Vreemdelingenrecht
Deze uitspraak gaat over de afwijzing van de asielaanvragen van eisers. Eisers behoren tot de…
Rechtbank Den Haag, 9 november 2026
ECLI:NL:RBDHA:2026:33065 · Rechtbank Den Haag · 9 november 2026
https://www.uitspraken.nl/uitspraak/rechtbank-den-haag/bestuursrecht/vreemdelingenrecht/voorlopige-voorziening-bodemzaak/ecli-nl-rbdha-2026-33065
Zaakgegevens
Op 9 november 2026 heeft de Rechtbank Den Haag in een voorlopige voorziening en de bodemzaak uitspraak gedaan in een zaak over vreemdelingenrecht.
- Instantie
- Rechtbank Den HaagRechtbankDe rechter die de meeste zaken als eerste behandelt: civiele zaken, strafzaken en bestuurszaken.Meer uitleg
- Datum uitspraak
- 9 november 2026
- Datum publicatie
- 10 november 2026
- Zaaknummer
- NL26.3460 en NL26.17003 (beroepen) en NL26.17004 en NL26.17173 (verzoeken om voorlopige voorziening)
- Rechtsgebied
- Bestuursrecht » Vreemdelingenrecht
- Procedure
- Voorlopige voorziening+bodemzaakVoorlopige voorziening en bodemzaak (kortsluiting)De voorzieningenrechter beslist niet alleen over een tijdelijke maatregel, maar meteen ook definitief over de zaak zelf.Meer uitleg
- ECLI
- ECLI:NL:RBDHA:2026:33065
Inhoud van deze uitspraak
Samenvatting
Deze uitspraak gaat over de afwijzing van de asielaanvragen van eisers. Eisers behoren tot de Jezidi-bevolkingsgroep. Zij zijn afkomstig uit Sinjar (Irak). Zij zijn na de aanval van Islamitische Staat (IS) in 2014 gevlucht naar de Koerdisch Autonome Regio (KAR) en hebben sindsdien in het ontheemdenkamp Kabarto II verbleven. In het kamp werden eisers gediscrimineerd en waren de leefomstandigheden erg slecht.
Verweerder heeft de asielaanvragen van eisers afgewezen. Verweerder stelt zich op het standpunt dat het ontheemdenkamp in de KAR geldt als normale woon- of verblijfsplaats voor eisers en dat zij daar naar toe kunnen terugkeren. Eisers zijn het daar niet mee eens. Zij voeren daartoe een aantal beroepsgronden aan. Aan de hand van deze beroepsgronden beoordeelt de rechtbank de afwijzing van de asielaanvragen. Omdat eisers moeder en zoon zijn en de beroepsgronden in beide zaken nagenoeg identiek zijn, behandelt de rechtbank de zaken gevoegd.
De rechtbank komt in deze uitspraak tot het oordeel dat de afwijzing van de asielaanvragen niet in stand kan blijven. De rechtbank komt tot de conclusie dat verweerder van een onjuist herkomstgebied is uitgegaan bij de beoordeling of aan eisers internationale bescherming moet worden verleend. Verweerder heeft ten onrechte niet beoordeeld of eisers kunnen terugkeren naar hun herkomstgebied in Sinjar. Met het tegenwerpen van het ontheemdenkamp in de KAR als normale woon- of verblijfplaats, heeft verweerder in feite een binnenlands beschermingsalternatief tegengeworpen. De rechtbank concludeert dat verweerder hierbij niet aan de voorwaarden van artikel 8 van de Kwalificatieverordening heeft getoetst. Verweerder moet beoordelen of eisers bij terugkeer naar Sinjar, of – als dit voor hen niet veilig is – naar het ontheemdenkamp Kabarto een gegronde vrees hebben voor vervolging wegens discriminatie of een reëel risico lopen op ernstige schade. Bij de beoordeling van de vrees voor discriminatie moet verweerder ook de subjectieve vrees van eisers betrekken. Het beroep is daarom gegrond. Hieronder legt de rechtbank uit hoe zij tot dit oordeel komt en welke gevolgen dit oordeel heeft.
Uitspraak
RECHTBANK DEN HAAG
Zittingsplaats Haarlem
Bestuursrecht
zaaknummers: NL26.3460 en NL26.17003 (beroepen)
NL26.17004 en NL26.17173 (verzoeken om voorlopige voorziening)
uitspraak van de meervoudige kamer en de voorzieningenrechter in de zaken tussen
[eiseres] en [eiser], eiseres/eiser (hierna samen te noemen: eisers),
V-nummers: [nummer 1] en [nummer 2]
mede namens de minderjarige dochter van eiseres, [minderjarige dochter] ,
V-nummer: [nummer 3]
(gemachtigde: mr. A. Berends),
en
de minister van Asiel en Migratie, verweerder
(gemachtigden: mr. F. in den Bosch en mr. W.A. Kleingeld).
