Bij tussenuitspraak van 18 maart 2026, ECLI:NL:RVS:2026:1578, heeft de Afdeling de raad opgedragen om binnen…

202108215/5/R2.

Datum uitspraak: 11 november 2026

AFDELING

BESTUURSRECHTSPRAAK

Uitspraak in het geding tussen:

Vereniging Natuur(lijk) en Leefklimaat (VNL), gevestigd in Milsbeek, gemeente Gennep,

appellante,

en

de raad van de gemeente Gennep,

verweerder.

Procesverloop

Bij tussenuitspraak van 18 maart 2026, ECLI:NL:RVS:2026:1578, heeft de Afdeling de raad opgedragen om binnen 16 weken na verzending van de tussenuitspraak met inachtneming van overweging 25 de daarin omschreven gebreken in het besluit van 3 juni 2024 tot vaststelling van het bestemmingsplan "Verbindingsweg Milsbeek" te herstellen en de Afdeling en de partijen de uitkomst mee te delen en een eventueel gewijzigd besluit op de wettelijk voorgeschreven wijze bekend te maken en mee te delen.

Bij besluit van 6 juli 2026 heeft de raad het bestemmingsplan "Verbindingsweg Milsbeek" vastgesteld met dien verstande dat dit bestemmingsplan ten opzichte van het door de raad op 3 juni 2024 vastgestelde bestemmingsplan uitsluitend is gewijzigd naar aanleiding van de herstelopdracht uit de tussenuitspraak. Verder heeft de raad vastgesteld dat er geen plan- of projectmilieueffectrapport hoeft te worden opgesteld.

Daartoe in de gelegenheid gesteld heeft VNL een zienswijze naar voren gebracht over de wijze waarop de raad het gebrek heeft hersteld.

De raad heeft een nader stuk ingediend.

Met toepassing van artikel 8:57, tweede lid, aanhef en onder c, van de Algemene wet bestuursrecht (Awb) heeft de Afdeling bepaald dat een nadere zitting achterwege blijft. Vervolgens heeft de Afdeling het onderzoek gesloten.

De Staat der Nederlanden (de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties) is partij in dit geding.

Overwegingen

De tussenuitspraak

1. De Afdeling heeft in overweging 16.9 van de tussenuitspraak, onder verwijzing naar de uitspraak van 14 januari 2026, ECLI:NL:RVS:2026:193 (Pasgeld-West), overwogen dat de raad in dit geval niet heeft gemotiveerd dat het beperken dan wel beëindigen van het agrarisch gebruik van gronden niet nodig is als instandhoudings- of passende maatregel en dat het herstelbesluit daarom in strijd met artikel 3:46 van de Awb is vastgesteld. In overweging 18.13 van de tussenuitspraak heeft de Afdeling overwogen dat zolang de aanvullende motivering, als genoemd onder 16.9 ontbreekt, de raad niet op grond van de gemaakte m.e.r.-beoordeling tot de conclusie kon komen dat de verbindingsweg niet zal leiden tot belangrijke nadelige gevolgen voor het milieu.

In overweging 25 heeft de Afdeling de raad opgedragen om - met inachtneming van het overwogene in 16.9 en de daarin genoemde uitspraak van 14 januari 2026 - een motivering te geven over het additionaliteitsvereiste en zo nodig een nieuw of gewijzigd besluit te nemen. De raad dient nader te motiveren waarom het inzetten van salderen als mitigerende maatregel niet nodig is als instandhoudings- of passende maatregel. De raad kan dit doen door zich ervan te vergewissen dat in openbaar raadpleegbare en beschikbare gegevens geen aanwijzingen staan dat het bevoegd gezag dat verantwoordelijk is voor het treffen van instandhoudings- en passende maatregelen de beëindiging van de referentiesituatie nodig acht als instandhoudings- of passende maatregel en - met inachtneming van hetgeen is overwogen in 18.13 - nader te motiveren waarom de raad niet verplicht was om een plan-MER te maken als bedoeld in artikel 7.2a van de Wm.

