Socialezekerheidsrecht
Verzoek om voorlopige voorziening. Spoedeisend belang. Kortsluiting. Afwijzing aanvraag. Geen zelfstandig…
Centrale Raad van Beroep, 20 oktober 2026
ECLI:NL:CRVB:2026:1411 · Centrale Raad van Beroep · 20 oktober 2026
https://www.uitspraken.nl/uitspraak/centrale-raad-van-beroep/bestuursrecht/socialezekerheidsrecht/hoger-beroep/ecli-nl-crvb-2026-1411
Zaakgegevens
Op 20 oktober 2026 heeft de Centrale Raad van Beroep in hoger beroep uitspraak gedaan in een zaak over socialezekerheidsrecht.
- Instantie
- Centrale Raad van BeroepCentrale Raad van BeroepDe hoogste bestuursrechter voor sociale zekerheid en ambtenarenzaken.Meer uitleg
- Datum uitspraak
- 20 oktober 2026
- Datum publicatie
- 27 oktober 2026
- Zaaknummer
- 26/1562 PW
- Rechtsgebied
- Bestuursrecht » Socialezekerheidsrecht
- Procedure
- Hoger beroepHoger beroepEen hogere rechter behandelt de zaak opnieuw, zowel de feiten als het recht, omdat een partij het niet eens is met de eerste uitspraak.Meer uitleg
- ECLI
- ECLI:NL:CRVB:2026:1411
Inhoud van deze uitspraak
Samenvatting
Verzoek om voorlopige voorziening. Spoedeisend belang. Kortsluiting. Afwijzing aanvraag. Geen zelfstandig subject van bijstand. Geen toetsing van individualiseringsbeginsel. Geen geslaagd beroep op evenredigheidsbeginsel. Ten onrechte door rechtbank buiten beschouwing gelaten beroepsgrond. Verzoeker is geen zelfstandig subject en heeft geen recht op bijstand als alleenstaande, zodat in dit geval niet toegekomen wordt aan de vraag of het college de bijstand met toepassing van art. 18 lid 1 PW had moeten afstemmen op de situatie van verzoeker. Wat verzoeker beoogt, zou erop neerkomen dat de wettelijke systematiek wordt doorbroken. Artikel 18 van de PW biedt daartoe niet de mogelijkheid.
Uitspraak
26/1563 PW, 26/1562 PW-VV
Centrale Raad van Beroep
Voorzieningenrechter
Uitspraak met toepassing van artikel 8:86 van de Algemene wet bestuursrecht op het hoger beroep tegen de uitspraak van de voorzieningenrechter van de rechtbank Rotterdam van 21 augustus 2026, 26/6371 en 26/6223 (aangevallen uitspraak) en op het verzoek om een voorlopige voorziening
Partijen:
[verzoeker] te [woonplaats] (verzoeker)
het college van burgemeester en wethouders van Rotterdam (college)
Datum uitspraak: 20 oktober 2026
SAMENVATTING
In deze zaak beoordeelt de voorzieningenrechter de afwijzing van een bijstandsaanvraag als alleenstaande, omdat verzoeker en zijn ex-partner op grond van het onweerlegbaar rechtsvermoeden van artikel 3, vierde lid, aanhef en onder b, van de Participatiewet (PW) geacht worden een gezamenlijke huishouding te voeren. Dat sprake is van een gezamenlijke huishouding is niet in geschil. Volgens verzoeker dient het college echter desondanks bijstand te verlenen op grond van het individualiseringsbeginsel van artikel 18 van de PW, dan wel op grond van het evenredigheidsbeginsel. Verzoeker krijgt geen gelijk. De besluitvorming blijft met toepassing van artikel 8:86 van de Algemene wet bestuursrecht (Awb) in stand en het verzoek om een voorlopige voorziening wordt afgewezen. De voorzieningenrechter ziet wel aanleiding voor een proceskostenveroordeling in hoger beroep, omdat de rechtbank ten onrechte een relevante beroepsgrond onbesproken heeft gelaten.
PROCESVERLOOP
Namens verzoeker heeft mr. N. Roos, advocaat, hoger beroep ingesteld en een verzoek om een voorlopige voorziening ingediend.
De voorzieningenrechter heeft de zaak behandeld op een zitting van 6 oktober 2026. Verzoeker is verschenen, bijgestaan door mr. Roos. Het college heeft zich laten vertegenwoordigen door mr. S. El Kaddouri en mr. I. Plaisier.
OVERWEGINGEN
Inleiding
1. Bij de beoordeling van het hoger beroep en het verzoek om een voorlopige voorziening zijn de volgende feiten en omstandigheden van belang.
