Strafrecht overig

Hoge Raad · Cassatie · Strafrecht overig

Hoge Raad, 18 februari 1997

Zaakgegevens

Op 18 februari 1997 heeft de Hoge Raad in cassatie uitspraak gedaan in een zaak over strafrecht.

Instantie
Hoge Raad
Zittingsplaats
Den Haag
Datum uitspraak
18 februari 1997
Datum publicatie
8 april 2013
Zaaknummer
103.608
Procedure
Cassatie
ECLI
ECLI:NL:HR:1997:ZD0645
E-mail

Samenvatting

Voor deze uitspraak is nog geen samenvatting beschikbaar.

Procesgang

  1. Conclusie A-G · 29 oktober 1996

    ECLI:NL:PHR:1996:70
  2. Hoge Raad · 18 februari 1997deze uitspraak

    ECLI:NL:HR:1997:ZD0645

Uitspraak

18 februari 1997

Strafkamer

nr. 103.608

SM

Hoge Raad der Nederlanden

Arrest

op het beroep in cassatie tegen een arrest van het Gerechtshof te Amsterdam van 18 september 1995 alsmede tegen alle op de terechtzitting van dit Hof gegeven beslissingen in de strafzaak tegen:

[verdachte] , geboren te [geboorteplaats] op [geboortedatum] 1949, wonende te [woonplaats].

1. De bestreden einduitspraak

Het Hof heeft in hoger beroep - met vernietiging van een vonnis van de Arrondissementsrechtbank te Haarlem van 20 december 1993 - de inleidende dagvaarding voor wat betreft feit 2. nietig verklaard en de inleidende dagvaarding voor wat betreft feit 5. nietig verklaard voorzover daarbij is telastegelegd "door geweld" en "door bedreiging met geweld" en voorts de verdachte ter zake van 1., 3., 5., en 6. "verkrachting, meermalen gepleegd", 4. "werkzaam in de gezondheidszorg, ontucht plegen met iemand die zich als patiënt aan zijn hulp heeft toevertrouwd" en 7. "ontucht plegen met zijn minderjarig kind" veroordeeld tot vierentwintig maanden gevangenisstraf, waarvan acht maanden gevangenisstraf voorwaardelijk met een proeftijd van twee jaren.

2. Het cassatieberoep

Het beroep is ingesteld door de verdachte. Namens deze heeft mr G. Meijers, advocaat te Amsterdam, bij schriftuur middelen van cassatie voorgesteld. De schriftuur is aan dit arrest gehecht en maakt daarvan deel uit.

3. De conclusie van het Openbaar Ministerie

De Advocaat-Generaal Fokkens heeft geconcludeerd tot vernietiging van de bestreden uitspraak met nietigverklaring van de dagvaarding voorzover het betreft het onder 5 telastegelegde feit en voor het overige verwijzing van de zaak naar een aangrenzend gerechtshof, teneinde op het bestaande hoger beroep opnieuw te worden berecht en afgedaan.

4. Beoordeling van het eerste middel

4.1. Blijkens het daarvan opgemaakte proces-verbaal heeft het Hof de terechtzitting van 15 mei 1995 geschorst mede teneinde de getuige-deskundige [deskundige] te horen.

Het Hof heeft de behandeling van de zaak voortgezet ter terechtzitting van 4 september 1995. In het daarvan opgemaakte proces-verbaal is onder meer vermeld:

"De getuigen, ieder afzonderlijk opgeroepen, doen ieder voor zich op vragen van de voorzitter opgave omtrent naam, voornamen, leeftijd, beroep, woon- en verblijfplaats zoals hieronder is vermeld, verklaren geen bloed- of aanverwant van verdachte te zijn en leggen vervolgens op de bij de wet voorgeschreven wijze in handen van de voorzitter de eed of de belofte af de gehele waarheid en niets dan de waarheid te zullen zeggen, alles voorzover hieronder niet anders is vermeld.

1. ( . . . )

4. [deskundige] , 44 jaar oud, psychotherapeut, wonende te [woonplaats] , verklaart - zakelijk weergegeven - (belofte) :

Ik ( ... ) " .

4.2. Uit het in het proces-verbaal van de terechtzitting van 15 mei 1995 gerelateerde, voorzover hiervoor is vermeld, blijkt dat het Hof zich ervan bewust is geweest dat [deskundige] als getuige-deskundige moest worden gehoord. Daarvan uitgaande moet het ervoor worden gehouden dat de Voorzitter [deskundige] in die hoedanigheid de belofte heeft doen afleggen dat hij zijn taak naar zijn geweten zal vervullen. Het anders luidende relaas in het proces-verbaal van de terechtzitting van 4 september 1995 moet in zoverre als een kennelijke verschrijving worden aangemerkt, die de Hoge Raad aldus verbeterd leest.

