Socialezekerheidsrecht

Afwijzing aanvraag. Bijzondere bijstand. Kosten eigen bijdrage rechtsbijstand en griffierecht. Geen…

Centrale Raad van Beroep, 20 oktober 2026

Zaakgegevens

Op 20 oktober 2026 heeft de Centrale Raad van Beroep in hoger beroep uitspraak gedaan in een zaak over socialezekerheidsrecht.

Instantie
Centrale Raad van Beroep
Datum uitspraak
20 oktober 2026
Datum publicatie
27 oktober 2026
Zaaknummer
23/3085 PW
Procedure
Hoger beroep
ECLI
ECLI:NL:CRVB:2026:1408
E-mail
Inhoud van deze uitspraak

Samenvatting

Afwijzing aanvraag. Bijzondere bijstand. Kosten eigen bijdrage rechtsbijstand en griffierecht. Geen terugwerkende kracht. Geen bijzondere omstandigheden. Tegenwettelijk beleid. Geen geslaagd beroep op evenredigheidsbeginsel. Van bijzondere omstandigheden die bijstandsverlening met terugwerkende kracht rechtvaardigen, is geen sprake. Appellante heeft niet aannemelijk gemaakt dat zij, desnoods met hulp van een derde, niet in staat was om tijdig een aanvraag in te dienen. Bovendien, voor zover ten tijde van belang al sprake was van een verminderd doenvermogen, werd appellante steeds bijgestaan door een advocaat.

Uitspraak

23/3085 PW

Centrale Raad van Beroep

Enkelvoudige kamer

Uitspraak op het hoger beroep tegen de uitspraak van de rechtbank Limburg van

27 september 2023, 22/1625 (aangevallen uitspraak)

Partijen:

[appellante] te [woonplaats] (appellante)

het college van burgemeester en wethouders van Maastricht (college)

Datum uitspraak: 20 oktober 2026

SAMENVATTING

Deze zaak gaat over een afwijzing van een aanvraag om bijzondere bijstand voor de kosten van een eigen bijdrage voor rechtsbijstand en griffierecht. In geschil is of het college de bijstand met terugwerkende kracht had moeten verlenen. Appellante vindt van wel, maar krijgt daarin geen gelijk. Dit betekent dat de aangevallen uitspraak in stand blijft.

PROCESVERLOOP

Namens appellante heeft mr. F.Y. Gans, advocaat, hoger beroep ingesteld. Het college heeft een verweerschrift ingediend.

De meervoudige kamer heeft de zaak verwezen naar een enkelvoudige kamer.

De Raad heeft met een brief van 4 maart 2026 aan partijen voorgehouden hoe de Raad het geschil tussen partijen ziet, dat hij daarover geen vragen heeft en hij een zitting niet nodig acht om het geschil te kunnen beslechten. Appellante heeft vervolgens binnen de gestelde termijn verklaard gebruik te willen maken van het recht ter zitting te worden gehoord.

De Raad heeft de zaak behandeld op een zitting van 29 september 2026. Voor appellante is mr. Gans verschenen. Het college heeft zich laten vertegenwoordigen door mr. W. Huntjens.

OVERWEGINGEN

Inleiding

1. Bij de beoordeling van het hoger beroep zijn de volgende feiten en omstandigheden van belang.

1.1.

Appellante heeft op 6 januari 2022 een aanvraag ingediend om bijzondere bijstand op grond van de Participatiewet (PW) voor:

- een eigen bijdrage van € 306,- voor een civiele toevoeging met verzenddatum 12 maart 2021;

- griffierecht van € 85,- in verband met een familierechtelijke procedure. Het griffierecht is in rekening gebracht met een nota van 3 augustus 2021, het verzoekschrift in verband met die procedure is ongeveer een week daarvoor ingediend. Daarbij heeft appellante ook een factuur meegezonden van de bij de familierechtelijke procedure betrokken advocaat van 9 september 2021 waarin ook de kosten van het griffierecht van € 85,- staan vermeld.

1.2.

Met een besluit van 13 januari 2022, na bezwaar gehandhaafd met een besluit van 8 juni 2022 (bestreden besluit), heeft het college de aanvraag afgewezen. Aan het bestreden besluit heeft het college ten grondslag gelegd dat de aanvraag met terugwerkende kracht is ingediend, terwijl het uitgangspunt van de PW is dat geen bijstand met terugwerkende kracht wordt toegekend. De kosten zijn ook eerder opgekomen dan één maand voor de datum van de aanvraag, zodat de kosten ook niet op grond van de van dit wettelijk uitgangspunt afwijkende vaste gedragslijn van het college kunnen worden toegekend. Dat de kosten pas zijn opgekomen met de factuur van de gemachtigde volgt het college niet en bovendien is de aanvraag ook niet na een maand na ontvangst van die nota ingediend. Conform de Beleidsregels bijzondere bijstand Maastricht 2018 e.v. (Beleidsregels) kan dan vervolgens alleen nog bijzondere bijstand met maximaal twaalf maanden terugwerkende kracht worden verleend als er bijzondere omstandigheden zijn. Naar de mening van het college zijn die hier echter niet aanwezig.