Verzoeker heeft van 13 augustus 2025 tot 8 december 2025 in detentie verbleven. Na zijn invrijheidsstelling heeft hij zich op 10 december 2025 gemeld voor een aanvraag om bijstand op grond van de PW en op diezelfde datum een aanvraag ingediend. Op het aanvraagformulier heeft verzoeker ingevuld alleenstaand te zijn en sinds 8 december 2025 bij vrienden in te wonen op adres X in [woonplaats] . Op dit adres staat A als hoofdbewoner ingeschreven in de Basisregistratie personen. Verzoeker en A zijn tot [datum] 1995 gehuwd geweest. Binnen dit huwelijk zijn twee, inmiddels meerderjarige, kinderen geboren. A heeft een arbeidsongeschiktheidsuitkering.
Met een besluit van 19 januari 2026, na bezwaar gehandhaafd met een besluit van 22 juli 2026 (bestreden besluit), heeft het college deze aanvraag afgewezen. De reden van de afwijzing is dat verzoeker een gezamenlijke huishouding voert met A en daarom niet in aanmerking komt voor bijstand naar de norm voor een alleenstaande. Het onweerlegbaar rechtsvermoeden van artikel 3, vierde lid, aanhef en onder b, van de PW is van toepassing, aangezien verzoeker en A hun hoofdverblijf in dezelfde woning hebben en uit hun relatie kinderen zijn geboren.
De uitspraak van de voorzieningenrechter van de rechtbank
2. De voorzieningenrechter van de rechtbank heeft, voor zover hier van belang, met toepassing van artikel 8:86 van de Awb het beroep tegen het bestreden besluit ongegrond verklaard en daarmee het bestreden besluit in stand gelaten.
Het standpunt van verzoeker
3. Verzoeker is het niet eens met de ongegrondverklaring van zijn beroep. Volgens verzoeker had het college met toepassing van het individualiseringsbeginsel van artikel 18 van de PW, dan wel op grond van het evenredigheidsbeginsel, bijstand dienen te verlenen aan verzoeker. Ook is volgens verzoeker aanleiding voor een proceskostenveroordeling in hoger beroep, omdat de rechtbank in de aangevallen uitspraak een beroepsgrond onbesproken heeft gelaten.
Het oordeel van de voorzieningenrechter
4. De voorzieningenrechter beoordeelt of een spoedeisend belang het treffen van een voorlopige voorziening nodig maakt en ook of hij meteen al een oordeel kan geven over het hoger beroep dat verzoeker heeft ingesteld tegen de aangevallen uitspraak (de hoofdzaak). Dit wordt hierna toegelicht. De wettelijke regels die voor de beoordeling van het verzoek om een voorlopige voorziening en het hoger beroep belangrijk zijn, zijn te vinden in de bijlage bij deze uitspraak.
Als hoger beroep is ingesteld tegen een uitspraak van de rechtbank kan de voorzieningenrechter op verzoek een voorlopig voorziening treffen als onverwijlde spoed, gelet op de betrokken belangen, dat vereist. De aard van een verzoek om een voorlopige voorziening veronderstelt een actueel spoedeisend belang. Daarvan is in deze zaak voldoende gebleken. Hiertoe is van belang dat de aanvraag om bijstand is afgewezen en verzoeker stelt geen andere inkomstenbron te hebben, terwijl hij wel kosten heeft voor levensonderhoud.
Als de voorzieningenrechter van oordeel is dat na de zitting nader onderzoek redelijkerwijs niet kan bijdragen aan de beoordeling van het hoger beroep, geeft de wet de mogelijkheid om ook onmiddellijk uitspraak te doen in de hoofdzaak. Deze situatie doet zich in deze zaak voor en ook verder zijn er geen redenen om niet onmiddellijk uitspraak te doen in de hoofdzaak.
Beoordeling van de hoofdzaak (26/1562 PW)
In de hoofdzaak beoordeelt de voorzieningenrechter of de rechtbank terecht het bestreden besluit over de afwijzing van de bijstandsaanvraag in stand heeft gelaten aan de hand van wat verzoeker in hoger beroep heeft aangevoerd, de beroepsgronden. Tevens beoordeelt de voorzieningenrechter of de rechtbank een beroepsgrond onbesproken heeft gelaten. De voorzieningenrechter komt tot het oordeel dat het hoger beroep gedeeltelijk slaagt. Hierna legt de voorzieningenrechter uit hoe zij tot dit oordeel komt en welke gevolgen dit oordeel heeft.