Samenvatting
1. Deze uitspraak gaat over de afwijzing van de asielaanvragen van eisers. Eisers behoren tot de Jezidi-bevolkingsgroep. Zij zijn afkomstig uit Sinjar (Irak). Zij zijn na de aanval van Islamitische Staat (IS) in 2014 gevlucht naar de Koerdisch Autonome Regio (KAR) en hebben sindsdien in het ontheemdenkamp Kabarto II verbleven. In het kamp werden eisers gediscrimineerd en waren de leefomstandigheden erg slecht.
Verweerder heeft de asielaanvragen van eisers afgewezen. Verweerder stelt zich op het standpunt dat het ontheemdenkamp in de KAR geldt als normale woon- of verblijfsplaats voor eisers en dat zij daar naar toe kunnen terugkeren. Eisers zijn het daar niet mee eens. Zij voeren daartoe een aantal beroepsgronden aan. Aan de hand van deze beroepsgronden beoordeelt de rechtbank de afwijzing van de asielaanvragen. Omdat eisers moeder en zoon zijn en de beroepsgronden in beide zaken nagenoeg identiek zijn, behandelt de rechtbank de zaken gevoegd.
De rechtbank komt in deze uitspraak tot het oordeel dat de afwijzing van de asielaanvragen niet in stand kan blijven. De rechtbank komt tot de conclusie dat verweerder van een onjuist herkomstgebied is uitgegaan bij de beoordeling of aan eisers internationale bescherming moet worden verleend. Verweerder heeft ten onrechte niet beoordeeld of eisers kunnen terugkeren naar hun herkomstgebied in Sinjar. Met het tegenwerpen van het ontheemdenkamp in de KAR als normale woon- of verblijfplaats, heeft verweerder in feite een binnenlands beschermingsalternatief tegengeworpen. De rechtbank concludeert dat verweerder hierbij niet aan de voorwaarden van artikel 8 van de Kwalificatieverordening heeft getoetst. Verweerder moet beoordelen of eisers bij terugkeer naar Sinjar, of – als dit voor hen niet veilig is – naar het ontheemdenkamp Kabarto een gegronde vrees hebben voor vervolging wegens discriminatie of een reëel risico lopen op ernstige schade . Bij de beoordeling van de vrees voor discriminatie moet verweerder ook de subjectieve vrees van eisers betrekken. Het beroep is daarom gegrond. Hieronder legt de rechtbank uit hoe zij tot dit oordeel komt en welke gevolgen dit oordeel heeft.
Procesverloop
2. Eisers hebben op 14 mei 2023 asiel aangevraagd. Verweerder heeft met de bestreden besluiten van 19 maart 2026 de aanvragen afgewezen als kennelijk ongegrond. Aan eisers zijn ook terugkeerbesluiten uitgevaardigd.
Eisers hebben beroep ingesteld tegen de bestreden besluiten. Zij hebben daarnaast aan de voorzieningenrechter gevraagd om een voorlopige voorziening te treffen die ertoe strekt dat zij niet kunnen worden uitgezet totdat op hun beroep is beslist.
Verweerder heeft op 9 juni 2026 een verweerschrift ingediend.
De enkelvoudige kamer van de rechtbank heeft de beroepen en de verzoeken om voorlopige voorzieningen op 10 juni 2026 op zitting behandeld. Aan deze zitting hebben eisers, de gemachtigde van eisers, [tolk] als tolk en de gemachtigde van verweerder deelgenomen.
De rechtbank heeft op 1 juli 2026 het onderzoek in de zaken heropend om een aanvullend standpunt van verweerder te vragen over de door eisers overgelegde brief van de UNCHR van 12 maart 2026. Eisers hebben vervolgens ook een termijn gekregen om op dit standpunt van verweerder te reageren.
Verweerder en eisers hebben respectievelijk op 15 juli 2026 en 24 juli 2026 deze standpunten ingediend.
De rechtbank heeft vervolgens op 10 augustus 2026 per brief aan partijen laten weten dat zij de zaken doorverwijst naar de meervoudige kamer.
Eisers hebben op 30 september 2026 nog aanvullende gronden ingediend en verweerder heeft op 9 oktober 2026 een aanvullend verweerschrift ingediend.
De meervoudige kamer van de rechtbank heeft de beroepen en de verzoeken om voorlopige voorzieningen op 13 oktober 2026 op zitting behandeld. Hieraan hebben eisers, de gemachtigde van eisers, [tolk] als tolk en de gemachtigde van verweerder deelgenomen.
Toepasselijk kader
3. De asielaanvragen van eisers zijn ingediend vóór 12 juni 2026. Dat heeft tot gevolg dat de procedurele voorschriften uit de Vreemdelingenwet 2000 (Vw) die in deze uitspraak
worden aangehaald, zoals die luidde vóór de inwerkingtreding van de Uitvoerings- en
implementatiewet Asiel- en migratiepact 2026, en de Procedurerichtlijn, in dit geval van
toepassing zijn. De Kwalificatierichtlijn is ingetrokken en vervangen door Kwalificatieverordening. De Kwalificatieverordening kent geen overgangsrecht. Omdat de
rechtbank een volledig en ex nunc onderzoek dient te verrichten, gaat de rechtbank uit van
het recht zoals dat gold ten tijde van het sluiten van het onderzoek. Dit betekent dat de
rechtbank toetst aan de Kwalificatieverordening.