Het besluit van 6 juli 2026

2. De raad heeft zich in het besluit van 6 juli 2026 op het standpunt gesteld dat uit het memo van Kragten van 27 mei 2026 (het memo) volgt dat het additionaliteitsvereiste niet in de weg staat aan het inzetten van de beëindiging van de bemesting als mitigerende maatregel in de passende beoordeling. Daarmee wordt volgens de raad voldaan aan de vergewisplicht. De raad heeft zich verder op het standpunt gesteld dat er geen aanzienlijke milieueffecten optreden.

3. Het besluit van 6 juli 2026 wordt, gelet op artikel 6:19, eerste lid, van de Awb, van rechtswege geacht onderwerp te zijn van dit geding. Voor VNL is hiermee een beroep van rechtswege tegen het besluit van 6 juli 2026 ontstaan. Zij heeft in haar zienswijze aangegeven zich niet met dit besluit te kunnen verenigen. De Afdeling zal hieronder de beroepsgrond van VNL tegen dit besluit behandelen.

De beroepsgrond tegen het besluit van 6 juli 2026

4. VNL betoogt, kort samengevat en zakelijk weergegeven, dat de raad niet aannemelijk heeft gemaakt dat wordt voldaan aan het additionaliteitsvereiste en tekort is geschoten in de nakoming van zijn vergewisplicht. VNL voert verder aan dat er een MER had moeten worden gemaakt. De Afdeling zal hierna stilstaan bij de argumenten die zij daartoe in haar zienswijze naar voren heeft gebracht, voor zover deze argumenten zich lenen voor een inhoudelijke bespreking.

4.1. De raad stelt zich onder verwijzing naar het memo van Kragten op het standpunt dat de beëindiging van bemesting van de agrarische percelen in het plangebied mag worden betrokken als mitigerende maatregel in de passende beoordeling. In paragraaf 1.2 van het memo is aan de hand van gegevens van de AERIUS Monitor gemotiveerd dat in alle omliggende Natura 2000-gebieden sprake is van een blijvende daling van stikstofdepositie. In paragraaf 1.3 van het memo is per Natura 2000-gebied uiteengezet welke stukken zijn geraadpleegd en is gemotiveerd dat het beëindigen van bemesting van de gronden in het plangebied in die stukken niet is opgenomen als instandhoudings- of passende maatregel.

4.2. De Afdeling stelt voorop dat de tussenuitspraak de raad er alleen, en anders dan VNL in haar zienswijze betoogt, toe verplicht zich ervan te vergewissen dat in openbaar raadpleegbare en beschikbare gegevens geen aanwijzingen staan dat het bevoegd gezag de beëindiging van bemesting van de gronden in het plangebied nodig acht als instandhoudings- of passende maatregel. In deze einduitspraak ligt daarom alleen voor of de raad heeft voldaan aan de vergewisplicht.

4.3. Zoals de Afdeling heeft overwogen in de uitspraak van 14 januari 2026 geldt voor de raad voor de motiveringsverplichting over het additionaliteitsvereiste een vergewisplicht. De reden daarvoor is dat de raad niet het bevoegd gezag is voor het treffen van instandhoudings- of passende maatregelen en daarom geen invloed heeft op de keuze van de te treffen maatregelen. Of, zoals VNL stelt onder verwijzing naar rapporten van de Ecologische Autoriteit, de maatregelen die de bevoegde gezagen op dit moment nemen onvoldoende zijn om de verslechtering van de betrokken Natura 2000-gebieden te voorkomen, kan daarom niet leiden tot het oordeel dat de raad niet aan de opdracht in de tussenuitspraak heeft voldaan.

4.4. VNL stelt naar het oordeel van de Afdeling ten onrechte dat het niet controleerbaar is welke stukken de raad heeft geraadpleegd en wat er in deze stukken staat. In paragraaf 1.3 van het memo is in de derde kolom van de tabellen 1, 2, 3 en 4 namelijk weergegeven welke stukken zijn geraadpleegd. Het gaat onder meer om beheerplannen, gebiedsanalyses, syntheses, natuurdoelanalyses en provinciale programma’s. Weliswaar werken de hyperlinks naar deze stukken niet, zoals VNL betoogt, maar de stukken zijn geduid met titel en publicatiejaar. De stukken zijn openbaar toegankelijk en voor een ieder vindbaar. Dat geldt ook voor de grafieken in paragraaf 1.2 van het memo. Deze grafieken zijn afkomstig van AERIUS Monitor en betreffen ook openbaar toegankelijk informatie.

