Conclusie AG. Valsheid in geschrifte door rechtspersoon (art. 225 Sr). M1: klacht dat onderzoek ter…

PROCUREUR-GENERAAL

BIJ DE

HOGE RAAD DER NEDERLANDEN

Nummer 24/00383

Zitting 9 juni 2026

CONCLUSIE

M.E. van Wees

In de zaak

[verdachte] B.V.,

gevestigd te [vestigingsplaats] ,

hierna: de verdachte.

1.1

De verdachte is bij arrest van 26 januari 2024 door het gerechtshof Den Haag (parketnr. 23000420-22) wegens 2. “valsheid in geschrift, begaan door een rechtspersoon, meermalen gepleegd”, veroordeeld tot een geldboete ter hoogte van € 750.000,00.

1.2

Het cassatieberoep is ingesteld namens de verdachte en D.R. Doorenbos en T. Tepaske, beiden advocaat in Amsterdam, hebben zes middelen van cassatie voorgesteld.

2.1

De verdachte is een bedrijf dat zich bezighoudt met het vervaardigen van verpakkingen (in dit geval: vaten) voor gevaarlijke stoffen. Het ontwerptype van dergelijke verpakkingen moet aan bepaalde kwaliteitseisen voldoen. Of dat het geval is, kan worden getest door middel van het uitvoeren van een zogenoemde hydraulische druktest. De ontwerptypes die deze test met goed gevolg doorstaan, kunnen worden voorzien van een UN-kenmerk. Dat geldt vervolgens ook voor alle verpakkingen die overeenkomstig dat ontwerptype zijn vervaardigd, ware het dat de hydraulische druktesten op dergelijke verpakkingen periodiek moeten worden herhaald. De verdachte wordt ervan verdacht opzettelijk UN-kenmerken te hebben aangebracht op vaten die deze testen niet met goed gevolg doorstonden en dit is tenlastegelegd als valsheid in geschrift.

2.2

Het eerste middel is louter formeel van aard: geklaagd wordt, kort gezegd, dat het onderzoek ter terechtzitting is hervat en gesloten door een enkelvoudig samengesteld hof, terwijl dat een meervoudige kamer had behoren te zijn. Het tweede middel heeft betrekking op de als bewijsmiddel 7 gebezigde verklaring van de directeur van de verdachte en klaagt over het oordeel van het hof dat bij het afleggen van die verklaring geen sprake was van een verhoorsituatie. Het derde middel klaagt dat de in de bewezenverklaring vermelde vaten niet als ‘geschrift’ in de zin van art. 225 Sr kunnen worden aangemerkt. Het vierde middel klaagt dat het hof art. 219 Sr ten onrechte niet als lex specialis ten opzichte van art. 225 Sr heeft beschouwd. Het vijfde middel klaagt dat het bewezenverklaarde opzet niet uit de bewijsvoering kan volgen. Het zesde middel richt zich tegen de strafmotivering.

3.1

Het middel bevat verschillende klachten die erop neerkomen neer dat het onderzoek ter terechtzitting tweemaal is hervat en gesloten en dat het hof op die sluitingszittingen – in strijd met de wet – enkelvoudig was samengesteld.

3.2

Het belang van deze klacht is er volgens de steller van het middel in gelegen dat het hof in zijn arrest “gebruik blijkt te hebben gemaakt van informatie waar verzoekster nooit mee is geconfronteerd en die zich ook niet in haar dossier bevindt”. Daardoor zou het hof minimaal de schijn hebben gewekt dat voornoemde sluitingszittingen, anders dan het proces-verbaal van die zittingen inhoudt, “iets (moeten) hebben ingehouden.” De verdachte had zich over voornoemde informatie willen uitlaten.

3.3

Uit de gedingstukken volgt dat de zaak in hoger beroep op 24 november 2023 inhoudelijk is behandeld. Op die zitting heeft een meervoudige kamer van het hof het onderzoek onderbroken tot 12 januari 2024. Daarbij heeft het hof bepaald dat op de zitting van 12 januari 2024 het onderzoek zal worden gesloten en aangekondigd dat nadien uitspraak zal worden gedaan op 26 januari 2024. Het hof heeft zich aan die agendering gehouden, ware het dat het hof – na de raadsman daarvan per e-mail op de hoogte te hebben gesteld – het onderzoek ook op de zitting van 26 januari 2024 heeft hervat en gesloten. Het hof was op beide sluitingszittingen enkelvoudig samengesteld.

3.4

Van de zittingen van 24 november 2023, 12 januari 2024 en 26 januari 2024 is één procesverbaal opgemaakt. Dat proces-verbaal houdt voor wat betreft de zitting van 24 november 2023 onder meer het volgende in:

3.5

Het proces-verbaal houdt wat betreft de zittingen van 12 en 26 januari 2024 het volgende in (onder vermelding van een voetnoot):

3.6

Voor wat betreft het in enkelvoudige samenstelling door het hof hervatten en sluiten van het onderzoek ter terechtzitting op 12 januari 2024 geldt dat de verdediging op de zitting van 24 november 2023 desgevraagd heeft aangegeven geen bezwaar te hebben tegen die gang van zaken. Het belang dat de verdachte zou hebben bij de klacht tegen deze door de verdediging expliciet geaccordeerde gang van zaken, ontgaat mij.