Beoordeling door de rechtbank
Het asielrelaas
4. Eisers hebben de Iraakse nationaliteit. Eiseres is geboren op [datum 1] 1983 en eiser op [datum 2] 2004. Eiser is de zoon van eiseres. De dochter van eiseres is geboren op [datum 3] 2012. Eisers behoren tot de Jezidi-bevolkingsgroep. Zij leggen het volgende aan hun asielaanvragen ten grondslag. Eisers zijn in 2014 uit hun dorp Dugure in de provincie Sinjar gevlucht vanwege de aanval van IS. Ze zijn in het ontheemdenkamp Kabarto II in de provincie Duhok in de Koerdische Autonome Regio (KAR) gaan wonen en hebben daar tot hun vertrek gewoond. De omstandigheden in het kamp waren erg moeilijk en onveilig en eisers werden gediscrimineerd. Vanwege deze omstandigheden in het kamp en de angst om nogmaals aangevallen te worden zijn eisers in 2022 gevlucht. Ze zijn eerst naar Griekenland gegaan, hebben daar een vluchtelingenstatus gekregen en zijn vervolgens naar Nederland gereisd. De echtgenoot van eiseres (vader van eiser) en haar zoons (eisers broers) bevinden zich nog in het ontheemdenkamp. Eisers stellen dat zij niet kunnen terugkeren naar Sinjar, waar zij oorspronkelijk vandaan komen en ook niet naar het ontheemdenkamp Kabarto II.
De bestreden besluiten
5. Verweerder heeft de asielaanvragen van eisers als kennelijk ongegrond afgewezen en aan hen een terugkeerbesluit voor Irak uitgevaardigd. Volgens verweerder bevat het asielrelaas van eisers de volgende relevante asielmotieven:
1. Identiteit, nationaliteit en herkomst;
2. Dat eisers zijn gediscrimineerd in Irak omdat zij Jezidi zijn.
Verweerder vindt beide asielmotieven geloofwaardig, maar ze leiden niet tot vluchtelingschap. Verweerder verwijst allereerst naar de beleidswijziging met betrekking tot het landgebonden beleid voor Irak van 27 mei 2024. Jezidi’s worden niet langer aangemerkt als risicoprofiel (voorheen: kwetsbare minderheidsgroep). Deze beleidswijziging is gebaseerd op het Algemeen Ambtsbericht Irak van november 2023 (het AAB Irak 2023) en andere landeninformatie, waaruit volgt dat er geen sprake is van vervolging van Jezidi’s in Irak en zij niet meer omwille van hun geloof het risico lopen om in algemene zin slachtoffer te worden van geweld of ernstige schade. Op grond van het landgebonden beleid en de daaraan ten grondslag liggende landeninformatie kan niet geconcludeerd worden dat Jezidi’s in het algemeen te vrezen hebben voor vervolging.
Eisers hebben ook niet op individuele gronden aannemelijk gemaakt dat zij te vrezen hebben voor vervolging. De vrees van eisers om bij terugkeer naar Irak aan discriminatie te worden blootgesteld, is onvoldoende zwaarwegend. Verweerder benoemt hierbij allereerst dat bij de beoordeling of er internationale bescherming moet worden verleend, getoetst wordt aan de normale woon- of verblijfsplaats voorafgaand aan het vertrek uit het land van herkomst. Verweerder verwijst ter onderbouwing van dit standpunt naar uitspraken van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (de Afdeling) van 18 september 2012 en 21 maart 2011. Voor eisers wordt het ontheemdenkamp in de KAR als normale woon- of verblijfsplaats gezien, omdat zij daar van 2014 tot 2022 hebben gewoond. Verweerder vindt het geloofwaardig dat eisers in het verleden te maken hebben gehad met discriminatie in Irak, maar hun vrees voor discriminatie vanwege het Jezidi zijn is niet zwaarwegend genoeg. Uit de verklaringen van eisers over de ondervonden discriminatie blijkt namelijk niet dat zij vanwege de discriminatie zo ernstig zijn beperkt in hun bestaansmogelijkheden dat ze onmogelijk op maatschappelijk en sociaal gebied hebben kunnen functioneren. Dat er moeilijkheden kunnen zijn, maakt nog niet dat de lat van discriminatie als daad van vervolging gehaald wordt, namelijk dat zij zijn uitgesloten van levensbehoeften als medische zorg, werk en onderwijs.
De geloofwaardig geachte asielmotieven leiden ook niet tot een reëel risico op ernstige schade bij terugkeer. De verklaringen van eisers leiden niet tot de conclusie
dat bij terugkeer naar het kamp sprake zal zijn van een schending van artikel 3 van het EVRM.
Is verweerder bij de beoordeling van de aanvragen van eisers uitgegaan van het juiste herkomstgebied?
