Socialezekerheidsrecht

Afwijzing aanvragen definitieve tegemoetkoming in de loonkosten op grond van NOW-1 en NOW-2. Terugvordering…

Centrale Raad van Beroep, 5 november 2026

Zaakgegevens

Op 5 november 2026 heeft de Centrale Raad van Beroep in hoger beroep uitspraak gedaan in een zaak over socialezekerheidsrecht.

Instantie
Centrale Raad van Beroep
Datum uitspraak
5 november 2026
Datum publicatie
9 november 2026
Zaaknummer
25/2231 NOW
Procedure
Hoger beroep
ECLI
ECLI:NL:CRVB:2026:1475
E-mail
Inhoud van deze uitspraak

Samenvatting

Afwijzing aanvragen definitieve tegemoetkoming in de loonkosten op grond van NOW-1 en NOW-2. Terugvordering verleende voorschotten. Appellante voldoet niet aan alle voorwaarden voor toekenning van de subsidie. De Raad onderschrijft het oordeel van de rechtbank dat met de verklaring van een accountant als bedoeld in artikel 13, tweede en derde lid, van de NOW-1 en artikel 18, tweede en derde lid, van de NOW-2 een 'goedkeurende' accountantsverklaring is bedoeld. De minister mag de inhoud van de accountantsverklaring marginaal toetsen en heeft dat bij de bestreden besluiten gedaan. Omdat geen goedkeurende accountantsverklaringen zijn overgelegd en de minister op die afkeurende verklaringen heeft mogen afgaan, voldeden de aanvragen niet aan alle voorwaarden voor toekenning van de subsidie.

Uitspraak

25/2231 NOW, 25/2232 NOW

Centrale Raad van Beroep

Meervoudige kamer

Uitspraak op het hoger beroep tegen de uitspraak van de rechtbank Gelderland van 22 september 2025, 22/5440 en 25/1079 (aangevallen uitspraak)

Partijen:

[appellante B.V.] te [vestigingsplaats] (appellante)

de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (minister)

Datum uitspraak: 5 november 2026

SAMENVATTING

Het gaat in deze zaken om de vraag of de minister terecht de aanvragen om een definitieve berekening van de tegemoetkoming in de loonkosten op grond van de NOW-1 en NOW-2 heeft afgewezen omdat appellante niet voldoet aan de voorwaarden voor een tegemoetkoming en om de vraag of de minister terecht de betaalde voorschotten op grond van de NOW-1 en NOW-2 van appellante heeft teruggevorderd. Evenals de rechtbank beantwoordt de Raad die vragen bevestigend.

PROCESVERLOOP

Namens appellante heeft mr. J.P.H. de Bruijn, advocaat, hoger beroep ingesteld. Namens de minister heeft de Raad van bestuur van het Uitvoeringsinstituut werknemersverzekeringen een verweerschrift ingediend. Appellante heeft hierop een reactie gegeven.

De Raad heeft de zaak behandeld op een zitting van 24 september 2026. Namens appellante is verschenen [naam algemeen directeur] , algemeen directeur, bijgestaan door mr. De Bruijn en mr. dr. [naam belastingadviseur] , belastingadviseur. De minister heeft zich laten vertegenwoordigen door mr. I. Smit.

OVERWEGINGEN

Inleiding

1. Appellante en haar zustervennootschap [naam B.V. 2] ( [naam B.V. 2] ) zijn 100% dochterondernemingen van [appellante B.V.3] Appellante is voor een groot deel van de omzet afhankelijk van de verhuur van onroerende zaken, zoals sportaccommodaties, aan derden. [naam B.V. 2] huurt een hotelpand en congrescentrum van appellante.

1.1.

Appellante en [naam B.V. 2] hebben met betrekking tot de huur van het hotelpand en congrescentrum een huurovereenkomst gesloten met ingang van 1 januari 2016 voor een periode van twintig jaar. De aanvangshuurprijs is vastgesteld op basis van het prijspeil in 2016 en bedroeg € 2.578.965,- per jaar. Volgens de huurovereenkomst wordt de huurprijs jaarlijks automatisch geïndexeerd. De door [naam B.V. 2] aan appellante verschuldigde huur bedroeg in 2020 € 2.761.857,- op jaarbasis. Op 31 maart 2020 heeft appellante de door [naam B.V. 2] verschuldigde huur voor de maanden maart, april en mei 2020 (periode Eerste tijdelijke noodmaatregel overbrugging voor behoud van werkgelegenheid (NOW-1)) ten bedrage van € 251.077,93 per maand op nihil gesteld. Daarnaast heeft appellante aan [naam B.V. 2] voor de betaling van de huur over de maanden juni, juli en augustus 2020 (periode Tweede tijdelijke noodmaatregel overbrugging voor behoud van werkgelegenheid (NOW-2)) een lening van € 500.000,- verstrekt. Dit bedrag komt overeen met de totale huur over deze maanden.

1.2.

Op 6 april 2020 heeft appellante een aanvraag ingediend voor een tegemoetkoming in de loonkosten op grond van de NOW-1 voor de periode van 1 maart 2020 tot en met 31 mei 2020. Bij besluit van 10 april 2020 heeft de minister aan appellante een tegemoetkoming in de loonkosten op grond van de NOW-1 toegekend van € 407.047,-, waarvan een bedrag van € 325.638,- als voorschot is verleend.

1.3.