3.7

Voor wat betreft diezelfde gang van zaken op de zitting van 26 januari 2024 geldt dat de raadsman daar eveneens vooraf van op de hoogte is gesteld, te weten per e-mail van 24 januari 2024. Ook daarvoor geldt naar ik meen dat het op de weg van de raadsman had gelegen om, indien hij zou menen dat de verdachte daarmee op enigerlei wijze in haar belangen zou worden geschaad, zijn bezwaren op dat moment kenbaar te maken. De gedingstukken noch de cassatieschriftuur geven blijk van dergelijke bezwaren. Daarnaast geldt het volgende.

3.8

AG Harteveld heeft in zijn conclusie voorafgaand aan HR 18 juni 2024, ECLI:NL:HR:2024:858 uitgebreid uiteengezet waarom het belang van een klacht als de onderhavige ontbreekt in een situatie waarin (onder meer) i) de inhoudelijke behandeling, inclusief het laatste woord, heeft plaatsgevonden met een zittingscombinatie bestaande uit alle drie de raadsheren die het arrest hebben gewezen en ii) de verdachte en zijn raadsman bij de betreffende sluitingszitting niet zijn verschenen. Dat standpunt deel ik. Hetgeen de stellers van het middel over dit belang aanvoeren, kan hen evenmin baten. Als het al zo zou zijn dat het hof materiaal tot het bewijs heeft gebezigd dan wel bij het bepalen van de straf heeft betrokken, waarover de verdachte zich niet zou hebben kunnen uitlaten, dan kan daarover afzonderlijk worden geklaagd (zoals kennelijk ook is gedaan in het later te bespreken zesde cassatiemiddel). Het proces-verbaal van de terechtzitting(en) geldt daarbij als enige kenbron. Nu dat proces-verbaal niet blijkt geeft van enige inhoudelijke mededeling op de zittingen van 12 en 26 januari 2024, is dat ook waar in cassatie van moet worden uitgegaan. Dat het betreffende – door de steller van het middel als “onbekende informatie” – aangeduid bewijsmateriaal “mogelijk” op de zittingen van 12 of 26 januari 2024 zou zijn voorgehouden, kan de verdachte in die zin dus op generlei wijze worden tegengeworpen. Bovendien houdt het proces-verbaal van de zitting op 26 januari 2024 in dat het hof het onderzoek ter terechtzitting hervat in de stand waarin het zich ten tijde van de onderbreking op 24 november 2023 bevond. Dat betekent dat het hof geen acht heeft geslagen op hetgeen zich op de terechtzitting van 12 januari 2024 heeft voorgedaan.

3.9

Daar waar de stellers van het middel ten slotte nog klagen dat “het Amsterdamse hof” zich op de zitting van 12 dan wel 26 januari 2024 onbevoegd had moeten verklaren, miskennen zij dat de zaak enkel is behandeld door gerechtshof Den Haag (en dus niet door het gerechtshof Amsterdam). Amsterdam betrof louter de – tijdelijke – zittingslocatie van dat (Haagse) hof.

3.10

Het middel kan bij gebrek aan belang niet tot cassatie leiden.

4.1

Het middel klaagt over het oordeel van het hof dat ten tijde van het afleggen van de als bewijsmiddel 7 gebezigde verklaring van [betrokkene 7] (de directeur van de verdachte) geen sprake was van een verhoorsituatie, zodat de betreffende opsporingsambtenaar niet verplicht was de cautie te verlenen overeenkomstig art. 29 lid 2 Sv.

4.2

Ten laste van de verdachte is bewezenverklaard dat:

4.3

Deze bewezenverklaring steunt op onder meer de volgende bewijsmiddelen:

5.1

beproevingen

4.4

Het hof heeft ten aanzien van het bewijs verder nog het volgende overwogen:

4.5

Bij de beoordeling van het middel moet het volgende worden vooropgesteld. Artikel 29 lid 2 Sv beoogt de verdachte te behoeden tegen ongewilde medewerking aan zijn eigen veroordeling. Op grond van die bepaling dient de verdachte voor zijn verhoor te worden medegedeeld dat hij niet verplicht is tot antwoorden en dient die mededeling in het procesverbaal te worden opgenomen. Is de verdachte een rechtspersoon, dan geldt die verplichting ten aanzien van de vertegenwoordiger van die rechtspersoon.

4.6

Van een verhoor als bedoeld in art. 29 lid 2 Sv is sprake als door de politie aan een verdachte gestelde vragen gaan over zijn betrokkenheid bij een strafbaar feit ten aanzien waarvan hij als verdachte is aangemerkt. Op grond van artikel 27 lid 1 Sv wordt als verdachte aangemerkt degene te wiens aanzien uit feiten of omstandigheden een redelijk vermoeden van schuld aan een strafbaar feit voortvloeit. Dat vermoeden betreft zowel de omstandigheid dat een strafbaar feit wordt of is begaan, als de betrokkenheid van een persoon bij dat feit. Daarom kan, ook als (nog) niet vaststaat dat een strafbaar feit plaatsvindt of heeft plaatsgevonden, sprake zijn van een redelijk vermoeden van schuld aan een strafbaar feit en daardoor van een verhoorsituatie.

4.7

4.8

Het hof heeft overwogen dat niet is gebleken dat in het gesprek dat heeft geleid tot de als bewijsmiddel 7 opgenomen verklaring van [betrokkene 7] door de betreffende verbalisant vragen zijn gesteld die bezwaarlijk anders kunnen worden opgevat dan als vragen betreffende zijn betrokkenheid, dan wel de betrokkenheid van de verdachte, bij een geconstateerd strafbaar feit ten aanzien waarvan hij/de verdachte als verdachte was aangemerkt. Het heeft vervolgens overwogen dat het uit de weergave van het gesprek tussen [betrokkene 7] en de betreffende verbalisant concludeert dat sprake was van een spontane mededeling van de kant van [betrokkene 7] en dat dit betekent dat er geen sprake was van een verhoorsituatie.

