Omgevingsrecht

Last onder dwangsom bedrijfsmatig gebruik perceel met woonbestemming, geen concreet zicht op legalisering…

Rechtbank Zeeland-West-Brabant, 16 oktober 2026

Zaakgegevens

Op 16 oktober 2026 heeft de Rechtbank Zeeland-West-Brabant in eerste aanleg uitspraak gedaan in een zaak over omgevingsrecht.

Instantie
Rechtbank Zeeland-West-Brabant
Zittingsplaats
Middelburg
Datum uitspraak
16 oktober 2026
Datum publicatie
16 oktober 2026
Zaaknummer
BRE 25/816
Procedure
Eerste aanleg - enkelvoudig
ECLI
ECLI:NL:RBZWB:2026:10079
E-mail
Inhoud van deze uitspraak

Samenvatting

Last onder dwangsom bedrijfsmatig gebruik perceel met woonbestemming, geen concreet zicht op legalisering t.t.v. bestreden besluit, LHSO en interventiematrix, calculerende ondernemer, dwangsom terecht ingevorderd, beroep ongegrond.

Uitspraak

RECHTBANK ZEELAND-WEST-BRABANT

Zittingsplaats Middelburg

Bestuursrecht

zaaknummer: BRE 25/816


uitspraak van de enkelvoudige kamer van 16 oktober 2026 in de zaak tussen

[eiser] , uit [plaats] , eiser

(gemachtigde: mr. B.J. van de Wijnckel),

en

het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Sluis, verweerder.

Als derde-partij neemt aan de zaak deel: [persoon 1] uit [plaats] .

Samenvatting

1. Deze uitspraak gaat over een opgelegde last onder dwangsom en de invordering van die dwangsom in verband met het bedrijfsmatig gebruik van het perceel [adres 1] te [plaats] in strijd met de Omgevingswet. Eiser is het niet eens met dat besluit. Hij voert daartoe een aantal beroepsgronden aan. Mede aan de hand van deze beroepsgronden beoordeelt de rechtbank het besluit.

1.1.

De rechtbank komt in deze uitspraak tot het oordeel dat de last onder dwangsom op goede gronden is opgelegd en dat de dwangsom terecht is ingevorderd. Eiser krijgt dus geen gelijk en het beroep is dus ongegrond. Hierna legt de rechtbank uit hoe zij tot dit oordeel komt en welke gevolgen dit oordeel heeft.

Procesverloop

2. Eiser woont op het adres [adres 1] te [plaats] . Hij heeft daar ook bedrijfsmatig een timmerwerkplaats in gebruik. [persoon 1] woont op het adres [adres 2] , schuin tegenover het perceel van eiser, en exploiteert daar een kleinschalige natuurcamping. [persoon 1] ondervindt overlast van het timmerbedrijf van eiser en van de voertuigen die daar komen laden en lossen. Omdat de bedrijfsactiviteiten volgens [persoon 1] steeds grotere vormen aannemen, heeft hij op 28 juni 2023 een klacht ingediend bij het college.

2.1.

Deze klacht is voor het college aanleiding geweest om een onderzoek in te stellen naar het gebruik van het perceel [adres 1] . Op 7 december 2023 heeft een gemeentelijk toezichthouder, samen met een toezichthouder van RUD Zeeland, het adres bezocht. Zij hebben geconstateerd dat eiser ter plaatse een inrichting in de zin van de Wet milieubeheer in werking heeft, namelijk een timmerbedrijf, en dat de activiteit meldingsplichtig is op grond van het Activiteitenbesluit milieubeheer.

Met een brief van 17 januari 2024 heeft het college eiser erop gewezen dat hij zijn perceel [adres 1] te [plaats] gebruikt in strijd met de aan het perceel toegekende bestemming ‘Wonen’ en dat eiser deze strijdigheid dient op te heffen. Eiser is in de gelegenheid gesteld om de overtreding binnen acht weken na verzending van de brief op te heffen en blijvend ongedaan te maken. Het college heeft daarbij opgemerkt dat, als eiser deze termijn ongebruikt laat verstrijken, het handhavend zal optreden.