Op 23 juli 2020 heeft appellante een aanvraag ingediend voor een tegemoetkoming in de loonkosten op grond van de NOW-2 voor de periode van 1 juni 2020 tot en met 30 september 2020. Bij besluit van 27 juli 2020 heeft de minister aan appellante een tegemoetkoming in de loonkosten op grond van de NOW-2 toegekend van € 220.751,-, waarvan een bedrag van € 176.600,- als voorschot is verleend.

1.4.

Appellante heeft op 30 september 2020 de door [naam B.V. 2] verschuldigde huur over de maand september 2020 (periode NOW-2) op nihil gesteld. Dit betreft een bedrag van € 251.077,93. Daarnaast heeft appellante aan [naam B.V. 2] een lening verstrekt van € 700.000,-. Dit betreft de totale grootte van de huur over de maanden oktober, november en december 2020.

1.5.

Op 10 januari 2022 heeft appellante de definitieve berekening van de tegemoetkoming over de periode van 1 maart 2020 tot en met 31 mei 2020 (periode NOW1) aangevraagd. Bij deze aanvraag heeft appellante een accountantsverklaring, die een afkeurend oordeel bevat, overgelegd.

1.6.

Bij besluit van 10 februari 2020 (primaire besluit 1) heeft de minister de aanvraag voor de definitieve tegemoetkoming in de loonkosten op grond van de NOW-1 afgewezen omdat gebleken is dat appellante niet aan alle voorwaarden voldoet. De minister heeft tevens het verleende voorschot op de tegemoetkoming van € 325.638,- van appellante teruggevorderd. Appellante heeft bezwaar gemaakt tegen dit besluit.

1.7.

Op 4 oktober 2022 heeft appellante de definitieve berekening van de tegemoetkoming over de periode van 1 juni 2020 tot en met 30 september 2020 (NOW-2) aangevraagd. Bij deze aanvraag heeft appellante eveneens een accountantsverklaring, die een afkeurend oordeel bevat, overgelegd.

1.8.

Bij besluit van 27 januari 2023 (primaire besluit 2) heeft de minister de aanvraag voor de definitieve tegemoetkoming in de loonkosten op grond van de NOW-2 afgewezen omdat gebleken is dat appellante niet aan alle voorwaarden voldoet. De minister heeft tevens het verleende voorschot op de tegemoetkoming van € 176.600,- van appellante teruggevorderd. Ook tegen dit besluit heeft appellante bezwaar gemaakt.

1.9.

Bij besluit van 13 oktober 2022 (bestreden besluit I) heeft de minister het bezwaar tegen het primaire besluit 1 ongegrond verklaard. Bij besluit van 25 mei 2023 (bestreden besluit II) heeft de minister het bezwaar tegen het primaire besluit 2 ongegrond verklaard.

Uitspraak van de rechtbank

2. De rechtbank heeft het beroep tegen de bestreden besluiten ongegrond verklaard en daarmee de bestreden besluiten in stand gelaten. Daartoe heeft de rechtbank het volgende overwogen.

2.1.

De rechtbank heeft vooropgesteld dat de tegemoetkoming op grond van de NOW-1 en NOW-2 een subsidie is als bedoeld in titel 4.2 van de Algemene wet bestuursrecht (Awb). Artikel 4:37 van de Awb bepaalt dat het bestuursorgaan aan de subsidieontvanger verplichtingen kan opleggen. Als het gaat om de NOW-1 en NOW-2 is het overleggen van een accountantsverklaring een dergelijke verplichting. Daarbij is in artikel 13, derde lid, van de NOW-1 respectievelijk artikel 18, derde lid, van de NOW-2 nog specifiek bepaald dat de werkgever, die bij de aanvraag van de vaststelling verzoekt om toepassing van artikel 6a van de NOW-1 respectievelijk artikel 7 van de NOW-2, een verklaring van een accountant meezendt waaruit dat blijkt. De accountant moet op grond van deze bepalingen dus verklaren of de werkgever al dan niet voldoet aan de voorwaarden die de wetgever heeft gesteld aan toekenning van de NOW-subsidie. Dit kan naar het oordeel van de rechtbank niet anders worden begrepen dan dat er een ‘goedkeurende’ accountantsverklaring moet worden overgelegd, wil de werkgever de subsidie toegekend krijgen. Dit oordeel wordt ook nog eens bevestigd door de brief van 8 september 2020 van de minister aan de Tweede Kamer over NOW-1 en NOW-2 en het met die brief aangeboden accountantsprotocol. Als het betreffende artikel in de NOW-1 en NOW-2, zoals appellante stelt, zo uitgelegd zou moeten worden dat geen inhoudelijke eisen gelden voor een accountantsverklaring, dan zou die voorwaarde geen enkel doel dienen.

2.2.

Omdat de accountant van appellante geen ‘goedkeurende’ accountantsverklaring heeft overgelegd, voldoet de aanvraag niet aan alle voorwaarden voor toekenning van de subsidie. De minister is op de voet van artikel 4:46, tweede lid, aanhef en onder b, van de Awb dan ook bevoegd om de definitieve tegemoetkomingen lager, en zelfs op € 0,- vast te stellen. Dat appellante zich niet kan vinden in de beslissing van de accountant dat hij geen ‘goedkeurende’ accountantsverklaring kan afgeven, maakt dat niet anders.

2.3.