4.5. Wat VNL verder heeft aangevoerd gaat niet over de motivering van de raad over het additionaliteitsvereiste. Dit laat de Afdeling daarom buiten bespreking.

4.6. Gelet op het voorgaande ziet de Afdeling in wat VNL heeft aangevoerd geen aanleiding voor het oordeel dat de raad niet heeft voldaan aan zijn motiveringsverplichting over het additionaliteitsvereiste.

4.7. De raad heeft, anders dan VNL stelt, daarmee ook voldoende gemotiveerd waarom er geen MER hoefde te worden gemaakt.

4.8. De raad heeft gelet op het voorgaande voldaan aan de opdracht in de tussenuitspraak.

Het betoog slaagt niet.

Conclusie

5. Gelet op wat de Afdeling heeft overwogen in de tussenuitspraak onder 16.9 en 18.13 is het beroep van VNL tegen het besluit van 3 juni 2024 tot opnieuw gewijzigde vaststelling van het bestemmingsplan "Verbindingsweg Milsbeek" gegrond. Dat besluit komt voor vernietiging in aanmerking wegens strijd met artikel 3:46 van de Awb. Het beroep van VNL tegen het besluit van 6 juli 2026 is ongegrond. Omdat het beroep van VNL tegen het besluit van 6 juli 2026 ongegrond is en dit besluit het besluit van 3 juni 2024 tot opnieuw gewijzigde vaststelling van het bestemmingsplan "Verbindingsweg Milsbeek" vervangt en het besluit van 3 juni 2024 op zijn beurt het eerdere besluit van de raad van 8 november 2021 vervangt, leidt het ertoe dat het plan, zoals dat bij het besluit van 8 november 2021 was vastgesteld, voor VNL geen betekenis meer heeft. De Afdeling ziet daarin aanleiding te oordelen dat VNL geen belang meer heeft bij een inhoudelijke bespreking van haar beroep tegen het besluit van 8 november 2021. Haar beroep tegen het besluit van 8 november 2021 tot vaststelling van het bestemmingsplan "Verbindingsweg Milsbeek" niet-ontvankelijk.

Wat betekent deze uitspraak?

6. Het voorgaande betekent dat het bestemmingsplan "Verbindingsweg Milsbeek" zoals vastgesteld door de raad op 6 juli 2026 doorgang kan vinden.

Overschrijding redelijke termijn

7. VNL heeft verzocht om schadevergoeding vanwege overschrijding van de redelijke termijn.

7.1. De redelijke termijn is overschreden als de duur van de totale procedure te lang is. Voor een procedure als deze die uit één rechterlijke instantie bestaat zonder voorafgaande bezwaarprocedure, is in beginsel een totale lengte van ten hoogste twee jaar redelijk. De termijn begint op het moment van ontvangst van het beroepschrift door de Afdeling.

7.2. De Afdeling heeft het beroepschrift van VNL ontvangen op 6 januari 2022. De redelijke termijn is in deze procedure dus met 2 jaar en ongeveer 10 maanden overschreden.

7.3. De Afdeling hanteert een forfaitaire vergoeding van € 500,00 per half jaar waarmee de redelijke termijn is overschreden. Het bedrag bedraagt daarmee € 3.000,00.

7.4. In zaken waarin een bestuurlijke lus is toegepast wordt de overschrijding van de redelijke termijn in beginsel volledig toegerekend aan het bestuursorgaan. Maar voor zover de overschrijding komt doordat de Afdeling de redelijke behandelingsduur heeft overschreden, dat wil zeggen omdat niet binnen twee jaar de tussenuitspraak is gedaan en niet binnen één jaar na ontvangst van het herstelbesluit einduitspraak is gedaan, moet deze aan de Afdeling worden toegerekend (vergelijk de uitspraak van 13 februari 2013, ECLI:NL:RVS:2013:BZ1289).