4.9

Voor zover het hof met het voorgaande tot uitgangspunt heeft genomen dat een gesprek tussen een opsporingsambtenaar en een verdachte louter als verhoor als bedoeld in art. 29 lid 2 Sv kan worden aangemerkt als door de opsporingsambtenaar daadwerkelijk vragen worden gesteld, gaat het, gelet op hetgeen hierboven onder 4.7 uiteen is gezet, uit van een onjuiste rechtsopvatting.

4.10

Voor zover het hof dat niet heeft gedaan en het met zijn overweging dat (van de zijde van [betrokkene 7] ) sprake was van een “spontane mededeling” tot uitdrukking heeft willen brengen dat de opsporingsambtenaar geen mededelingen heeft gedaan waarmee hij kennelijk een reactie van de (vertegenwoordiger van de) verdachte met betrekking tot zijn betrokkenheid bij een strafbaar feit wilde verkrijgen, acht ik dat oordeel niet zonder meer begrijpelijk. De mededeling van de opsporingsambtenaar hield immers de testresultaten in, te weten dat negen vaten van drie verschillende ontwerptypes waren onderworpen aan een hydraulische druktest en dat géén van deze inbeslaggenomen vaten deze test had doorstaan, terwijl de aanleiding voor de doorzoeking bestond uit de verdenking van “mogelijk strafbare gedragingen betreffende het leveren van vaten die niet voldoen aan de gestelde eisen van TNO en ISO certificering binnen de inrichting van [A] BV” (bewijsmiddel 9) en tijdens die doorzoeking specifiek was gevraagd naar testresultaten van vaten van die drie ontwerptypes (bewijsmiddel 5).

4.11

Het middel klaagt hierover terecht. Dit hoeft echter niet tot cassatie te leiden. Gelet op de inhoud van de bewijsmiddelen, in het bijzonder bewijsmiddelen 5 en 6, is de bewezenverklaring naar ik meen immers ook met weglating van de in bewijsmiddel 7 weergegeven verklaring toereikend gemotiveerd.

5.1

Het middel klaagt over het oordeel van het hof dat de in de bewezenverklaring vermelde vaten met UN-kenmerken telkens kunnen worden aangemerkt als ‘geschrift’ als bedoeld in art. 225 Sr.

5.2

Het bestreden arrest houdt – voor zover hier relevant – het volgende in:

5.3

Over de betekenis van de term ‘geschrift’ als bedoeld in art. 225 Sr houdt de memorie van toelichting op het wetsontwerp in dat dit “alle in letter- of cijferschrift gestelde stukken [omvat]”. Door minister Modderman werd daarbij opgemerkt dat het geen verschil uitmaakt of de letters, cijfers “enz.” gesteld zijn door de hand ofwel door de drukpers, “of welk ander werktuig ook.” Uit de gebruikte bewoordingen, zo schrijft ook Bakker in zijn dissertatie in 1985, kan worden afgeleid dat de wetgever een ruime uitleg van de term ‘geschrift’ voor ogen heeft gehad. Zo ook Hofstee in Noyon/Langemeijer/Remmelink, door wie wordt opgemerkt dat het begrip ‘geschrift’ in de meest uitgebreide betekenis genomen moet worden. “Het gaat (…) om de weergave van (letter- en cijfer)tekens en niet zo zeer om de vorm waarin of de manier of materie waarop die tekens zijn vastgelegd.”

5.4 “

“Schrift”, zo valt in Noyon/Langemeijer/Remmelink verder te lezen, “veronderstelt kenbaarheid uit tekens (…) op een stuk materie, meestal papier, maar het kan ook linnen, hout, metaal enz. zijn”. Het moet gaan om gegevens die zijn vastgelegd en enige tijd – al dan niet met gebruikmaking van een hulpmiddel – te ‘lezen’ moeten zijn. Bakker komt tot de volgende algemene criteria: i) er moet sprake zijn van materie, waarop of waarin – al dan niet met behulp van enigerlei hulpmiddel – tekens zijn aangebracht, ii) de weergave van die tekens moet (redelijk) duurzaam zijn, iii) de tekens moeten – al dan niet met behulp van enigerlei hulpmiddel – gelezen kunnen worden en iv) er moet sprake zijn van een voor begrip vatbare gedachtenuiting.

5.5

De door de wetgever gewenste ruime uitleg en de door Bakker geformuleerde criteria (met name die onder ii) en iii)) komen terug in de rechtspraak van de Hoge Raad. Ik wijs in de eerste plaats op HR 15 januari 1991, NJ 1991/668, waaruit volgt dat ook een computerbestand als geschrift in de zin van art. 225 Sr kan worden aangemerkt. Ten aanzien van het digitale bestand had het hof vastgesteld, zoals het volgens de Hoge Raad ook had kunnen doen, dat dit bestand “bestond uit met enige duurzaamheid op een magneetschijf vastgelegde gegevens (…), welke op tamelijk eenvoudige wijze leesbaar konden worden gemaakt”. Uitgaande van die vaststelling, zo oordeelt de Hoge Raad, had het hof het computerbestand, als vastgelegd op een magneetschijf, terecht aangemerkt als een geschrift in de zin van art. 225 Sr (rov. 5.2 en 5.3).