6. Eisers voeren – kortgezegd – aan dat verweerder zich ten onrechte op het standpunt heeft gesteld dat eisers bij terugkeer naar Irak geen gegronde vrees voor vervolging hebben en/of geen reëel risico lopen op ernstige schade. Verweerder heeft bij die beoordeling ten onrechte de ontheemdenkampen in de KAR aangemerkt als normale woon- of verblijfsplaats voor eisers. Hiermee is er in feite sprake van het tegenwerpen van een binnenlands beschermingsalternatief. Zoals volgt uit de uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (de Afdeling) van 24 september 2024, mag verweerder een binnenlands beschermingsalternatief alleen tegenwerpen als de vreemdeling in een deel van zijn land van herkomst geen gegronde vrees heeft voor vervolging of reëel risico loopt op ernstige schade, het deel van het land toegankelijk is voor de vreemdeling en hij daar op een veilige en wettige manier naartoe kan reizen. Verweerder heeft ten onrechte niet getoetst aan deze voorwaarden. Verder wijzen eisers in dit verband ook op de door hen overgelegde brief van UNCHR van 12 maart 2026 waarin UNHCR antwoord geeft op vragen die de Afdeling heeft gesteld over de situatie van Jezidi’s in Irak. UNHCR geeft in deze brief ook aan dat de ontheemdenkampen in de KAR niet als normale woon- of verblijfsplaats kunnen worden beschouwd.
Verweerder baseert zijn standpunt dat de ontheemdenkampen in de KAR als normale woon- of verblijfsplaats gelden op Afdelingsjurisprudentie. Verweerder heeft ter zitting toegelicht dat hij uit de Afdelingsuitspraken van 18 september 2012 en 21 maart 2011 afleidt dat een plek waar een vreemdeling naartoe is gevlucht en voorafgaand aan zijn vertrek heeft gewoond, aangemerkt kan worden als zijn normale woon- of verblijfsplaats als hij daar geen gegronde vrees voor vervolging heeft of geen reëel risico loopt op ernstige schade. Daarbij is ook van belang dat de vreemdeling enige tijd op die plek heeft verbleven. Verweerder stelt zich op het standpunt dat eisers in de kampen veiligheid hebben gevonden en daar geen gegronde vrees voor vervolging hebben en geen reëel risico lopen op ernstige schade. Het toetsen van de vrees voor vervolging of ernstige schade aan de herkomstregio (in dit geval Sinjar) leidt, zo betoogt verweerder, tot onnavolgbare uitkomsten. Dat zou er namelijk (onder andere) toe leiden dat bij de beoordeling van de asielaanvraag moet worden getoetst aan een plek waar iemand jarenlang niet meer heeft gewoond voor vertrek uit het land van herkomst. Dit maakt het gecompliceerd om een gegronde vrees voor vervolging of reëel risico op ernstige schade ten aanzien van die plek aannemelijk te maken. Een normale woon- of verblijfsplaats kan niet tegelijkertijd een binnenlands beschermingsalternatief zijn. Nu de ontheemdenkampen in de KAR voor eisers gelden als normale woon- of verblijfsplaats, wordt niet toegekomen aan de toets of de ontheemdenkampen gelden als binnenlands beschermingsalternatief.
De rechtbank is van oordeel dat verweerder, door de ontheemdenkampen in de KAR aan te merken als normale woon- of verblijfsplaats voor eisers, het verkeerde herkomstgebied als uitgangspunt heeft genomen bij de beoordeling of aan eisers internationale bescherming moet worden verleend. Zoals de UNHCR heeft verwoord in antwoord op vragen van de Afdeling, dient voor die beoordeling onderzoek te worden gedaan naar de vraag of iemand een gegronde vrees heeft voor vervolging of een reëel risico loopt op ernstige schade als die persoon zou terugkeren naar zijn herkomstgebied (‘home area/normal place of residence or stay’). UNHCR verwijst in dit verband naar de EUAA Practical Guide van 2018 waarin het herkomstgebied wordt beschreven als het gebied waar iemand is geboren of opgegroeid en waar iemand sterke banden mee heeft. Als het herkomstgebied niet veilig is, kan de beslisautoriteit onderzoeken of er een binnenlands beschermingsalternatief aanwezig is zoals bedoeld in artikel 8 van de Kwalificatieverordening. Dit geldt zowel voor de vraag of sprake is van vluchtelingschap als voor de vraag of sprake is van subsidiaire bescherming.