Het bestreden besluit wordt getoetst voor de periode van 10 december 2025, de datum waarop verzoeker zich heeft gemeld om bijstand aan te vragen, tot en met 19 januari 2026, de datum van het afwijzingsbesluit (te beoordelen periode).
Niet in geschil is dat verzoeker en A in de te beoordelen periode hun hoofdverblijf hadden in dezelfde woning en uit hun relatie kinderen zijn geboren. Niet in geschil is dat daarom op grond van artikel 3, vierde lid, onder b, van de PW, in de te beoordelen periode een gezamenlijke huishouding aanwezig moet worden geacht.
Individualiseringsbeginsel
De beroepsgrond dat het college met toepassing van het individualiseringsbeginsel van artikel 18 van de PW bijstand had moeten verlenen aan verzoeker slaagt niet. Hiertoe is het volgende van belang.
In artikel 18 eerste lid van de PW is bepaald dat de bijstand en de daaraan verbonden verplichtingen worden afgestemd op de omstandigheden, mogelijkheden en middelen van de belanghebbende, waaronder mede wordt verstaan het gezin. Deze algemene individualiseringsbepaling bepaalt dat het college de (hoogte van de) bijstand afstemt op de situatie van de belanghebbende. Het geeft het college dus de mogelijkheid om waar nodig de wettelijke norm naar boven of naar beneden bij te stellen.
In dit geval heeft verzoeker bijstand aangevraagd als alleenstaande. Uit 4.5 volgt echter dat verzoeker, gelet op artikel 3, tweede lid, aanhef en onder a, van de PW, in de te beoordelen periode moet worden aangemerkt als gehuwd. Dat betekent dat hij geen zelfstandig subject van bijstand was en geen recht had op bijstand als alleenstaande.
Anders dan uit de door verzoeker genoemde rechtspraak zou kunnen worden afgeleid, wordt, nu verzoeker geen recht op bijstand als alleenstaande had, niet toegekomen aan de vraag of het college de bijstand met toepassing van artikel 18 van de PW had moeten afstemmen op de situatie van verzoeker. Wat verzoeker beoogt, zou erop neerkomen dat de wettelijke systematiek wordt doorbroken, artikel 3, tweede lid, aanhef en onder a, van de PW opzij wordt gezet en een zelfstandig recht op bijstand wordt gecreëerd. Artikel 18 van de PW biedt daartoe niet de mogelijkheid.
Evenredigheidsbeginsel
De beroepsgrond dat het college op grond van het evenredigheidsbeginsel bijstand had dienen te verlenen slaagt evenmin. Hiertoe is het volgende van belang.
De toepassing van de gehuwdennorm vloeit dwingend voort uit een wet in formele zin. Naar de huidige stand van de rechtsontwikkeling staan dan artikel 11 van de Wet algemene bepalingen en het toetsingsverbod van artikel 120 van de Grondwet in zijn algemeenheid in de weg aan toetsing aan algemene rechtsbeginselen zoals het evenredigheidsbeginsel. Dat is slechts anders indien sprake is van bijzondere omstandigheden die niet of niet ten volle zijn verdisconteerd in de afweging van de wetgever, waardoor aanleiding kan bestaan om tot een andere uitkomst te komen dan waartoe toepassing van de wettelijke bepaling leidt. Dat is het geval indien die niet verdisconteerde bijzondere omstandigheden de toepassing van de wettelijke bepaling zozeer in strijd doen zijn met algemene rechtsbeginselen of (ander) ongeschreven recht dat die toepassing achterwege moet blijven. Dit wordt ‘contra legem’-toepassing van die rechtsbeginselen en ander ongeschreven recht genoemd.
Verzoeker heeft in dit kader aangevoerd dat hij en A al in 1995 zijn gescheiden en tot en met december 2025 hun levens zich gescheiden van elkaar hebben afgespeeld. De kinderen zijn inmiddels ook volwassen en wonen zelfstandig. Verder moet volgens verzoeker rekening worden gehouden met de reden waarom hij bij A is gaan wonen en de feitelijke situatie. Verzoeker is door zijn detentie zijn woning kwijtgeraakt. Om in aanmerking te komen voor verlof diende hij te beschikken over een verlofadres. Eén van de kinderen heeft toen geregeld dat hij tijdelijk bij A kon verblijven. Het betreft een tijdelijke inwoning op zakelijke basis, waarbij verzoeker en A een strikt gescheiden huishouding hebben. Verzoeker heeft een eigen opgang die toegang geeft naar zijn kamer, A gaat via de hoofdingang naar binnen. Verzoeker heeft de bijstand nodig vanwege een operatie aan zijn knie die moet plaatsvinden. Tot slot is volgens verzoeker nog van belang dat hij nu feitelijk wordt gedwongen om te kiezen tussen het verlaten van de woning en daarmee kans hebben op inkomen of in de woning te blijven zonder kans op inkomen.