7.5. De tussenuitspraak was voor VNL 2 jaar en 3 maanden te laat. Deze overschrijding moet aan de Afdeling worden toegerekend. Omdat de einduitspraak van heden wordt gedaan binnen een jaar nadat de Afdeling bericht heeft gekregen dat het besluit van 6 juli 2026 is genomen, moet de overschrijding voor het overige aan de raad worden toegerekend.

7.6. Omdat de overschrijding deels aan de Afdeling en deels aan de raad is toe te rekenen, wordt de vergoeding van de schade naar evenredigheid uitgesproken ten laste van de raad en de Staat. De raad wordt veroordeeld tot betaling van 7/34e deel, dus € 617,65 aan VNL. De Staat wordt veroordeeld tot betaling van 27/34e deel, dus € 2.382,35 aan VNL.

Proceskosten

8. De raad moet de proceskosten van VNL in verband met de behandeling van haar beroep vergoeden.

9. De raad en de Staat worden daarnaast ieder veroordeeld tot vergoeding van de helft van de proceskosten die VNL heeft gemaakt in verband met de behandeling van het verzoek om schadevergoeding.

Beslissing

De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State:

I. verklaart het beroep van Vereniging Natuur(lijk) en Leefklimaat tegen het besluit van 8 november 2021 tot vaststelling van het bestemmingsplan "Verbindingsweg Milsbeek" niet-ontvankelijk;

II. verklaart het beroep van Vereniging Natuur(lijk) en Leefklimaat tegen het besluit van 3 juni 2024 tot opnieuw gewijzigde vaststelling van het bestemmingsplan "Verbindingsweg Milsbeek" gegrond;

III. vernietigt het besluit van 3 juni 2024 tot opnieuw gewijzigde vaststelling van het bestemmingsplan "Verbindingsweg Milsbeek";

IV. verklaart het beroep van Vereniging Natuur(lijk) en Leefklimaat tegen het besluit van 6 juli 2026 tot vaststelling van het bestemmingsplan "Verbindingsweg Milsbeek" ongegrond;

V. wijst het verzoek om schadevergoeding toe;

VI. veroordeelt de Staat der Nederlanden (minister van Binnenlandse

Zaken en Koninkrijksrelaties) om aan Vereniging Natuur(lijk) en Leefklimaat een vergoeding van immateriële schade ter hoogte van € 2.382,35 te betalen;

VII. veroordeelt de raad van de gemeente Gennep om aan Vereniging Natuur(lijk) en Leefklimaat een vergoeding van immateriële schade ter hoogte van € 617,65 te betalen;

VIII. veroordeelt:

- de raad van de gemeente Gennep tot vergoeding van bij Vereniging Natuur(lijk) en leefklimaat in verband met de behandeling van haar beroep opgekomen proceskosten tot een bedrag van € 3.269,00, geheel toe te rekenen aan door een derde beroepsmatig verleende rechtsbijstand;

- de raad van de gemeente Gennep tot vergoeding van bij Vereniging Natuur(lijk) en leefklimaat in verband met de behandeling van haar verzoek om schadevergoeding opgekomen proceskosten tot een bedrag van € 233,50, geheel toe te rekenen aan door een derde beroepsmatig verleende rechtsbijstand;

- de Staat der Nederlanden (minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties) tot vergoeding van bij Vereniging Natuur(lijk) en leefklimaat in verband met de behandeling van haar verzoek om een schadevergoeding opgekomen proceskosten tot een bedrag van € 233,50, geheel toe te rekenen aan door een derde beroepsmatig verleende rechtsbijstand;

IX. gelast dat de raad van de gemeente Gennep aan Vereniging Natuur(lijk) en leefklimaat het door haar voor de behandeling van het beroep betaalde griffierecht ten bedrage van € 360,00 vergoedt.

Aldus vastgesteld door mr. M.M. Kaajan, voorzitter, en mr. E.A. Minderhoud en mr. A.B. Blomberg, leden, in tegenwoordigheid van mr. F. Nales, griffier.

w.g. Kaajan

lid van de enkelvoudige kamer

w.g. Nales

griffier

Uitgesproken in het openbaar op 11 november 2026

680-1092