5.6

In de uitleveringszaak HR 2 oktober 1994, NJ 1995/228 werd de verzoeker ervan verdacht dat hij meerdere douane- en vervoersdocumenten valselijk had afgestempeld, met valse (nagemaakte) stempels. In het kader van de vraag of aan het dubbele strafbaarheidsvereiste werd voldaan, schreef toenmalig AG Meijers in zijn conclusie voorafgaand aan het arrest dat een stempel als een geschrift in de zin van art. 225 Sr kan worden aangemerkt, aangezien dit een voorwerp is “met, om nogmaals Remmelink, t.a.p. te citeren, ‘tekens (letters, cijfers, enz.) op een stuk materie, meestal papier, maar het kan ook linnen, hout, metaal, enz. zijn’”. De Hoge Raad volgde hem daarin en overwoog:

5.7

5.8

Het hof heeft overwogen dat de op de in de tenlastelegging genoemde vaten aangebrachte UN-kenmerken bestaan uit leesbare tekens, letters en cijfers, die op permanente wijze – en daarmee in duurzame vorm – in het vat zijn geperst. Het hof heeft verder tot uitdrukking gebracht dat, bij de vraag of sprake is van een ‘geschrift’ als bedoeld in art. 225 Sr, de grootte van de tekens ten opzichte van de omvang van het voorwerp waarop die tekens zijn aangebracht niet van doorslaggevende betekenis is, omdat uit de wet noch uit de jurisprudentie volgt dat aan een dergelijke verhouding eisen worden gesteld.

5.9

Het hierop gebaseerde oordeel van het hof dat de in de tenlastelegging genoemde vaten telkens kunnen worden aangemerkt als een geschrift in de zin van art. 225 Sr, geeft geen blijk van een onjuiste rechtsopvatting en is evenmin onbegrijpelijk. Daarbij neem ik in aanmerking dat uit de onder 5.3 en 5.7 weergegeven wetsgeschiedenis blijkt, zoals ook door de Hoge Raad in zijn arrest van 2 oktober 1994 expliciet overwogen, dat de wetgever een ruime opvatting van het de term ‘geschrift’ voor ogen heeft gestaan. De wetsgeschiedenis noch de rechtspraak geeft daarbij aanleiding te veronderstellen dat de wetgever deze term – anders dan voor wat betreft de duurzaamheid en leesbaarheid van tekens – op enigerlei wijze heeft willen beperken. Integendeel: zowel voor wat betreft de (inhoud van) de tekens als voor wat betreft de wijze en (de vorm van) het materiaal waarop de tekens zijn aangebracht, zijn vergaande vormen toegelaten en is van een letterlijke interpretatie van het woord ‘geschrift’ geenszins sprake. Een geschrift in de zin van art. 225 Sr is niet denkbaar zonder materie waarop tekens zijn aangebracht, maar die materie is niet de kern van het ‘geschrift’. Dat zijn de tekens. Zij zijn het die de betekenis hebben en daardoor vals of vervalst kunnen zijn en een bewijsbestemming kunnen hebben.

5.10

Tegen die achtergrond zie ik niet in waarom de verhouding tussen de omvang van de tekens en de omvang van de materie, zoals die zich in de onderhavige zaak voordoet, (wel) aan de kwalificatie van ‘geschrift’ als bedoeld in art. 225 Sr in de weg zou moeten staan. Het lijkt mij dat tekens die de uitspraak doen dat een vat voldoet aan een beschreven stel eisen zelfs bij voorkeur op dat vat zelf worden aangebracht. Dat de Hoge Raad in een arrest van 15 juni 1931, NJ 1933/49 heeft geoordeeld dat “een enkel nummer, ingeslagen in een onderdeel van een motor” nooit een geschrift in de zin van art. 225 Sr kan zijn, maakt dat niet anders.

5.11

Het middel faalt in zoverre.

5.12

Datzelfde geldt voor de klachten die zijn gericht tegen het oordeel van het hof dat de als geschrift aangemerkte vaten ‘bestemd zijn om tot bewijs van enig feit te dienen’. Uit de rechtspraak van de Hoge Raad volgt dat daaronder dient te worden verstaan: een geschrift waaraan in het maatschappelijk verkeer betekenis voor het bewijs van enig feit pleegt te worden toegekend. Het geschrift moet, in de woorden van Bakker, van zodanige aard zijn dat deze in de maatschappij als drager van vertrouwenwekkende informatie is of wordt aanvaard. De aard van het geschrift zou ertoe moeten kunnen leiden dat de onwaarheid als waar zou moeten worden aangenomen. Het gaat om geschriften die daadwerkelijk feiten bevatten waarop men in het maatschappelijk verkeer wil (of wel moet) afgaan en waarop men zijn eigen plannen en handelingen baseert.

5.13

5.14

Hieruit volgt ten slotte dat ook de klacht faalt, inhoudende dat het hof ten onrechte de pleegdatum van 21 maart 2012, de productiedatum van de vaten, bewezen heeft verklaard omdat pas daarna is gebleken dat deze vaten de druktest niet doorstonden. Uit de bewijsvoering, waaronder de druktesten op enkele van de inbeslaggenomen vaten, volgt immers dat de vaten niet voldeden aan het ontwerptype en dat dat ook zo was toen de tekens op 21 maart 2012 op de vaten werden aangebracht.

5.15

Het middel faalt dan ook in zijn geheel.

6.1

6.2

6.3

Het volgende dient te worden vooropgesteld. Naast de ‘logische specialiteit’, een specialiteitsverhouding waarbij de bijzondere strafbepaling (de ‘specialis) alle bestanddelen bevat van de algemene strafbepaling (de ‘generalis’) plus nog één of meer andere, wordt ook ‘systematische specialiteit’ erkend. Bij die categorie is weliswaar geen sprake van een letterlijke bestanddelenoverlap in vorenbedoelde zin, maar wordt op grond van het wettelijk stelsel en de bedoeling van de wetgever desondanks een specialis generalis-verhouding aangenomen.