Gelet op het voorgaande kan naar het oordeel van de rechtbank in beginsel in het midden blijven of voldaan is aan het bepaalde in artikel 6a, vierde lid, aanhef en onder a (NOW-1) respectievelijk artikel 7, derde lid, aanhef en onder a (NOW-2). Volledigheidshalve heeft de rechtbank toch een oordeel geveld over de vraag of deze artikelen wegens strijd met het evenredigheidsbeginsel buiten toepassing hadden moeten worden gelaten. Daartoe heeft de rechtbank het volgende overwogen.

2.4.

In de artikelen 6a, eerste lid, in samenhang met het vierde lid, aanhef en onder a, van de NOW-1 respectievelijk artikel 7, eerste lid, in samenhang met het derde lid, aanhef en onder a, van de NOW-2 is bepaald dat de werkgever dezelfde verrekenprijsregels en grondslagen van waardering en resultaatbepaling gehanteerd moet hebben als in de laatste voor 1 maart 2020 respectievelijk 1 juni 2020 vastgestelde jaarrekening. Naar het oordeel van de rechtbank voldoen de aanvragen niet aan deze voorwaarde. Daarbij heeft de rechtbank vooropgesteld dat zij deze artikelen restrictief uitlegt omdat die bepalingen gaan over de uitzondering op de hoofdregel dat een subsidieaanvraag in beginsel op het niveau van de groep wordt getoetst. Wanneer een werkmaatschappij zich beroept op de uitzondering moet dan ook restrictief worden getoetst of transacties anders zijn doorbelast zodat niet relevant is wat de reden daarvoor is.

2.5.

Naar het oordeel van de rechtbank heeft appellante met de huurkortingen en de verstrekte lening de overeengekomen huurprijs aangepast en daarmee de huurtransactie op een andere wijze doorbelast dan in 2019, namelijk – zoals op de zitting door de directeur van appellante is toegelicht – met inachtneming van de gevolgen voor de omzetverwachting van [naam B.V. 2] door sluitingen en annuleringen in verband met door de overheid getroffen maatregelen wegens de COVID-19-pandemie. Dat betekent dat niet is voldaan aan het bepaalde in artikel 6a, vierde lid, aanhef en onder a, van de NOW-1 respectievelijk artikel 7, derde lid, aanhef en onder a, van de NOW-2.

2.6.

De rechtbank heeft appellante niet gevolgd in haar standpunt dat de artikelen 6a, vierde lid, aanhef en onder a (NOW-1) en artikel 7, derde lid, aanhef en onder a (NOW-2) in strijd zijn met het evenredigheidsbeginsel en om die reden buiten toepassing moeten worden gelaten. Daarbij heeft de rechtbank vooropgesteld dat de minister bij het vaststellen van een subsidieregeling, zoals de NOW, veel beslissingsruimte heeft. In dit geval zijn de NOWregelingen het resultaat van een politiek-bestuurlijke afweging om werkgevers, die te maken hebben met een acute terugval in de omzet door vermindering van de bedrijvigheid door bijzondere omstandigheden, die niet tot het normale ondernemersrisico kunnen worden gerekend, zoals COVID-19, een tegemoetkoming te bieden in de loonkosten met het doel werkgelegenheid zoveel mogelijk te behouden. Het is een noodmaatregel waarbij een zeer groot aantal werkgevers op korte termijn duidelijkheid moest worden verschaft over de aard en de inhoud van de regeling. De regeling heeft daardoor noodgedwongen een generiek karakter waarbij niet steeds maatwerk kan worden geboden. De rechtbank heeft er verder op gewezen dat de wetgever in artikel 6a van de NOW-1 en artikel 7 van de NOW-2, om te voorkomen dat deze uitzondering wordt misbruikt, bijvoorbeeld door binnen de groep met gelden te schuiven, extra voorwaarden aan het gebruik van deze uitzondering heeft verbonden. Hieronder valt onder meer de voorwaarde, neergelegd in artikel 6a, vierde lid, aanhef en onder a, van de NOW-1 respectievelijk artikel 7, derde lid, aanhef en onder a, van de NOW-2, dat bij het vaststellen van het resultaat van de werkmaatschappij, die de aanvraag heeft ingediend, dezelfde verrekenprijsregels en grondslagen van waardering en resultaatbepaling gehanteerd moeten zijn als in de laatste voor 1 maart 2020 respectievelijk 1 juni 2020 vastgestelde jaarrekening. Naar het oordeel van de rechtbank zijn artikel 6a, vierde lid, aanhef en onder a, van de NOW-1 en artikel 7, derde lid, aanhef en onder a, van de NOW-2 niet in strijd met het evenredigheidsbeginsel. Het kan zo zijn dat in een specifiek geval deze bepalingen nadelig uitpakken, zoals appellante heeft aangegeven, maar niet is gebleken dat deze bepalingen in zijn algemeenheid tot een uitkomst leiden die in strijd is met de doelstellingen van de NOW-regelingen en daarom als onevenredig moet worden aangemerkt.

2.7.

