Grensdetentie. Eerlijk proces, onverwijlde kennisgeving, screeningsprocedure, lichter middel, huidige…

Zittingsplaats Arnhem

Bestuursrecht

zaaknummer: NL26.58365

en

Bij besluit van 29 september 2026 (het bestreden besluit) is aan eiser met toepassing van artikel 6, derde lid, van de Vreemdelingenwet 2000 (Vw 2000) een vrijheidsontnemende maatregel opgelegd.

De ambtenaar heeft de rechtbank op grond van artikel 94, eerste lid, van de Vw 2000 van het besluit tot oplegging van de vrijheidsontnemende maatregel in kennis gesteld. Deze kennisgeving wordt gelijkgesteld met een door eiser ingesteld beroep. Dit beroep moet tevens worden aangemerkt als een verzoek om toekenning van schadevergoeding.

De rechtbank heeft het beroep op 6 oktober 2026 op zitting behandeld. Eiser is verschenen, bijgestaan door zijn gemachtigde. De ambtenaar heeft zich laten vertegenwoordigen door zijn gemachtigde.

Recht op een eerlijk proces

De rechtbank begrijpt deze beroepsgrond van eiser zo, dat hij stelt dat zijn recht op een eerlijk proces is geschonden.

Eisers beroep stond gepland om behandeld te worden op de zitting van 6 oktober 2026 van 11:00 uur tot 11:20 uur. De behandeling van het beroep ving daadwerkelijk aan om 11:05 uur. Voorafgaande aan de zitting was een fysieke tolk geregeld in de Arabische (Syrische-Libanese) taal, die eiser voldoende machtig is. Dat is ook niet betwist. Tijdens de zitting, omstreeks 11:30 uur, gaf de tolk aan dat hij weg moest, vanwege een andere tolkopdracht. De zitting is vervolgens voortgezet met behulp van een telefonische Arabische (Syrisch-Libanese) tolk. Daarbij moest de telefoon (waardoor de tolk vertaalde) veelvuldig worden verplaatst, omdat partijen anders onverstaanbaar waren voor de tolk.

De rechtbank is het met eiser eens dat deze gang van zaken niet ideaal is geweest. Dat is ook de reden dat, indien mogelijk, voor elke zitting een fysieke tolk wordt geregeld. Nu de fysieke tolk tijdens de zitting aangaf weg te moeten, was het niet meer mogelijk om een andere fysieke tolk te regelen. Dit mede gelet op de korte termijnen waarbinnen de rechtbank uitspraak moet doen over de vrijheidsontnemende maatregel. De rechtbank acht van belang dat, ondanks de praktische moeilijkheden, niet is gebleken dat eiser de telefonische tolk niet goed kon verstaan. Tijdens de zitting is ook meermaals aan eiser gevraagd of hij de tolk begreep en hier heeft hij steeds bevestigend op geantwoord. Naar het oordeel van de rechtbank is, gelet op het voorgaande, het recht op een eerlijk proces niet geschonden. De beroepsgrond slaagt niet.

In artikel 94, eerste lid, van de Vw 2000 is onder meer bepaald dat de ambtenaar onverwijld na de bekendmaking van een besluit tot oplegging van een vrijheidsontnemende maatregel als bedoeld in artikel 6, derde lid, van de Vw 2000, de rechtbank hiervan in kennis stelt.

De rechtbank stelt vast dat de maatregel op dinsdag 29 september 2026 is opgelegd en dat de kennisgeving op donderdag 1 oktober 2026 om 10:22 uur naar het daarvoor bestemde e-mailadres van het Centraal Inschrijfbureau Vreemdelingenzaken is verzonden. Nu de kennisgeving meer dan één dag na het opleggen van de maatregel is verzonden, is de rechtbank van oordeel dat de ambtenaar de kennisgeving niet onverwijld aan de rechtbank heeft toegezonden. Tijdens de zitting heeft de ambtenaar dit ook erkend. Nu de ambtenaar de rechtbank niet onverwijld in kennis heeft gesteld van de maatregel, is er dus sprake van een gebrek.

Dit gebrek raakt niet rechtstreeks aan de rechtmatigheid van de maatregel en brengt niet automatisch mee dat de maatregel onrechtmatig is en daarom moet worden opgeheven. Bij de beantwoording van de vraag of de maatregel onrechtmatig is, is er ruimte voor een belangenafweging. De rechtbank is van oordeel dat die belangenafweging in dit geval in het voordeel van de ambtenaar uitvalt, omdat de rechtbank zonder problemen nog binnen de wettelijke termijn van vijftien dagen na oplegging van de maatregel uitspraak kan doen over de rechtmatigheid daarvan. Eiser krijgt dus tijdig een oordeel over de rechtmatigheid van de vreemdelingenbewaring en verder is niet gebleken dat hij nadeel heeft ondervonden door de niet onverwijlde kennisgeving. Het belang van de ambtenaar bij voortzetting van de maatregel weegt in dit geval – mede gelet op wat hierna wordt overwogen – dan ook zwaarder. De rechtbank ziet daarom in dit gebrek geen reden om het beroep gegrond te verklaren en de maatregel op te heffen.