6.4

De Hoge Raad neemt dit type specialiteitsverhouding niet vaak aan. De standaardmotivering is dan dat de vermeende specialis niet alle bestanddelen van de vermeende generalis bevat, terwijl de wetsgeschiedenis geen (dwingende) aanknopingspunten bevat voor de opvatting dat de eerstgenoemde niettemin moet worden beschouwd als zo’n bijzondere strafbepaling. De systematische specialiteit betreft een uitzonderingscategorie waarvan alleen sprake kan zijn als dat als de onmiskenbare bedoeling van de wetgever moet worden aangenomen ofwel als dat noodzakelijk is om te voorkomen dat de onmiskenbare bedoeling van de wetgever wordt doorkruist. Een goed (doch inmiddels pijnlijk) voorbeeld daarvan betreft de door De Hullu en Van Kempen aangehaalde HR 9 februari 1988, NJ 1988/613. In de betreffende zaak had het hof de bewezenverklaarde ontuchtige gedragingen van de verdachte – die binnen het huwelijk hadden plaatsgevonden en mede bestonden uit het seksueel binnendringen van het lichaam van het slachtoffer – gekwalificeerd onder het oude, subsidiair ten laste gelegde, art. 246 Sr. In het oude art. 242 Sr, dat primair ten laste was gelegd, was immers alleen verkrachting ‘buiten echt’ strafbaar gesteld. De Hoge Raad oordeelde dat art. 242 (oud) Sr ten opzichte van art. 246 (oud) Sr als een bijzondere bepaling in de zin van art. 55 lid 2 Sr heeft te gelden. Had de Hoge Raad anders geoordeeld, dan zou de onmiskenbare bedoeling van de wetgever (om dergelijke gedragingen binnen het huwelijk niet strafbaar te stellen) worden doorkruist.

6.5

Een meer recent voorbeeld van een zaak waarin de Hoge Raad een systematische specialiteit aannam betreft HR 2 november 2021, ECLI:NL:HR:2021:1627. Het ging in die zaak om de vraag of art. 231 Sr ten opzichte van art. 225 Sr kan worden aangemerkt als een bijzondere strafbepaling in de zin van art. 55 lid 2 Sr. De Hoge Raad beantwoordde die vraag bevestigend en verwees daarbij naar de wetsgeschiedenis, waaruit hij onder meer de volgende passages had geciteerd:

6.6

Uit dit citaat volgt ontegenzeggelijk dat de door de Hoge Raad aangenomen specialis generalis-verhouding de bedoeling van de wetgever is geweest. Een andersluidende uitspraak zou, evenals bij de onder 6.4 besproken zaak, die bedoeling hebben doorkruist.

6.7

Een relatief recent voorbeeld van een zaak waarin de Hoge Raad een systematische specialiteit niet aannam, betreft HR 18 februari 2025, ECLI:NL:HR:2025:228. In die zaak werd aan de Hoge Raad de prejudiciële vraag voorgelegd of art. 197b Sr zich tot art. 197a lid 2 Sr verhoudt als een bijzondere strafbepaling tot een algemene strafbepaling in de zin van art. 55 lid 2 Sr. De Hoge Raad oordeelde dat – anders dan AG Hofstee in zijn conclusie voorafgaand aan dit arrest – art. 197b Sr niet alle bestanddelen van art. 197a lid 2 Sr bevat, terwijl de wetsgeschiedenis geen dwingende aanknopingspunten bevat voor de opvatting dat art. 197b Sr niettemin moet worden beschouwd als zo’n bijzondere strafbepaling. Daarbij nam de Hoge Raad mede in aanmerking dat:

6.8

Dat een systematische specialiteit door de Hoge Raad niet snel wordt aangenomen valt volgens de Hullu en Van Kempen goed te begrijpen vanuit de beoogde helderheid van de wettelijke regeling waarbij men (ook het OM) in beginsel op de tekst van een strafbepaling moet kunnen afgaan. Ook AG Knigge acht de terughoudende opstelling van de Hoge Raad begrijpelijk, zo brengt hij tot uitdrukking in zijn conclusie voorafgaand aan HR 30 mei 2006, ECLI:NL:HR:2006:AW0476. In die zaak – waar het ging om de vraag of een specialis generalisverhouding bestond tussen de artikelen 285 lid 1 (oud) en 266 Sr enerzijds en art. 285b Sr, dat bedreigd is met hoger strafmaximum dan de artikelen 285 en 266 Sr, anderzijds – wees hij op de in art. 55 lid 1 Sr neergelegde hoofdregel dat de zwaarste strafbepaling dient te worden toegepast als een gedraging onder meerdere strafbepaling valt. In gevallen waarin de specialis ten opzichte van de generalis met een lager strafmaximum is bedreigd, vormt art. 55 lid 2 Sr, welk artikel in dat geval uitsluiting van de zwaarste strafbepaling voorschrijft, een uitzondering op die hoofdregel. Daarvoor moeten dan ook sterke inhoudelijke argumenten kunnen worden aangedragen, aldus Knigge. Hij vervolgt, en daar sluit ik mij bij aan:

6.9

Ook in de onderhavige zaak gaat het om een strafbepaling (art. 219 Sr) die met een lager strafmaximum wordt bedreigd dan de vermeende generalis, art. 225 Sr. Ter onderbouwing van het standpunt dat tussen deze twee strafbepalingen een specialis generalis-verhouding bestaat, wijst de steller van het middel op Hofstee in Noyon/Langemijer/Remmelink die in het commentaar op art. 225 Sr schrijft “op systematische gronden” aan te willen nemen dat uitsluitend art. 219 Sr toepasselijk is als valsheid ten aanzien van merken tevens het valselijk opmaken van een geschrift als bedoeld in art. 225 Sr oplevert. Dat argument acht ik niet overtuigend, nu hieruit nog niet blijkt dat het de onmiskenbare bedoeling van de wetgever is geweest deze specialis generalis-verhouding aan te nemen.