Uitspraak van de rechtbank

2. De rechtbank heeft het beroep tegen het bestreden besluit ongegrond verklaard en daarmee het bestreden besluit in stand gelaten.

Het standpunt van appellante

3. Appellante is het met de uitspraak van de rechtbank niet eens. Wat zij daartegen heeft aangevoerd wordt hierna besproken.

Het oordeel van de Raad

4. De Raad beoordeelt of de rechtbank terecht het bestreden besluit in stand heeft gelaten aan de hand van wat appellante in hoger beroep heeft aangevoerd, de beroepsgronden. De Raad komt tot het oordeel dat het hoger beroep niet slaagt. Hierna legt de Raad uit hoe hij tot dit oordeel komt en welke gevolgen dit oordeel heeft. De wettelijke regels en beleidsregels die voor de beoordeling van het hoger beroep belangrijk zijn, zijn te vinden in de bijlage bij deze uitspraak.

Terugwerkende kracht bijzondere bijstand

4.1.

Tussen partijen is niet in geschil dat appellante de aanvraag heeft ingediend nadat de kosten op 12 maart 2021 en ongeveer een week voor 3 augustus 2021 zijn opgekomen. Tussen partijen is in geschil of voor de kosten aanspraak bestaat op verlening van bijzondere bijstand met terugwerkende kracht.

4.2.

Appellante heeft aangevoerd dat zij niet eerder dan op 6 januari 2022 een aanvraag heeft kunnen indienen door bijzondere omstandigheden waar zij geen invloed op heeft gehad. Zij werd tijdens de familierechtelijke procedure, toen de kosten opkwamen op 12 maart 2021 en ongeveer een week voor 3 augustus 2021, bijgestaan door een advocaat die onvoldoende kennis had van de regels over bijzondere bijstand. Daarnaast waren de persoonlijke omstandigheden waarin appellante in de periode voorafgaand aan de aanvraag verkeerde dermate ontwrichtend dat haar niet kan worden aangerekend dat zij niet eerder een aanvraag heeft ingediend. Het ontbrak appellante aan doenvermogen ten gevolge van de dreigende uithuisplaatsing van haar dochter. Deze beroepsgrond slaagt niet. Hiertoe wordt het volgende overwogen.

4.2.1.

Voor kosten die zijn ontstaan voor de datum waarop de aanvraag om bijzondere bijstand is ingediend wordt in beginsel geen bijzondere bijstand verleend. Van dit uitgangspunt kan worden afgeweken als bijzondere omstandigheden dit rechtvaardigen. Dit volgt uit artikel 44, eerste lid, van de PW en de vaste rechtspraak over de voorloper van die bepaling (artikel 68a, eerste lid, van de Algemene bijstandswet). Zulke omstandigheden kunnen zich voordoen als het de betrokkene niet kan worden verweten dat hij zich niet eerder heeft gemeld om bijstand aan te vragen of niet eerder een aanvraag om bijstand heeft ingediend. Dit kan bijvoorbeeld het geval zijn als de betrokkene niet in staat was om zich eerder te melden om bijstand aan te vragen, of om eerder bijstand aan te vragen, of als de betrokkene daarvan is afgehouden door de bijstandverlenende instantie. Vergelijk eerdere rechtspraak. Het is aan betrokkene om aannemelijk te maken dat sprake is van bijzondere omstandigheden.

4.2.2.

Op grond van artikel 5, eerste lid, van de Beleidsregels komen kosten die zijn ontstaan voordat de aanvraag is ingediend niet voor bijzondere bijstand in aanmerking. Dit artikellid is daarmee in lijn met het in artikel 44, eerste lid, van de PW opgenomen uitgangspunt. Voor zover in artikel 5, tweede lid, van de Beleidsregels is opgenomen dat van het eerste lid kan worden afgeweken indien de aanvrager redelijkerwijs de aanvraag niet vooraf heeft kunnen indienen of er andere bijzondere omstandigheden zijn die aanleiding geven om voor de reeds gemaakte kosten bijstand te verlenen, volgt de Raad het standpunt van het college dat hiermee niets anders is beoogd dan een weergave van de in 4.2.1 vermelde vaste rechtspraak over de uitleg van artikel 44, eerste lid, van de PW.

