Personen- en familierecht
Staat is belanghebbende in staatloosheidsprocedure en kan daarom verzoeken om proceskostenveroordeling…
Rechtbank Den Haag, 1 oktober 2026
ECLI:NL:RBDHA:2026:32044 · Rechtbank Den Haag · 1 oktober 2026
https://www.uitspraken.nl/uitspraak/rechtbank-den-haag/civiel-recht/personen-en-familierecht/eerste-aanleg-meervoudig/ecli-nl-rbdha-2026-32044
Zaakgegevens
Op 1 oktober 2026 heeft de Rechtbank Den Haag in eerste aanleg uitspraak gedaan in een zaak over personen- en familierecht.
- Instantie
- Rechtbank Den HaagRechtbankDe rechter die de meeste zaken als eerste behandelt: civiele zaken, strafzaken en bestuurszaken.Meer uitleg
- Zittingsplaats
- Den Haag
- Datum uitspraak
- 1 oktober 2026
- Datum publicatie
- 1 november 2026
- Zaaknummer
- C/09/681237
- Rechtsgebied
- Civiel recht » Personen- en familierecht
- Procedure
- Eerste aanleg - meervoudigMeervoudige kamerDe zaak is behandeld door drie rechters samen, meestal omdat zij ingewikkeld of zwaar is.Meer uitleg
- Advocaat
- mr. M. Flipse in Utrecht.
- ECLI
- ECLI:NL:RBDHA:2026:32044
Inhoud van deze uitspraak
Samenvatting
Staat is belanghebbende in staatloosheidsprocedure en kan daarom verzoeken om proceskostenveroordeling. Terughoudend bij toekennen proceskostenveroordeling ten gunste van de Staat gelet op rol van de Staat in deze procedure. In dit geval geen aanleiding voor proceskostenveroordeling.
Uitspraak
Rechtbank DEN HAAG
Meervoudige kamer
Rekestnummer: HA RK 25-120
Zaaknummer: 09/681237
Datum beschikking: 1 oktober 2026
Vaststelling van staatloosheid
Beschikking op het op 24 februari 2025 ingekomen verzoekschrift van:
[verzoekster] ,
verzoekster,
wonende in [woonplaats] ,
advocaat: mr. M. Flipse in Utrecht.
Als belanghebbende wordt aangemerkt:
DE STAAT DER NEDERLANDEN,
Ministerie van Justitie en Veiligheid, Immigratie- en Naturalisatiedienst, hierna: de Staat,
zetelende in ’s-Gravenhage,
vertegenwoordigd door: A. Houben.
Procedure
De rechtbank heeft kennisgenomen van de stukken, waaronder:
- het verzoekschrift met bijlagen;
- de brief met bijlage, namens de Staat van 9 april 2025;
- de schriftelijke reactie namens verzoekster van 23 april 2025;
- de brief namens de Staat van 30 april 2025;
- het e-mailbericht namens verzoekster van 14 januari 2026, betreffende de intrekking van het verzoek;
- de brief namens de Staat van 21 januari 2026;
- de schriftelijke reactie namens verzoekster van 13 april 2026.
Omdat het verzoek is ingetrokken en de procedure alleen nog ziet op de proceskosten, heeft de rechtbank aanleiding gezien om zonder mondelinge behandeling op het verzoek te beslissen.
Het verzoek en het advies van de Staat
Verzoekster heeft aanvankelijk verzocht vast te stellen dat zij staatloos is. Zij heeft daartoe aangevoerd dat zij in Nederland is geboren en op twaalfjarige leeftijd naar Guinee is verhuisd. In 2016 is verzoekster teruggekeerd naar Nederland en heeft zij asiel aangevraagd. In 2020 is aan verzoekster een verblijfsvergunning regulier voor bepaalde tijd verleend. Op haar officiële documenten is haar nationaliteit vermeld als “onbekend”, wat haar juridische en sociale positie bemoeilijkt.
Daarnaast heeft verzoekster gesteld dat haar moeder de Sierra Leoonse nationaliteit en haar vader de Nederlandse nationaliteit heeft. Volgens verzoekster heeft zij de Nederlandse nationaliteit nooit verkregen. Bovendien heeft verzoekster nooit in Sierra Leone gewoond, spreekt zij de taal niet en heeft zij geen binding met dat land.
De Staat heeft verweer gevoerd. De Staat heeft er in dat verweer op gewezen dat verzoekster in 2019 in de vreemdelingrechtelijke procedure een verklaring van 31 mei 2019 heeft overgelegd waarin de autoriteiten van Sierra Leone verklaren dat verzoekster de Sierra Leoonse nationaliteit heeft. Verzoekster heeft niet gesteld dat zij de Sierra Leoonse nationaliteit is verloren en is dus niet staatloos, aldus de Staat.