Het betoog van eiser dat geen volledige en zorgvuldige medische controle door gekwalificeerd personeel heeft plaatsgevonden en dat de maatregel om die reden niet had mogen worden opgelegd, slaagt niet. Het volledig hebben doorlopen van de screening is, zoals hiervoor overwogen, immers geen voorwaarde voor het opleggen van de maatregel van grensdetentie. Wel kunnen omstandigheden die naar voren komen tijdens de screening een rol spelen bij de vraag of eventueel geconstateerde kwetsbaarheden kunnen leiden tot speciale (procedurele) behoeften. Uit het screeningsformulier kan worden afgeleid dat de voorlopige conclusie is dat eiser geen bijzondere behoeften heeft. Gesteld noch gebleken is dat relevante omstandigheden over het hoofd zijn gezien. De juistheid van die voorlopige conclusie en de zorgvuldigheid van het screeningsonderzoek kunnen worden betwist in de asielprocedure en kan niet worden beoordeeld in dit beroep over de vrijheidsontnemende maatregel van grensdetentie. Van belang is wel dat de ambtenaar voorafgaand aan het opleggen van de vrijheidsontnemende maatregel beoordeelt en voldoende motiveert of eiser in grensdetentie kan worden gesteld, gelet op zijn persoonlijke omstandigheden. Dat is ook gebeurd, zoals blijkt uit hetgeen hieronder is overwogen.

Voor zover eiser verwijst naar de door zittingsplaats Amsterdam gestelde prejudiciële vragen van 15 september 2026, stelt de rechtbank vast dat die rechtsvraag al is beantwoord in de uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (Afdeling) van 2 september 2026. In die uitspraak oordeelt de Afdeling dat de ambtenaar in het grensbewakingsbelang voldoende noodzaak mag zien om een vrijheidsontnemende maatregel overeenkomstig artikel 10, tweede lid, van de Opvangrichtlijn op te leggen. Zolang door de vreemdeling geen realistische alternatieven voor grensdetentie worden opgeworpen, strekt de beoordeling of de ambtenaar in grensdetentiezaken met een lichter middel had moeten volstaan, niet verder dan de beoordeling of de grensdetentie gelet op zijn persoonlijke omstandigheden onevenredig bezwarend is, waardoor de ambtenaar van grensdetentie moet afzien.Die uitleg volgt de rechtbank, zodat zij geen aanleiding ziet om de beantwoording van de gestelde prejudiciële vragen af te wachten voordat zij uitspraak kan doen op het beroep van eiser.

De rechtbank is van oordeel dat de ambtenaar voldoende duidelijk heeft gemaakt dat het aan eiser was om eventuele bijzondere feiten en omstandigheden met betrekking tot zijn persoonlijke belangen aan te voeren die tot het oordeel konden leiden dat de ambtenaar diende af te zien van het opleggen van de vrijheidsontnemende maatregel. Uit het proces-verbaal van gehoor blijkt dat eiser in de gelegenheid is gesteld om bijzondere of persoonlijke omstandigheden naar voren te brengen die ertoe kunnen leiden dat wordt afgezien van het behandelen van de asielaanvraag in een detentiecentrum. Eiser heeft dergelijke omstandigheden niet aangevoerd. De ambtenaar heeft vervolgens aan eiser medegedeeld dat er geen aanleiding bestond om een lichter middel toe te passen. Eiser heeft daarop geen reactie meer willen geven. De enkele stelling in beroep dat onvoldoende is onderzocht of eiser bij zijn vader kon verblijven, is onvoldoende om aan te nemen dat sprake is van bijzondere omstandigheden die maken dat de ambtenaar van grensdetentie had moeten afzien. Daarbij heeft de ambtenaar in de maatregel terecht opgemerkt dat eiser meerderjarig is en dat niet is gebleken dat hij afhankelijk is van zijn vader die in Nederland verblijft. Daar voegt de rechtbank nog aan toe dat het verblijf bij zijn vader die zich al op het grondgebied van Nederland bevindt, het grensbewakingsbelang tenietdoet. Dit is alleen gerechtvaardigd in bijzondere omstandigheden. Daar is niet van gebleken.

De asielgrensprocedure is bedoeld voor de behandeling van verzoeken om internationale bescherming die aan de grens zijn ingediend door derdelanders/staatlozen die niet voldoen aan de toegangsvoorwaarden. Nederland moet altijd een bepaalde capaciteit beschikbaar hebben voor het behandelen van aanvragen in de asielgrensprocedure. De toereikende capaciteit is voor de periode van 12 juni 2026 tot 12 juni 2027 vastgesteld op 211 plaatsen voor Nederland. Verder is er voor elke lidstaat een maximumaantal verzoeken vastgesteld dat in ieder geval in de asielgrensprocedure afgedaan moet worden. Dat is voor Nederland in de hiervoor genoemde periode vastgesteld op 422. Als het maximumaantal is bereikt, is er geen verplichte behandeling in de grensprocedure meer vereist, behoudens bepaalde gevallen. Dit laat echter onverlet dat – indien de maximumcapaciteit is bereikt – er nog steeds een bevoegdheid voor de lidstaten bestaat om in bepaalde andere (niet-verplichte) gevallen toepassing te geven aan de asielgrensprocedure.

Tijdens de zitting heeft de ambtenaar desgevraagd niet kunnen aangeven welke capaciteit momenteel is bereikt. Nog daargelaten of de maximumcapaciteit is bereikt, kan wat eiser heeft aangevoerd – gelet op hetgeen hiervoor is overwogen – niet leiden tot het oordeel dat de vrijheidsontnemende maatregel onrechtmatig is. Of eiser verplicht of onverplicht in grensdetentie is geplaatst, is niet van belang voor de vraag of de maatregel rechtmatig is opgelegd.

8. Het beroep is ongegrond. Daarom wordt ook het verzoek om schadevergoeding afgewezen. Voor een proceskostenveroordeling bestaat geen aanleiding.

De rechtbank:

Deze uitspraak is gedaan door mr. A.S. Gaastra, rechter, in aanwezigheid van

mr. J.M. van Kouwen, griffier.

De uitspraak is uitgesproken in het openbaar en bekendgemaakt op:

Rechtsmiddel

Tegen deze uitspraak kan hoger beroep worden ingesteld bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State binnen één week na de dag van bekendmaking.