4.3. Het middel kan dus bij gebrek aan feitelijke grondslag niet tot cassatie leiden.

5. Beoordeling van het tweede middel

5.1. Ten laste van de verdachte is, voorzover voor de beoordeling van het middel van belang, overeenkomstig de telastelegging bewezen verklaard dat:

5. hij op 24 oktober 1992 te [plaats] , gemeente [gemeente] , door een feitelijkheid [slachtoffer] heeft gedwongen tot het ondergaan van een handeling die bestond uit het seksueel binnendringen van het lichaam van die [slachtoffer] , hebbende verdachte in zijn spreekkamer zijn penis in haar anus gebracht en bestaande die feitelijkheid hierin dat verdachte die [slachtoffer] op dwingende toon gebood gebukt te gaan staan.

5.2. Het Hof heeft een blijkens het proces-verbaal van de terechtzitting in hoger beroep door de raadsman gevoerd verweer als volgt weergegeven en verworpen :

De raadsman heeft voorts een beroep gedaan op de nietigheid van de inleidende dagvaarding ten aanzien van feit 5, omdat de feitelijke omschrijving, met name de zinsnede "op dwingende toon gebieden gebukt te gaan staan" geen geweld of feitelijkheid oplevert als bedoeld in art. 242 van het Wetboek van Strafrecht.

(. . . )

Het hof is -anders dan de raadsman- van oordeel dat de zinsnede "op dwingende toon gebieden gebukt te staan" aangemerkt dient te worden als een feitelijkheid als bedoeld in artikel 242 van het Wetboek van Strafrecht. Uit de bewijsmiddelen kan worden afgeleid dat het optreden van verdachte voor

[slachtoffer] een zodanige psychische druk opleverde dat zij aan zijn op dwingende toon uitgesproken gebod geen weerstand heeft kunnen bieden.

5.3. In aanmerking genomen dat de verdachte, naar het Hof blijkens de gebezigde bewijsmiddelen heeft vastgesteld, het slachtoffer [slachtoffer] als patiënt in zijn huisartsenpraktijk had, is 's Hofs oordeel dat het in het middel bedoelde optreden van de verdachte - te weten dat hij die [slachtoffer] in zijn spreekkamer op dwingende toon gebood gebukt te gaan staan - op haar een zodanige psychische druk opleverde dat zij daaraan geen weerstand kon bieden, niet onbegrijpelijk. Door uitgaande van dat oordeel dat optreden aan te merken als een feitelijkheid als bedoeld in art. 242 Sr heeft het Hof geen blijk gegeven van een verkeerde rechtsopvatting. Voorzover het middel zulks miskent faalt het.

5.4. Ook voor het overige kan het middel niet tot cassatie leiden. Zulks behoeft, gezien art. 101a RO, geen nadere motivering nu het middel in zoverre niet noopt tot beantwoording van rechtsvragen in het belang van de rechtseenheid of van de rechtsontwikkeling.

5.5. Het middel is derhalve tevergeefs voorgesteld.

6. Beoordeling van het derde middel

6.1. Ten laste van de verdachte is, voorzover voor de beoordeling van het middel van belang, overeenkomstig de telastelegging bewezenverklaard:

4. hij op 27 juni 1992 te [plaats] , gemeente [gemeente] , werkzaam zijnde in de gezondheidszorg, te weten als huisarts te [plaats] , ontucht heeft gepleegd met [slachtoffer] , die toen patiënt bij hem was, bestaande die ontucht hierin, dat hij gemeenschap met haar had,

6.2. Het Hof heeft, blijkens de hiervoor onder 1 weergegeven kwalificatie, geoordeeld dat het aldus bewezenverklaarde oplevert een bij art. 249, tweede lid onder 3º, Sr strafbaar gesteld feit.

6.3. Het middel bevat de klacht dat het Hof de bewezenverklaring ontoereikend heeft gemotiveerd, althans een onjuiste uitleg heeft gegeven aan genoemde wetsbepaling.

6.4. Bij de Wet van 9 oktober 1991 tot wijziging van de artikelen 242 tot en met 249 van het Wetboek van Strafrecht (Stb. 1991, 519) is aan het tweede lid van art. 249 Sr onder 3º toegevoegd de strafbaarstelling van "degene die, werkzaam in de gezondheidszorg of maatschappelijke zorg, ontucht pleegt met iemand die zich als patiënt of cliënt aan zijn hulp of zorg heeft toevertrouwd". Daarmede werd blijkens de Memorie van Toelichting (Kamerstukken II 1988-1989, 20 930, nr 3, blz. 7/8) beoogd ook strafrechtelijke bescherming te beiden tegen sexuele benadering van de zijnde van de genoemde hulpverleners. Naar aanleiding van in het Voorlopig Verslag (nr 4) opgenomen vragen over de reikwijdte van deze strafbaarstelling wordt in de Memorie van Antwoord (nr 5, p.18) opgemerkt:

"Zowel de leden van de fractie van de P.v.d.A. als de leden van de fractie van D66 vroegen of het absolute verbod niet de wel gewenste contacten tussen hulpverlener en cliënt bij voorbaat uitsluit. Men moet deze bepaling zo lezen, dat het verbod betrekking heeft op ontucht in de relatie hulpverlener-patiënt/cliënt. Het heeft natuurlijk geen betrekking op handelingen tussen een hulpverlener bijv. een arts, die zijn vrouw of vriendin als patiënt in behandeling heeft. Er is dan ook geen sprake van "ontucht"".