Het college heeft in de brief van 12 april 2024 eiser kenbaar gemaakt dat het heeft vastgesteld dat eiser na afloop van de gestelde termijn niet aan het verzoek van het college heeft voldaan. Het college concludeert daarmee dat eiser nog steeds handelt in strijd met het bestemmingsplan en dat hij daarmee artikel 5.1 van de Omgevingswet overtreedt. Het college heeft aangegeven dat het voornemens is om tot handhaving over te gaan.

Eiser heeft daarop schriftelijk gereageerd, dat hij druk met de zaak bezig is.

2.2.

Met het besluit van 27 mei 2024 heeft het college een last onder dwangsom aan eiser opgelegd. Eiser is gelast om de strijdigheid met artikel 5.1 van de Omgevingswet ongedaan te maken door de bedrijfsactiviteit (zijnde het uitvoeren van een timmerbedrijf) op het perceel [adres 1] te [plaats] te staken en gestaakt te houden. Het college heeft aan de last een begunstigingstermijn verbonden van zes maanden en een dwangsom van € 25.000,= ineens.

Eiser heeft bezwaar gemaakt tegen het besluit van 27 mei 2024. Met het besluit van 24 december 2024 (bestreden besluit 1) heeft het college dat bezwaar gegrond verklaard. Overeenkomstig het advies van de commissie bezwaarschriften heeft het college overwogen dat het besluit van 27 mei 2024 onvoldoende is gemotiveerd, omdat in dat besluit niet is uitgelegd hoe de interventiematrix is toegepast, wat volgens de Landelijke Handhavingsstrategie Omgevingsrecht (LHSO) wel vereist is. Het college heeft die uitleg in bestreden besluit 1 alsnog gegeven, en voor het overige is het besluit in stand gelaten.

2.3.

Op 7 januari 2025 heeft de gemeentelijk toezichthouder een hercontrole verricht, waarbij deze heeft vastgesteld dat eiser de lastgeving niet is nagekomen. Het college heeft eiser met de brief van 14 februari 2025 bericht dat de dwangsom van € 25.000,= per 28 december 2024 van rechtswege is verbeurd. Het college heeft eiser verzocht om de dwangsom over te maken. Verder heeft het college aangekondigd dat het tot invordering van de dwangsom overgaat, als eiser het bedrag niet tijdig overmaakt.

Eiser heeft naar aanleiding daarvan zijn zienswijze naar voren gebracht.

Met het besluit van 13 maart 2025 heeft het college de verbeurde dwangsom van € 25.000,= ingevorderd.

3. Eiser heeft op 28 januari 2025 beroep ingesteld tegen bestreden besluit 1.

Gelet op artikel 5:39 van de Algemene wet bestuursrecht (Awb) wordt het beroep van eiser geacht mede te zijn gericht tegen het invorderingsbesluit van 13 maart 2025 (bestreden besluit 2).

3.1.

Het college heeft op het beroep gereageerd met een verweerschrift. [persoon 1] heeft ook schriftelijk gereageerd.

3.2.

De rechtbank heeft het beroep op 4 september 2026 op zitting behandeld. Hieraan hebben deelgenomen: eiser, zijn gemachtigde, [vertegenwoordiger college] als gemachtigde van het college, [persoon 1] en zijn partner [persoon 2] .

Beoordeling door de rechtbank

Is er sprake van strijd met het bestemmingsplan?

4. Op 1 januari 2024 is de Omgevingswet (Ow) in werking getreden.

De relevante wettelijke bepalingen zijn opgenomen in een bijlage, die deel uitmaakt van deze uitspraak.

4.1.

Met de inwerkingtreding van deze wet heeft elke gemeente direct een omgevingsplan van rechtswege dat regels geeft over de fysieke leefomgeving voor het gehele grondgebied van de gemeente. Het omgevingsplan gemeente Sluis bestaat voor nu uit een tijdelijk deel. De regels van het voormalige bestemmingsplan ‘Buitengebied’ maken onderdeel uit van het (tijdelijk) omgevingsplan.

Volgens dat bestemmingsplan geldt voor het perceel [adres 1] te [plaats] de enkelbestemming ‘Wonen’.