De rechtbank stelt vast dat het herkomstgebied van eisers Sinjar is en dat verweerder in het bestreden besluit geen onderzoek heeft gedaan naar de vraag of eisers kunnen terugkeren naar Sinjar. Dit is een motiveringsgebrek dat er toe leidt dat alleen al daarom de beroepen gegrond zijn en de bestreden besluiten worden vernietigd. Dat het voor verweerder gecompliceerd is om te toetsen aan de situatie in Sinjar of dat deze toetsing tot onnavolgbare uitkomsten leidt, volgt de rechtbank niet. Er is immers algemene landeninformatie op grond waarvan verweerder kan beoordelen of de situatie voor Jezidi’s in Sinjar zodanig is dat eisers bij terugkomst naar Sinjar gegronde vrees voor vervolging hebben, waartoe ook de door eisers gestelde systematische discriminatie in Sinjar kan behoren, dan wel dat zij bij terugkeer naar Sinjar een reëel risico op ernstige schade lopen. De rechtbank wijst onder meer op het AAB Irak en het Thematisch ambtsbericht Irak waaruit volgt dat Jezidi’s nog steeds niet (kunnen) terugkeren naar Sinjar vanwege de veiligheidssituatie en humanitaire omstandigheden. Het EUAA-rapport van 8 oktober 2025 maakt er melding van dat het Sinjar-district is veranderd in een ‘transnationaal conflictcentrum’ en dat terugkeer om die reden wordt belemmerd en omschrijft de veiligheidssituatie als blijvend fragiel. Verweerder dient hierop in een nieuw te nemen besluit gemotiveerd in te gaan. Daarbij kan verweerder de persoonlijke relazen van eisers betrekken, ook al verblijven zij al sinds 2014 niet meer in Sinjar.
Binnenlands beschermingsalternatief
7. Met het oog op de door verweerder nieuw te nemen besluiten overweegt de rechtbank het volgende.
De rechtbank is van oordeel dat verweerder, met het tegenwerpen van een normale woon- of verblijfsplaats in feite een binnenlands beschermingsalternatief heeft tegengeworpen. De Afdelingsuitspraken van 2011 en 2012 waar verweerder naar verwijst, leiden niet tot een andere conclusie. In die uitspraken ging het om de toepassing van artikel 15, aanhef en onder c, van de Kwalificatierichtlijn. De Afdeling heeft hierin geoordeeld dat bij de beoordeling of in het land dan wel in voorkomend geval het gebied waaruit een vreemdeling afkomstig is, een situatie, als bedoeld in artikel 15, aanhef en onder c, van de Kwalificatierichtlijn zich voordoet, moet worden uitgegaan van het land dan wel het gebied waar de desbetreffende vreemdeling voorafgaand aan zijn vertrek zijn normale woon- of verblijfplaats had. Die uitspraken zien dus op een andere situatie dan de situatie die hier aan de orde is.
Het standpunt van verweerder dat de toets van het binnenlands beschermingsalternatief niet aan de orde is omdat een plek of gebied niet tegelijkertijd een binnenlands beschermingsalternatief en een normale woon- of verblijfsplaats kan zijn, volgt de rechtbank dan ook niet. De rechtbank is van oordeel dat hier – indien verweerder stelt dat eisers moeten terugkeren naar de ontheemdenkampen in de KAR – getoetst had moeten worden of de ontheemdenkampen in de KAR kunnen gelden als binnenlands beschermingsalternatief. Eisers hebben verder terecht gesteld dat verweerder bij die toets aan de geldende voorwaarden moet voldoen.
Een aantal omstandigheden die een rol spelen bij de toets aan het binnenlands beschermingsalternatief is in beroep en op zitting echter al wel aan bod gekomen. Met het oog op het nieuw te nemen besluit en in het kader van de finale geschilbeslechting, zal de rechtbank hieronder daarom ingaan op een aantal punten die van belang zijn bij de beoordeling of de ontheemdenkampen in de KAR voor eisers kunnen gelden als binnenlands beschermingsalternatief. Dit voor indien verweerder daar in een nieuw te nemen besluit aan toekomt.
Voorwaarden artikel 8 van de Kwalificatieverordening
8. Bij de beoordeling of een binnenlands beschermingsalternatief kan worden tegengeworpen moet getoetst worden aan de voorwaarden uit artikel 8 van de Kwalificatieverordening.
De bewijslast voor het bestaan van een binnenlands beschermingsalternatief ligt bij de beslissingsautoriteit. Dat volgt uit artikel 8, derde lid van de Kwalificatieverordening.
Dat betekent dat verweerder moet beoordelen of de verzoeker van internationale bescherming (in dit geval eisers) zich kan vestigen in een ander deel van het land, dan waar hij vervolging vreest of een reëel risico loop op ernstige schade. Uit artikel 8, eerste lid, van de Kwalificatieverordening volgt dat de verzoeker op een veilige en wettige manier moet kunnen reizen naar en zich toegang moet kunnen verschaffen tot het gebied waar hij wordt geacht binnenlandse bescherming in te kunnen roepen en dat er redelijkerwijs van hem of haar moet kunnen worden verwacht dat hij of zij zich daar vestigt. Verder moet vaststaan dat de verzoeker in dat gebied geen gegronde vrees heeft voor vervolging of geen reëel risico op ernstige schade loopt of toegang heeft tot doeltreffende bescherming van niet-tijdelijke aard tegen vervolging of ernstige schade.