6.10

Bakker deelt dit standpunt evenmin. Dat tussen art. 219 Sr en art. 225 Sr een dergelijke specialiteitsverhouding bestaat is volgens hem reeds uitgesloten omdat niet alle merken tevens geschrift zijn in de zin van art. 225 Sr. Dat geldt bijvoorbeeld voor merken die bestaan uit een enkel teken dat voornamelijk een signaalfunctie heeft en niet bestemd is om gelezen te worden, zoals een zilvermerk. In de gevallen dat een merk wel tevens als geschrift in de zin van art. 225 Sr aangemerkt zou kunnen worden, dient volgens Bakker (daarom) eendaadse samenloop te worden aangenomen, zodat art. 225 Sr dient te worden toegepast. In diezelfde lijn ook Pompe in zijn noot onder HR 15 juni 1931, NJ 1933/49, waarin hij stelt: “waren merken tevens geschriften in de zin der wet, dan zou b.v. art. 217, 1° Sr. naast art. 225 Sr. geheel overbodig zijn.”

6.11

Het hof heeft geoordeeld dat art. 219 Sr geen lex specialis is ten opzichte van art. 225 Sr. Dat oordeel getuigt niet van een onjuiste rechtsopvatting en is evenmin onbegrijpelijk. Daarbij neem ik in aanmerking dat art. 219 Sr – dat sinds de invoering daarvan in 1886 in een andere titel dan art. 225 Sr is geplaatst en ten opzichte van laatstgenoemde strafbepaling door de wetgever is aangeduid als “andere soort(…) valschheid” – niet alle bestanddelen van art. 225 Sr bevat en dat door de steller van het middel geen argumenten zijn aangedragen die tot de conclusie dienen te leiden dat het de onmiskenbare bedoeling van de wetgever is geweest om art. 219 Sr ten opzichte van art. 225 Sr als bijzondere tot algemene strafbepaling in de zin van art. 55 lid 2 Sr aan te merken. Ook zelf heb ik daartoe geen aanknopingspunten aangetroffen.

6.12

Het middel faalt.

7.1

Het middel klaagt dat het bewezenverklaarde opzet niet uit de bewijsvoering kan volgen. Het richt zich meer in het bijzonder tegen het oordeel van het hof dat de verdachte ervan op de hoogte was dat de geproduceerde vaten de druktest niet haalden.

7.2

Het hof heeft over het bewezenverklaarde opzet het volgende overwogen:

7.3

7.4

Het mede hierop gebaseerde oordeel van het hof – de als bewijsmiddel 7 gebezigde verklaring van [betrokkene 7] om redenen vermeld onder 4.9 en 4.10 daargelaten – dat (het niet anders kan dan dat) de verdachte ervan op de hoogte was dat de geproduceerde vaten de druktest niet haalden, acht ik niet onbegrijpelijk en toereikend gemotiveerd.

7.5

Het middel faalt.

8.1

Het middel richt zich tegen de strafmotivering en zal ik bespreken als vier afzonderlijke deelklachten. Voordat ik de deelklachten bespreek, geef ik eerste de strafmaatoverwegingen van het hof weer.

8.2

Het hof heeft in het bestreden arrest de opgelegde straf als volgt gemotiveerd:

8.3

De eerste deelklacht houdt in dat het hof in zijn straftoemetingsbeslissing zich ten onrechte buiten het kader van de tenlastelegging en de bewezenverklaring heeft begeven door te overwegen dat de verdachte “ervoor heeft gekozen - kennelijk louter uit bedrijfseconomische motieven - lang door te gaan met het verboden gedrag”, terwijl de bewezenverklaring enkel betrekking heeft op één dag.

8.4

8.5

Langs de weg van de “omstandigheden waaronder het bewezenverklaarde feit is begaan” wordt ruimte geboden om niet in de tenlastelegging opgenomen feiten bij de straftoemeting te betrekking. Zo heeft de Hoge Raad in verband met het grootschalig bezit van kinderporno geoordeeld dat het grootschalige karakter van het delict een voor de straftoemeting relevante omstandigheid kan betreffen, ook al volstaat de tenlastelegging met de beschrijving van een beperkt aantal strafbare feiten. Het grootschalige karakter dient dan wel op grond van het verhandelde ter terechtzitting aannemelijk te zijn geworden. Eenzelfde soort redenering heeft de Hoge Raad gebruikt bij grootschalige fiscale fraude. In het onderhavige geval gaat het niet zozeer om de grootschaligheid van het gepleegde feit, maar om de periode waarbinnen de verboden gedragingen hebben plaatsgevonden. Mij komt het voor dat ook in die situatie de rechter bij de straftoemeting in aanmerking kan nemen dat het aannemelijk is geworden dat de verboden gedraging langere tijd heeft plaatsgevonden, ook al heeft de bewezenverklaring betrekking op een kortere periode.