Op grond van artikel 26.1, onder a, van het bestemmingsplan zijn de voor ‘Wonen’ aangewezen gronden bedoeld voor het wonen met aan-huis-gebonden beroepen en kleinschalige bedrijfsmatige activiteiten.

4.2.

Eiser betwist niet dat de activiteiten van zijn timmerbedrijf niet zijn aan te merken als ‘kleinschalige bedrijfsmatige activiteiten’ en dat hij met het bedrijfsmatig gebruik van zijn perceel het omgevingsplan en de Omgevingswet overtreedt. Het college moet daarom bevoegd worden geacht om handhavend op te treden tegen de aanwezigheid van het timmerbedrijf.

Zijn er redenen op grond waarvan het college van handhavend optreden had moeten afzien?

5. Zoals de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (AbRS) in herinnering heeft gebracht in haar uitspraak van 5 maart 2025 geldt als uitgangspunt dat een bestuursorgaan in de regel gebruik moet maken van een bevoegdheid om handhavend op te treden, ook wel aangeduid als de beginselplicht tot handhaving. De beginselplicht tot handhaving geldt voor bevoegdheden om een last onder bestuursdwang en een last onder dwangsom op te leggen, de herstelsancties uit de Awb. De reden voor deze beginselplicht is dat de rechtszekerheid vergt dat de feitelijke situatie in beginsel niet afwijkt van de juridisch toegestane situatie. Door middel van handhavend optreden wordt dit bereikt. Hieruit volgt het algemeen belang dat is gediend met handhaving.

Bij de vraag of van handhavend optreden moest worden afgezien, moet worden beoordeeld of handhavend optreden onevenredig is. Bij de toets aan het evenredigheidsbeginsel geldt de maatstaf van de zogeheten Harderwijk-uitspraak. Dit betekent dat de bestuursrechter toetst of het besluit geschikt en noodzakelijk is, en daarna of het besluit in de gegeven omstandigheden evenwichtig is. Of deze drie elementen aan bod komen, hangt af van de aangevoerde beroepsgronden. Bij handhavingsbesluiten geldt daarbij als uitgangspunt dat het algemeen belang gediend is met handhaving en dat om die reden in de regel tegen een overtreding moet worden opgetreden. Handhaving blijft dus voorop staan.

Handhavend optreden is alleen onevenredig als er in het concrete geval omstandigheden zijn waaraan een zodanig zwaar gewicht toekomt dat het algemeen belang dat gediend is met handhaving daarvoor moet wijken. Dan is er een bijzonder geval waarin toch van handhavend optreden moet worden afgezien. Een bijzonder geval kan zich bijvoorbeeld voordoen bij concreet zicht op legalisatie, maar ook andere omstandigheden van het concrete geval kunnen leiden tot het oordeel dat er een bijzonder geval is. Andere redenen om van handhavend optreden af te zien kunnen zich bijvoorbeeld voordoen bij een schending van het gelijkheidsbeginsel of het vertrouwensbeginsel.

6. Eiser stelt zich op het standpunt dat handhavend optreden tegen de bestaande illegale situatie onevenredig is. Eiser voert aan dat hij inmiddels een vergunning heeft aangevraagd ter legalisering van de bestaande situatie. Hij doet daarbij een beroep op de in het bestemmingsplan opgenomen regeling voor NED’s.

6.1.

Uit de jurisprudentie van de AbRS volgt dat voor het bestaan van concreet zicht op legalisering ten minste is vereist dat een aanvraag voor een omgevingsvergunning is ingediend. Bepalend daarbij is het moment van het nemen van het besluit op het bezwaar, in dit geval 24 december 2024. Eiser heeft een aanvraag voor een omgevingsvergunning overgelegd van 26 februari 2025. De aanvraag is omschreven als het ‘afwijken van regels in het omgevingsplan’ en ‘vestiging NED in schuur’. Eiser heeft ter zitting bevestigd dat er op 24 december 2024 nog geen aanvraag voor een omgevingsvergunning was ingediend. De legaliseringsaanvraag is dus ingediend nadat het college op het bezwaar van eiser heeft beslist en op dat moment was ook de gestelde begunstigingstermijn verstreken.