In artikel 8, vijfde lid, van de Kwalificatieverordening is vastgelegd dat verweerder bij de toepassing van het eerste lid rekening moet houden met de algemene omstandigheden in het relevante deel van het land van herkomst inclusief de toegankelijkheid, doeltreffendheid en duurzaamheid van de bescherming als bedoeld in artikel 7 van de Kwalificatieverordening, de persoonlijke omstandigheden van de verzoeker wat betreft factoren zoals gezondheid, leeftijd, gender, inclusief genderidentiteit, seksuele gerichtheid, etnische afkomst en het behoren tot een nationale minderheid en de vraag of de verzoeker in zijn of haar basisbehoeften zou kunnen voorzien.
Gegronde vrees voor vervolging in de kampen vanwege discriminatie
9. Eén van de voorwaarden die op grond van artikel 8 van de Kwalificatieverordening geldt is dat vast moet staan dat de verzoeker in het gebied wat zou gelden als binnenlands beschermingsalternatief geen gegronde vrees heeft voor vervolging of risico loopt op ernstige schade.
Zoals ook benoemd onder 6.1. heeft verweerder zich op het standpunt gesteld dat hij wel heeft getoetst of eisers in de ontheemdenkampen in de KAR gegronde vrees voor vervolging hebben of een reëel risico lopen op ernstige schade. Verweerder concludeert dat daarvan geen sprake is. Verweerder heeft ter zitting aangegeven dat hij in breed verband heeft getoetst of eisers vanwege discriminatie een gegronde vrees hebben voor vervolging in Irak. Hij heeft in algemene zin gekeken of eisers in Irak (in de ontheemdenkampen in de KAR en in Sinjar) risico lopen op vervolging vanwege discriminatie. Dit is volgens verweerder niet zo. Hij betrekt hierbij dat uit landeninformatie volgt dat er internationale hulp is voor Jezidi’s en er initiatieven zijn vanuit de overheid om de situatie van Jezidi’s te verbeteren. Verder benoemt verweerder hierbij ook dat eisers zelf hebben verklaard niet uitgesloten te zijn geweest van werk, medische zorg en onderwijs.
De rechtbank stelt eerst vast welk criterium moet worden gehanteerd om te bepalen of de discriminatie moet worden aangemerkt als daad van vervolging. Anders dan verweerder, die het criterium hanteert dat de discriminatie moet leiden tot een dusdanig ernstige beperking van eisers bestaansmogelijkheden dat het voor hem onmogelijk is om op
maatschappelijk en sociaal gebied te functioneren, sluit de rechtbank aan bij de uitleg van de
UNHCR in het Handbook. Volgens het UNHCR Handbook wordt discriminatie als daad van vervolging gezien wanneer iemand daar zeer nadelige consequenties van ondervindt, zoals ernstige beperkingen van zijn bestaansmogelijkheden, zijn recht om zijn geloof te belijden of toegang tot normaal beschikbaar onderwijs te krijgen. De rechtbank wijst in dit verband ook op het arrest Ebilum, waarin het Hof van Justitie van de Europese Unie (het Hof) over deze passage in het Handbook heeft overwogen dat gegronde vrees voor vervolging een subjectieve en een objectieve dimensie heeft. Het Hof overweegt dat, gezien het feit dat vrees subjectief is, de beoordeling van de situatie van een persoon die om internationale bescherming verzoekt eerder uit een beoordeling van zijn verklaringen dan uit een oordeel over de situatie in zijn land van herkomst bestaat. Aangezien dit subjectieve element wordt gepreciseerd door het woord ‘gegrond’, mag evenwel niet louter op basis van de gemoedstoestand van deze verzoeker worden beoordeeld of hij de hoedanigheid van vluchteling heeft, maar moet deze hoedanigheid zijn gebaseerd op een objectieve situatie en een individuele beoordeling. Om te beoordelen of er sprake is van gegronde vrees, moet dus met beide elementen rekening worden gehouden. Uit het Handbook volgt verder dat een beroep op vrees voor vervolging sterker is wanneer een persoon eerder slachtoffer is geworden van een reeks dergelijke discriminerende maatregelen, waardoor er sprake is van een cumulatief effect. De rechtbank zal dit criterium toepassen.