Hoewel de Raad begrip heeft voor de situatie waarin verzoeker verkeert, zijn de in 4.7.2 omschreven omstandigheden geen bijzondere omstandigheden die meebrengen dat toepassing van de wettelijke bepalingen zozeer in strijd zijn met algemene rechtsbeginselen, waaronder het evenredigheidsbeginsel, of (ander) ongeschreven recht dat die toepassing achterwege dient te blijven. Dat verzoeker een aparte opgang heeft, is van belang voor de vraag of sprake is van een hoofdverblijf op hetzelfde adres, wat hier niet in geschil is. Verzoeker heeft ook bij zijn aanvraag verklaard dat hij gebruik maakte van de keuken en badkamer van A. Dat de verhoudingen inmiddels zijn verstoord en hij niet meer boven bij A komt, en de deur tussen hun verblijven op slot zit, kan bij een eventuele nieuwe aanvraag door het college worden onderzocht. De vraag of de door verzoeker gestelde bijzondere omstandigheden wel of niet (volledig) door de wetgever zijn verdisconteerd, behoeft geen afzonderlijke beantwoording.
Proceskosten hoger beroep
De beroepsgrond dat aanleiding bestaat voor een proceskostenveroordeling in hoger beroep, omdat de rechtbank in de aangevallen uitspraak een beroepsgrond onbesproken heeft gelaten, slaagt. Hiertoe wordt het volgende overwogen.
Op grond van artikel 8:69, eerste lid, van de Awb moet de rechtbank uitspraak doen op de grondslag van het beroepschrift. Als een wezenlijke, gehandhaafde, beroepsgrond onbesproken blijft, voldoet de uitspraak daar niet aan.
Vastgesteld kan worden dat de rechtbank de beroepsgrond onbesproken heeft gelaten die inhoudt dat het bestreden besluit onzorgvuldig tot stand is gekomen omdat het college in het bestreden besluit niet is ingegaan op de in bezwaar aangevoerde grond dat de besluitvorming in strijd is met het evenredigheidsbeginsel. Hiermee is sprake van een schending van artikel 8:69, eerste lid, van de Awb. Hierin wordt aanleiding gezien om over te gaan tot een veroordeling in de proceskosten in hoger beroep. Uit 4.7 tot en met 4.7.3 volgt dat deze gronden in hoger beroep alsnog zijn beoordeeld en niet leiden tot een andere uitkomst.
Beoordeling van het verzoek om voorlopige voorziening (26/1562 PW-VV)
Aangezien het hoger beroep niet slaagt voor zover het de afwijzing van de bijstandsaanvraag betreft, is er geen reden een voorlopige voorziening te treffen.
Conclusie en gevolgen
5. Het hoger beroep slaagt voor zover de rechtbank een relevante beroepsgrond onbesproken heeft gelaten. De aangevallen uitspraak wordt bevestigd met verbetering van de gronden. De afwijzing van de bijstandsaanvraag blijft in stand. Het verzoek om een voorlopige voorziening wordt afgewezen.
6. Gelet op wat onder 4.8.2 is overwogen wordt aanleiding gezien om het college te veroordelen in de proceskosten van verzoeker in hoger beroep. Deze kosten worden begroot op € 1.868,- voor de verleende rechtsbijstand in hoger beroep (1 punt voor het indienen van het beroepschrift en 1 punt voor het verschijnen ter zitting met een waarde per punt van € 934,-).
7. Er bestaat aanleiding om met toepassing van artikel 8:114, tweede lid, van de Awb te bepalen dat de griffier van de Raad het door verzoeker betaalde griffierecht in hoger beroep van € 147,- terugbetaalt.
BESLISSING
De voorzieningenrechter van de Centrale Raad van Beroep
-
bevestigt de aangevallen uitspraak;
-
wijst het verzoek om een voorlopige voorziening af;
-
veroordeelt het college in de proceskosten van verzoeker in hoger beroep tot een bedrag van € 1.868,-;
-
bepaalt dat de griffier het in hoger beroep betaalde griffierecht van € 147,- aan verzoeker terugbetaalt.
Deze uitspraak is gedaan door J.T.H. Zimmerman in tegenwoordigheid van F.M. Gerritsen als griffier. De beslissing is uitgesproken in het openbaar op 20 oktober 2026.
