat de brug voorhanden is, maar begrijp ook dat deze niet bruikbaar is. Het is een voorgestelde reparatie. Ik lees in het bericht dat het een andersoortige brug wordt. Mocht u erover twijfelen, dan kan het bedrag nog worden geschat en kan 10/12 deel worden toegewezen.”
De rechtbank heeft dit onderdeel van de vordering van de benadeelde partij niet-ontvankelijk verklaard, omdat het namens de verdachte (gemotiveerd) is betwist en namens de benadeelde partij onvoldoende is onderbouwd. In hoger beroep is de vordering in zijn geheel gehandhaafd. Namens de benadeelde partij is ter terechtzitting in hoger beroep blijkens het proces-verbaal van de terechtzitting van 19 september 2024 het volgende aangevoerd:
“De vordering wordt integraal gehandhaafd. Daarvan is geen formulier, maar dit is wel aan het hof bericht. De offerte die ter onderbouwing al eerder is overgelegd was vrij duidelijk. In eerste aanleg heeft [benadeelde 1] het ook al aan de tandarts gevraagd, maar die verklaart dat hij het kostenplaatje niet duidelijker kan maken dan dit. Deze reparatie – met een brug – is voorgesteld om de schade te herstellen. Er moet misschien een proportionele benadering op worden toegepast, maar dit zal het toch echt gaan kosten en goedkoper gaat het zeker niet worden. Het gaat om een gebit; daar moet iets aan gebeuren. We weten allemaal dat dat vrij duur is, en heel vaak niet wordt gedekt door de verzekering. Dat deel van de vordering wordt dus sowieso gehandhaafd. Ook het smartengeld wordt gehandhaafd. De uitspraken die ik daarvoor ter onderbouwing heb uitgereikt, zijn goed bruikbaar voor een schatting. De bedragen in die uitspraken zijn hoger dan door de rechtbank in eerste aanleg is toegewezen.”
Daarop heeft de raadsman van de verdachte als volgt gereageerd:
“Ten aanzien van de vordering van de [benadeelde 1] : de verdediging persisteert bij hetgeen zij in eerste aanleg naar voren heeft gebracht. De tandartskosten zijn onvoldoende onderbouwd en onvoldoende specifiek, nu het een offerte betreft. De causaliteit tussen deze kosten en de verdenking wordt door de verdediging betwijfeld. Daarvoor moet bij voeging wel bewijs worden geleverd, en dat is nu niet gebeurd. Ik vraag het hof de vordering inhoudelijk te beoordelen en af te wijzen.”
Tot slot is namens de benadeelde partij nog het volgende opgemerkt:
“De reparatiekosten van de tandarts kunnen niet veel specifieker dan dit. Als de verdediging vindt dat het niet klopt, dan moet zij dat bewijzen. Als er reparatie plaatsvindt met een grotere of betere brug zou daar een korting voor kunnen worden toegepast, maar ik denk niet dat dat nodig is. De reparatie moet namelijk plaatsvinden naar aanleiding van het geweld.”
Het hof heeft de vordering van de benadeelde partij voor wat betreft de begrote tandartskosten – net als de rechtbank – niet-ontvankelijk verklaard en daartoe als volgt overwogen:
“Voor het overige – de post (naar het hof begrijpt: toekomstige) tandartskosten – is het hof van oordeel dat de benadeelde partij in het licht van de inhoudelijke betwisting namens de verdachte onvoldoende heeft onderbouwd dat sprake is van geleden schade die voor vergoeding in aanmerking komt. Het hof zal dan ook bepalen dat de benadeelde partij voor het overige niet-ontvankelijk is in de vordering.”
In de cassatieschriftuur wordt naar voren gebracht dat deze motivering van het hof ontoereikend is in het licht van het ontstane gebitsletsel bij de benadeelde partij en de door de verdediging overgelegde offerte en de toelichting daarop.
Bij de bespreking van het middel moet worden vooropgesteld dat de beslissing op de vordering van de benadeelde partij op grond van art. 361 lid 4 Sv met redenen moet zijn omkleed. De begrijpelijkheid van die beslissing over de vordering van de benadeelde partij is mede afhankelijk van de manier waarop (en de stukken waarmee) enerzijds de vordering is onderbouwd en anderzijds van de manier waarop tegen die vordering door of namens de verdachte verweer is gevoerd.
Dat de benadeelde partij ten gevolge van het bewezenverklaarde feit gebitsschade heeft opgelopen doordat een brug uit zijn mond is geslagen, blijkt genoegzaam uit de bewijsvoering en de verdere vaststellingen van het hof en staat in zoverre ook niet ter discussie. Het gaat om de vraag of de door de benadeelde partij gevorderde kosten voor een nieuwe brug voor toewijzing in aanmerking komen. Het hof heeft in dat kader overigens terecht aangenomen dat het hier om een begroting en dus om toekomstige tandartskosten gaat.