De rechtbank heeft verder overwogen dat de minister bij de toepassing van artikel 4:46, tweede lid, aanhef en onder a, van de Awb een afweging moet maken tussen het belang van een juiste vaststelling van de tegemoetkoming in de loonkosten enerzijds en de voor appellante nadelige gevolgen van een lagere vaststelling (op nihil) anderzijds. Naar het oordeel van de rechtbank is het vaststellen van de definitieve tegemoetkomingen op nihil niet onevenredig. De rechtbank heeft bij dat oordeel betrokken dat, als de door appellante aan [naam B.V. 2] verstrekte huurkorting niet bij de bepaling van de omzet wordt betrokken, de omzetdaling van appellante ruimschoots onder de door de minister gestelde grens van 20% omzetverlies zou zijn gebleven. In dat geval zou appellante ook geen recht hebben gehad op de subsidiebedragen. De rechtbank heeft verder overwogen dat het inherent is aan het doen van een aanvraag om toekenning van een subsidie dat een in dat kader verstrekt voorschot zal moeten worden terugbetaald als achteraf blijkt dat de aanvrager niet aan de voorwaarden voor toekenning voldeed. De aanvrager zal, zolang de subsidie niet definitief is vastgesteld, er rekening mee moeten houden dat de subsidieverstrekker de subsidie (dan) op nihil kan vaststellen en verstrekte voorschotten zal terugvorderen. De aanvrager zal dus ook met de nadelige financiële gevolgen van de weigering achteraf om een subsidie toe te kennen rekening moeten houden. De rechtbank heeft verder bij haar oordeel betrokken dat appellante haar stelling dat zij door de vaststelling op € 0,- en de daaruit volgende betalingsverplichting de komende jaren niet in staat is (noodzakelijke) investeringen te doen niet aan de hand van objectief verifieerbare stukken heeft onderbouwd. Nu zij zich beroept op de onevenredige gevolgen van de bestreden besluiten, ligt dat wel op haar weg. Daarbij komt dat appellante met de minister een betalingsregeling heeft getroffen.

Het standpunt van appellante

3. Appellante is het met de uitspraak van de rechtbank niet eens. Volgens appellante heeft de rechtbank ten onrechte geoordeeld dat een goedkeurende accountantsverklaring een voorwaarde voor subsidievaststelling is. Artikel 13, tweede en derde lid, van de NOW-1 en artikel 18, tweede en derde lid, van de NOW-2 leggen aan de werkgever slechts de verplichting op dat een accountantsverklaring wordt overgelegd. Volgens appellante is het dan ook voldoende dat er een accountantsverklaring wordt overgelegd. Aan die verplichting heeft zij voldaan. Appellante heeft daarbij verwezen naar de uitspraken van de Raad van 16 juli 2025 en 30 juli 2025. In die zaken heeft de minister zelf het standpunt ingenomen dat ook met het inbrengen van een afkeurende accountantsverklaring aan deze verplichting is voldaan.

3.1.

Appellante heeft ook aangevoerd dat de rechtbank heeft miskend dat de minister had moeten toetsen of de accountantsverklaring inhoudelijk juist was. De rechtbank had niet in het midden mogen laten of voldaan is aan de aanvullende voorwaarden van artikel 6a, vierde lid, aanhef en onder a, van de NOW-1 respectievelijk artikel 7, derde lid, aanhef en onder a, van de NOW-2. Appellante heeft daarbij verwezen naar de uitspraak van de Raad van 30 juli 2025.

3.2.

Volgens appellante heeft de rechtbank ten onrechte geoordeeld dat zij de verrekenprijsregels heeft aangepast en daarom niet heeft voldaan aan de voorwaarde van artikel 6a, vierde lid, aanhef en onder a, van de NOW-1 en artikel 7, derde lid, aanhef en onder a, van de NOW-2. Weliswaar heeft appellante met de verleende huurkorting en verstrekte lening de verrekenprijzen gewijzigd, maar de verrekenprijsregels zijn niet veranderd, omdat er geen aanpassing van het transferpricing systeem heeft plaatsgevonden. Appellante heeft daarbij verwezen naar een memo van mr. dr. [naam belastingadviseur] van 9 november 2025. Daarnaast heeft appellante gewezen op een arrest van de Hoge Raad van 24 december 2021, waarin kort samengevat is geoordeeld dat een huurder van bedrijfsruimte aanspraak kan maken op huurkorting als gevolg van door de overheid genomen coronamaatregelen. Volgens appellante was zij op grond van dit arrest verplicht om een huurkorting te verstrekken aan haar huurders, waaronder [naam B.V. 2] . Van het onterecht schuiven van omzet is daarom geen sprake geweest. Subsidiair stelt appellante dat het verbod op het aanpassen van de verrekenprijsregels wegens strijd met het evenredigheidsbeginsel buiten toepassing dient te worden gelaten.

3.3.

Ten slotte stelt appellante dat de rechtbank heeft miskend dat de financieel nadelige gevolgen voor haar onevenredig zijn, omdat zij als gevolg van de terugvordering niet in staat is om (noodzakelijke) investeringen te doen. Ter onderbouwing van haar standpunt heeft appellante in hoger beroep (een deel van) een rapport van [naam bedrijf ] overgelegd, waaruit dit volgens haar blijkt.