(getekend) J.T.H. Zimmerman
(getekend) F.M. Gerritsen
Tegen deze uitspraak kunnen partijen binnen zes weken na de datum van verzending beroep in cassatie instellen bij de Hoge Raad der Nederlanden (Postbus 20303, 2500 EH Den Haag) ter zake van schending of verkeerde toepassing van bepalingen over het begrip gezamenlijke huishouding.
Bijlage: voor deze uitspraak belangrijke wettelijke regels
Algemene wet bestuursrecht
Artikel 3:4, tweede lid
De voor een of meer belanghebbenden nadelige gevolgen van een besluit mogen niet onevenredig zijn in verhouding tot de met het besluit te dienen doelen.
Artikel 8:69, eerste lid
De bestuursrechter doet uitspraak op de grondslag van het beroepschrift, de overgelegde stukken, het verhandelde tijdens het vooronderzoek en het onderzoek ter zitting.
Artikel 8:81, eerste lid
Indien tegen een besluit bij de bestuursrechter beroep is ingesteld dan wel, voorafgaand aan een mogelijk beroep bij de bestuursrechter, bezwaar is gemaakt of administratief beroep is ingesteld, kan de voorzieningenrechter van de bestuursrechter die bevoegd is of kan worden in de hoofdzaak, op verzoek een voorlopige voorziening treffen indien onverwijlde spoed, gelet op de betrokken belangen, dat vereist.
Artikel 8:86, eerste lid
Indien het verzoek wordt gedaan indien beroep bij de bestuursrechter is ingesteld en de voorzieningenrechter van oordeel is dat na de zitting, bedoeld in artikel 8:83, eerste lid, nader onderzoek redelijkerwijs niet kan bijdragen aan de beoordeling van de zaak, kan hij onmiddellijk uitspraak doen in de hoofdzaak.
Artikel 8:104, eerste lid
Een belanghebbende en het bestuursorgaan kunnen hoger beroep instellen tegen:
-
een uitspraak als bedoeld in artikel 8:66, eerste lid, of artikel 8:67, eerste lid, van de rechtbank,
-
een uitspraak als bedoeld in artikel 8:86, eerste lid, van de voorzieningenrechter van de rechtbank,
-
een uitspraak van de rechtbank op een verzoek als bedoeld in artikel 8:88, eerste lid.
Artikel 8:108, eerste lid
Voor zover in deze titel niet anders is bepaald, zijn op het hoger beroep de titels 8.1 tot en met 8.3 van overeenkomstige toepassing, met uitzondering van de artikelen 8:1 tot en met 8:10, 8:41, tweede lid, en 8:74.
Participatiewet
Artikel 3, tweede en vierde lid(zoals deze luidde tot 1 januari 2026)
2. In deze wet en de daarop berustende bepalingen wordt:
a. als gehuwd of als echtgenoot mede aangemerkt de ongehuwde die met een ander een gezamenlijke huishouding voert, tenzij het betreft een aanverwant in de eerste graad, een bloedverwant in de eerste graad of een bloedverwant in de tweede graad indien er bij één van de bloedverwanten in de tweede graad sprake is van zorgbehoefte;
(…)
4. Een gezamenlijke huishouding wordt in ieder geval aanwezig geacht indien de belanghebbenden hun hoofdverblijf hebben in dezelfde woning en:
(…)
b. uit hun relatie een kind is geboren of erkenning heeft plaatsgevonden van een kind van de een door de ander;
(…)
Artikel 3, tweede en vierde lid (zoals deze luidt vanaf 1 januari 2026)
2. In deze wet en de daarop berustende bepalingen wordt:
a. als gehuwd of als echtgenoot mede aangemerkt de ongehuwde die met een ander een gezamenlijke huishouding voert, tenzij het betreft een aanverwant in de eerste graad of een bloedverwant in de eerste graad of indien er sprake is van een zorgbehoefte van of verleend door een bijstandsgerechtigde die de aanleiding vormt om samen te wonen, ongeacht of er sprake is van bloedverwantschap, gedurende de periode dat die zorg wordt verleend;
(…)
4. Een gezamenlijke huishouding wordt in ieder geval aanwezig geacht indien de belanghebbenden hun hoofdverblijf hebben in dezelfde woning en:
(…)
b. uit hun relatie een kind is geboren of erkenning heeft plaatsgevonden van een kind van de een door de ander;
Artikel 18, eerste lid
1. Het college stemt de bijstand en de daaraan verbonden verplichtingen af op de omstandigheden, mogelijkheden en middelen van de belanghebbende.