4.2.3.

Wat appellante heeft aangevoerd levert geen bijzondere omstandigheden op die bijstandsverlening met terugwerkende kracht rechtvaardigen. Uit de stukken van het dossier blijkt dat er vanaf maart 2021 tot januari 2022 sprake is geweest van een in ernst en omvang oplopend familierechtelijk conflict. In maart 2021 was het nog maar de vraag of er überhaupt een rechterlijke procedure en beslissing zou volgen, een minnelijke oplossing was toen ook nog een reële optie en van ernstige persoonlijke problemen was nog geen sprake. In januari 2022 waren het conflict en de persoonlijke problemen waarmee appellante kampte dermate opgelopen dat er onder meer een procedure tot uithuisplaatsing van de dochter van appellante liep. Zoals ter zitting ook is besproken blijkt uit de stukken van het dossier niet dat appellante in de periode van 12 maart 2021 tot de week voor 3 augustus 2021 al in ernstige persoonlijke omstandigheden verkeerde. De stukken over de gestelde ernstige persoonlijke omstandigheden van appellante zien namelijk op de periode van oktober 2021 tot en met december 2021. Appellante heeft niet aannemelijk gemaakt dat zij, desnoods met hulp van een derde, niet in staat was om tijdig een aanvraag in te dienen. Bovendien, voor zover ten tijde van belang al sprake was van een verminderd doenvermogen, werd appellante steeds bijgestaan door een advocaat. Juist van een advocaat mag worden verwacht kennis te hebben van de relevante wet- en regelgeving en ervoor te zorgen dat een aanvraag om bijzondere bijstand voor de kosten van griffierecht en de eigen bijdrage voor rechtsbijstand tijdig wordt ingediend.

Evenredigheidsbeginsel

4.3.

Appellante heeft aangevoerd dat de weigering van het college om bijzondere bijstand met meer terugwerkende kracht dan één maand na het opkomen van de kosten toe te kennen in strijd is met het evenredigheidsbeginsel. Het is namelijk praktisch gezien niet mogelijk om eerder dan na ontvangst van de factuur van de advocaat een aanvraag in te dienen omdat de omvang van de kosten tot dan nog niet bekend is. Deze beroepsgrond slaagt niet. Hiertoe wordt het volgende overwogen.

4.3.1.

De vaste gedragslijn die het college hanteert dat in de gevallen dat een aanvraag is ingediend binnen één maand na het opkomen van de kosten als regel van beleid bijzondere bijstand met terugwerkende kracht verleent, zonder dat sprake is van bijzondere omstandigheden als bedoeld in 4.2.1, moet worden gekwalificeerd als tegenwettelijk beleid. Het beleid gaat immers in tegen de wettelijke bepaling, die terugwerkende kracht van een aanvraag om bijstand in beginsel uitsluit. Zoals de Raad eerder in een andere uitspraak heeft overwogen, wordt tegenwettelijk beleid als gegeven aanvaard en niet exceptief getoetst. Evenmin wordt getoetst of het bestuursorgaan ten gunste van de betrokkene moet afwijken van dit beleid. Wel dient te worden beoordeeld of het college met het bestreden besluit het beleid juist heeft toegepast. Nu appellante haar aanvraag buiten de bedoelde termijn van één maand heeft ingediend, is dat het geval.

4.3.2.

Artikel 44, eerste lid, van de PW – zoals uitgelegd in 4.2.1 met verwijzing naar vaste rechtspraak over dat artikellid – schrijft als wet in formele zin dwingend voor dat, behoudens bijzondere omstandigheden, vóór de aanvraag ontstane kosten niet voor verlening van bijzondere bijstand in aanmerking komen. Zoals de Raad eerder heeft overwogen staat het toetsingsverbod van artikel 120 van de Grondwet bij de huidige stand van de rechtsontwikkeling aan toetsing van die bepaling aan het evenredigheidsbeginsel in de weg. Dit is alleen anders in het geval van bijzondere omstandigheden die de wetgever niet of niet ten volle in zijn afweging heeft verdisconteerd of bijzondere omstandigheden die meebrengen dat toepassing van de wettelijke bepaling zozeer in strijd is met algemene rechtsbeginselen of (ander) ongeschreven recht dat die toepassing achterwege moet blijven. Van zo’n situatie is hier geen sprake. De essentie van een dwingend geformuleerde termijnbepaling als artikel 44, eerste lid, van de PW is dat degene die niet of niet tijdig zijn aanvraag indient zijn rechten verspeelt, ook als hij daardoor financieel of anderszins wordt gedupeerd. Deze essentie kan de wetgever bij het vaststellen van deze wetsbepaling, mede gelet op de ondubbelzinnige tekst ervan, niet zijn ontgaan, zodat moet worden aangenomen dat de wetgever deze gevolgen heeft bedoeld en voorzien. Bovendien geldt dat het – zoals ter zitting is besproken en de Raad eerder heeft overwogen – niet onmogelijk is om eerder een aanvraag in te dienen terwijl de omvang van de kosten voor rechtsbijstand op dat moment niet duidelijk zijn. De aanvraag kan immers op een later moment worden aangevuld.