8.6

De tenlastelegging van het onder 2 primaire feit houdt samengevat in dat de verdachte op één of meer tijdstippen in de periode van 1 januari 2010 tot en met 22 maart 2012 vaten valselijk heeft opgemaakt door in strijd met de waarheid een UNkenmerk, te weten UN 1A2/Y1.4/140/12/NL/GEF 2573 081 of UN 1A2/Y1.2/100/12/NL/GEF 1572 081 of UN 1A2/Y1.3/140/12/NL/GEF 1086 081, op die vaten aan te brengen terwijl was gebleken dat deze vaten niet overeenkwamen met het bij dat/die UN-kenmerk(en) behorende ontwerptype(n). Uit de bewijsvoering van het hof volgt dat de toevoeging 081 achter de UN-kenmerken in de tenlastelegging tot uitdrukking brengt dat het gaat om de vaten van productie dag 81, te weten 21 maart 2012. De feitelijk omschreven gedragingen in de tenlastelegging hebben derhalve enkel betrekking op de op 21 maart 2012 geproduceerde vaten.

8.7

De bewezenverklaring houdt - kort gezegd - in dat de verdachte op 21 maart 2012 vaten valselijk heeft opgemaakt door op die vaten UN keurmerken aan te brengen terwijl was gebleken dat deze vaten niet overeenkwamen met het bij die UN-kenmerken behorende ontwerptypen. Het hof heeft in dat verband vastgesteld dat bij de doorzoeking negentien vaten in beslag zijn genomen en dat per productielijn drie vaten zijn geselecteerd om de hydraulische druktest te ondergaan. Uit die test bleek dat geen van de negen geteste vaten de test met goed gevolg doorstond. Het hof heeft verder vastgesteld dat in de fabriek van de verdachte documenten in beslag zijn genomen, waaronder gegevens over soortgelijke testen die in verschillende maanden in de jaren 2010, 2011 en 2012 zijn uitgevoerd en dat daarbij specifiek is gekeken naar dezelfde UN-kenmerken als de negen geteste vaten. Uit de van die kenmerken nog beschikbare testresultaten over 2010 en 2011, in totaal dertien, blijkt dat geen van de geteste vaten de hydraulische druktest met goed gevolg heeft doorstaan. Het hof heeft in het kader van de bewijsoverwegingen overwogen dat hieruit een beeld volgt dat de geproduceerde vaten van deze drie productielijnen structureel niet voldeden aan de druktest.

8.8

Het hof heeft in verband met de strafoplegging overwogen dat de verdachte de laakbaarheid van haar handelen niet onder ogen heeft gezien en haar lakse optreden toen zij de tekortkomingen constateerde en daarop opmerkzaam werd gemaakt, er eerder op wijst dat de verdachte ervoor heeft gekozen – kennelijk louter uit bedrijfseconomische motieven – lang door te gaan met de verboden gedragingen. Het hof heeft zich daarbij kennelijk gebaseerd op de vaststelling dat uit de testresultaten van 2010 en 2011 volgt dat dertien van de geteste vaten de hydraulische druktest niet heeft doorstaan. Het hof heeft dat kennelijk beschouwd als omstandigheid waaronder het bewezenverklaarde feit is begaan. Dat oordeel is in het licht van het bovenstaande niet onbegrijpelijk en toereikend gemotiveerd. Voor verdere toetsing is in cassatie geen plaats vanwege de vrijheid van de strafrechter bij de keuze van de op te leggen straf en de keuze en de weging van de factoren die hij daarvoor in de concrete zaak van belang acht. Ook de partiele vrijspraak van de verdachte voor zover de tenlastelegging betrekking heeft op de periode van 1 januari 2010 tot 21 maart 2012 maakt de overweging van het hof niet onbegrijpelijk, nu de tenlastelegging enkel betrekking had op de negen op 21 maart 2012 in beslag genomen en geteste vaten.

8.9

De eerste deelklacht faalt.

8.10

De tweede deelklacht houdt in dat het hof ten onrechte de ontkennende proceshouding van de verdachte strafverzwarend heeft meegewogen. De stellers van het middel voeren in dat verband aan dat het hof heeft geoordeeld dat de verdachte het verweer dat zij geen opzet had op het bewezenverklaarde niet had mogen voeren en dat het strafverzwarend meewegen van de ontkennende houding van de verdachte in strijd is met art. 6 en art. 7 EVRM.

8.11

Deze deelklacht mist feitelijke grondslag voor zover het tot uitgangspunt neemt dat het hof de ontkennende proceshouding van de verdachte strafverzwarend heeft meegewogen. Het hof heeft bij de bepaling van de straf niet de ontkennende houding van de verdachte in aanmerking genomen. Het hof heeft wel meegewogen en mee kunnen wegen dat de verdachte ook in hoger beroep de laakbaarheid van haar handelen niet onder ogen heeft gezien en haar lakse optreden toen zij de tekortkomingen constateerde.

8.12

De tweede deelklacht faalt.

8.13

De derde deelklacht houdt in dat het hof bij de strafoplegging ten bezware van de verdachte acht heeft geslagen op stukken die niet zijn voorgelezen of waarvan de korte inhoud niet is medegedeeld. In dat verband wijzen de stellers van het middel erop dat het hof bij de bepaling van de straf de jaaromzet en het nettoresultaat van [C] in 2022 heeft meegewogen, terwijl ter terechtzitting van het hof niet is gesproken over [C] of over de betreffende jaarcijfers.