6.5. Uitgangspunt moet zijn dat de strafbaarstelling in art. 249, tweede lid onder 3º, Sr, gelet op de strekking daarvan, zoals die uit het hiervoor onder 6.4 overwogene blijkt, geldt voor alle gevallen waarin tussen de betrokkenen een relatie als in deze wetsbepaling bedoeld bestaat, en dat in zodanig geval slechts dan geen sprake is van "ontucht plegen", wanneer die relatie bij de sexuele handelingen geen rol speelt, in die zin dat bij de patiënt of cliënt sprake is van vrijwilligheid en daarbij enige vorm van afhankelijkheid, zoals die in de regel bij een dergelijke functionele relatie in meerdere of mindere mate bestaat, niet van invloed is geweest.

6.6. Het Hof heeft door de gebezigde bewijsmiddelen vastgesteld dat de verdachte op 27 juni 1992 met het slachtoffer [slachtoffer] sexuele gemeenschap heeft gehad, dat zij toen nog steeds zijn patiënte was, dat zij in die tijd een uitkering krachtens de Ziektewet ontving, dat zij net een slechte relatie achter de rug had, geïsoleerd was en niemand had om op terug te vallen, dat de verdachte haar dagelijks opbelde, dat hij een psychisch overwicht op haar had en zij geheel in zijn macht verkeerde, dat de verdachte voor 27 juni 1992 al op de hoogte was van haar psychische problemen en dat zij van hem niet met haar psychiater over haar relatie met de verdachte mocht spreken.

6.7. In aanmerking genomen dat het Hof kennelijk en in het licht van het hiervoor onder 6.6 overwogene niet onbegrijpelijk heeft geoordeeld dat zich de hiervoor onder 6.5 bedoelde uitzonderingssituatie niet heeft voorgedaan, heeft het Hof door het bewezenverklaarde feit te kwalificeren als hiervoor onder 6.2 vermeld geen blijk gegeven van miskenning van art. 249, tweede lid onder 3º, Sr. Gelet op de hiervoor onder 6.6 weergegeven vaststellingen van het Hof is de bewezenverklaring, ook in het licht van het door de verdachte gevoerde verweer dat hij ten tijde van het plegen van het feit een andere dan een functionele relatie had met het slachtoffer [slachtoffer] , toereikend gemotiveerd, wat er ook zij van de in de toelichting op het middel weergegeven overwegingen van het Hof naar aanleiding van dit verweer.

6.8. Uit het voorafgaande volgt dat het middel in beide onderdelen faalt.

7. Beoordeling van het vierde middel

Het middel kan niet tot cassatie leiden. Dit behoeft, gezien art. 101a RO, geen nadere motivering nu het middel niet noopt tot beantwoording van rechtsvragen in het belang van de rechtseenheid of van de rechtsontwikkeling.

8. Beoordeling van het vijfde middel

De vordering welke de Procureur-Generaal blijkens het daarvan opgemaakte proces-verbaal ter terechtzitting van het Hof van 4 september 1995 heeft overgelegd bevindt zich bij de stukken, doch daarop is de gevorderde straf niet vermeld. Nu noch voormeld proces-verbaal noch het bestreden arrest zodanige vermelding inhoudt kan aan de Hoge Raad niet blijken welke straf door de Procureur-Generaal is gevorderd. Op grond van art. 359, zevende lid, Sv in verbinding met art. 359, tiende lid, Sv en 415 Sv moet voormeld verzuim dan ook tot nietigheid van de bestreden uitspraak voor wat de strafoplegging betreft leiden.

9. Slotsom

Nu de Hoge Raad geen grond aanwezig oordeelt waarop de bestreden uitspraak ambtshalve zou behoren te worden vernietigd, brengt hetgeen hiervoor is overwogen mee dat als volgt moet worden beslist.

10. Beslissing

De Hoge Raad :

Vernietigt de bestreden uitspraak doch uitsluitend voor wat de strafoplegging betreft;

Verwijst de zaak naar het Gerechtshof te 's-Gravenhage teneinde in zoverre op het bestaande hoger beroep opnieuw te worden berecht en afgedaan;

Verwerpt het beroep voor het overige.

Dit arrest is gewezen door de vice-president Hermans als voorzitter, en de raadsheren Davids, Keijzer, Van Erp Taalman Kip-Nieuwenkamp en Corstens, in bijzijn van de waarnemend-griffier Brouwer, en uitgesproken op 18 februari 1997.