Namens de verdachte is aangevoerd dat deze begroting ziet op de vervanging van een gehele brug, terwijl uit de e-mail van de tandarts blijkt dat de oude brug nog in het bezit is van de benadeelde partij. Anders dan de raadsman van de benadeelde partij in eerste aanleg heeft gesteld, leid ik uit die e-mail niet zonder meer af dat die brug niet langer bruikbaar is. Daarin merkt de tandarts immers slechts op dat “twee pijlers van een 10-delige brug in de bovenkaak eruit zijn gegaan samen met de brug als gevolg van het geweldsincident”. In hoger beroep is – kennelijk tegen deze achtergrond – door de verdediging ook de causaliteit tussen deze begrote kosten en de verdenking ter discussie gesteld.
Gelet op de betwisting van dit onderdeel van de vordering namens de verdachte en de hiervoor besproken toelichting namens de benadeelde partij, is naar mijn oordeel niet onbegrijpelijk dat het hof heeft geoordeeld dat de (toekomstige) tandartskosten voor de volledige vervanging van de brug onvoldoende zijn onderbouwd.
Ik merk daarbij op dat het hof – zoals in hoger beroep namens de benadeelde partij is aangevoerd en ook in cassatie wordt gesteld – had kunnen beslissen om de vordering gedeeltelijk toe te wijzen tot een bepaald bedrag en de vordering voor het overige niet-ontvankelijk had kunnen verklaren, zeker nu de gebitsschade en de daaraan verbonden noodzaak tot (enig) tandheelkundig ingrijpen buiten kijf lijken te staan. Er bestaat echter geen rechtsregel die het hof daartoe verplicht. Volgens de Hoge Raad staat het de rechter “vrij”. Het hof heeft in de onderhavige zaak dit onderdeel van de vordering in haar geheel niet-ontvankelijk verklaard en daarmee aldus tot uitdrukking gebracht dat de benadeelde partij de vordering in haar geheel bij de burgerlijke rechter zal moeten voorleggen. Dat stond het hof – naar het mij voorkomt – net zo vrij.
Het middel faalt.
8 Het middel van de benadeelde partijen [benadeelde 2] en [benadeelde 3]
Het middel dat namens de benadeelde partijen [benadeelde 2] en [benadeelde 3] is ingediend, richt zich – zo begrijp ik – tegen de gedeeltelijke niet-ontvankelijkverklaring van de vorderingen van deze benadeelde partijen voor zover die betrekking hebben op de immateriële schade.
Bij de stukken van het geding bevindt zich een ‘Verzoek tot Schadevergoeding’ van de [benadeelde 2] , waarin onder meer een bedrag van € 3.079 aan immateriële schade wordt gevorderd. In eerste aanleg heeft de rechtbank deze vordering integraal toegewezen.
Bij de stukken van het geding bevindt zich voorts een ‘Verzoek tot Schadevergoeding’ van de benadeelde partij [benadeelde 3] , waarin (onder meer) eveneens een bedrag van € 3.079 aan immateriële schade wordt gevorderd. In eerste aanleg heeft de rechtbank ook deze vordering integraal toegewezen.
Beide vorderingen zijn in hoger beroep integraal gehandhaafd.
De raadsman van de verdachte heeft ter terechtzitting in hoger beroep van 19 september 2024 ter zake de beide vorderingen tot vergoeding van immateriële schade het volgende opgemerkt:
“- […] Ten aanzien van de vordering van [benadeelde 2] : […] Wat betreft de immateriële schade vraag ik u het toegewezen bedrag te matigen en de vordering daarbij kritisch te toetsen aan de uitspraak van het Hof Den Bosch, die ter onderbouwing door de benadeelde partij in eerste aanleg is bijgevoegd.
- Ten aanzien van de vordering van [benadeelde 3] : […] Het immateriële bedrag is onvoldoende onderbouwd..”
In hoger beroep heeft het hof de beide vorderingen toegewezen tot een bedrag van telkens € 3.000 en – zo blijkt uit het dictum van het arrest – voor het overige niet-ontvankelijk verklaard. Het hof heeft daartoe het volgende overwogen:
“Vordering tot schadevergoeding [benadeelde 3]
[…]
Het hof is van oordeel dat aannemelijk is geworden dat de benadeelde partij immateriële schade heeft geleden en dat deze schade het rechtstreeks gevolg is van het onder 1 primair en 2 bewezenverklaarde. De vordering leent zich – naar maatstaven van billijkheid – voor hoofdelijke toewijzing tot een bedrag van € 3.000,00, te vermeerderen met de gevorderde wettelijke rente over dit bedrag vanaf 26 februari 2022 tot aan de dag der algehele voldoening.