8.14

Bij de beoordeling van deze klacht stel ik voorop dat van de feiten en omstandigheden die door de rechter worden gebruikt ter motivering van de straf ter terechtzitting moet zijn gebleken. Niet naleving van dit voorschrift van art. 350 Sv levert een vormverzuim op. Wordt in de strafmotivering rekening gehouden met een gedingstuk dat niet is voorgelezen of waarvan de korte inhoud ter terechtzitting is medegedeeld, dan is dat reden om de strafoplegging te vernietigen. Maar behalve met wat rechtstreeks uit de stukken of het verhandelde ter terechtzitting is gebleken, mag de rechter bij de strafoplegging ook rekening houden met andere factoren.

8.15

Uit het proces-verbaal van de terechtzitting in hoger beroep kan ik inderdaad niet opmaken dat de jaarcijfers van [C] , of een stuk met deze gegevens, aan de orde zijn gesteld. De vraag is echter welk belang wordt gediend bij vernietiging en terugwijzing van de strafoplegging. Ik zal dit toelichten.

8.16

Ik begrijp de bestreden strafmaatoverweging van het hof zo dat het tot uitdrukking heeft geprobeerd te brengen dat zij de in eerste aanleg opgelegde geldboete gelet op onder meer de omvang van het concern waar de verdachte onderdeel van is en de (voorbeeld)rol van dit concern bij de productie van verpakkingen voor en dus het vervoer van gevaarlijke stoffen, een te gering strafrechtelijk signaal is. Daarbij heeft het hof onder meer gewezen op de jaarcijfers van [C] en op het feit dat de vestiging in Rotterdam Europoort sinds 1993 bestaat en de grootste stalenvatenfabriek ter wereld is. Het hof oordeelt daarbij dat de verdachte dan ook een grote verantwoordelijkheid draagt waar het betreft het op de markt brengen van vaten conform de gestelde eisen.

8.17

De stellers van het middel voeren aan dat de naam van de entiteit [C] . Is en dat niet duidelijk is waar het hof zijn informatie over [C] vandaan heeft. In het dossier bevindt zich geen enkel stuk waaruit zou kunnen blijken wat de jaaromzet en het nettoresultaat van [C] . over 2022 zou zijn. Het hof zou volgens de stellers van het middel de informatie derhalve hebben moeten ontleend aan enigerlei buitenlandse bron en dat het onduidelijk is welke buitenlandse bron het hof heeft geraadpleegd. In dat verband houdt de toelichting onder meer in:

8.18

Hieruit volgt dat de stellers van het middel van een hoger nettoresultaat uitgaan dan dat hof bij de bepaling van de straf tot uitgangspunt heeft genomen. Om die reden zie ik geen belang bij het vernietigen en terugwijzen van de zaak vanwege het acht slaan op gegevens die niet ter zitting zijn besproken of op stukken die niet zijn voorgelezen of waarvan de korte inhoud niet is medegedeeld.

8.19

De derde deelklacht kan niet tot cassatie leiden.

8.20

De vierde deelklacht houdt in dat dat het hof niet zozeer de verdachte – een kleine Nederlandse BV – maar vooral [C] – heeft willen bestraffen. In dat verband voeren de stellers van het middel aan dat [C] niet in het onderzoek is betrokken, nooit als verdachte is aangemerkt en niet terecht heeft gestaan en zich niet heeft kunnen verweren.

8.21

Ook deze deelklacht faalt. Het stond het hof vrij om bij de bepaling van de hoogte van de op te leggen geldboete rekening te houden met de omstandigheid dat de verdachte een onderdeel is van [C] . Anders dan de stellers van het middel betogen heeft het hof daarmee niet een ander dan de verdachte bestraft of willen bestraffen. De vergelijking met de in de toelichting op de deelklacht genoemde uitspraak van het EHRM in de zaak G.I.E.M. S.r.l. e.a. tegen Italië gaat dan ook niet op. In die zaak waren onder vier rechtspersonen eigendom geconfisqueerd, hetgeen door het EHRM wordt aangemerkt als een ‘penalty’, zonder dat zij partij waren geweest bij een gerechtelijke procedure. In de zaken tegen de rechtspersonen ontbrak enige procedurele vaststelling van strafrechtelijke aansprakelijkheid, aangezien zij niet waren vervolgd of anderszins partij zijn geweest bij een gerechtelijke procedure. In de onderhavige zaak is ten aanzien van de verdachte de schuld wegens een strafbaar feit door het hof vastgesteld en is aan de verdachte een straf opgelegd. Aan [C] heeft het hof geen ‘penalty’ opgelegd. Het hof heeft enkel bij de bepaling van de straf in aanmerking genomen dat de verdachte onderdeel uitmaakt van het concern [C] .

8.22

De vierde deelklacht faalt en daarmee faalt het zesde middel.

9.1

Alle middelen falen. Het eerste tot en met het derde middel en het vijfde en zesde middel kunnen worden afgedaan met de aan art. 81 lid 1 RO ontleende motivering.

9.2

Ambtshalve merk ik op dat de Hoge Raad uitspraak zal doen nadat meer dan twee jaar is verstreken sinds het instellen van het cassatieberoep op 7 februari 2024. Daarmee wordt de redelijke termijn als bedoeld in artikel 6 lid 1 EVRM overschreden, hetgeen tot vermindering van de door het hof opgelegde geldboete moet leiden.

9.3

Deze conclusie strekt tot vernietiging van de bestreden uitspraak, maar uitsluitend wat betreft de hoogte van de opgelegde geldboete, tot vermindering daarvan aan de hand van de gebruikelijke maatstraf en tot verwerping van het cassatieberoep voor het overige.