Het standpunt van de minister

4. De minister heeft verzocht de aangevallen uitspraak te bevestigen. Het is de uitdrukkelijke bedoeling van de minister geweest om te kiezen voor de verplichting tot het aanleveren van een goedkeurende accountantsverklaring bij het definitief vaststellen van de NOW-subsidie nadat deze eerder voorlopig verleend is. De minister heeft benadrukt dat hij niet zelf een accountant inschakelt ter voorbereiding op de vaststellingsbesluiten, maar dat het aan de aanvrager is om zelf een accountantsverklaring in te dienen. Daarom hoeft de minister zich niet, op grond van artikel 3:9 van de Awb dan wel artikel 3:2 van de Awb, te vergewissen of het onderzoek door de accountant op zorgvuldige wijze heeft plaatsgevonden, dan wel bij afwezigheid van een goedkeurende accountantsverklaring zelf een inhoudelijk oordeel te geven over de omzetdaling.

Het oordeel van de Raad

5. De Raad beoordeelt of de rechtbank terecht de bestreden besluiten in stand heeft gelaten aan de hand van wat appellante in hoger beroep heeft aangevoerd, de beroepsgronden. De Raad komt tot het oordeel dat het hoger beroep niet slaagt. Hierna legt de Raad uit hoe hij tot dit oordeel komt en welke gevolgen dit oordeel heeft. De wettelijke regels die voor de beoordeling van het hoger beroep belangrijk zijn, zijn te vinden in de bijlage bij deze uitspraak.

5.1.

De Raad onderschrijft het oordeel van de rechtbank dat met de verklaring van een accountant als bedoeld in artikel 13, tweede en derde lid, van de NOW-1 en artikel 18, tweede en derde lid, van de NOW-2 niets anders kan zijn bedoeld dan dat een ‘goedkeurende’ accountantsverklaring moet worden overgelegd. Weliswaar staat in de tekst van deze bepalingen niet uitdrukkelijk vermeld dat een ‘goedkeurende’ accountsverklaring moet worden overgelegd, maar dat blijkt wel uit de brief van 8 september 2020 van de minister aan de Tweede Kamer over de NOW-1 en NOW-2 en het met die brief aangeboden accountantsprotocol. In die brief heeft de minister uitdrukkelijk vermeld dat indien een accountant een afkeurende verklaring afgeeft de subsidie op nihil zal worden gesteld en het uitgekeerde voorschot in zijn geheel zal worden teruggevorderd. De rechtbank heeft terecht overwogen dat als de artikelen 13, tweede en derde lid, van de NOW-1 en 18, tweede en derde lid, van de NOW-2, zoals appellante stelt, zo uitgelegd zouden moeten worden dat geen inhoudelijke eisen gelden voor een accountantsverklaring, die voorwaarde geen enkel doel zou dienen. Alleen met een goedkeurende accountantsverklaring kan de minister erop vertrouwen dat de subsidievoorwaarden zijn nageleefd. Het feit dat in de zaken die hebben geleid tot de uitspraken van de Raad van 15 juli 2025 en 30 juli 2025, de minister zich op het standpunt heeft gesteld dat ook met het inbrengen van een afkeurende accountantsverklaring aan deze verplichting is voldaan, maakt dat niet anders.

5.2.

Appellante heeft terecht, onder verwijzing naar de uitspraak van de Raad van 30 juli 2025, rechtsoverweging 4.6, betoogd dat de minister een inhoudelijke beoordeling of waardering moet geven van de door haar aangevoerde bezwaren tegen de afkeurende accountantsverklaring en dient te motiveren waarom in haar geval de aan [naam B.V. 2] verleende huurkorting zou moeten worden beschouwd als een aanpassing van de verrekenprijsregels van artikel 6a, vierde lid, aanhef en onder a, van de NOW-1 en artikel 7, derde lid, aanhef en onder a, van de NOW-2. Anders dan de minister in hoger beroep stelt, betekent het feit dat het aan appellante zelf is om bij de aanvraag voor de definitieve vaststelling van NOW-subsidie een accountantsverklaring in te dienen, niet dat de minister zich niet hoeft te vergewissen of het onderzoek door de accountant op zorgvuldige wijze heeft plaatsgevonden of dat hij, bij een afkeurende accountsverklaring, niet een inhoudelijk oordeel hoeft te geven over de omzetdaling. Een werkgever die het oneens is met de bij de aanvraag gevoegde accountantsverklaring moet daartegen bezwaar kunnen maken bij de minister en beroep kunnen instellen bij de bestuursrechter. De accountsverklaringen zijn gebaseerd op standpunten van de Koninklijke Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants (KNBA), waaraan accountants zijn gebonden. Hierdoor is het voor appellante redelijkerwijs niet mogelijk om van zijn eigen accountant of van een andere accountant (alsnog) een goedkeurende accountsverklaring te ontvangen. Appellante moet dan ook een rechtsingang hebben om de inhoud en/of de wijze van totstandkoming van de accountantsverklaringen te kunnen betwisten. Daarom is de Raad, anders dan de rechtbank, van oordeel dat niet in het midden kan blijven of voldaan is aan het bepaalde in artikel 6a, vierde lid, aanhef en onder a, van de NOW-1 respectievelijk artikel 7, derde lid, aanhef en onder a, van de NOW-2.

5.3.

De minister kan de inhoud van de accountantsverklaring, zij het marginaal, toetsen. Deze toetsing heeft de minister bij de bestreden besluiten ook verricht en daarbij heeft hij geconcludeerd dat de door appellante aan [naam B.V. 2] verleende huurkorting in de meetperiodes moet worden beschouwd als een aanpassing van de verrekenprijsregels van artikel 6a, vierde lid, aanhef en onder a, van de NOW-1 en artikel 7, derde lid, aanhef en onder a, van de NOW-2.

5.4.