Het college is er in bestreden besluit 1 terecht van uitgegaan dat er geen concreet zicht op legalisering was.

6.2.

Eiser stelt zich op het standpunt dat bestreden besluit 1, ondanks de verbeterde motivering, nog steeds niet deugdelijk is gemotiveerd. Eiser heeft in zijn toelichting op zitting verwezen naar de LHSO.

Het college heeft in bestreden besluit 1 uitgelegd hoe het de interventiematrix heeft toegepast. Het college erkent dat dit vereist is volgens de LHSO, die is geïntegreerd in het VTH-beleid Zeeland 2024. Het college heeft toegelicht dat het eiser ziet als een ‘calculerende ondernemer’ (‘C’ op de interventiematrix), waarbij de gevolgen van zijn handelen beperkt zijn (‘2’ op de interventiematrix). Er is namelijk maar één belanghebbende bekend die stelt overlast te ervaren van het handelen van eiser. Er zijn het college geen verlichtende of verzwarende omstandigheden bekend. Het resultaat van toepassing op de interventiematrix heeft het college geleid tot het toepassen van herstellend bestuursrecht: het opleggen van een last onder dwangsom.

Eiser heeft ter zitting gesteld dat het college hem ten onrechte ziet als een ‘calculerende ondernemer’. Hij heeft daarbij toegelicht dat alles is gestart met een gesprek in 2006 met een gemeenteambtenaar waarbij is gezegd dat het gebruik van het perceel voor een timmerbedrijf gedoogd zou worden. Eiser heeft daarbij aangegeven dat dit weliswaar geen toezegging is die schriftelijk is vastgelegd, maar dat hij daar wel altijd op vertrouwd heeft. Eiser vindt dat bestreden besluit 1 in dat opzicht nog steeds niet goed is gemotiveerd.

De rechtbank volgt eiser daarin niet. De rechtbank stelt vast dat de typering van (het gedrag van) de overtreder in de interventiematrix als volgt is gecategoriseerd:

  1. goedwillend;

  2. neutraal/onverschillig;

  3. calculerend/opportunistisch;

  4. notoir/crimineel.

De motivering van het college, waarom hij vindt dat eiser onder de categorie ‘calculerend/opportunistisch’ moet worden geschaard, is weliswaar summier, maar is wel te volgen. Het college heeft ter zitting toegelicht dat daarbij heeft meegespeeld dat eiser zich juridisch heeft laten bijstaan en dat hij er bewust voor heeft gekozen om zijn bedrijf op de woonbestemming voort te zetten. Dat heeft blijkbaar ertoe geleid dat het gedrag van eiser niet als ‘neutraal’ is aangemerkt, maar als ‘calculerend’. De rechtbank acht dat niet onredelijk. De stelling van eiser dat hem destijds mondeling is toegezegd dat bedrijfsmatig gebruik van het woonperceel zou worden gedoogd, is op geen enkele wijze onderbouwd.

Het beroep van eiser op het motiveringsbeginsel slaagt niet.

6.3.

Eiser heeft geen andere argumenten ingebracht op grond waarvan zou moeten worden geconcludeerd dat het college geheel of gedeeltelijk van handhavend optreden had moeten afzien.

7. De last onder dwangsom is op goede gronden opgelegd.

De invordering

8. Op 7 januari 2025 is vastgesteld dat eiser niet aan de lastgeving heeft voldaan. De begunstigingstermijn was op dat moment verstreken. Dat wordt door eiser niet betwist. Dat betekent dat het college terecht heeft vastgesteld dat de dwangsom van € 25.000,= van rechtswege is verbeurd.

8.1.

Bij een besluit over de invordering van een verbeurde dwangsom moet volgens vaste jurisprudentie aan het belang van de invordering een zwaarwegend gewicht worden toegekend. Een andere opvatting zou afdoen aan het gezag dat moet uitgaan van een besluit tot oplegging van een last onder dwangsom. Slechts in bijzondere omstandigheden kan geheel of gedeeltelijk van invordering worden afgezien. De bestuursrechter beoordeelt of hetgeen is aangevoerd bijzondere omstandigheden betreft op grond waarvan het bestuursorgaan niet in redelijkheid heeft kunnen overgaan tot invordering van de verbeurde dwangsom.