Conclusie en gevolgen

4.4.

Het hoger beroep slaagt dus niet. De aangevallen uitspraak wordt bevestigd. Dit betekent dat de afwijzing van de aanvraag om bijzondere bijstand in stand blijft.

5. Omdat het hoger beroep niet slaagt krijgt appellante geen vergoeding voor haar proceskosten en het betaalde griffierecht.

BESLISSING

De Centrale Raad van Beroep bevestigt de aangevallen uitspraak.

Deze uitspraak is gedaan door E.C.E. Marechal in tegenwoordigheid van M.G.J. van Eck als griffier. De beslissing is uitgesproken in het openbaar op 20 oktober 2026.

(getekend) E.C.E. Marechal

(getekend) M.G.J. van Eck

Bijlage: voor deze uitspraak belangrijke wettelijke regels en beleidsregels

Algemene wet bestuursrecht

Artikel 3:4, tweede lid

De voor een of meer belanghebbenden nadelige gevolgen van een besluit mogen niet onevenredig zijn in verhouding tot de met het besluit te dienen doelen.

Artikel 4:84

Het bestuursorgaan handelt overeenkomstig de beleidsregel, tenzij dat voor een of meer belanghebbenden gevolgen zou hebben die wegens bijzondere omstandigheden onevenredig zijn in verhouding tot de met het besluit te dienen doelen.

Participatiewet

Artikel 35, eerste lid

Onverminderd paragraaf 2.2, heeft de alleenstaande of het gezin recht op bijzondere bijstand voor zover de alleenstaande of het gezin niet beschikt over de middelen om te voorzien in de uit bijzondere omstandigheden voortvloeiende noodzakelijke kosten van het bestaan en deze kosten naar het oordeel van het college niet kunnen worden voldaan uit de bijstandsnorm, de individuele inkomenstoeslag, bedoeld in artikel 36, de studietoeslag, bedoeld in artikel 36b, het vermogen en het inkomen voor zover dit meer bedraagt dan de bijstandsnorm, waarbij artikel 31, tweede lid, en artikel 34, tweede lid, niet van toepassing zijn. Het college bepaalt het begin en de duur van de periode waarover het vermogen en het inkomen in aanmerking wordt genomen.

Artikel 44, eerste lid

Indien door het college is vastgesteld dat recht op bijstand bestaat, wordt de bijstand toegekend vanaf de dag waarop dit recht is ontstaan, voor zover deze dag niet ligt voor de dag waarop de belanghebbende zich heeft gemeld om bijstand aan te vragen.

Beleidsregels bijzondere bijstand Maastricht 2018 e.v.

Artikel 5 De aanvraag

1. Bijzondere bijstand wordt op aanvraag verstrekt. Kosten die zijn gemaakt voordat de aanvraag is ingediend, komen niet voor bijzondere bijstand in aanmerking.

2. Van het eerste lid kan worden afgeweken indien:

a. de aanvrager redelijkerwijs de aanvraag niet vooraf heeft kunnen indienen; of

b. indien er bijzondere omstandigheden zijn die aanleiding geven om voor de reeds gemaakte kosten bijstand te verstrekken.

3. Wanneer het genoemde in het tweede lid zich voordoet kan bijstand worden verleend met terugwerkende kracht tot maximaal 12 maanden.

Zie bijvoorbeeld de uitspraak van 8 maart 2005, ECLI:NL:CRVB:2005:AT0209. Zie de uitspraak van 31 augustus 2021, ECLI:NL:CRVB:2021:2172. Zie de uitspraak van 21 september 2021, ECLI:NL:CRVB:2021:2348. Vergelijk de uitspraak van 4 november 2025, ECLI:NL:CRVB:2025:1701. Zie de uitspraak van 15 mei 2025, ECLI:NL:CRVB:2025:700. Zie de uitspraken van 6 juni 2023, ECLI:NL:CRVB:2023:1047, van 4 november 2025, ECLI:NL:CRVB:2025:1701, en van 30 juni 2026, ECLI:NL:CRVB:2026:883. Zie de uitspraak van 14 december 2021, ECLI:NL:CRVB:2021:3228.