[…]
Vordering tot schadevergoeding [benadeelde 2]
[…]
Het hof is voorts van oordeel dat aannemelijk is geworden dat de benadeelde partij immateriële schade heeft geleden en dat deze schade het rechtstreeks gevolg is van het onder 2 bewezenverklaarde. De vordering leent zich – naar maatstaven van billijkheid – voor hoofdelijke toewijzing tot een bedrag van € 3.000,00, te vermeerderen met de gevorderde wettelijke rente over dit bedrag vanaf 26 februari 2022 tot aan de dag der algehele voldoening.”
In cassatie wordt geklaagd dat het zonder nadere motivering niet duidelijk is waarom het hof de vorderingen tot immateriële schadevergoeding telkens voor een bedrag van € 79 niet-ontvankelijk heeft verklaard.
Eerder heeft de Hoge Raad cassatieberoepen niet-ontvankelijk verklaard omdat er met de voorgestelde middelen van de verdachte over de vordering van de benadeelde partij slechts een gering financieel belang – meer specifiek: € 6, iets meer dan € 12 en ongeveer € 14 – gemoeid was. Hoewel deze betrekkelijk nieuwe lijn in de rechtspraak van de Hoge Raad nog niet helemaal uitgekristalliseerd lijkt te zijn, kan uit andere zaken worden afgeleid dat hierbij ook de verhouding tussen het betwiste deel van de vordering en het totaal toegewezen bedrag een rol speelt. Zo concludeerde A-G Sinnige recent bijvoorbeeld dat de benadeelde partij een te gering financieel belang had bij een klacht over € 53,35, omdat dit slechts 0,24% van de oorspronkelijke vordering van € 22.000,12 betrof. De Hoge Raad deed het daarop betrekking hebbende middel af met een aan art. 81 lid 1 RO ontleende motivering.
In de onderhavige zaak gaat het telkens om een financieel belang van € 79. Dat is 2,63% van de aan elk van de beide benadeelde partijen toegewezen immateriële schadevergoeding van € 3.000. Het financiële belang van de benadeelde partijen is daarmee in zoverre beperkt te noemen, maar mijns inziens niet zonder meer zodanig beperkt dat reeds daarom moet worden geconcludeerd dat het middel niet tot cassatie kan leiden. Daarbij betrek ik dat het hier mogelijk gaat om een grensgeval, terwijl uit de huidige jurisprudentie niet precies kan worden afgeleid waar die grens in de ogen van de Hoge Raad ligt. Het zou in dat verband wellicht goed zijn als de Hoge Raad hier – mede met het oog op de rechtszekerheid en een voorspelbaar gebruik van art. 80a RO – op enig moment in (iets) meer algemene zin duidelijkheid verschaft over deze grens.”
Ik kom dus toe aan de inhoudelijke bespreking van het middel. Daarbij moet worden vooropgesteld dat de rechter de schade dient te begroten op een wijze die het meest met de aard ervan in overeenstemming is. De begroting van immateriële schade geschiedt naar billijkheid met inachtneming van alle omstandigheden van het geval. Voorts dient de rechter bij de begroting, indien mogelijk, te letten op de bedragen die door Nederlandse rechters in vergelijkbare gevallen zijn toegekend. De begroting van de schade naar billijkheid is voorbehouden aan de feitenrechter en kan – verweven als zij is met waarderingen van feitelijke aard – in cassatie slechts op begrijpelijkheid worden onderzocht.
Mede tegen deze achtergrond is het oordeel van het hof dat de beide vorderingen zich – naar maatstaven van billijkheid – lenen voor toewijzing tot een bedrag van telkens € 3.000 mijns inziens niet onbegrijpelijk en toereikend gemotiveerd. Tot een nadere motivering was het hof niet gehouden.
Het middel faalt.
9 Slotsom
De middelen van de verdachte falen en kunnen worden afgedaan met de aan art. 81 lid 1 RO ontleende motivering. De middelen van benadeelde partijen falen ook en kunnen eveneens worden afgedaan met de aan art. 81 lid 1 RO ontleende motivering.
Ambtshalve merk ik op dat de Hoge Raad uitspraak zal doen meer dan 24 maanden nadat cassatie is ingesteld. Dat betekent dat inbreuk is gemaakt op het in art. 6 lid 1 EVRM neergelegde recht om binnen een redelijke termijn te worden berecht. Dat dient te leiden tot strafvermindering.
Deze conclusie strekt tot vernietiging van de uitspraak van het hof, maar uitsluitend wat betreft de duur van de opgelegde gevangenisstraf, tot vermindering daarvan naar de gebruikelijke maatstaf en tot verwerping van het beroep voor het overige.
De Procureur-Generaal
bij de Hoge Raad der Nederlanden
AG