Van bijzondere omstandigheden is de rechtbank niet gebleken. Eiser heeft ter zitting opgemerkt dat het college in de op 26 februari 2025 ingediende legaliseringsaanvraag aanleiding had moeten zien om ten minste gedeeltelijk af te zien van invordering. De rechtbank volgt eiser daarin niet. De aanvraag is pas ingediend nadat de begunstigingstermijn is verstreken en eiser heeft ruimschoots de tijd gehad om dat eerder te doen. Het college heeft in die omstandigheid dan ook geen reden hoeven zien om geheel of gedeeltelijk van invordering af te zien.

8.2.

De dwangsom is terecht ingevorderd. Dit staat los van de bereidwilligheid die het college ter zitting heeft getoond om de invordering ambtshalve alsnog nog te willen heroverwegen. De rechtbank heeft dat niet meegewogen in haar oordeel.

Conclusie en gevolgen

9. Het beroep is ongegrond. Eiser krijgt daarom het griffierecht niet terug. Hij krijgt ook geen vergoeding van zijn proceskosten.

Beslissing

De rechtbank verklaart het beroep ongegrond.

Deze uitspraak is gedaan door mr. T. Peters, rechter, in aanwezigheid van N.A. D’Hoore, griffier, op 16 oktober 2026 en openbaar gemaakt door middel van geanonimiseerde publicatie op www.rechtspraak.nl.

griffier

rechter

Een afschrift van deze uitspraak is verzonden aan partijen op:

Informatie over hoger beroep

Een partij die het niet eens is met deze uitspraak, kan een hogerberoepschrift sturen naar de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State waarin wordt uitgelegd waarom deze partij het niet eens is met deze uitspraak. Het hogerberoepschrift moet worden ingediend binnen zes weken na de dag waarop deze uitspraak is verzonden.

Bijlage: voor deze uitspraak belangrijke wet- en regelgeving

Gemeentewet

Artikel 125, voor zover relevant:

  1. Het gemeentebestuur is bevoegd tot oplegging van een last onder bestuursdwang.

  2. De bevoegdheid tot oplegging van een last onder bestuursdwang wordt uitgeoefend door het college, indien de last dient tot handhaving van regels welke het gemeentebestuur uitvoert.

  3. […].

Algemene wet bestuursrecht

Artikel 5:32, voor zover relevant:

  1. Een bestuursorgaan dat bevoegd is een last onder bestuursdwang op te leggen, kan in plaats daarvan aan de overtreder een last onder dwangsom opleggen.

  2. Voor een last onder dwangsom wordt niet gekozen, indien het belang dat het betrokken voorschrift beoogt te beschermen, zich daartegen verzet.

  3. […].

Artikel 5:39:

  1. Het bezwaar, beroep of hoger beroep tegen de last onder dwangsom heeft mede betrekking op een beschikking die strekt tot invordering van de dwangsom, voor zover de belanghebbende deze beschikking betwist.

  2. De bestuursrechter kan de beslissing op het beroep of hoger beroep tegen de beschikking tot invordering echter verwijzen naar een ander orgaan, indien behandeling door dit orgaan gewenst is.

  3. In beroep of hoger beroep legt de belanghebbende zo mogelijk een afschrift over van de beschikking die hij betwist.

  4. Het eerste tot en met het derde lid zijn van overeenkomstige toepassing op een verzoek om voorlopige voorziening.

AbRS 5 maart 2025, ECLI:NL:RVS:2025:678 AbRS 2 februari 2022, ECLI:NL:RVS:2022:285 rechtbank Overijssel 12 maart 2025, ECLI:NL:RBOVE:2025:1379 de regeling voor Nieuwe Economische Dragers, opgenomen in artikel 26.5.1 van het bestemmingsplan. zie bijvoorbeeld uitspraak 6 november 2019, ECLI:NL:RVS:2019:3723 Vergunningen, Toezicht en Handhaving Zie uitspraak AbRS van 16 mei 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BW5949.