De rechtbank overweegt als volgt. Verweerder stelt zich in de besluiten enkel op het standpunt dat eisers niet uitgesloten zijn van hun levensbehoeften en dat bij terugkeer ook niet zullen worden, en er daarom geen sprake is van gegronde vrees voor vervolging. Naast het feit dat verweerder in de besluitvorming een te hoge maatstaf hanteert door te refereren aan ‘uitsluiten’ in plaats van een ‘ernstige beperking’ aan te nemen, is de rechtbank van oordeel dat verweerder de subjectieve vrees van eisers in dit geval niet heeft betrokken bij de beoordeling of er sprake is van vervolging vanwege discriminatie. De rechtbank wijst er op dat eisers in 2014 al eerder slachtoffer zijn geweest van vervolging (door IS) vanwege hun Jezidi-achtergrond en toen zeer ernstige discriminatie hebben ondervonden. Eisers voeren ook aan dat zij het gebrek aan hulp door de Iraakse autoriteiten toen en nadien ook als discriminerend hebben ervaren. Eisers hebben verklaard bang te zijn om opnieuw aangevallen te worden en weer gediscrimineerd te worden. Verder hebben eisers jarenlang onder moeilijke omstandigheden in ontheemdenkampen gewoond, waar zij ook discriminatie hebben ondervonden. Dat de discriminatie waarover eisers hebben verklaard een gevoel van angst en onzekerheid over hun toekomst teweegbrengt, acht de rechtbank dan ook zonder meer aannemelijk. Verweerder heeft bij de beoordeling niet betrokken dat sprake kan zijn van een cumulatief effect van discriminerende ervaringen die uiteindelijk tot het aannemen van een risico op vervolging kan leiden. Daarbij wijst de rechtbank erop dat, zoals de UNHCR het verwoordt, sprake is van ‘serious and ongoing trauma experienced by many Yazidis in Iraq, including many children, as a result of their persecution. UNHCR recalls the importance of assessing personal circumstances, including de existence of psychological trauma, which may militate against consideration of internal flight of relocation in their country of origin’.
Toegang tot doeltreffende bescherming van niet-tijdelijke aard
10. Indien er wel sprake is van gegronde vrees voor vervolging of een reëel risico op ernstige schade kan een gebied toch tegengeworpen worden als binnenlands beschermingsalternatief indien er toegang is tot doeltreffende bescherming van niet-tijdelijke aard tegen vervolging of ernstige schade. Uit artikel 8, vijfde lid, van de Kwalificatieverordening volgt verder dat daarbij de toegankelijkheid, doeltreffendheid en duurzaamheid van de bescherming van belang zijn.
In de brief van UNHCR stelt de UNHCR dat de kampen in de KAR niet als normale woon- of verblijfsplaats of als binnenlands beschermingsalternatief beschouwd kunnen worden. De UNHCR merkt hierbij onder andere op (punt 16) dat de kampen van nature bedoeld zijn om een tijdelijk toevluchtsoord te bieden aan mensen die niet veilig naar hun huis kunnen terugkeren. De rechtbank leest in het Thematisch ambtsbericht Irak 2025 ook dat de kampen als een tijdelijk toevluchtsoord bedoeld zijn. Zo werd vanaf 2024 door de Iraakse regering ingezet op het vertrek van de ontheemden uit de kampen en verder blijkt ook niet dat er maatregelen worden genomen die zijn gericht op het verbeteren van onder andere woonvoorzieningen, gezondheidszorg en onderwijs in de kampen. Naar het oordeel van de rechtbank is in de kampen in de KAR dan ook geen sprake van toegang tot doeltreffende bescherming van niet-tijdelijke aard.
In het aanvullend verweerschrift van 9 oktober 2026 heeft verweerder erop gewezen dat uit landeninformatie ook blijkt dat oud-bewoners van ontheemdenkampen in de KAR zich buiten de kampen elders in het gebied in de KAR hebben gevestigd. Voor zover verweerder hiermee betoogt dat eisers zich ook buiten de kampen veilig kunnen vestigen en dit als binnenlands beschermingsalternatief kan worden beschouwd, overweegt de rechtbank dat daarvoor ook alle voorwaarden van artikel 8 van de Kwalificatieverordening gelden. Naar het oordeel van de rechtbank heeft verweerder met de verwijzing naar de landeninformatie in het aanvullend verweerschrift niet aangetoond dat aan die voorwaarden is voldaan. Die verwijzing ziet op een andere regio (en een ander kamp), zodat verweerder hiermee niet heeft gemotiveerd dat eisers zich ook buiten hun kamp veilig kunnen vestigen. De rechtbank wijst er in dit verband nogmaals op, zoals al is overwogen onder 7.1., dat bij het tegenwerpen van een binnenlands beschermingsalternatief de bewijslast op verweerder rust.
Toegang tot de kampen
11. Tot slot hebben eisers aangevoerd dat de UNHCR er in de antwoorden aan de Afdeling op wijst (punt 24) dat Irakezen die vanuit het buitenland terugkeren waarschijnlijk niet in de ontheemdenkampen mogen verblijven, in lijn met het doel van de Iraakse regering om de kampen (op termijn) te sluiten.
Verweerder heeft zich in zijn reactie van 15 juni 2026 op de vragen van de rechtbank en in zijn aanvullend verweerschrift van 9 oktober 2026 op het standpunt gesteld dat de reactie van de UNHCR niet onderbouwt dat toegang tot een kamp na terugkeer uit de Europese Unie is uitgesloten. De rechtbank overweegt ook ten aanzien hiervan dat het aan verweerder is om aan te tonen dat eisers (weer) toegelaten zullen worden tot de kampen. De enkele stelling dat het standpunt van de UNHCR niet is onderbouwd, volstaat niet, te meer nu de UNHCR dit onder meer op basis van eigen bevindingen in Irak heeft geconstateerd. Daarbij schrijft de Procedurerichtlijn voor dat verweerder bij de behandeling van asielverzoeken nauwkeurige en actuele informatie verzamelt uit verschillende bronnen zoals EASO en UNHCR.