De Staat verzoekt verzoekster te veroordelen in de proceskosten, omdat zij verzuimd heeft de verklaring van de Sierra Leoonse autoriteiten in het geding te brengen en daarmee in strijd met de op haar rustende informatie- en waarheidsplicht heeft gehandeld en een onnodige procedure heeft gestart. De Staat heeft daardoor het volledige vreemdelingenrechtelijke dossier van verzoekster moeten doornemen.
De Staat begroot de gemaakte proceskosten op € 1.272,69 aan salaris van de vertegenwoordiger.
Verzoekster heeft haar verzoek vervolgens ingetrokken. De Staat heeft het verzoek om veroordeling van verzoekster in de proceskosten gehandhaafd.
Verzoekster voert verweer tegen het verzoek tot proceskostenveroordeling en heeft in dat kader toegelicht dat zij niet beschikt over een paspoort, maar alleen over een door de IND verstrekt verblijfsdocument waarop haar nationaliteit wordt aangeduid als “onbekend”. Verzoekster wijst er op dat de IND bekend was met de verklaring van 31 mei 2019, maar desondanks op de aan verzoekster verstrekte verblijfsdocumenten de nationaliteit van verzoekster heeft geregistreerd als “onbekend”.
Verzoekster stelt haar persoonlijke situatie in het verzoekschrift volledig en naar waarheid uiteen te hebben gezet door de vermelding van de nationaliteit van haar ouders en de landen waarin zij heeft gewoond. Van opzettelijk of verwijtbaar achterhouden van gegevens is geen sprake volgens verzoekster.
Ten slotte stelt verzoekster dat zij de procedure niet lichtvaardig aanhangig heeft gemaakt, maar eerst navraag heeft gedaan bij de gemeente en de IND. In een telefonisch contact met de IND-ketenpartnerlijn is namens verzoekster aan de IND gesuggereerd de nationaliteit van de moeder van verzoekster (de Sierra Leoonse nationaliteit) te registeren. Dit was volgens de medewerker van de IND niet mogelijk zonder tussenkomst van de rechtbank.
Beoordeling
Het aanvankelijke verzoek van verzoekster is gebaseerd op artikel 2 van de Wet van 7 juni 2023, houdende regels met betrekking tot de vaststelling van staatloosheid, Staatsblad 2023, 230 (Wet vaststellingsprocedure staatloosheid, hierna: Wvs).
Op grond van lid 1 van genoemd artikel kan een ieder die, buiten een bij enige rechterlijke instantie aanhangige zaak, daarbij onmiddellijk belang heeft en in Nederland zijn woonplaats of gewone verblijfplaats heeft, bij deze rechtbank een verzoek indienen tot vaststelling van zijn staatloosheid. Het verzoek kan ook strekken tot de vaststelling dat de betrokkene op een bepaald tijdstip staatloos was. De rechtbank stelt op grond van lid 2 van dit artikel de staatloosheid vast, indien haar niet is gebleken dat de betrokkene door enige staat, krachtens diens wetgeving, als onderdaan wordt beschouwd.
Verzoekster en de Staat zijn het er inmiddels over eens dat verzoekster de Sierra Leoonse nationaliteit heeft en dus niet staatloos is. Omdat verzoekster haar verzoek heeft ingetrokken zal de rechtbank geen beslissing nemen over de vraag of verzoekster staatloos is. In deze procedure wordt uitsluitend nog beslist op het verzoek om een proceskostenveroordeling.
Belanghebbende
In dat verband rijst de vraag of de Staat als belanghebbende een verzoek om een proceskostenveroordeling kan indienen.
In artikel 3 lid 1 WvS is over de positie van de Staat in staatloosheidsprocedures opgenomen dat de rechtbank de Staat hoort omtrent dergelijke verzoeken. Uit de Memorie van Toelichting op de WvS is af te leiden dat inrichting van de staatloosheidsprocedure en de rol van de Staat in deze procedure gebaseerd is op de procedure in de zin van artikel 17 van de Rijkswet op het Nederlanderschap (RWN). Op grond van artikel 18 RWN bestaat in RWN-procedures een vergelijkbare verplichting om de Staat te horen. De IND voert in beide procedures deze rol namens de Staat uit.
De Hoge Raad heeft in haar arrest van 4 maart 1988 geoordeeld dat de Staat belanghebbende is in RWN-procedures.