Dit standpunt van de minister kan de terughoudende toetsing van de Raad doorstaan. Daarbij stelt de Raad, evenals de rechtbank, voorop dat artikel 6a, eerste lid, in samenhang met het vierde lid, aanhef en onder a, van de NOW-1 en artikel 7, eerste lid, in samenhang met het derde lid, aanhef en onder a, van de NOW-2, restrictief moeten worden uitgelegd, omdat die bepalingen gaan om een uitzondering op de hoofdregel dat een subsidieaanvraag in beginsel op het niveau van de groep wordt getoetst. Dit betekent dat wanneer een werkmaatschappij zich beroept op de uitzondering, restrictief moet worden getoetst of transacties anders zijn doorbelast dan de wijze waarop dat in 2019 is gedaan. De Raad constateert dat appellante met de verleende huurkortingen is afgeweken van de regels met betrekking tot de vaststelling van de huurprijs zoals die waren afgesproken in de huurovereenkomst. Daarmee zijn de huurtransacties op een andere wijze doorbelast dan in 2019. Het standpunt van appellante dat met de verleende huurkortingen wel de verrekenregels maar niet de verrekenprijsregels zijn veranderd, vindt geen steun in de zich onder de gedingstukken bevindende FAQ-overzichten van de KNBA. Ook het beroep van appellante op het arrest van de Hoge Raad van 24 december 2021 slaagt niet. Zoals de rechtbank terecht heeft overwogen kan het antwoord op de vraag of [naam B.V. 2] de huurkortingen bij de civiele rechter had kunnen afdwingen, in het midden blijven omdat de NOW niet voorziet in een uitzondering op het verbod van transacties anders door te belasten bij gelieerde werkmaatschappijen. Bovendien heeft appellante ter zitting verklaard dat een huurvrijstelling van 100% destijds niet ongebruikelijk was in de markt, maar dat minder vergaande varianten, zoals 50% korting minstens zo gangbaar waren. Gelet hierop heeft de minister zich in redelijkheid op het standpunt kunnen stellen dat sprake was van een wijziging van de verrekenprijsregels ten opzichte van 2019 en dat daarmee niet werd voldaan aan de voorwaarden van artikel 6a, vierde lid, aanhef en onder a, van de NOW-1 en artikel 7, derde lid, aanhef en onder a, van de NOW-2. Wat appellante daar verder over heeft aangevoerd leidt niet tot een ander oordeel.

5.5.

Omdat de accountant van appellante geen goedkeurende accountantsverklaringen heeft overgelegd en de minister op die accountantsverklaringen heeft mogen afgaan, voldoen de aanvragen niet aan alle verplichtingen voor toekenning van de subsidie. Op grond van artikel 4:46, tweede lid, aanhef en onder b, van de Awb was de minister bevoegd om de definitieve tegemoetkoming in de loonkosten op grond van de NOW-1 en NOW-2 op nihil vast te stellen. Bij het gebruik maken van deze bevoegdheid moet de minister een belangenafweging maken tussen enerzijds het belang van een juiste vaststelling van de NOW-subsidie en de gevolgen van een nihil vaststelling voor appellante anderzijds.

5.6.

Uit de Nota van Toelichting bij artikel 13, tweede en derde lid, van de NOW-1 en de brief van de minister van 8 september 2020 blijkt dat de minister er uitdrukkelijk voor heeft gekozen om van de werkgever, die bij de vaststelling van de NOW-subsidie heeft verzocht om toepassing van artikel 6a van de NOW-1 en artikel 7 van de NOW-2 een (goedkeurende) accountantsverklaring te verlangen. Het doel hiervan is om te controleren of aan de aanvullende voorwaarden wordt voldaan. Dat is een legitiem doel waaraan zwaarwegende betekenis toekomt. Een effectieve, met voldoende kwalitatieve waarborgen omgeven controle op het voldoen aan de voorwaarden voor toepassing van artikel 6a van de NOW-1 en artikel 7 van de NOW-2 en daarmee op rechtmatige besteding van overheidsgelden, kan alleen worden bereikt indien een (goedkeurende) accountantsverklaring wordt overgelegd. Hiermee wordt voorkomen dat misbruik of oneigenlijk gebruik kan worden gemaakt van de regeling van artikel 6a van de NOW-1 en artikel 7 van de NOW-2. In zoverre zijn de bestreden besluiten geschikt en noodzakelijk te achten.

5.7.

Daar staat tegenover dat het niet voldoen aan de verplichting tot het overleggen van een goedkeurende accountantsverklaring voor appellante financieel nadelige gevolgen heeft omdat daardoor noodzakelijke investeringen niet kunnen worden verricht. Er is echter, gelet op het hiervoor beschreven doel van de (goedkeurende) accountantsverklaring, geen aanleiding om in dit geval het financiële nadeel als onevenredig te beoordelen. Daarbij wordt mede in aanmerking genomen dat appellante, zolang de subsidie niet definitief was vastgesteld, er rekening mee moest houden dat de minister de subsidie wegens het niet voldoen aan alle voorwaarden op nihil kan vaststellen en verstrekte voorschotten kan terugvorderen. Afweging van de nadelige gevolgen van de bestreden besluiten in verhouding tot het doel ervan leidt tot de conclusie dat het op nihil stellen van de subsidie in dit geval niet onevenredig is.

5.8.