Conclusie en gevolgen
12.
De rechtbank komt tot de conclusie dat verweerder van een onjuist herkomstgebied is uit uitgegaan bij de beoordeling of aan eisers internationale bescherming moet worden verleend. Verweerder heeft ten onrechte niet beoordeeld of eisers kunnen terugkeren naar hun herkomstgebied in Sinjar. Met het tegenwerpen van het ontheemdenkamp in de KAR als normale woon- of verblijfplaats, heeft verweerder in feite een binnenlands beschermingsalternatief tegengeworpen. De rechtbank concludeert dat verweerder hierbij niet aan de voorwaarden van artikel 8 van de Kwalificatieverordening heeft getoetst. Verweerder moet beoordelen of eisers bij terugkeer naar Sinjar, of – als dit voor hen niet veilig is – naar het ontheemdenkamp Kabarto een gegrond vrees hebben voor vervolging wegens discriminatie of een reëel risico lopen op ernstige schade . Bij de beoordeling van de vrees voor discriminatie moet verweerder ook de subjectieve vrees van eisers betrekken. Mocht verweerder weer het ontheemdenkamp Kabarto als binnenlands beschermingsalternatief tegenwerpen, dan dient verweerder te motiveren dat de bescherming in het kamp niet-tijdelijk van aard is en dat het kamp voor hen toegankelijk is. Nu gelet op het voorgaande de beroepen gegrond zijn, zal de rechtbank de overige beroepsgronden niet verder bespreken.
13.
De beroepen zijn gegrond. De bestreden besluiten zijn om de hierboven genoemde redenen in strijd met artikel 3:2 en artikel 3:46 van de Awb. Dit betekent dat de bestreden besluiten niet in stand kunnen blijven. De rechtbank vernietigt daarom de bestreden besluiten. De rechtbank ziet geen aanleiding of mogelijkheid om de rechtsgevolgen in stand te laten of zelf te voorzien. De rechtbank bepaalt daarom met toepassing van artikel 8:72, vierde lid, van de Awb dat verweerder nieuwe besluiten moet nemen en daarbij rekening houdt met deze uitspraak. De rechtbank geeft verweerder daarvoor een termijn van zes weken.
14. Omdat op de beroepen is beslist, bestaat er geen aanleiding meer voor het treffen van de voorlopige voorzieningen. De voorzieningenrechter wijst de verzoeken daarom af.
15. De rechtbank veroordeelt verweerder in de door eisers gemaakte proceskosten. Deze kosten stelt de rechtbank op grond van het Besluit proceskosten bestuursrecht voor de door een derde beroepsmatig verleende rechtsbijstand vast op € 4.203,-. Omdat er sprake is van samenhang tussen de besluiten en beroepen van eisers, kent de rechtbank hierbij 1 punt toe voor het indienen van de beroepschriften, 1 punt voor het indienen van de verzoekschriften, 1 punt voor het bijwonen van de zitting van 10 juni 2026 en 1 punt voor bijwonen van de zitting van 13 oktober 2026, met een waarde per punt van € 934,- en wegingsfactor 1). Daarnaast komt voor vergoeding van 0,5 punt in aanmerking de schriftelijke reactie van eisers van 24 juli 2026 die is ingediend op verzoek van de rechtbank.
Beslissing
De rechtbank:
- verklaart de beroepen gegrond;
- vernietigt de bestreden besluiten van 19 maart 2026;
- draagt verweerder op binnen zes weken na de dag van verzending van deze uitspraak nieuwe besluiten te nemen op de aanvragen van eisers, waarbij rekening wordt gehouden met deze uitspraak;
- veroordeelt verweerder tot betaling van € 3.269,- aan proceskosten aan eisers.
De voorzieningenrechter:
- wijst de verzoeken om een voorlopige voorziening af;
- veroordeelt verweerder tot betaling van € 934,- aan proceskosten aan eisers.
Deze uitspraak is gedaan door mr. M.A.J. van Beek, voorzitter, en mr. L.M. Kos en mr. H. Battjes, leden, in aanwezigheid van mr. M.M. Poortier, griffier.
Uitgesproken in het openbaar en bekendgemaakt op:
Informatie over hoger beroep
Een partij die het niet eens is met deze uitspraak, kan, voor zover dat ziet op de beroepen, een hogerberoepschrift sturen naar de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State waarin wordt uitgelegd waarom deze partij het niet eens is met de uitspraak. Het hogerberoepschrift moet worden ingediend binnen twee weken na de dag waarop deze uitspraak is verzonden. Kan de indiener de behandeling van het hoger beroep niet afwachten, omdat de zaak spoed heeft, dan kan de indiener de voorzieningenrechter van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State vragen om een voorlopige voorziening (een tijdelijke maatregel) te treffen.