“Bij de vraag of iemand al dan niet het Nederlanderschap bezit is, reeds in verband met tal van wettelijke regelingen, het algemeen belang altijd nauw betrokken. Daarom is de Staat de meest aangewezene om, zo daartoe aanleiding is, zich in het algemeen belang te verzetten tegen toewijzing van een verzoek als in art. 17 bedoeld.
Daar komt nog bij dat ingevolge art. 19 van genoemde Rijkswet aan een onherroepelijk geworden beschikking, gegeven met toepassing van art. 17, elk met de uitvoering van enige wettelijke regeling belast orgaan gebonden is.
Tegen deze achtergrond moet de Staat worden aangemerkt als belanghebbende in de zin van art. 18 en van de art. 429f en 429h Rv, die ingevolge evengenoemde bepaling te dezen van toepassing zijn.”
Op basis van deze na het arrest van de Hoge Raad voortgezette lijn in de rechtspraak is in 2023 in artikel 18 RWN vastgelegd dat de Minister van Justitie en Veiligheid belanghebbend is in verzoeken als bedoeld in artikel 17 RWN. Een dergelijke bepaling ontbreekt in de WvS.
Desalniettemin is de rechtbank van oordeel dat de Staat ook in staatloosheidszaken belanghebbende is. Artikel 4 WvS kent immers een met artikel 19 RWN vergelijkbare bepaling. Alle met de uitvoering van wettelijke regeling belaste organen zijn op grond van artikel 19 RWN gebonden aan een in het kader van de WvS door de rechtbank genomen beslissing. Aan de staatloosheid is onder meer een recht op versnelde verkrijging van de Nederlandse nationaliteit en het recht op afgifte van een reisdocument gekoppeld. De staatloosheid kan bovendien worden ingeschreven in de BRP. Ook hier geldt derhalve dat het algemeen belang nauw betrokken is bij de vaststelling of iemand staatloos is en dat de Staat de meest aangewezene is om zich zo nodig in het algemeen belang te verzetten tegen toewijzing van een verzoek tot vaststelling van de staatloosheid.
Het voorgaande brengt de rechtbank tot de conclusie dat de Staat belanghebbende is in staatloosheidsprocedures en daarom als belanghebbende een verzoek kan doen om vergoeding van de proceskosten.
Proceskosten
De vaststellingsprocedure staatloosheid betreft een verzoekschriftprocedure waarop het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering (Rv) van toepassing is. Op grond van het bepaalde in artikel 289 Rv kan de rechter een proceskostenveroordeling uitspreken. De rechtbank is van oordeel dat, vanwege de bijzondere rol van de Staat in deze procedure, uiterst terughoudend gebruik dient te worden gemaakt van de bevoegdheid om een verzoeker in een staatloosheidsprocedure in de door de Staat gemaakt proceskosten te veroordelen. De kosten die de Staat maakt zijn immers het gevolg van de in de wet verankerde taak van de Staat om door de rechtbank te worden gehoord op een verzoek tot vaststelling van Staatloosheid en de rechtbank aldus te voorzien van een advies.
De rechtbank is met de Staat van oordeel dat verzoekster in haar verzoekschrift melding had moeten maken van de verklaring van 31 mei 2019 van de Sierra Leoonse autoriteiten. De rechtbank begrijpt uit de toelichting van verzoekster dat ze dat niet heeft gedaan omdat ze aannam dat die verklaring van geen waarde was omdat de IND reeds over dat stuk beschikte en desondanks niet over is gegaan tot aanpassing van haar nationaliteit in de aan haar verstrekte verblijfsdocumenten. Dat die aanname onjuist is en verzoekster kennelijk onvoldoende bekend was met de route die zij wel had kunnen bewandelen om haar Sierra Leoonse nationaliteit in Nederland geregistreerd te krijgen, is naar het oordeel van de rechtbank verzoekster niet zodanig te verwijten dat dat moet leiden tot de veroordeling van verzoekster in de door de Staat gemaakte proceskosten. De rechtbank zal het daarop gerichte verzoek daarom afwijzen en bepalen dat ieder van partijen de eigen proceskosten dient te dragen.
Beslissing
De rechtbank:
*
wijst het verzoek tot veroordeling van verzoekster in de proceskosten af;
*
bepaalt dat ieder partij de eigen kosten draagt.
|
Deze beschikking is gegeven door mrs. A. Emmens, H.M. Boone en A.M. Brakel, rechters, bijgestaan door N.C. Gantenbein als griffier en uitgesproken op de openbare zitting van 1 oktober 2026. |