Hieruit volgt tevens dat de minister op goede gronden de onverschuldigd betaalde voorschotten van appellante heeft teruggevorderd.

Conclusie en gevolgen

5.9.

Het hoger beroep slaagt dus niet. De aangevallen uitspraak wordt bevestigd. Dit betekent dat de bestreden besluiten in stand blijven.

6. Omdat het hoger beroep niet slaagt, krijgt appellante geen vergoeding voor haar proceskosten en het betaalde griffierecht.

BESLISSING

De Centrale Raad van Beroep bevestigt de aangevallen uitspraak.

Deze uitspraak is gedaan door G.C. Boot als voorzitter en S. Wijna en L.A. Kjellevold als leden, in tegenwoordigheid van A.N. Bechinka als griffier. De beslissing is uitgesproken in het openbaar op 5 november 2026.

(getekend) G.C. Boot

(getekend) A.N. Bechinka

Bijlage: voor deze uitspraak belangrijke wettelijke regels

Algemene wet bestuursrecht (Awb):

Artikel 4:37, eerste lid, aanhef en onder c:

Het bestuursorgaan kan de subsidieontvanger verplichtingen opleggen met betrekking tot het vóór de subsidievaststelling verstrekken van gegevens en bescheiden die nodig zijn voor een beslissing omtrent de subsidie.

Artikel 4:46, tweede lid, aanhef en onder b:

De subsidie kan lager worden vastgesteld indien de subsidieontvanger niet heeft voldaan aan de aan de subsidie verbonden verplichtingen.

Eerste tijdelijke noodmaatregel overbrugging voor behoud van werkgelegenheid (NOW-1):

Artikel 5, aanhef en onder d:

Onverminderd artikel 4:35, eerste en tweede lid, van de Algemene wet bestuursrecht wordt de subsidieverlening geweigerd, indien of voor zover de aanvraag anderszins niet voldoet aan de in deze regeling gestelde eisen.

Artikel 6, vijfde lid:

Indien de rechtspersoon of vennootschap onderdeel is van een groep als bedoeld in artikel 24b van Boek 2 van het Burgerlijk Wetboek, wordt, in afwijking van het derde lid, uitgegaan van de omzetdaling van de groep zoals deze op 1 maart 2020 bestond. Indien de rechtspersoon een dochtermaatschappij is van een ander als bedoeld in artikel 24a van Boek 2 van het Burgerlijk Wetboek, worden de dochtermaatschappij en de rechtspersoon voor de werking van deze regeling behandeld als waren zij een groep. Voor de bepaling van de omzetdaling als bedoeld in de eerste zin worden de Nederlandse rechtspersonen en vennootschappen in aanmerking genomen, alsmede buitenlandse rechtspersonen en vennootschappen met loon in Nederland.

Artikel 6a, eerste lid en aanhef:

In afwijking van artikel 6, vijfde lid, kan aan de werkgever die deel uitmaakt van een groep als bedoeld in dat lid, die daarom bij de aanvraag tot vaststelling van de subsidie heeft verzocht, subsidie worden verstrekt waarbij de omzetdaling wordt bepaald op basis van de omzetdaling van die rechtspersoon of vennootschap afzonderlijk, indien aan de volgende voorwaarden is voldaan:

(…)

Artikel 6a, vierde lid, aanhef en onder a:

Bij toepassing van het eerste lid worden bij de berekening van de omzet dezelfde verrekenprijsregels en grondslagen van waardering en resultaatbepaling gehanteerd als in de laatste voor 1 maart 2020 vastgestelde jaarrekening;

Artikel 13, tweede lid:

De aanvraag van de vaststelling gaat vergezeld van een verklaring over de naleving van de subsidievoorwaarden, afgegeven door een accountant als bedoeld in artikel 1 van de Wet op het accountantsberoep. Deze verklaring voldoet aan standaarden die door de Koninklijke Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants zijn vastgesteld, met inachtneming van het in de bijlage bij deze regeling opgenomen accountantsprotocol.

Van de verplichting om een verklaring van een accountant over te leggen is de werkgever vrijgesteld, indien het totale voorschot dat is verstrekt aan die natuurlijke persoon, rechtspersoon of groep als bedoeld in artikel 6, vijfde lid, minder is dan € 100.000,-. In afwijking van de vorige zin geldt de vrijstelling van de verplichting om een verklaring van een accountant over te leggen niet indien de totale subsidie voor die natuurlijke persoon, rechtspersoon of groep als bedoeld in artikel 6, vijfde lid, wordt vastgesteld op een bedrag van € 125.000,- of meer, of indien de werkgever heeft verzocht om toepassing van artikel 6a.

Artikel 13, derde lid:

De werkgever die bij de aanvraag van de vaststelling verzoekt om toepassing van artikel 6a verklaart dat voldaan is aan de voorwaarden van artikel 6a en zendt een verklaring van een accountant mee waaruit dat blijkt.

Artikel 14, tweede lid, aanhef en onder b:

Bij de aanvraag van de vaststelling worden in ieder geval meegezonden de verklaring van een accountant of een derde, bedoeld in artikel 13, tweede en derde lid;

Artikel 14, vijfde lid, aanhef en onder b:

De subsidie wordt vastgesteld aan de hand van de berekeningswijze, bedoeld in artikel 7, met dien verstande dat de subsidie in ieder geval op nihil wordt vastgesteld indien de werkgever geen verklaring van een accountant, als bedoeld in artikel 13, tweede lid, of een verklaring van een deskundige derde als bedoeld in artikel 13, derde lid, verstrekt, tenzij hij daarvan op grond van artikel 13, tweede of derde lid, is vrijgesteld.

Tweede tijdelijke noodmaatregel overbrugging voor behoud van werkgelegenheid (NOW-2):

Artikel 5, aanhef en onder d:

Onverminderd artikel 4:35, eerste en tweede lid, van de Algemene wet bestuursrecht wordt de subsidieverlening geweigerd, indien of voor zover de aanvraag anderszins niet voldoet aan de in deze regeling gestelde eisen.

Artikel 6, zevende lid:

Indien de rechtspersoon of vennootschap onderdeel is van een groep als bedoeld in artikel 24b van Boek 2 van het Burgerlijk Wetboek, wordt, in afwijking van het zesde lid, uitgegaan van de omzetdaling van de groep zoals deze op 1 juni 2020 bestond. Indien de rechtspersoon een dochtermaatschappij is van een ander als bedoeld in artikel 24a van Boek 2 van het Burgerlijk Wetboek, worden de dochtermaatschappij en de rechtspersoon voor de werking van deze regeling behandeld als waren zij een groep. Voor de bepaling van de omzetdaling als bedoeld in de eerste zin worden de Nederlandse rechtspersonen en vennootschappen in aanmerking genomen, alsmede buitenlandse rechtspersonen en vennootschappen met loon in Nederland.

Artikel 7, eerste lid:

In afwijking van artikel 6, zevende lid, kan aan de werkgever die deel uitmaakt van een groep als bedoeld in dat lid, en die daar bij de aanvraag tot vaststelling van de subsidie om verzoekt, subsidie worden verstrekt waarbij de omzetdaling wordt bepaald op basis van de omzetdaling van die rechtspersoon of vennootschap afzonderlijk, indien aan de volgende voorwaarden is voldaan:

(…)

Artikel 7, derde lid, aanhef en onder a:

Bij toepassing van het eerste lid worden bij de berekening van de omzet:

dezelfde verrekenprijsregels en grondslagen van waardering en resultaatbepaling gehanteerd als in de laatste voor 1 juni 2020 vastgestelde jaarrekening;

Artikel 16, eerste lid:

De werkgever aan wie subsidie wordt verleend is verplicht bij de aanvraag van de vaststelling van de subsidie een verklaring over de naleving van de subsidievoorwaarden, afgegeven door een accountant als bedoeld in artikel 1 van de Wet op het accountantsberoep, te overleggen. Deze verklaring voldoet aan standaarden die door de Koninklijke Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants zijn vastgesteld, met inachtneming van het in de bijlage bij deze regeling opgenomen Accountantsprotocol.

Artikel 18, tweede lid, aanhef en onder c:

Bij de aanvraag van de vaststelling worden in ieder geval meegezonden:

de verklaring van een accountant of een derde, bedoeld in artikel 16, eerste en derde lid;

Artikel 18, derde lid, NOW-2:

De werkgever die bij de aanvraag van de vaststelling verzoekt om toepassing van artikel 7 verklaart dat is voldaan aan de voorwaarden van artikel 7 en zendt een verklaring van een accountant mee waaruit dat blijkt.

Artikel 18, zesde lid, aanhef en onder b:

De subsidie wordt vastgesteld aan de hand van de berekeningswijze, bedoeld in artikel 8, met dien verstande dat de subsidie in ieder geval op nihil wordt vastgesteld indien: de werkgever geen verklaring van een accountant, als bedoeld in artikel 16, eerste lid, of een verklaring van een deskundige derde als bedoeld in artikel 16, derde lid, verstrekt, tenzij hij daarvan op grond van artikel 16, tweede en vierde lid, is vrijgesteld.

Rb. Gelderland 22 september 2025, ECLI:NL:RBGEL:2025:7864. Zie bijvoorbeeld de uitspraak van de Raad van 2 juni 2022, ECLI:NL:CRVB:2022:1282. Artikel 13, tweede lid, van de NOW-1 en artikel 18, tweede lid, van de NOW-2. Kamerstukken II 2019/20, 35 420, nr. 107, p. 4. Zie onder meer de uitspraak van de Raad van 14 mei 2025, ECLI:NL:CRVB:2025:785, alsook de uitspraak van de rechtbank Oost-Brabant van 15 januari 2024, ECLI:NL:RBOBR:2024:94. CRvB 16 juli 2025, ECLI:NL:CRVB:2025:1087. CRvB 30 juli 2025, ECLI:NL:CRVB:2025:1164. CRvB 30 juli 2025, ECLI:NL:CRVB:2025:1164. HR 24 december 2021, ECLI:NL:HR:2021:1974. CRvB 16 juli 2025, ECLI:NL:CRVB:2025:1087; CRvB 30 juli 2025, ECLI:NL:CRVB:2025:1164. CRvB 30 juli 2025, ECLI:NL:CRVB:2025:1164, r.o. 4.6. CRvB 14 mei 2025, ECLI:NL:CRVB:2025:785. HR 24 december 2021, ECLI:NL:HR:2021:1924. Regeling tot wijziging van de Tijdelijk noodmaatregel overbrugging voor behoud van werkgelegenheid (Stcrt. 2020, 29256). Kamerstukken II 2019/20, 35 420, nr. 107.